enim mihi in hoc capite maxime propositum, ut inquiram quid affrictus
pariat in lignis, aliisque corporibus a me paratis. Observavimus
affrictum naturalem partium positionem turbare, novamque inducere,
quae vel vim _attractivam_ earundem particularum corporis _coercentis_
remissiorem reddit, unde ignem _nativum_ dimittunt; vel contra
intendit, unde _alienum_ ad se alliciunt (LXXXVII, LXXXVIII).
XCVI. Equidem quaenam partium positio viribus _attractivis_ adjumento
sit, quaenam, detrimentum afferat, introspicere negatum: facile
tamen intelligitur pro diversa corporum superficie, quibus idem
corpus _coercens_ fricatur, diverse affici debere, ita ut nunc
intendantur vires, nunc remittantur[30]. Hinc porro tot, tamque variae
vicissitudines, quas passim occurrere in lignis, aliisque corporibus,
super quae tentamina instituebam, (XI) innui. Has profecto singulas
vicissitudines definite notare operae pretium foret; verum e tam
minimis persaepe adjunctis pendent, ut aliquid stati determinare non
semper praesto sit. Quare generaliora quaedam, quae meis experimentis
fere unice circa ligna et chartam mage comperta habeo, proferre, satis
in praesenti duxero.
XCVII. Igitur ligna nudo igne assata electricitatem _resinosam_
praeseferunt, aeque ac ligna, quae in oleo excocta fuerunt (X); et
quidem, non secus ac illa (XI), electricitatem hanc magis affectare
videntur, quam quaedam resinae.
XCVIII. Nam cum ceram signatoriam a quavis bractea metallica constanter
_accipere_ observaverim; at mea ligna nonnunquam _dare_ omnibus omnino
bracteis metallicis; saepe pluribus _dare_, nec nisi a certis quibusdam
_accipere_, compertum habeo.
XCIX. Veruntamen inter haec ligna non raro inveniuntur quae ab omnibus
omnino bracteis metallicis _accipiunt_: quin et quandoque a serico, aut
panno nigro, rubeo, viridi, a charta nigra etc.
C. Quod autem admirationem maximam facit: non solum hae differentiae
in diversis lignis obtinent, sed in eodem persaepe ligno; adeo ut ille
idem bacillus, qui hodie _dat_ bracteae stamneae, chartae inauratae,
orichalco, cras _accipiet_ ab eadem charta, bractea, orichalco, iterum
_daturus_ tertia die etc.
CI. Dixi ceram signatoriam a quacumque lamella metallica _accipere_:
quod de omnibus resinis minime intelligendum volo. Sulphur enim, et
colophoniam certis quibusdam bracteis, ut stamneis, aut plumbeis
_dare_, contra ac generaliter nimis sancitum fuerat, indubiis
experimentis mihi constat.
CII. Ex his tria constituo. 1. Non omnia corpora, quae electricitatem
_defectivam_ affectant, compelli posse ope affrictus laminarum
metallicarum, ut electricitatem _excessivam_ induant. Extant enim
ligna, quae constanter nativo igne orbantur, nec nisi _defectu_
electrica se produnt (XCVIII).
CIII. 2. Et inter corpora resinosa, quae aliquando vim patiuntur, atque
_excessum_ induere non renuunt, multum intercedere differentiae: quippe
alia ab omnibus metallis coguntur ignem _accipere_, ut cera signatoria
(XCVIII); alia ab aliquibus tantum _accipiunt_, aliquibus _dant_; ut
sulphur, et colophonia (CI).
CIV. 3. Quod consequens est, in metallis diversam aptitudinem inveniri
ignem suum impertiendi corporibus resinosis; majorem ex. gr. inesse
orichalco, quam plumbo, aut stamno (XCVIII, CI).
CV. Quod ad 1. Spectat: quaenam ligna inquiro, ac quibus in casibus
cuilibet metallo _dent_: invenioque hoc praestare lignum probius
subustum, nuper e furno eductum, quod adhuc modice calet.
CVI. At hoc calore sensim evanescente incipit jam idem lignum
_accipere_ a bractea stamnea viscoso quodam tegumento (nobis _vernice_)
obducta, ut aurum colore mentiatur; eidem vero bracteae in facie nuda,
aliisque bracteis metallicis nudis pergit _dare_.
CVII. Mox a laminis elasticis ex metallo flavo, aut rufo ut aurum, aes,
orichalcum, tum a charta inaurata _accipit_: _dat_ laminis elasticis
sed albis; chartae argenteae; bracteis stamneis, aut plumbeis.
CVIII. Inde _accipit_ a laminis quoque albis, dummodo elasticis, a
charta argentea, a tela item argentea: bracteis vero plumbeis, stamneis
adhuc _dat_.
CIX. Tandem et ab his _accipit_.
CX. Ex quo 2., et 3. pariter illustrantur. 2. eo quod jam differentiae
inter corpora resinosa minus obscure emergant. 3. quod quaedam series
corporum metallicorum, seu partitio per gradus (_scalam_ vocabo) se
prodat, qua quaeque aptiora se praebent igni in resinis ope affrictus
congerendo.
CXI. Verum quidem est ligna tali pacto successive tentata in eo aliquid
discriminis ostendere, quod alia post multas etiam horas, quin et
post plures dies nonnisi ad aliquot gradus descendant, videlicet non
_accipiant_ nisi a bractea aqua gummata[31] obducta, aut etiam ab
aurichalco, et charta inaurata; pergant vero _dare_ bracteis plumbeis,
stamneis: dum contra alia vix calorem amiserunt, cum jam ab omnibus
bracteis metallicis _accipiunt_, imo nonnulla et a serico nigro, panno
etc. At quid inde conficitur? Scilicet non omnia ligna omnes _scalae_
metallorum gradus descendendo percurrere; non vero ullatenus invertere.
CXII. Non dissimulabo tamen postquam in sua quaque sede assignando
corporibus metallicis processeram, certam quamdam aberrationem
deprehendisse: quam priusquam aperio, non inutile erit diligentius
perscrutari cur aliqua metalla aptiora sint igni suo suppeditando.
CXIII. Porro plura ad id conferre allatis experimentis docemur. Sunt
nempe: aqua gummata; color ipse metalli; elasticitas.
_Aqua gummata:_ etenim a bractea stamnea hac linita _accipit_ lignum,
quod cuivis bracteae nudae _dat_ (CVI).
_Color:_ namque sunt ligna, quae _accipiunt_ a lamina aurea, aenea, ex
orichalco, _dant_ vero argenteae, aut cuivis albae laminae; similiter
_accipiunt_ a charta inaurata, quae _dant_ chartae argenteae (CVII).
_Elasticitas:_ constat enim ligna, quae a laminis elasticis albis
_accipiunt_, adhuc _dare_ laminis plumbeis, aut stamneis (CVIII): item
sulphur et colophonia _accipiunt_ ab elasticis, _dant_ non elasticis
(CI) etc.
CXIV. Quod ad elasticitatem spectat mirum non videbitur affectionem
hanc plurimum conferre ut metalla ignem suum resinis impertiantur.
Concipi enim potest partium elasticarum motum plane diversum
motu partium non elasticarum efficacius agere, ut ignis e corpore
extrudatur. Alioqui jam compertum habemus calorem, qui elasticitati est
maxime affinis, corpora disponere igni suo ope affrictus dimittendo.
CXV. Illud vero non intelligitur, quomodo color metalli conferat. Porro
diversitatem non repetemus a diversa luminis reflexione; namque in
tenebris omnia similiter eveniunt.
Equidem hoc ipsum in tibialibus sericis albis et nigris animadversum
fuerat: nimirum colorem, pro ut est in luce, nihil conferre. Statim
vero et illud compertum: neque pendere contrarietatem electricitatum
e colore prout est in corpore; sed unice e certa quadam mixtura, qua
tibialia imbuuntur, ac fucantur: quae mixtura alba ne sit, an nigra,
perinde est.
CXVI. At in metallis nil tale usuvenit. Quare dispositio in corpore
ipso est invenienda, in ipso colore, non, inquam, prout est in luce
(CXV); sed prout est in metallo: videlicet in superficie hujus his vel
illis radiis reflectendis accommodata.
CXVII. Jam de _aqua_ illa _gummata_ quid adnotandum? Observavimus
bracteas metallicas illa linitas, omnium primas ignem suum impertiisse
ligno quod fricabant (CVI). Hic ulterius observabo hanc _aquam
gummatam_ non solum metalla, sed alia quoque corpora aptiora reddere
igni impertiendo. Compertum enim habui a ligno, aut alio corpore ita
linito _accipere_ sericum nigrum, quod ligno nudo (non ustulato),
corporibusque fere omnibus _dat_: similiter ab hoc ligno linito
_accipere_ aliud lignum ustulatum, quod nedum ligno nudo, sed quibusdam
metallis adhuc _dat_.
CXVIII. Hinc facile concipitur cur charta inaurata igni impertiendo
paratior sit, quam aliae lamellae metallicae similes, ejusdemque
coloris; item charta argentea (CVII, CVIII). Siquidem bracteolas,
quibus charta induitur, non omnino nudas, sed aliqua _gummata aqua_,
licet levissime, linitas extare credibile est. Etsi enim bracteolis
jam chartae applicatis nihil artifices consulto superducant; ea tamen
ipsa _aqua gummata_, qua folia primum nuda perfunduntur, ut bracteolae
adglutinentur, quidni has bracteolas, dum apprimuntur, supergressa
exteriorem quamdam tunicam compingat?
CXIX. Hoc vel ex eo suadetur, quod charta aurea, sive argentea usu
frequenti attrita, non amplius aptitudine ignis impertiendi prestat
aliis laminis metallicis nudis, ut antea praestabat. Imo non raro
vix aliquid nitoris amisit, cum jam praestantia concidit. Porro quid
hic detrimenti passa est charta, siquidem hanc bracteola metallica
nullatenus denudatam cernimus? Scilicet illi tunica _gummosa_ abrasa,
ita ut bracteola jam nuda appareat.
CXX. Haec optime deducerentur ex maxima _aquae gummatae_ aptitudine
ignis impertiendi, si haec et ubique, et semper constaret; verum
exceptio magni nimis momenti moram facit, ne rem tuto definire liceat.
Etenim compertum habui bracteam stamneam _aqua gummata_ fucatam
aliquando deteriorem se prodere aliis bracteis metallicis nudis, albis
quoque, nec elasticis. Hoc in sulphure primum, et colophonia fere
semper obvenit: nempe haec renuunt _accipere_ ab hac bractea fucata,
quae non renuunt _accipere_ ab aliis laminis nudis.
CXXI. Quin, inter ipsa ligna non pauca inveni, quae ad infimum _scalae_
gradum devenerant, nec tamen _accipiebant_ a bractea stamnea _gummata_.
CXXII. Veruntamen et hanc ipsam exceptionem aliquid constantis prodere
visum est mihi: nimirum bracteas _aqua gummata_ fucatas praestare
bracteis metallicis nudis, tunc cum corpus resinosum quod fricatur
valde pollens est, sive cum a nullis, aut ferme nullis laminis
metallicis _accipit_ (CVI); has vero bracteas _gummatas_ omnium
deteriores esse, cum corpus resinosum ad inferiores _scalae_ gradus
descendit, sive _accipit_ ab omnibus, aut fere omnibus laminis nudis.
CXXIII. Atque haec est illa aberratio quam (CXII) prospiciebam, quaeque
_scalam_ metallorum a me descriptam invertit: siquidem bracteas
_aqua gummata_ linitas primum obtinere locum statuebam (CVI); hic
vero ad ultimum detrusas cernimus. Quod spectat ad colorem, atque
elasticitatem bractearum, inversio nulla mihi adhuc usque se obtulit:
semper enim corpus resinosum prius a laminis ex metallo flavo, rufo
etc. _accipere_, quam a laminis metallicis albis; itemque prius ab
elasticis, quam a non elasticis deprehendi, ut statutum est (CVII,
CVIII).
CXXIV. Investigata aptitudine laminarum metallicarum ignis sui
impertiendi, restat ut accuratius investigemus repugnantiam in ipsis
corporibus resinosis, praecipue lignis (de quibus agere propositum
mihi est) _accipiendi_ a metallis; et quomodo ab hac repugnantia
gradatim recedant. _Repugnantiam_ autem dico vim illam, qua perstant
in electricitate _defectiva_ sibi comparanda, licet laminis metallicis
perfricentur.
CXXV. Vidimus lignum nuper e fumo eductum, adhuc modice calens
omnino _repugnare_ (CV); tractu vero temporis ab hac _repugnantia_
sensim remittere, eoque deduci, ut jam ab omnibus laminis metallicis
_accipiat_ (CVI, CVII, CVIII, CIX).
CXXVI. Porro in ligno nuper e furno educto tria mihi veniunt
consideranda: maxima virtus electricitatis _originariae_; siccitas
maxima; calor. Quaero igitur num omnia conferant; num unum, aut alterum
per se: et si primum; quanta quodlibet parte.
CXXVII. _Calor_ certe conferre debet ut lignum subustum renuat
_accipere_. Calorem enim igni potius effundendo corpora disponere
novimus. At nec soli calori omnis _repugnantia_, nec vero multum
ex hac illi tribuendum. Etenim lignum probe subustum, cujus tamen
vis aliquanto concidit, hanc non integre recuperat, etsi illud soli
expositum incalescere curemus: quippe non renuit _accipere_ a pluribus
bracteis metallicis, quibus porro pergit _dare_ lignum e furno eductum,
quod ferme refrixerit.
CXXVIII. _Maxima virtus_ magis conferre videtur. Reapse ligna, quae
validiores effectus edunt, ea ut plurimum sunt, quae magis renuunt
_accipere_ a laminis metallicis. Quod et facile concipitur, si illud
solum attendatur, haec ligna _affectare_ electricitatem _defectivam_
(X, XI): quid enim magis consentaneum, quam eo expressius _affectare_,
quo major inest vis?
CXXIX. Dixi _ut plurimum_ ligna insigniori virtute pollentia magis
_repugnare_, non semper: quandoquidem et debiliora inveniuntur,
quae magis _repugnant_, quam praestantiora. Quod satis evincit hanc
_repugnantiam_ et ab aliis pendere adjunctis.
CXXX. _Siccitas_ igitur maxime est attendenda: quod sequentibus
experimentis didici. Ligneum bacillum probe in furno subustum, adhuc
modice calens, virtute praestantissimum, quod propterea a qualibet
bractea metallica renuit _accipere_, halitu oris, vel manuum levissime
humecto: illico _accipit_ ab aliquibus metallis, licet et adhuc
praestans virtute sit, et adhuc modice caleat. Pergo sensibilius
humectare; et ad inferiores _scalae_ gradus quam citissime descendit,
ita ut ab omnibus, aut fere omnibus bracteis metallicis _accipere_ non
renuat.
CXXXI. Scio equidem censeri posse ligna quae paullatim humescunt ideo
minus _repugnare_, quod in ipsis virtus electricitatis _originariae_
pari passu infirmetur; unde hinc potius ratio discriminis sit petenda,
quam a madore, prout est mador. Qua de re etsi certo certius nihil
pronuntiare possim, hoc tamen asserere non vereor, aliter mihi
visum esse: nimirum et ipsum madorem, praeter virium electricarum
infirmitatem, minuere _repugnantiam_ in ligno _accipiendi_ a metallis.
CXXXII. Post haec nemo sane mirabitur, si illi ostendam eundem ligneum
bacillum eadem bractea metallica fricatum, altera sui parte seu extremo
electricitatem _excessivam_ induere, altera _defectivam_: illic taeniam
nigram attrahere, quam hic respuit, fugere albam quam hic attrahit etc.
Sufficit enim ut alterum bacilli extremum vel sit minus probe subustum,
vel halitu oris aut manuum aliquanto madeat, ad hoc ut non renuat
_accipere_ a bracteis metallicis inferioris ordinis, quibus pergit
_dare_ alterum bacilli extremum plane siccum, aut probius subustum.
CXXXIII. Porro et mirari desinemus eundem bacillum ligneum diversam
indolem diversis temporibus praeseferre, ita ut _det_ hodie bracteis, a
quibus heri _accepit_ etc. (C). Quid enim mirum si certis diebus virtus
in ligno potissimum infirmetur, aut, quod est maxime attendendum, plus
humoris contrahat?
CXXXIV. Haec sunt quae ligna lamellis metallicis perfricata mihi
obtulerunt. Varietates, in quas incidi, non tacui. Iisdem experimentis
super charta institutis eadem ferme obtinuerunt: hoc unum inest
discriminis, quod charta minorem prodit _repugnantiam accipiendi_ a
metallis. Equidem non audeam omnia rata constitutaque habere, quae meis
experimentis deducebam; nam et tot adjunctorum varietas, et aliorum in
hac re errata cautiorem me faciunt. Experimenta vero quae inii, licet
plura, si ea per se spectentur, dici possint, pauca admodum sunt, si
quantum in hac re expostulatur attendamus. Ossa, corium, caeteraque
corpora ustulata essent eidem examini, imo diligentiori subjicienda.
Accedit quod nonnisi colorem, elasticitatem, tum quoddam _aquae
gummatae_ tegumentum paucis meis experimentis ductus consideravi in
metallis; in lignis vero virtutis praestantiam, calorem, siccitatem.
Quid si autem et diversa superficierum asperitas in illis, densitas
diversa; in his vero asperitas, densitas, elasticitas, aliaeque, quae
nec animum subeunt, affectiones non parum in hoc sibi vindicent?
CXXXV. Atque hic lucubratiunculae huic meae finem facienti liceat
appendicis loco animadversionem subnectere, quae ad res cum altioris,
tum foecundioris indaginis iter parat. Si novis hisce experimentis
Electricitas _Artificialis_ plurimum debet, et quod historia corporum
_idioelectricorum_ insigniter aucta est, et quod ratio hujus in
corporibus affectionis propius investigata, ac pene educta; num ex
iisdem nihil prorsus Electricitatis _Naturalis_ seu athmosphaericae
bono profluere posse censebimus? Mihi certe lucem quamdam affulgere
videtur, ut quod in abscondito positum erat, jam se prodat apertum.
Quaerebatur unde nubibus electricitas manaret: e tellure inquiebant:
recte; at si praeter vitra, resinas, serica, quae ope affrictus
electricitatem satis validam _originarie_ movere possunt, reliqua
corpora vix aut ne vix quidem hac virtute donari vestra hucusque
experimenta praedicant, unde, instabo, tam immanis in athmosphaera
electricitas? Num haec vitra, serica, resinae passim et ubique
telluris praesto sunt, ac fricantur? At huic quaestioni satisfacere
in promptu est, postquam compertum omnia omnino corpora, metallis
tantum ac lapidibus exceptis, probe assata, maxima electricitatis
_originariae_ virtute pollere. Sane non desunt ligna, aliaque corpora,
quae quotidie, et ubique locorum comburuntur. Quod si haec corpora
rite ustulata qualibet vel levi frictione, percussione, scissione
illico electricas vires exerere observavimus (XXII); nonne plane
credibile est particulas, quae vi ignis, vel aliquomodo abraduntur ab
his corporibus, dum per varios gradus combustionis transeunt, quaeque
fumose ascendunt, similiter electricam vim induere? Nec obstat quod
ea debilis sit, nec facile signis exploranda, dummodo esse aliquam
concedatur: immanis enim particularum avolantium copia in subsidium
venit. Porro vim hanc qualemcumque sive diu tenaciterque servent hae
particulae, etiamdum ad superiora athmosphaerae loca evectae in nubes
coeunt, sive in aere quem tranant sensim deponant, aeque semper nubium
atque atmosphaerae electricitas obtinebit. Quod de corporibus vere ex
igne combustis dixi, intellectum volo, habita ratione inaequalitatis
virium, de iis etiam, quae aestu solis torrentur. Re enim vera inveni
ligna, corium, ossa etc. aestivis solibus diu exposita apta evasisse,
quae frictione electricas aliquas vires sibi compararent. Sed quae hic
profero conjectationum vim non excedunt; nondum enim experimenta, quae
rem conficiant, suppetunt. Latus sane campus hujusmodi experimentorum
aperitur uberem fructum promittens. Quantum ex hoc mihi jam alacriter
ingredienti percipere dabitur, nescio. Optandum ut melioris notae
Physici ad hoc tentaminum genus animum adjungant, majora certe
praestituri.
LETTERE SULL'ELETTROFORO PERPETUO
_Questi articoli sono stati estratti dal Volume 8.º della Scelta di
Opuscoli di Milano p. 127._
ELETTROFORO
ARTICOLI DI DUE LETTERE
_Scritte al P. C. G. Campi. C. R. S._
Como 13 Giugno 1775.
Ho scritto ultimamente a Priestley alcune che credo mie scoperte
in elettricità, e forse sorprendenti. Ho costrutto un piccolo
semplicissimo apparecchio, che sta tutto rinchiuso in una scatola
portatile comodamente in tasca. In questo ho stampata, dirò così,
un elettricità tale, che non s'estingue più mai; ve l'ho impressa
senz'altro corredo di macchina; e sì ne ho i segni d'ogni maniera senza
dispendio finchè mi giova averne, e segni affatto vivaci, bastevoli
ad elettrizzare fortemente un ben capace conduttore, un uomo isolato,
e caricare una boccia per la scossa ec. in somma quanto s'ottiene
da una competente macchina, io l'ottengo dal mio apparecchio senza
ruota, senza giro, senza stropicciamento di sorta, a riserva del
primo leggerissimo impiegatovi una volta sola quando dapprima, ed
ha già più d'un mese, vi stampai l'elettricità; l'effetto del qual
primo, ed unico strofinamento, senza che più si rinnovi, ho trovato
un mezzo facilissimo di far sì, che nè manchi, nè punto pur scemi
per qualsivoglia tratto, e sia pure interminabile. Mi trovo in grado
di chiamare questa specie d'elettricità _Vindice indeficiente_, e il
mio apparecchio _Elettroforo perpetuo_. Questi miei ritrovati potrò
in breve pubblicarli con la stessa lettera con cui ne do parte a
Priestley, quando pure non pensi meglio a farlo con una memoria più
seguita, ed estesa.
22 Giugno 1775.
Potrà aggiugnere a quel tanto che ne dissi un altra cosa, la quale può
far crescere la sorpresa, ed è che non solo ho il mezzo di esaltare
l'elettricità del mio apparecchio, qualora dopo lungo tratto di
giorni, o settimane si scorga infievolita, e di ricondurla al grado
massimo d'intensione senz'altro ajuto di macchina, o di novello
stropicciamento; ma quello eziandio, ed è poi lo stesso, di far servire
l'elettricità comunque sia o debole, o forte d'un apparecchio, ad
eccitare in un secondo, e se bramisi pur gagliarda, in un terzo, in
dieci, in cento apparecchi ec. senzachè venga a smarrirsi la prima.
ARTICOLO DI UNA LETTERA[32]
_Al Sig. Dottore GIUSEPPE PRIESTLEY._
Como 10 Giugno 1775.
. . . . . . Io non so se tanto prometter mi debba dalle mie
osservazioni, che esse anzichè importune, gradite vi riescano, e
interessanti. Avanzandole siccome miei nuovi ritrovamenti, avvenir
potrebbe un'altra volta che deluso rimanessi non altrimenti che accadde
di quelle sopra il legno abbrustolito, cui la vostra eccellente Storia
dell'Elettricità avveder mi fece, ma troppo tardi, essere state in
parte da altri preoccupate. Or chi sa che la continuazione da voi
disegnata della medesima Storia non venga per egual modo a rapirmi
la gioconda illusione di queste nuove mie pretese scoperte? Comunque
la cosa sia per riuscire, io dovrò non men d'allora saper grado alla
lezione della vostra Storia del disinganno, e de' lumi che mi verrà
porgendo; ma grado mille volte maggiore vi saprò, se fin d'ora mi
significherete candidamente qual luogo, e parte io mi possa sicuramente
attribuire nell'invenzione de' fatti, che a me sembran nuovi; e il
valore che voi medesimo loro date.
Voi avete già inteso che l'Elettricità è il soggetto de' miei
ritrovamenti. Or dirò il genere particolare intorno a cui s'aggirano.
Egli è quel ramo, che se a buon diritto nol so, ha ottenuto di
chiamarsi _Elettricità Vindice_[33]. Ecco in breve il capitale
dell'invenzione che ha sorpreso me, e quanti finora furono a parte
di un tale spettacolo. Io vi presento un corpo che una volta sola
elettrizzato per brevissim'ora, nè fortemente, non perde mai più
l'elettricità sua conservando ostinatamente la forza vivace de' segni a
dispetto di toccamenti replicati senza fine. Voi tosto indovinate che
sì fatto corpo vuol essere una _lastra isolante_ vestita, e snudata
a vicenda della sua _armatura_: ed è ciò appunto che io ho inteso di
accennare, allorquando ho detto, che i fatti che sono per riferire
appartengono all'_elettricità vindice_. Ma non che indovinare, durerete
forse fatica a credere la costante vivacità de' segni, e più la
straordinaria loro durevolezza, che è veramente quale ve la propongo,
senza termini, o limiti, mentre osservato avrete, che troppo lungi
ne sono que' che s'ottengono dalle lastre di vetro tenute in conto
delle più eccellenti, e guernite della consueta armatura d'una foglia
metallica reputata essa pure la più acconcia a tal uopo; infatti con
tale apparato si hanno da principio alcune vive scintille, ma che ben
presto illanguidiscono, e durano per lo spazio di poche ore in tempi
ancora favorevolissimi. Perciò appunto io ho rifiutato, e le une, e
le altre sostituendo alle lastre di vetro, quelle di ceralacca, di
zolfo, o d'altra resinosa materia; e alle sottili, e pieghevoli foglie
surrogando altre _armature_ metalliche sì, ma ferme, e di volume assai
più ampio, e modellate su lodevole forma d'un capace _conduttore_. E
con ciò quantunque mi sembri d'avervi data un'idea generale della somma
di questo nuovo apparato, permettetemi ch'io vi descriva parte a parte
quello di cui fò uso, che è semplicissimo, e la maniera di trarne i
promessi vantaggi.