«Hallo, Bob!» stond Chris 'm al uit de verte toe te juichen
tusschen de rog. Bob, op 't voorbalcon van 't paardetrammetje,
dat slechts uiterst langzaam z'n weg naar Heezum vond, wou iets
terugroepen. Maar de te felle klatering der mooi gepoetste bel,
waaraan de boerenslungel-koetsier trok, of-ie daar 'n fijne muziek
aan z'n dorp bracht, weerhield 'm. «Hallo, hallo!» schreeuwde Chris
weer. Bob knikte, woof, dat-ie 'm wel hoorde. Meteen greep-ie naar z'n
hoed, want hij ving nogal wind. Dan, met 'n hevig gekners en ge-rem,
hield 't makke vervoermiddel stil. Zich bukkend, want hij stond vrij
benauwd, steeg Bob van de voorplecht en de twee vrienden begroetten
elkaar met groote hartelijkheid.
«'k Was je wel komen halen», schreeuwde Chris; hij schreeuwde nòg,
ofschoon er niet de minste reden meer voor was; maar hij was altijd
wat lawaaierig, «maar je weet, hè? Ik en tijd! 'k Stond net m'n
kwasten uit te spoelen, toen 'k op eens dacht: Hé, die Bob! Toen was
't al te laat voor den trein. Ja, je moet me nemen, zooals 'k ben».
Jovialig klopte-ie z'n vriend, ofschoon die 'n heel stuk langer was,
'n paar maal op den schouder. Daarbij moest-ie telkens 'n soort
klim-beweging maken en wapperde z'n kap-jas, die-ie de hemel wist
waarvoor droeg, of-ie vogels verschrikken wou. Dat alles paste heel
goed bij z'n komische verschijning van kabouter-man met gewichtig
langen baard en grooten glinster-bril, waarachter de slimme oogen
voortdurend felletjes loerden. Hij had best dienst kunnen doen als
grappig tuinbeeld, dat men aan 'n vijver zet als stomme bewaker van
karper en goudvisch.
«Hij is dezelfde nog», dacht Bob, terwijl-ie 'm van terzijde
opnam. Maar verder kon-ie niet veel aandacht aan 'm wijden, want
de lange dorpsstraat, hoewel er niet veel aan was, interesseerde
'm. Des te meer echter bemoeide Chris zich met hèm, wees 'm de kerk
en de pastorie en de sigaren-fabriek en den weg, die naar 't kasteel
liep. Bob knikte, er met z'n hoofd niet erg bij, dat aan al dat nieuwe
nog moest wennen. Hij was 'n fijne kerel, die, als-ie maar even kon,
aan de letteren deed; z'n overigen tijd zat-ie op 'n kantoor. Hij was
er nu met vacantie 'n paar dagen tusschen uit, die-ie graag doorbracht
bij z'n ouwen vriend Chris, die 'm geïnviteerd had. De rust van
't dorp deed 'm nu al weldadig aan. Wat moest 't heerlijk zijn,
àltijd buiten wonen!
Opeens hielden beiden stil. «We zijn er», beduidde Chris met breed
gebaar, waarbij-ie weer rumoerig fladderde. «Ziehier mijn stulp».
De «stulp» was 'n aardig buitenhotelletje, waar de schilder al sinds
'n paar maanden z'n intrek had genomen, met achter 'n boerderij en
verdere landelijkheid. De beschutte warande vóór trok Bob dadelijk
aan. Maar Chris vond, dat-ie zich eerst op moest knappen en z'n kamer
zien en kennismaken met de lui, die 't hôtel hielden. Dàn was 't nog
vroeg genoeg om te «genieten».
Bob zàg z'n kamer, knàpte zich op, drukte 't boeren-echtpaar, dat
Chris al even druk bebaasde als z'n logé, de hand en toen, omdat 't
bij halfeen was, zouden ze meteen maar koffiedrinken, bòven. Bob,
hongerig van de reis, liet zich 't mik-brood, de versche eitjes,
de ongerookte ham en den vruchten-koek goed smaken. Ze zaten in
de gezellige balconkamer, alléén. De overige, weinige gasten toch
waren er den heelen dag op uit met de fiets. «'t Gaat er nogal bij
je in», lachte Chris, die zelf voor drie at. Daarop, 'n sigaar in 't
hoofd--Bob, die niet rookte, bedankte--bracht-ie 'm naar z'n eigen
kamer, welke-ie zooveel mogelijk als atelier had ingericht, toonde
z'n jongste werk, 'n voltooid schilderij, schetsen, krabbels. Bob,
zwijgzaam, knikte, keek. Dan, rondkijkend, wees-ie:
«'n Aardig tafeltje heb je daar».
«Ja, hè?» ging Chris er dadelijk met vuur op in, want «antiek» was z'n
liefhebberij, z'n passie. «Voor 'n koopje op den kop getikt. Je vindt
hier anders niet veel meer. De joden hebben den boel afgegraasd. Die
kandelaar heb ik gisteren nog gekocht».
Hij haalde z'n koperen vondst van den schoorsteen, reikte 't Bob
bewonderend aan. Bob die al zooveel van die dingen had gezien, kon er
weinig bijzonders aan vinden, maar zei er toch iets aardigs van. Z'n
blik echter ging weer naar 't tafeltje.
«Weet je wat?» stelde Chris opeens voor, die 't nooit lang binnen
uithield. «We maken 'n wandeling. Dan breng 'k je naar 'n boerderijtje,
dat 'k al 'n paar dagen op 't oog heb. Daar valt wel wat te schilderen,
geloof 'k. En jij schrijft er 'n schetsje van, kerel. Prachtig, hè?»
Bob, natuurlijk, vond 't goed. Die warande, waar-ie droomerig te
luieren dacht, scheen nu eenmaal voorloopig niet voor 'm weggelegd. En,
nadat Chris nog 'n teekenboek en potlood bij zich gestoken had,
togen ze op marsch.
«'t Is hier mooi met die hei», merkte Bob 'n paar maal op, Chris, nu
zònder kapjas, in z'n fluweelen buis, stappend, of de heele wereld
van hem was, gaf enthousiaste beschrijvingen van de omstreek,
de binnenhuizen, de boerentypes. Bob luisterde maar, z'n hoofd
vol van de zomerschheid, welke zich als 'n weelde van overal aan
'm opdrong. Hij kon zich Chris' bewondering zoo goed indenken, vond
alleen, dat 't zonder die vermoeiende luidruchtigheid ook wel ging,
Enfin, zoo wàs Chris.
Ze hadden 'n goed half uur geloopen. Bob, dat wandelen niet gewoon,
zette er al 'n kalmer gangetje in. «Kijk», onderbrak Chris zichzelf,
wijzend. «Hier is 't».
Links van ze, aan 'n mullen zandweg, die 't rechte spoor niet volgde,
stond 'n oud, vervallen huisje. 't Half weggevreten stroodak helde
onrustbarend naar voren, scheen 't scheefgezakte boeltje nog extra
te drukken. De steenen, 't kozijn, de deur, alles was van 'n hoogst
onbestemde kleur en wees op armoe. 't Heele gedoetje school half weg
achter 'n paar zwaar-groene boomen, die 't nog 'n zeker fleurigheidje
gaven. 't Was 'n kijkje voor 'n schilder, om niet van weg te komen.
«Ja, ja», knikte Bob. Zooiets had-ie zich wel gedacht.
«Kom mee», zei de ander, die manhaftig op de deur toestapte en hij
lichtte de kling op.
«Gaat dat zoo maar?» vroeg Bob nog, die wat bedeesd was aangelegd.
Chris lachte luid. «We zijn hier in 'n vrij land», riep-ie dan en
hij trad naar binnen. Schuchter volgde 'm Bob.
Eerst zagen ze niet veel, want 't was er donker. 't Wende echter dra
en ze ontwaarden in 'n hoek 'n al bejaarden boer, die ze van onder
z'n pet, al maar aan 'n zwartige pijp halend, leepjes zat aan te
kijken. Verderop stond nog 'n vrouw, die 'r half dichtgeknepen oogen
eveneens den kost gaf. En beiden bleken van 'n groote zwijgzaamheid.
Chris, met z'n gewone lawaai, maakte 'n praatje. «We mogen hier
wel 'n kijkje nemen, hè?» vroeg-ie parmantig. De boer knikte,
langzaam. De vrouw bleef onbeweeglijk. En de schilder sprak over
't weer, 't veld, den oogst als iemand, die daar alle verstand van
had. Meteen scharrelde-ie wat rond.
Bob, niet op z'n gemak--hij hield niet van dat binnendringen bij
vreemden, al waren 't dan ook nog zoo eenvoudige menschen--was gauw
uitgekeken. Trouwens, dat bedompte, lage vertrek met den hobbeligen
vloer, de weinige, verbruikte meubels, de groezelige ruitjes, waardoor
't licht zuinigjes naar binnen zeefde, hij kènde dat als de schetsen
en de koperen kandelaar van z'n gastheer: 't geleek elkaar alles als
twee druppels water. Op zij kierde 'n deur. Daarachter speelde de zon
haar blakerend spel. Bob, aangetrokken, liep er op af. En hij stond in
'n soort van hof van bijna enkel groen, doch in alle schakeeringen,
waartegen alleen 'n paar kippen hier en daar feller plekten. «Wat
'n rust!» dacht Bob. En hij keek z'n oogen vol.
Hij had zoo 'n minuut of wat gestaan, toen 'n slag op z'n schouder
'm weer uit z'n gedroom deed ontwaken. «Bliksems mooi van kleur, hè?»
schreeuwde Chris, die z'n hand dadelijk beschuttend boven z'n oogen
hield. «En kijk die lucht eens!» Bob kéék, beleefdheidshalve. Doch
't mooiste van den groenen hof was er nu al voor 'm af.
Opeens stootte Chris 'm aan. «Te drommel! Kom eens mee», zei die
geheimzinnig. Bob, volgzaam, ging 'm na. Druk stappend, liep z'n
vriend naar 't schuurtje--links, vlak achter de pomp--, waarvan de
scheeve deur wijd open hing. Vaster plantte Chris zich den bril op
den neus en z'n oogen vlamden, als in ontdekking. Wat hàd-ie?
«Zie je dat?» vroeg-ie schor.
Bob zocht. Wat bedoelde Chris?
«Maar die kàst!» schreeuwde de schilder haast en hij keek voorzichtig
om, of iemand 'm gehoord had. O, ja, nu zag Bob òòk. Dat Chris zulke
dingen altijd zoo dadelijk in de gaten had!
In 't schuurtje stond 'n kast, zóó verwaarloosd, dat je 't eerst voor
iets anders hield. 't Hout, vervuild, beschimmeld, vertoonde snijwerk,
doch dat mocht eerst wel flink opgehaald. En binnen-in lag stroo en
'n vergane plank.
«M'n kop d'r af, als ze d'r geen geit of konijnen in stallen»,
fluisterde Chris, wiens handen trilden. «Als 'k 'n week later
was gekomen, hadden ze d'r misschien brandhout van gemaakt. 'n
Prachtstuk! Dat zulke lui dat niet zien, hè? Je begrijpt, 'k krijg
't voor 'n krats. 'k Moet 't alleen slim aanpakken».
«Zóó heb je d'r toch niets aan», merkte Bob op.
«Komt er niet op aan. 'n Vakman werkt dat wel bij», deed Chris
zenuwachtig en hij bekeek 't onsecure meubel van allen kant. «'t
Kost me natuurlijk extra. Maar 'k krijg 't ding toch nog goedkoop
genoeg». Hij lachte, wreef zich bij voorbaat de handen.
«Hoeveel is zoo'n kast waard?» vroeg Bob, nu toch ook geïnteresseerd.
«Nu, 'k taxeer 'm, als-ie opgeknapt is, op 'n honderdveertig gulden»,
lichtte Chris 'm oog-pinkend in. «Laat. mij nu maar m'n gang gaan. Jij
bemoeit je er niet mee. Je weet van niets, hoor?»
Bob verzekerde 'm met 'n knik. Daarop zag-ie z'n vriend, die 'n erg
onverschillige houding aannam, 't boerenhuisje weer binnengaan. En wel
'n kwartier lang, wat rondkuierend, vermeide-ie zich in den kleinen
hof aan 't groen, den hemel, de stilte.
«Kom» dacht-ie dan, «'k moet eens kijken, hoe 't er mee staat». En
loom stapte ook hij, door de achterdeur die aanstond, 't boerderijtje
weer binnen.
«Maar dat is toch geen prijs!» hoorde-ie Chris juist zeggen. «Zestig
gulden! 't Is, dat ik d'r liefhebberij in heb. Je krijgt d'r nog geen
tientje voor. Brandhout! Je zet 'm zèlf in je schuur».
«As jij d'r liefhebberij in heb, dan zel d'r wel wat an zitte», zei
de boer brutaal, die nog altijd op z'n zelfde plaats zat. «Geen cent
minder, man».
«Ik groet jullie», maakte Chris er plots 'n eind aan. «Kom mee». Dat
laatste was tot Bob, die 'm, na 'n linkschen groet, volgde. Ze stonden
weer buiten.
Langs 'n anderen weg keerden ze naar 't dorp terug. Wel vijf minuut
spraken ze geen woord.
«Wou 't niet?», vroeg Bob dan, die toch eenige belangstelling wou
toonen.
«'t Is 'n slimmerik», verbeet Chris zich, spijtig aan z'n sigaar
zuigend. «De vent weet d'r van. 'k Zei je al: de joden hebben ze te
wijs gemaakt. Doodjammer. 't Is 'n pracht-kast».
«Maar zestig is immers nog niet te veel?» merkte Bob op.
«Dat is zoo», erkende Chris, driftige haaltjes aan z'n sigaar doend,
«al krijg 'k er zeker nog 'n twintig gulden onkosten aan èn de
vracht. Maar 'k had gedacht, 'n echt koopje te snappen, zie je? En
dat ontgaat me. Daar heb 'k 't land over».
't Verdere van den weg spraken ze niet veel meer. Chris was er te
slecht gehumeurd voor en Bob, zich verlustigend aan 't landschap,
luisterde liever naar 't stille gekwetter der vogels.
In de warande--«hè, goddank!» verzuchtte Bob onwillekeurig, toen-ie dan
toch eindelijk van dat rustige zitje vóór 't kleine hotel profiteeren
mocht--kwam Chris weer wat op dreef. Doch lang duurde dat niet. Want
z'n praten werd gestoord door de komst van 'n vreemdeling, die zich ook
in de warande zette. Chris nam 'm eens aandachtig, bijna wantrouwend
op, verdiepte zich dan zwijgend in z'n bittertje. De nieuweling,
beleefd, maakte 'n praatje. 't Was 'n Israëliet en leek wel 'n soort
handelaar. Als 't gesprek niet erg vlotte, zei-ie opeens:
«Hebben de heeren geen antiek te koop?»
Chris spitste de ooren. Ja, hij had 't wel gedacht! Weer zoo'n
vervloekte antiquair. Hij zou 'm helpen!
«Nee», schudde Chris 't hoofd, knorrig. Maar de koopman liet zich
niet uit 't veld slaan.
«Of weten de heeren niets in den omtrek?»
Onbeweeglijk staarde Chris nu voor zich, begreep 't gevaar. Dan werd-ie
op eens erg spraakzaam, zei, dat de heele streek door de kooplui was
afgegraasd, zoodat er niets, niets meer was te vinden. In z'n vuur
bestelde-ie nog 'n bittertje.
«Nu, niets», knip-oogde de handelaar slim. «Ik weet bijvoorbeeld....»
Opeens zei-ie geen woord meer, had zich blijkbaar bijna
versproken. Vragend staarde Chris 'm aan. Wat hield de vent daar zoo
angstvallig verborgen?
Den volgenden morgen, na 't ontbijt, deed Chris erg gehaast. En plots
zei-ie zacht tot z'n logé: «Over 'n goed uur ben 'k terug. 'k Ga met de
fiets. 'k Moet die kast. Ik ben bang voor dien jood, je snapt. Adieu!»
Snel ging-ie. Bob keek 'm na, van 't balcon. Dan ging-ie naar beneden,
naar z'n warande. Voor-ie er kwam, moest-ie langs 'n kamertje, dat
openstond. Daar zag-ie, lichtelijk tot z'n verwondering, den koopman
van den vorigen avond, die haastig, als in 't geheim, 'n paar koperen
kandelaars--precies van 't soort als Chris nog pas had gekocht--in
'n papier pakte. Zwijgend ging Bob door, maar hij dàcht. En in de
warande zat-ie nòg te piekeren, toen Chris al met 'n vreugde-stralend
gezicht terugkwam van z'n ritje. Haastig sprong-ie van de fiets en
deelde z'n vriend zenuwachtig mee:
«'k Hèb 'm. De vent wou geen cent laten vallen. Maar, enfin! En stel
je voor, wat 'n bof! De koop was net gesloten, toen me waarachtig
die jood aankwam. 'n Spijtig gezicht, als-ie trok! Wat ik er voor
betaald had, vroeg-ie. Maar dat heb 'k 'm maar niet gezegd. Haha!»
Chris deed uitbundig, had behoefte aan 'n gròòt glas bier. Bob keek
'm peinzend aan, zei alleen: «Zoo zoo».
«En wat heb jij uitgevoerd?» vroeg Chris dan met 'n luiden
lach. «Natuurlijk zitten droomen, hè, terwijl ik zaken deed? Zoo
zijn schrijvers».
«Ja, ja», knikte Bob kalm. «'k Heb wat gepiekerd». Daarop liet-ie
volgen: «'k Ga er vanmiddag nog eens heen. 't Was er zoo lief».
«Patent!» riep Chris enthousiast uit. «Dan maak ik boven m'n
schilderij af. 'k Zal je wel wijzen, hoe je er komt.--'t Gezicht van
dien jood! Hij ging na mij nog naar binnen. Maar hij vindt absoluut
niets. 'k Heb goed rondgekeken!»
«Dat weet je toch zeker, niet waar?» informeerde Bob nog,
onverschillig. «Er was niets ouds meer?»
«Geen bòrdje!» schreeuwde Chris. «Anders had ik 't toch ingepikt?»
Maar toch, toen Bob 's middags weer 'n bezoek bracht aan 't zwijgzame
boeren-paar, zag-ie op den schoorsteen, welke den vorigen dag
geheel kaal was--dat herinnerde-ie zich toevallig zeer goed!--twee
«echt» antieke koperen kandelaars staan, die frappant leken op de
snuisterijen, welke de Israëlietische koopman 's morgens in de handen
had. En Bob, met z'n gewone droomerigheid, trok z'n conclusies.
Eerst tegen den eten kwam-ie thuis.
«Schrijf je iets over 't boerderijtje?» riep Chris 'm toe.
«Ja», antwoordde-ie leukjes. «'k Heb m'n schets al».
«Mooi zoo», wreef Chris zich de handen. «Wordt-ie aardig?»
«Heel aardig», meende Bob. «Er komt van antiek in voor».
«Haha! Die is goed», schreeuwde Chris. «Als je er mij maar niet
in zet. Of ga je gang maar. 'k Ben den jood leelijk vóór geweest,
hè?--Kom mee, naar bòven. De kast ìs er. 'n Koopje! En dat is zoo
heerlijk, als je bij de boeren koopt: je weet, dat 't «echt» is. We
drinken er vanavond 'n fijne flesch op».
Ook van dat stevige glaasje wijn gewaagde Bob in z'n schets.