opgewekte leven te brengen. Maar wel datgene wat het kiesrecht
noodzakelijk in zijn gevolgen _moet_ medevoeren, en wat wij alom zien
dat het telkenmale gebracht heeft aan die categorieën van mannen,
die bij eene uitbreiding van het kiesrecht in het bezit kwamen van
politieke rechten, en dat zich uit in een zich bewust worden van zijn
rechten en plichten als staatsburger, in verhoogden gemeenschapszin,
in meerdere geestelijke ontwikkeling en ten slotte in de behoefte om al
deze nieuw verworven eigenschappen om te zetten in daden ten behoeve
van het gemeenschappelijk belang. Onze tegenwoordige maatschappij
gaat gebukt onder een te kort aan geestelijke werkkracht, zij lijdt
aan een ontbreken van den noodigen gemeenschapszin, om haar zedelijk
te verheffen en innerlijk gezonder en krachtiger te maken. Door aan
de vrouwen het kiesrecht te verleenen en haar zoodoende meer in het
gemeenschapswerk te betrekken, kan men voor een zeer groot deel in
dit te kort voorzien.
HOOFDSTUK V.
DE BEZWAREN TEGEN VROUWENKIESRECHT WEERLEGD.
Het kan niemand verwonderen, dat terstond toen het denkbeeld
vrouwenkiesrecht voor het eerst werd geopperd, ook bergen van bezwaren
daartegen werden aangevoerd, of, eigenlijk niet terstond. Zelfs
voor het opperen van bezwaren achtte men in den beginne de zaak te
dwaas. Men vergenoegde zich met de schouders op te halen en te lachen
om dergelijke dwaze denkbeelden.
Een vrouw die aan politiek zou doen!
Maar daar heeft een vrouw immers geen verstand van! Doch door het
lachen heen klonk daar al het eerste bezwaar: een vrouw heeft geen
verstand van politiek. Men vergat daarbij te bedenken, dat ook de
man niet als politicus wordt geboren; voedde men het meisje evenals
den jongen man op tot staatsburger(es), zij zou evengoed verstand
krijgen van politiek, zooals zij thans ook wel verstand krijgt van
talen, van boekhouden, van geschiedenis enz. enz., zaken die men haar
vroeger evenmin leerde "omdat zij een meisje was."
Nu ja, zoo redeneert men, natuurlijk kan een vrouw leeren, evenals een
man en zij kan het soms heel ver brengen. Maar dooreengenomen is de
vrouw toch intellectueel beneden den man gebleven. De man heeft steeds
meer gepresteerd op het gebied van wetenschap en kunst. De mannen zijn
het geweest die de maatschappij vooruit geholpen hebben; zij hebben
richting gegeven aan het denken der massa, zij zijn het, die de groote
uitvindingen deden, aan hen hebben wij de groote schatten te danken
op het gebied van muziek, van litteratuur, van beeldende kunsten. De
mannen hebben de geschiedenis gemaakt, niet de vrouwen. Daarom moeten
de mannen de wetten maken en de leiding in handen houden.
Onlogisch als deze redeneering is, dient zij echter tòch in het kort
even te worden bestreden, om de eenvoudige reden, dat zelfs verstandige
en geletterde menschen er nog heden ten dage mede aankomen.
Dat tot op heden de vrouw veel minder presteerde dan de man op het
gebied van wetenschap en kunst, dat er oneindig veel meer groote
mannen dan groote vrouwen zijn geweest, zij grif toegegeven. Hoe zou
dit echter anders kunnen, waar tot voor korten tijd beide geslachten
onder zoo ongelijke bedeeling leefden, wat betreft de gelegenheid
om onderwijs te ontvangen en zich te ontwikkelen? Dat er desondanks
door alle eeuwen heen vrouwen zijn geweest die zich door bijzondere
geestesgaven of talenten hebben weten te verheffen boven haar
tijdgenooten en tot op heden beroemd bleven, mag veeleer verwondering
wekken. Eerst als gedurende vele jaren de ontwikkelingsvoorwaarden
voor beide sexen gelijk zijn geweest, kan de balans worden opgemaakt
en bepaald, aan welke zijde men het grootste intellect heeft gevonden.
Doch zelfs al viel de balans dan geheel en al ten nadeele van het
vrouwelijk geslacht uit, zoo zou dit allerminst een reden kunnen zijn
om aan de vrouw het kiesrecht te onthouden. Immers ook aan den man
wordt geen enkele maatstaf van intellectueele ontwikkeling aangelegd
om hem tot kiezer te maken. Moge onder de vigeerende kieswet het feit
dat men eenig examen heeft afgelegd één der voorwaarden zijn waardoor
men aanspraak kan maken om op de kiezerslijst te worden gebracht,
aan den anderen kant kan een mannelijke analphabeet hetzelfde
voorrecht deelachtig worden, mits hij maar het aangewezen minimum
loon verdient, of aan een der andere, met intellect allerminst
verband houdende eischen voldoet, die indertijd werden uitgedacht
om iemand tot kiezer te maken. Evenmin eischt het zwartmaken van
het balletje achter den naam van den gewenschten candidaat eenige
bijzondere geestesontwikkeling.
"Maar de vrouw is te goed voor de politiek," zegt de galante man;
het zou zonde wezen een zoo idyllisch wezen te besmetten met al het
minderwaardige en verderfelijke dat nu eenmaal onafscheidelijk aan
alle politiek gedoe is verbonden, daar staat de vrouw te hoog voor.
Wij zouden de vraag kunnen stellen, of door de medewerking der vrouwen
ook veel leelijks, wat menigmaal aan de politiek is verbonden, zou
kunnen verdwijnen, of althans verminderen; doch men mocht ons eens van
te groot idealisme beschuldigen. Evenwel zou de kans op een zuiverder,
eerlijker politiek leven allicht grooter worden, wanneer naast de
beste mannen, de beste vrouwen aan wetgeving en regeering zouden kunnen
deelnemen. Doch vanwaar overigens die vrees om de vrouw z.g. vuil werk
te laten doen, onder voorwendsel dat zij er te goed voor is? Acht men
de vrouw te goed voor zwaren lichamelijken arbeid? Bespaart men haar
als verpleegster der menschelijke ellende naar lichaam en geest die
in de ziekenhuizen of op het slagveld te aanschouwen valt? Acht men
haar te goed om slecht betaalden nachtarbeid te verrichten indien dit
maar in het voordeel is van den werkgever? (Denk aan kellnerinnen in
nachtkroegen). En heeft de vrouw zich ooit--óók in de huishouding--het
moeielijke en het vuile werk van den hals geschoven, indien zij wist
dat het in het belang van anderen gedaan _moest_ worden? Ook dit
argument kan men gerust laten varen.
Dat de vrouw te veel gevoelsmensch zou zijn, iets wat óók als argument
tegen vrouwenkiesrecht wordt aangevoerd, is nimmer bewezen en indien
het zoo ware, zou het nog geen argument zijn. Want indien het waar is,
dat bij de mannen het verstand domineert, dan zou dit juist een reden
zijn om het vrouwelijk gevoel naast het mannelijk verstand te laten
werken in het bestuur van stad en staat. Wat met het verstand alléén
geregeld wordt, is dor en liefdeloos; het gevoel brengt leven en
warmte aan, dus behooren deze twee eigenschappen elkaar aan te vullen.
Dan is daar nog het stokpaardje van den dienstplicht. Meent niet
dat dit beestje te oud is, om nog van stal gehaald te worden;
zelfs in den tegenwoordigen tijd hoort men beweren dat de vrouw,
indien zij het kiesrecht wil bezitten, dan óók maar soldaat
moet worden. Alsof kiesrecht ooit eenig verband had gehouden
met dienstplicht! Integendeel; toen het kiesrecht nog enkel werd
uitgeoefend door de welgestelden in den lande, waren het juist
de _niet_-kiezers die hun dienstplicht vervulden. Immers, wie het
betalen kon, kocht zich een remplaçant. En ook thans ontneemt men
het kiesrecht niet aan degenen die hun dienstplicht niet vervullen,
anders zouden zij die voor theoloog studeeren, de afgekeurden,
degenen die vrijloten, kortom allen die buiten de militie vallen,
het stembiljet moeten derven. Is het er echter om te doen, dat wie
zijn volle burgerschapsrechten wil bezitten ook gedwongen moet kunnen
worden om gedurende één of twee jaar gemeenschapsdienst te verrichten,
dan zullen de vrouwen zeker niet achter blijven. Doch zij zouden
dan ook op echt _vrouwelijke_ wijze aan dien plicht kunnen voldoen,
en diensten bewijzen bij de verpleging van burgers en soldaten, bij
kinderverzorging, in de huishouding van rijksinrichtingen, enz. enz.
Het is te begrijpen, dat voor de gehuwde vrouw nog enkele afzonderlijke
bezwaren worden te berde gebracht. Dat de gehuwde vrouw op voldoende
wijze door haar echtgenoot zou worden vertegenwoordigd, is reeds
in een der vorige hoofdstukken weerlegd; thans kan dit argument dus
buiten bespreking blijven.
Een ander bezwaar is dit, dat de vrouw geen tijd zou hebben; immers
haar gezin eischt al haar krachten. Gaat de vrouw mee-kiezen, dan
wordt zij uithuizig; zij verwaarloost dan haar kinderen en verzuimt
haar huishoudelijke plichten. Welke wonderlijke denkbeelden heeft men
toch omtrent het wezen der vrouw. Zou de uitoefening van het kiesrecht
en al wat daarmee verband houdt, nu werkelijk zóóveel beslag op haar
tijd leggen, zóó haar denken en haar geheele wezen vervullen, dat
zij alle andere plichten daarvoor zou moeten verzuimen? De mannen
hebben toch immers óók hun betrekking, hun beroep, hun zaken,
en nog nimmer is gebleken dat zij die niet konden behartigen en
daarbij tòch hun kiesplicht naar behooren waarnemen. Wij moeten
dus aannemen, dat men veronderstelt dat de vrouw zich in meerdere
mate van haar werk zal laten aftrekken. Doch dan rijst de vraag,
besteedt de vrouw dan nu werkelijk al haar tijd aan huishouding
en kinderen? De arbeidersvrouw moet in vele gevallen mee den kost
verdienen; de vrouw uit den kleinen burgerstand helpt mee in winkel
of zaak. En de welgestelde vrouw? Denkt men er ooit over haar kwalijk
te nemen dat zij uit wandelen gaat, theevisites ontvangt, schouwburg
en concerten bezoekt? Toch onttrekt zij de daarvoor benoodigden
tijd evengoed aan haar gezin; wat voor kwaad zou er dan in steken,
wanneer óók een avond nu en dan wordt besteed aan het bijwonen van
een vergadering, of wanneer de romanlectuur eens wordt afgewisseld
met wat degelijker kost in tijdschrift of courant?
Dan is daar nog het schrikbeeld, dat er twist zal ontstaan in de
gezinnen wanneer man en vrouw beiden het kiesrecht bezitten, en zij
van politiek inzicht verschillen. Ook dit argument kan gerust bij de
vorige worden opgeborgen, als zijnde van onwaarde. Men bedenke toch dat
er over zooveel andere zaken als de politiek verschil van meening kan
bestaan tusschen echtgenooten; er kan verschil in godsdienst zijn,
over de opvoeding der kinderen kunnen vader en moeder het oneens
zijn, en over nog heel wat andere zaken meer. Ontstaat daarover dan
ook steeds twist, of leert men niet elkanders meening eerbiedigen,
of tracht tot overeenstemming te komen? Wanneer de vrouw door middel
van het stembiljet eigen inzicht kan doen gelden, zal dit zelfs in
zeer vele gevallen een aanleiding tot oneenigheid wegnemen.
Een bezwaar dat haast het tegenovergestelde van het voorgaande zou
kunnen worden genoemd, is dit: dat het geven van kiesrecht aan de
gehuwde vrouw hierop zou neerkomen, dat de man dan 2 stemmen had. Uit
dit argument blijkt weer hoezeer is vastgeroest de meening, dat de
gehuwde vrouw geheel opgaat in haar echtgenoot en eigen persoonlijkheid
prijsgeeft. Het gaat toch niet aan om voor twee zelfstandige, denkende
wezens maar willekeurig te bepalen: "omdat gij waarschijnlijk over
politiek beleid dezelfde meening zijt toegedaan, is het voldoende dat
één uwer die meening tot uiting brengt, anders hebt gij een dubbele
stem." Wonderlijk toch, dat daarbij dan als vanzelf sprekend de vrouw
wordt geëlimineerd! Maar bovendien: in de meeste gezinnen zullen de
denkbeelden van vader en van de volwassen inwonende zoons óók parallel
loopen; doch die zoons zal men om die reden het kiesrecht niet willen
ontnemen. Zelfs de voorstanders van het z.g. gezinshoofden-kiesrecht
zitten met deze aangelegenheid in de war en zoeken naar middelen om
aan het euvel te ontkomen, dat vele volwassen jonge mannen door hun
systeem het kiesrecht zouden moeten verliezen.
Weer anderen begrijpen niet, hoe de vrouw zoo op het kiesrecht
kan gesteld zijn om haar invloed te vergrooten; deze is immers al
groot genoeg en door alle eeuwen heen is hij zelfs in de staatkunde
merkbaar geweest?
Ongetwijfeld heeft die invloed bestaan, doch het zijn juist de
om kiesrecht vragende vrouwen die daar een eind aan willen maken,
omdat zij hem verderfelijk achten. Niet natuurlijk den vrouwelijken
invloed op zich zelf beschouwd, maar wel den invloed, die niet wordt
beheerscht door een diep besef van verantwoordelijkheid. En bij alle
macht die de vrouwen indirect hebben uitgeoefend, óók op de staatkunde,
is dat verantwoordelijkheidsgevoel ver te zoeken geweest. Die vrouwen
wilden haar zin doordrijven, menigmaal uit puur eigenbelang. Men
hield haar buiten alle ernstige vraagstukken, waardoor zij niet konden
handelen met oordeel des onderscheids, doch wilde wel als het zoo te
pas kwam van haar hulp en van haar macht over den man gebruik maken,
om eigen inzicht te doen zegevieren of zichzelf te bevoordeelen. Een
dergelijk uitoefenen van niet door een gevoel van verantwoordelijkheid
gelouterden en gecontroleerden invloed is verderfelijk voor het
algemeen belang, maar tevens vernederend, zoowel voor de vrouw die
hem aanwendt, als voor den man die hem ondergaat. Het kiesbiljet
daarentegen zal aan de vrouw het recht verschaffen zich openlijk en
langs directen weg met de publieke zaak te bemoeien; doch juist door
dit openlijk handelen, zal zij zich verantwoordelijk weten voor haar
doen en laten, wat wederom meebrengt zelfcontrôle en nadenken.
Nu kunnen wij nog niet van deze algemeene en primitieve bezwaren
afstappen, zonder even te weerleggen de bewering, dat de vrouw door
zich met politiek te bemoeien haar specifiek vrouwelijke eigenschappen
zou verliezen. Alweder is dit argument haast te absurd om het te
bespreken; doch wij willen zoo volledig mogelijk zijn.
Wat zou het inderdaad treurig gesteld zijn met die vrouwelijke
eigenschappen als zij al reeds door de uitoefening van het kiesrecht
konden verdwijnen. In werkelijkheid loopen zij veel meer gevaar in
den hoek geduwd te worden door den harden strijd om het bestaan,
dien de vrouwen in den tegenwoordigen tijd gedwongen zijn te voeren,
een strijd, die haar door het gemis van politieke rechten zoo oneindig
veel zwaarder wordt gemaakt. Hoe zou het overigens ooit onvrouwelijk
kunnen zijn, belang te stellen in alles wat het algemeen welzijn
betreft, en de taak die men in het huisgezin volbrengt ten behoeve
van de huisgenooten, uit te breiden tot grooter kring?
Het voorafgaande zou men kunnen noemen de primitieve bezwaren, in dien
zin, dat zij voornamelijk in de allereerste tijden van de beweging
voor vrouwenkiesrecht werden genoemd, terwijl zij nu zoetjes aan
op den achtergrond raken, althans niet meer tellen bij menschen die
onbevooroordeeld de zaken beschouwen. Al kan men, wat de behandelde
argumenten betreft, dan ook thans voor een goed deel spreken van een
overwonnen standpunt, zoo moesten toch deze primitieve bezwaren ter
sprake gebracht, omdat men ze nog steeds hoort opperen in sommige
kringen waar de denkbeelden over vrouwenkiesrecht voor het eerst hun
intrede doen.
Hoe staat het echter met degenen voor wie alle tot dusverre genoemde
bezwaren niet meer bestaan en die zich in beginsel voorstanders noemen
van de invoering van vrouwenkiesrecht? In die kringen worden weer
andere moeielijkheden geopperd en deze zullen opnieuw door de vrouwen
moeten worden overwonnen, vóór haar zonder aarzelen het stembiljet
in handen zal worden gegeven.
Laten we dan beginnen met een paar argumenten te noemen die zoo
ongeveer tegen elkaar opwegen en daardoor hun kracht van zelf
verliezen.
Het is gevaarlijk om aan de vrouwen het kiesrecht te geven zegt
de eene partij, want zij staan veel meer dan de mannen onder den
invloed van de geestelijkheid; het conservatisme zou dan in ons
land hoogtij vieren. Als de vrouwen het kiesrecht krijgen, zullen de
sociaal-democraten te veel aan invloed winnen, zegt de andere, wij
zouden dan veel te veel naar links opschuiven. Beide bezwaren heffen
elkaar dus op. Het zijn echter alleen denkbeeldige bezwaren, want
in landen waar vrouwenkiesrecht bestaat, heeft de uitkomst bewezen,
dat er in de verhouding der politieke partijen geen noemenswaardige
verandering is gekomen.
Doch hoe dit ook zij, men vraagt toch ook bij de uitbreiding van
het mannenkiesrecht niet eerst hoe de nieuwe groep kiezers stemmen
zal? De groote Engelsche staatsman Gladstone noemde het een zondigen
tegen grondbeginselen om eerst na te gaan hoe een groep zal stemmen,
alvorens men haar het kiesrecht verleent. Moet deze uitspraak niet
evenzeer gelden waar het vrouwen betreft?
Maar de vrouwen zijn onverschillig voor het kiesrecht, zij begeeren
het niet, zegt weer een ander. Minister Heemskerk ging zelfs zoo ver
om te verklaren dat hij de vrouwen die om kiesrecht vragen niet zag;
de vrouwen zijn stil in ons land, zeide hij. Wonderlijke uitspraak
inderdaad van een minister, onder wiens regeering twee groote
volkspetitionnementen ten gunste van de invoering van algemeen
kiesrecht voor mannen en vrouwen werden ingediend, waarop ver over
de honderdduizend handteekeningen van vrouwen voorkwamen. En dat
geschiedde in een land, waar ruim 20.000 vrouwen in twee groote
corporaties die voor de invoering van vrouwenkiesrecht strijden,
vereenigd zijn, waarvan ééne, de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht,
alleen meer dan 16000 leden telt, een schare, die nog met
ettelijke duizendtallen zou vergroot worden, wanneer alle vrouwen
die het kiesrecht begeeren, zich bij die vereenigingen hadden
aangesloten. Geen enkele politieke partij in ons land telt zooveel
leden als het gezamenlijk aantal strijdsters voor vrouwenkiesrecht
bedraagt; indien die 20.000 vrouwen dan ook kiezers waren geweest,
geen twijfel, of minister Heemskerk zou hen wèl hebben gezien!
Verder mag nog wel gewezen worden op de groote meeting die 4 Mei 1913
in den Haag was belegd door de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht,
om te protesteeren tegen de kiesrechtparagraaf in de voorstellen tot
grondwetsherziening, door het ministerie Heemskerk ingediend. Genoemde
meeting was bezocht door 3 à 4000 personen, waaronder vrouwen uit alle
streken van ons land, die zich veel moeite en kosten hadden getroost
om tegenwoordig te kunnen zijn.
Een ander staaltje, dat getuigt van de belangstelling der vrouwen
in de publieke zaak is dit, dat, toen onder het ministerie Heemskerk
wetsvoorstellen tot wijziging van de Tariefwet werden ingediend, onder
de vrouwen in ons land eene spontane beweging ontstond om de Tweede
Kamer te verzoeken dat wetsontwerp niet aan te nemen. Een adres in
dien geest, dat circuleerde in alle plaatsen van eenige beteekenis
in ons land, werd in korten tijd door 94.000 vrouwen geteekend.
Dit zijn alle verschijnselen die wijzen op het tegendeel van
onverschilligheid. Dat deze nog in sommige kringen van vrouwen bestaat,
mag men gerust op rekening schrijven van het feit, dat tot dusverre
de vrouwen zijn opgevoed in het begrip, dat politiek en kiesrecht
zaken zijn die buiten de vrouwelijke sfeer liggen; nu de publieke
meening in dezen begint te veranderen, zal ook die overgebleven
onverschilligheid met toenemenden spoed verdwijnen. Wel merkwaardig
is het, dat die onverschilligheid voor het kiesrecht ook bestond
bij de arbeiders, toen de beweging voor algemeen kiesrecht voor
het eerst tot uiting kwam. De arbeiderspartijen klaagden daarover
tijdens de grondwetsherziening van 1887. Niet veel beter was het,
toen in 1893 de kieswet-Tak in behandeling kwam; doch terecht vonden
de voorstanders van algemeen kiesrecht het feit dat nog niet alle
arbeiders het begeerden, geen reden om hun strijd te verslappen,
omdat zij wisten dat het bezit van het stembiljet voor den man uit
het volk van onschatbare waarde zou zijn. Het is dan ook goed, en
volkomen verklaarbaar, dat de voorstanders van vrouwenkiesrecht zich
op hetzelfde standpunt plaatsen.
Weer anderen komen met het bezwaar aandragen dat het gros der vrouwen
nog niet rijp zou zijn voor het kiesrecht. Wat is natuurlijker dan
dat wij daar tegenover de vraag stellen, of alle mannen daar dan
wél rijp voor zijn? Niemand voorzeker zou deze vraag bevestigend
durven beantwoorden; de onrijpe mannen worden evengoed gevonden,
en wel in alle kringen der samenleving. Maar zooals ieder weet,
ontbreekt het in de verkiezingsdagen allerminst aan de noodige
voorlichting. Groote en kleine pers bespreken de zaken en de
candidaten dag in, dag uit; er worden vergaderingen gehouden, waarop
de candidaten hun standpunt uiteenzetten en er zijn kiesvereenigingen
die bij de keuze der volksvertegenwoordiging de organisatie en de
leiding op zich nemen. Hebben de vrouwen het kiesrecht verkregen, dan
kunnen zij dus van diezelfde gelegenheden tot voorlichting gebruik
maken. Overigens zal van verschillende zijden wel getracht worden,
den vrouwen de noodige politieke kennis bij te brengen. Immers,
wanneer de vrouw kiezeres is geworden, d.w.z. iemand die een woordje
mee mag spreken en met wie dus rekening dient te worden gehouden,
dan hebben verschillende partijen en personen er belang bij haar voor
zich te winnen; alleen reeds om die reden zal zij gedwongen worden
kennis te nemen van de zaken van den dag.
Maar men behoeft zich over die beweerde onrijpheid van de vrouwen
niet bezorgd te maken. Reeds gedurende 20 jaar is er hier te lande op
krachtige wijze propaganda gemaakt voor vrouwenkiesrecht. Men deed
dit op verschillende wijze; maar de kern van die propaganda bestond
toch steeds hierin, dat men de vrouwen bekend maakte met wetten en
wettelijke toestanden, met de inrichting van den Staat en de werking
van de regeermachine. De vereenigingen die voor vrouwenkiesrecht werken
(de Vereeniging v. Vrouwenkiesrecht doet dit sedert 1894; de Ned. Bond
v. Vrouwenkiesrecht sedert 1907) hebben in hare talrijke afdeelingen
evenzoo vele middelpunten van waaruit kennis onder de vrouwen wordt
verspreid. Er worden daar cursussen gehouden, debating-clubs opgericht,
in huishoudelijke vergaderingen worden de partij-programma's besproken,
in openbare bijeenkomsten worden door bekwame spreeksters en sprekers
sociale en politieke vraagstukken behandeld, terwijl lectuur over
dit alles met ruime hand wordt verspreid of op gemakkelijke wijze
verkrijgbaar gesteld. [2] Bovendien worden door het zitting nemen in de
besturen tal van vrouwen practisch geoefend in het vereenigingsleven,
waardoor een groot aantal geschoolde krachten ontstaat. Door op deze
wijze te werken hebben de vrouwen elkander reeds gedurende tal van
jaren opgevoed voor de taak die haar onvermijdelijk eenmaal wacht. Het
is dus niet te veel beweerd, wanneer wij zeggen, dat, wanneer aan de
vrouwen het stembiljet wordt gegeven, het kiezerskorps nog nimmer te
voren met een zoo beduidend aantal goed toegeruste stemgerechtigden
is vergroot geworden.
Ten slotte dienen wij nog even stil te staan bij wat men zou mogen
noemen het practische bezwaar bij uitnemendheid, n.l. de vraag,
aan welke vrouwen voor het eerst het kiesrecht zal worden verleend.