Liefhebberijen zijn toch altijd wel aardig. Timmeren bijvoorbeeld
en draaien en zoo. Dat heb 'k zelf ondervonden, zijdelings. Op
deze manier:
't Zomerde. 't Werd vervelend in de stad als in 'n
kapellen-verzameling. 'k Ging dus naar buiten.
'k Koos Geeswijk. Dat was «je», want je kon 't haast niet vinden. Eerst
ging je natuurlijk per trein. Dan per stoomtram. Dan met 'n
paardentrammetje in aanleg. Eindelijk nog 'n stukje zoo maar. Dan
was je er, sóms.
Je vond er hei, naar allen kant, in alle kleuren, overal. 'k Zat dus
maar in de warande van m'n hotelletje. Daar zag je de hei óók en op
je gemak. Wat zal een mensch zich moe maken?
Maar op 'n vrééslijk mooien dag ging 'k toch wandelen. Als je ook
buiten bent! 'k Kwam, langs hei, óver hei, dóor hei, aan 'n weggetje,
waar 'n villa stond. 'k Had 't ding nog nooit gezien. Natuurlijk
niet! Want 't lag àchter m'n hotel en 'k zat altijd aan den
voorkant. Voor omdraaien was 'k te lui.
'k Verwonderde me, wat dat ding daar op dat weggetje deed tusschen
al die hei. Toen zag 'k hèm.
'k Herkende 'm eerst niet. Hij was veranderd, heelemaal
bruingebrand. Net 'n Arabier. 'n Hei-Arabier.
Hij kwam op me toe met uitgestoken hand (de andere hield-ie in z'n
zak, uit verveling). Hij had 'n fluweelen buis aan en 'n tamelijke
broek. Z'n schoenen waren in geen week gepoetst.
«Wat doe jij hier?» vroeg 'k verbaasd. Want 'k had 'm als student
gekend, vóór jaren. Toen was-ie altijd akelig gesoigneerd. In dàt
opzicht constateerde 'k althans verbetering.
«Schilderen» antwoordde-ie onverschillig. «Maar....» (en z'n oogen
flikkerden op!) «'k timmer ook wel».
«Timmeren?» vroeg 'k.
«Ja», zei-ie, haast nijdig. «Natuurlijk. Je kunt niet altijd
schilderen. Dan ga je dood».
'k Had daar geen ondervinding van, dus sprak 'm niet tegen.
«Kom binnen» deed-ie weer vriendelijk.
'k Trad 't tuintje in. 't Zag er verwaarloosd uit, als z'n schoenen. Ik
màg zoo'n wildigheidje wel.
«Ga mee» zei-ie kort.
'k Dacht, dat-ie me z'n «villa» wou laten zien. Maar 't viel mee. Hij
bracht me àchter, voorbij z'n moestuin.
Daar stond z'n atelier.
«Ha!» zei 'k. «Je werk. 'k Ben benieuwd».
«Ach wat» mompelde-ie weer onverschillig. En hij liet z'n atelier
links liggen. En bracht me in 't schuurtje er naast.
«Hier timmer 'k» zei-ie stralend.
«Hum» deed 'k neutraal. 'k Nam 'm eens aandachtig op. 'k Vond 'm wat
vreemd. En 'k begreep 'm niet goed.
«Timmeren?» vroeg 'k weer. «En je schildert?»
«Ook» bromde-ie ontstemd. «Daar!»
«En lóopt je zaak?» informeerde 'k belangstellend.
«Wélke zaak?»
«Wel, je timmer-zaak natuurlijk».
«O, dat is liefhebberij» lichtte-ie me eindelijk in. «M'n vak is
schilderen».
Ha, 'k wàs er nu dan toch. Gelukkig!
«'k Had 't moeten begrijpen» verontschuldigde 'k me. «Jullie artisten
zijn altijd onpractisch. Laat me je werk nu eens zien».
Hij krabde zich 't weelderige haar.
«'k Heb den laatsten tijd niet veel gemaakt» zei-ie, half verlegen.
«Zoo? Lui geweest?»
«Dat niet» legde-ie uit. «Maar 't vindt zoo weinig aftrek, weet je».
«Ja» troostte 'k 'm. «Dat is in de stad net zoo. Maar je hebt toch
wel wàt?»
«O, jawel».
Hij keek rond.
«Kijk» wees-ie me dan. «Die stoof. 'n Moeilijk onderwerp. Vijf
gaatjes».
«'n Stilleven?» vroeg 'k nog.
Maar hij bedoelde 'n héúsche stoof, die-ie getimmerd had. Hij nam 't
ding op, liet 't me zien. 't Bleek 'n zeer schetsmatige stoof. Eiglijk
moest 't nog stoof wórden. Of misschien 'n sigarendoos. 't Was
twijfelachtig.
«Maar 'k vroeg naar je werk, je échte» maakte 'k me warm. «Al zijn
't maar studies, 'n krabbel. Daar smul 'k van».
«O!» haalde-ie z'n schouders op. «Als je dan bepaald wil. Maar.... 't
is zoo vervelend!»
Hij duwde 'n deur open. We stonden in z'n atelier.
'k Snuffelde rond. Koeien, halve koeien, koeien in aanzet, koeien in
opzet, koeien in eerste lijn. Ook portretten. Affe, half-voltooide,
verdoezelde, schemerende. 'n Enkele maal was 't niet volkomen
duidelijk, of 'n koe bedoeld werd dan wel 'n portret. Ook 'n paar
landschappen, veel gras, érg groen. 'k Hoùd niet van groen. Ieder
z'n smaak. Hij had gelijk. 't Wàs.... vervelend.
«Kom toch hier» hoorde 'k uit de schuur. Beukers--o, ja, eindelijk
herinnerde 'k me z'n naam. 'k Zat er al over in--was weer terug naar
z'n zagen en schaven en spijkers. Andermaal gaf 'k 'm gelijk. Die
onménschlijke koeien!
M'n hei-vriend peuterde met 'n beitel aan 'n plank. Uit z'n zak stak
'n drilboor.
«Timmeren is heerlijk» sprak-ie als 'n kind.
«'k Kan 't me begrijpen» stemde 'k toe. Als je ook geen keuze had
dan tusschen dat en.... dat andere!
«Kijk» wou-ie me winnen voor z'n liefhebberij. Maar 'k moest even
naar buiten. 'k Zag nòg die portretten!
'k Heb Beukers die vacantie-week nog 'n paar keer bezocht. Hij was
getrouwd, had drie kinderen, was dus compleet.
«En bevalt 't u hier buiten nogal, mevrouw?» vroeg 'k in den vorm.
Z'n vrouw zei er niet veel op, keek maar naar de hei. Dàt is 't, wat
'k tegen 't huwelijk heb. Er zijn altijd twee menschen voor noodig. En
licht dat er dan één op een of andere manier bij te kort komt.
Bij m'n tweede bezoek al was Beukers minder opgewekt. Hij deed
afgetrokken, melancholisch.
«Wat heb je?» vroeg 'k op den man af.
Toen lei-ie me z'n hart bloot. 't Kwam door z'n liefhebberij. Hij
wist er geen weg meer mee. Hij wou timmeren, zagen, schaven, maar
wàt? In Geeswijk kende-ie niemand. Z'n vrouw had al drie stoven, in z'n
atelier stonden nòg meer lijsten (hoogst primitieve!) dan schilderijen,
en z'n kinderen had-ie reeds met zòòveel houten speelgoed verrast,
dat ze er niet meer van wenschten te accepteeren. Daar zàt m'n Arabier.
«'n Moeilijk geval», peinsde ik. Kon 'k 'm maar helpen!
Daar schoot me iets te binnen. 'k Zag licht!
«Kerel», zei ik, «als je us 'n schminkdoos voor me maakte?»
Beukers' oogen fonkelden. En de krul in z'n baard leek me meer
geaccentueerd.
«'n Schminkdoos, zeg je?» vroeg-ie zenuwachtig.
«Ja», ging 'k door, verheugd om die vondst. «De mijne is stuk. Je weet,
'k speel 's winters comedie. 'k Wou wel graag 'n nieuwe hebben. Maar
't moet 'n beetje 'n stevige zijn, zie je? Want er wordt op reis
nogal mee gesold en gegooid. Doè je?»
Hij was opgestaan, blij, verward. «Maar is dat niet moeilijk, zoo'n
doos?» aarzelde-ie nog.
«Wel nee, kerel», sprak 'k 'm moed in. «'k Zal je natuurlijk precies
opgeven, hoè 'k 'm hebben moet. Dat is voor jou 'n peulschilletje. Jij
met je gereedschap!»
«Kom mee!» deed-ie opeens enthousiast. «We beginnen».
We gingen weer naar de schuur. Beukers haalde 'n vervaarlijk
timmermans-potlood uit, nam groote vellen papier en tot driemaal
ontwierpen we 'n schets. De eerste leek op 'n verhuiswagen, de tweede
op 'n hondenhok, de derde had ièts van 'n schminkdoos.
«Kijk», lei 'k uit. «Hier 'n laadje voor pruiken. Daar ruimte voor
handdoeken. Hier berg 'k m'n poeierdoos. Daar schmink-rommel. En
boven....»
Beukers kon 't niet bijhouden. 't Duizelde 'm. 'k Begon opnieuw. Nog
eens. Nog eens. Toen was-ie er eindelijk zoo wat achter. Maar z'n
notities moesten nog gerangschikt. Dan kwam 't wel in orde.
Dien middag bleef 'k eten. We praatten tot diep in den nacht over
't plan. Beukers had wèrk!
Die schminkdoos bracht 'n algeheele verandering in Beukers' leven. Voor
dag en dauw was-ie in de weer, sloot zich op in z'n schuur. Daar
werd niemand toegelaten, ook ik niet. 't moest 'n verrassing voor me
blijven. Z'n vrouw en kinderen zàgen 'm niet.
«Kerel, je overwerkt je», zei 'k beangst, toen 'k na de koffie
weer eens bij 'm opliep. «Laten we 'n fietstochtje maken. Dat zal
je opfrisschen».
Hij vond 't goed. En we zijn gaan trappen. Verschrikkelijk! Als zoo'n
hei-Arabier er eenmaal 'n gangetje in zet! 'k Moest wel mee, want
'k had 't plannetje voorgesteld. Maar 'k zag geen heilig huisje, of
'k stapte even af. En dronk wat. En hìj dronk wat. En ìk betaalde. Zoo
wàs Beukers nu eenmaal, erg aan den zuinigen kant.
Voor 'k uit Geeswijk vertrok, heb 'k 'm bij me te dineeren gevraagd
in m'n hotel--z'n vrouw was dien dag toevallig niet erg lekker. 'k Heb
'm iets heel fijns voorgezet. Iemand die ook zoo aardig voor je is! En
'n flesch! En 'n sigaar! En 'n likeurtje! Enfin, 'k haalde uit.
«Wordt-ie mooi?» vroeg 'k nieuwsgierig.
«'n Pracht-stuk!» betoogde Beukers. 'k Liet nóg twee likeurtjes komen.
«'t Zal wel 'n erg peuterwerk voor je zijn», informeerde 'k verder.
Beukers zette 'n paar oogen op als de koeien (halve, heele en de
andere) in z'n atelier.
«Peuterwerk?» vroeg-ie verbaasd, «'k Heb geen handen meer aan m'n
lijf».
«Zwaar hout?» opperde 'k.
«Vreeslijk zwaar», stemde-ie toe. 'k Liet champagne aanrukken.
Thuis vertelde 'k m'n vrouw van de schminkdoos, welke in
aantocht was. Ze was niet mee naar Geeswijk geweest wegens
familie-omstandigheden. Zoo heette 't tenminste. Maar 't geheim zat 'm
hierin, dat ze wel 'n straat- en 'n strandpakje, maar geen hei-costuum
had. En dan gaat gèèn vrouw naar Geeswijk.
«Aardig voor je», zei ze vriendelijk, «zoo'n doos».
«Ja», zei 'k blij.
De schminkdoos kwam maar niet. 'k Wachtte, weken, weken. Toen vergat
'k 't ding.
Op 'n Zondagmorgen--de meid was uit, dus 'k moest zelf open doen--hield
er 'n wagen van 't spoor voor onze deur stil. 'k Ging de trap af. Wat
kon dat zijn?
«Asjeblieft, meneer», zeien twee mannen, zonder stem meer, zoo sjouwden
ze. «Afteekenen». En ze zetten iets voor m'n huis, onbeschrijflijk!
«Wat moet dat?» vroeg 'k onthutst. «Geen aardigheid alsjeblieft. Je
bent verkeerd».
«Toch niet, meneer». En ze lazen 't adres op.
'k Monsterde 't monster, 't gevaarte. Zat er 'n piano in dat
getimmerte? En wat 'n ijzerbeslag en 'n hangslot!
«Waar komt dat vandaan?» vroeg 'k nog, verward.
«Uit Geeswijk, meneer».
Toen begreep 'k. 't Was de schminkdoos....
Voor twee kwartjes wilden de mannen de brandkast wel naar boven
hijschen. Maar dan moesten ze ook nog 'n fleschje bier. 'k Stemde
toe in alles.
M'n vrouw was bleek van den schrik. Zelf stond 'k met stomheid
geslagen.
Er was 'n briefje bij. 'k Las 't, werktuiglijk.
«Amice,
Hierbij je schminkdoos. 'k Hoop, dat er ruimte genoeg is voor de
handdoeken. Je hoeft me natuurlijk alleen maar 't hout te betalen en
't ijzer en de andere kosten, samen f 23.35. Wil je er me bepaald 'n
aardigheidje voor terugsturen, ga je gang. Maar 't hoéft niet. Gegroet!
Je Beukers».
'k Denk nog altijd over 't «aardigheidje», dat 'k 'm zenden zal. Als
iemand misschien eens iets weet, een of ander martelwerktuig?
Met die schminkdoos kan 'k nergens meer 'n engagement krijgen. 't
Wordt te duur op reis. Zooveel vracht!
We zijn er ook grooter voor gaan wonen.
"BOMMIE".
Bommie was 'n heel aardige kerel. En 'k heb dikwijls veel pleizier
met 'm beleefd. Alleen was-ie min of meer gevaarlijk, ook voor
zichzelf. Hij had eigenlijk goochelaar moeten worden. Daar had-ie
bijzonder veel aanleg voor. In die richting zou-ie 't 'n heel
eind gebracht hebben. Maar 't lot wilde nu eenmaal, dat-ie de
tooneelloopbaan koos. En dat was tot z'n eigen schade en tot die
van anderen.
Niet, dat-ie geen aanleg had. Integendeel! 'k Geloof zelfs, dat-ie
over meer talent beschikte dan velen, die slagen. Z'n stem klonk
als brandgelui en hij kon vreeselijk gemeene gezichten trekken. Ook
had-ie 't gebaar, 't breède, en nog meer dingen, die iemand geschikt
maken voor acteur. Doch réusseeren was voor hem slechts mogelijk in
zeer verre toekomst. Wil 'n jongmensch er tegenwoordig komen op 't
tooneel, dan dient-ie vóór alles «de plooi» te hebben, in z'n ziel
en in z'n pantalon. En z'n stem legge zich voornamelijk toe op 'n
aangename smachting. Anders is-ie voor de eerste tien jaar reddeloos
verloren. Te drommel, de directies willen jongelui, waar «aardigheid»
aan is! Wie hebben succes in 't gewone salon? Zeker niet de kniesooren
en strafkijkers! En op 't tooneel, dat 'n «publieke» salon is, kan
men ze nog veel minder gebruiken.
Bommie nu had heelemààl de plooi niet. Nee, hij zat vol kreukels, van
binnen en van buiten. Hij was nog van de romantische school, de oude,
die z'n hart ophaalde aan zwierige vagebondage, bohémiensche frank-
en vrijigheid. Hij hoorde heel en al niet thuis op de tabouret der
maatschappelijke geëduceerdheid. Daarom was er voor hem geen plaats
op de «Bühne». Over twintig jaar misschien.... O, dan kon men altijd
nog eens zien!
't Sprak vanzelf, dat Bommie hierdoor gaandeweg in ongelegenheid
geraakte. Doch meesterlijk was de wijze, waarop-ie zich daaruit
telkens weer redde.
"Bommie komt!" Dat klonk, op repitities, samenkomsten, waar ook, als
'n waarschuwing, zoo ongeveer als: «Pas op, de tram!» Want dan was
er gevaar, onmiddellijk gevaar. En we waren allen op onze qui-vive.
'k Heb daar eerst flink leergeld voor betaald. Bommie--hij heette
eigenlijk Robert, waar ze Robbie van maakten en toen Bobbie en
eindelijk Bommie--maakte geen te ondegelijken indruk, al zag-ie er
wat verfomfaaid uit. Doch die fomfaaierigheid wist-ie altijd binnen
'n zekere lijn te houden, waardoor 't meer 'n gewilde nonchalance dan
wel 'n gebrek aan gestreken garde-robe leek. Daarbij droeg-ie immer
slobkousen, weer of geen weer, wat toch in elk geval iets gekleeds
gaf. En z'n jas, hoewel niet van onberispelijken snit en lang niet
gloednieuw, verried door 'r getailleerdheid toch 'n zekeren hang
naar élégance, waardoor men 'm niet van onverschilligheid voor z'n
uiterlijk kon beschuldigen. Ja, keek men niet al te nauw, dan kon
men zelfs aannemen, dat-ie eenmaal baron gewéést was.
«Bommie komt!» Dat kon niet genoeg gewaarschuwd. Want telkens weer
liep je er in. Hij had 'n manier, om je je laatste rijksdaalder uit
je vestzak te goochelen, welke bepaald 'n creatie was. Daarom, hij had
zich als prestidigateur moeten ontwikkelen. Z'n verbluffende wijze van
optreden verzekerde bij voorbaat 't succes. Hij had 'n handigheid,
om je aandacht af te leiden en je dan opeens te overrompelen, welke
waarlijk buitengewoon was. Menig nooit weergezien muntje dan ook
en riksje van me zijn door z'n vingers gegaan. 'k Neem 'm dat niet
kwalijk. Volstrekt niet. 'k Bedank 'm zelfs nog voor 't genoegen,
dat-ie me met z'n weergalooze gladdigheid verschafte. Originaliteit
is zoo zeldzaam!
Op den duur echter werden z'n aanslagen verijdeld. Had 'k indertijd 'n
zeer gewillig vestzakje, waar 'k gemakkelijk met duim en wijsvinger in
dook, 't leven leerde me, wat voorzichtiger te zijn. En 'k liet er 'n
knoop op maken. Dat is altijd secuurder. Dan heeft men meer bedenktijd
bij 'n onverhoedschen aanval. Ook is zoo'n knoop op zichzelf al 'n
waarschuwing. Als je 't ding voelt, gaat er zooiets door je hoofd van:
«Pas op! Berg je! De vijand loert!» En je laat je zakje dicht.
Bommie ging dan ook tot wanhoopsmaatregelen over. Eens ontlastte-ie
'n collega van twintig pop òp 't tooneel. Dat leverde-ie 'm zóó:
We speelden in de provincie, 'n blijspel. Bommie, na 'n groote scène
met Winkels, moest af. Maar bij de fond-deur keerde-ie zich weer om
en hij stapte opnieuw op Winkels toe. Hij wist namelijk, dat die 'n
vrééselijk dikke portemonnaie op zak had. Winkels toch had pas z'n
gage ontvangen (Bommie zat zóó in 't voorschot, dat hij voorloopig
niets kreeg) en had dat alles, gewisseld, bij zich gestoken, want in de
kleedkamer dorst-ie 't niet achterlaten.... voor 't personeel. Bommie
nu laschte brutaalweg 'n scènetje in, dat buitengemeen slaagde. Hij
vroeg Winkels wat money te leen en deed dat met zulk 'n routine(!) en
zooveel overrompelende kwinkslagen en èchte gebaren, dat men in de
zaal hartelijk zat te lachen, want daar dacht men natuurlijk, dat
't alles zoo in 't stuk hoorde, Eindelijk maakte-ie 'm gewoon z'n
portemonnaie afhandig, nam er twintig popjes uit en verliet dan met
'n hoofsche strijkage 't tooneel. Men riep 'm terug bij open doek,
maar hij kwàm niet!
Zulke uitersten echter wezen op 't begin van 'n volstrekt einde. En
daar liep 't voor Bommie dan ook al aardig naar toe. Z'n naam alleen
reeds verspreidde 'n schrik. Of er 'n bòm in aantocht was in plaats
van 'n Bommie! Men zou zich zelfs wettelijk tegen 'm moeten gaan
verdedigen.
'k Had 'm in geen half jaar gezien, wist niet, of-ie nog engagement
had of weer leefde op hoop van zegen. Daar, plots, op 'n snikheeten
Juni-dag kwam 'k 'm tegen in de Kalverstraat. 't Was zoó smoor-warm,
dat men de menschen met 'n stok zelfs niet naar 't paardenspel
kreeg. In die fabelachtige temperatuur was 't geniale plan in 'm
gerijpt, 'n «eigen» gezelschap te beginnen.
«Goed, dat 'k je zie», zei-ie dadelijk met z'n waarlijk klankvolle
stem. (O, waarom kon-ie toch «de plooi» niet bemachtigen!) «'k Liep
je juist te zoeken.»
«Wel toevallig», meende 'k. 'k Keek wat wantrouwend, dacht aan
m'n knoop.
«Ja, dat is 't», stemde-ie toe. «Maar laten we ergens gaan zitten. 'k
Moet je noodzakelijk spreken. Wat mag 'k je aanbieden?»
Hij vroeg dit «breed». Trouwens, 't «gebaar» was 'm toevertrouwd. 'k
Nam 'm eens nauwkeurig op. Ja, z'n kreukels waren leelijk
toegenomen. En dat-ie zelfs in deze hitte z'n slobkousen nog niet
aflei, getuigde van 'n wel wat èrg gewilde nonchalance. Doch in z'n
jas zat nog 'n aangename getailleerdheid, welke 'm wel 'n gentlemennig
fleurtje gaf. En z'n blik fonkelde van durf. Had-ie 'n bofje gehad? 'k
Zou 't er nog maar eens met 'm op wagen. En we traden «Polen» binnen.
'k Zat nog geen tien minuten, of Bommie had me ten volle van z'n
juisten blik in zaken overtuigd. En 'k twijfelde niet in 't minst
meer aan de levensvatbaarheid van z'n plan, ja, aan 't noodwendige
daarvan. 'k Kwam volkomen onder den invloed van z'n melodieus geluid
en hij had bepaalde gestes, waarvoor zelfs 'n deurwaarders-argument
wijken moest.
«'t Tooneel is verrot». Hierop hoofdzakelijk kwam z'n redenatie
neer. «De fantasie is weg, 't spel, 't èchte. Niets dan woordkunst,
maniertjes. Maar 't publiek heeft er genoeg van. Dat merk je aan
alles. En nu wil ik er 't eerste bij zijn, zie je? Heb ik geen
gelijk? 'k Zal de lui weer eens toonen, wat 't eigenlijk zeggen wil:
comedie-spelen. En nu is er in 't heele land maar één, die precies
weet, wat 'k hebben moet, die me begrijpt. Dat ben jij».
'k Was zeer gevleid, vroeg, wat-ie gebruiken zou. Daarop legde-ie me
nader uit:
«Geen breekbaarheidje voor den salon, hoor! Nee, 'n ding van
hartstocht, geweld, waarin 'k me geheel geven kan, van alle
kanten. Alle rollen zijn voor mij, tenminste de voornaamste. Dat
spaart ook 'n boel op de reiskosten uit. En karàkters, asjeblieft,
mènschen! Geteem hebben we nu al genoeg gehoord. 'k Wil eenvoùdig
beginnen, in de provincie. Wat heb je aan al dien ophef? En zit 't ding
er eenmaal in, dan komen we er mee naar Amsterdam en je zal eens wat
beleven! Haha! Heb je al 'n idee? 't Moet als de drommel klaar, hoor!»
'k Heb 'n dagje loopen denken en toen hàd 'k 't. 'n Pracht-inval! 'n
Eén-acter. Natuurlijk! Wie schrijft er tegenwoordig nog wat anders? 't
Heette «Jantje Strop», speelde in 'n dievenkelder. 'n Vreeselijk
lugubere geschiedenis. Achtereenvolgens kwamen zeven allergemeenste
types op, nooit twee tegelijk natuurlijk, want ze moesten stuk voor
stuk gecreëerd worden door Bommie. 'n Ongeëvenaard kluifje voor zijn
talent. 'n Baron aan lager wal, 'n verver met loodwitvergiftiging, 'n
ontsnapte boef, 'n valsche munter met 'n bult, 'n idioot, 'n opkooper
van gestolen goed, die stotterde en mank liep en 'n vervallen inbreker
met delirium. Hoe kreeg 'k 't stelletje bij elkaar! Bommie was diep
getroffen, toen 'k 't 'm voorlas. Driemaal drukte-ie me zwijgend de
hand. Daarop zei-ie, met den geroerdsten klank in z'n stem, welken-ie
maar vinden kon: «Je krijgt 7 procent van de bruto recette.» Toen ben
'k maar us heel fijntjes gaan dineeren.
De repetities waren 'n lust. Bommie leerde alle zeven rollen tegelijk,
wat vooral in 't begin wel eens akelig was om aan te zien. Dat-ie
er niet stapel van werd! Er speelde ook nog 'n juffrouw mee met
'n onbeschrijflijk schor geluid, waardoor ze uitnemend in den
dievenkelder paste. En 'n jongmensch, die eens persoonlijk de hand had
mogen drukken van Louis Bouwmeester, wat-ie nooit meer te boven kwam:
hij bleef voor z'n leven acteur.
't Was alleen maar vervelend, dat je nooit precies wist, waar eigenlijk
gerepeteerd werd. Dan weer had Bommie 'n duister lokaaltje gehuurd,
dicht bij 't Centraalstation, dàn 'n geheimzinnige gelegenheid heel aan
't eind van den Amstel. Dat gaf dikwijls aanleiding tot vergeefsche
wandelingen, wat op den duur vermoeiend werd. De oorzaak echter zat
'm in de incoulantheid van Bommie's betalingen. Als je dan ook 'n
gezelschap hebt, dat er nog in moet komen!
Eindelijk dan was «Jantje Strop» gekènd. En hoe! Bommie kon z'n rollen
desnoods achterstevoren opzeggen. En de juffrouw met 't schorre geluid
had heelemáál geen stem meer.
We haakten nu naar de première. Waar zou die plaats hebben? We hadden
al naar allerlei mogelijke plaatsjes geschreven, waarvan 'k ook maar
't flauwste vermoeden had, dat er wel eens zomergasten op apegapen
lagen. Uit één oord kregen we maar antwoord (ongefrankeerd) en dat
luidde, dat 't te warm was. Nu, dat was ons óók opgevallen: Amsterdam
schroèide onder je voeten. Maar 't zou nu toch zonde zijn na al die
studie! En eindelijk dan toch sloot 'k af met den gérant van den
«Trippenberg», 'n hotel op 'n heuvel van dien naam ergens tusschen
Zutphen en Oldenzaal. De condities waren heel mooi: de hotelier zorgde
voor alles, reclame, enzoovoort, en we deelden samen. 't Leek me
'n erg geschikt debuut.
Maar de moeilijkheden begònnen pas. Op 'n morgen kwam Bommie bij me met
'n heel bedrukt gezicht. Ik kènde dat. En 'k tastte al naar m'n knoop.
«Kerel», zei-ie, «nu gaat alles zoo prachtig, hè? De hemel weet,
'n uitverkocht huis in Trippenberg--komt er ook «pers»?--, zeven
rollen als voor me geknipt en nu dreigt die lamme vent van 'n kapper
alles in de war te sturen. En dat om 'n.... bagatel».
'k Liet me de zaak nader uitleggen. Voor de zeven boeven, die Bommie
had op te knappen, waren zeven pruiken in de maak. 'k Had 'm nog
gewaarschuwd, gezegd: «Kerel, vat je de zaken niet wat groot op? Zou
drie boeven voorloopig voor jou niet voldoende zijn?» Maar hij moest en
zou er minstens zeven hebben. 't Publiek kwam niet om minder. Enfin,
hij had ze nu ook. Maar de pruikjes kreeg-ie niet los zonder contante
betaling. Daar zàt 't jonge kunst-ensemble nu.
Maar op zoo'n hoopje haar wou 'k de onderneming toch niet doen
stranden. 'k Maakte m'n knoopje wat los, klopte ook nog aan bij
'n kennis, die wel wat voor tooneel voelde en zoo stelde 'k Bommie
't benoodigde bedrag ter hand. Dat was 'n groote onvoorzichtigheid
van me. Want vier pruikjes smolten al als sneeuw voor de zon, vóór
Bommie den kapper nog gezièn had. En 't zal 'm zeker 'n verbazende
zelf-overwinning gekost hebben, dat-ie de andere drie ook niet
denzelfden weg liet opgaan.
't Gaf weer moeilijkheid. 't Stuk was berekend op zeven boeven,
doch er was maar haar voor drie. 'k Ben toen natuurlijk enorm aan
't veranderen gegaan. De man met de loodwitvergiftiging verviel
heelemaal--en van die figuur had 'k me juist zooveel voorgesteld!--en
de inbreker met 't delirium loste zich op in den opkooper met de vele
gebreken. Kwamen nog twee pruikjes te kort. Doch 'k zei 'm, dat-ie de
ròòie best ook achterstevoren op kon zetten; dat gaf dadelijk 'n heel
anderen kop. En één rol kon-ie gerust met z'n eigen gezicht spelen,
want dat was al gemeen genoeg. 'k Bedoelde: daar kon-ie zònder extra
haar wel de gewenschte uitdrukking aan geven. Mijn hemel, als je
gezelschap dan ook nog jong is!
Wat 'n voeten 't in de aarde heeft gehad om naar Trippenberg te
komen! 't Ligt ook zoo'n eind uit den weg! Aan 't Centraalstation
weigerde de juffrouw, die nu totaal door 'r geluid heen was, langer tot
't ensemble te behooren. Ze maakte rechtsomkeert en 'k heb 'r nooit
weergezien. Bommie zat in zak en asch. Maar 'k stelde 'm gerust:
'k zou 't stuk in den trein nog wel veranderen. Bommie bleef echter
wat zwaarmoedig kijken. 't Directeurschap begon 'm te drukken. «En
je kunt geen eens voorschot krijgen», zuchtte-ie half hardop.
Over 't debuut op den «Trippenberg» wil 'k liever kort zijn. De
hotelier ontving ons met de grootste verbazing. Dat we nog gekomen
waren met die warmte! Nee, wàt-ie ooit gedacht had, dàt niet. Daardoor
was er voor niets gezorgd. Geen sterveling wist van ons optreden. Maar
de première moest en zou doorgaan. En 's avonds is «Jantje Strop»
dan voor 't eerst en voor 't laatst gespeeld voor zes logé's, den
hotelhouder, den veldwachter, 'n man in 'n blauw boezeroen en de
werkmeid. Pers hadden we niet.
'k Geloof niet, dat 't stuk erg begrepen werd. Als je dan ook opeens
twee rollen moet laten uitvallen en je eenigste actrice vlak voor de
voorstelling de plaat poetst! En dan vergiste Bommie zich telkens met
z'n pruiken. En 't décor leek heelemaal niet op 'n dievenkelder. En
de bult van den valschen munter zakte af. En juist, toen Bommie 't
publiek er 'n oogenblik onder kreeg met z'n ontsnapten inbreker, viel
'n coulisse om. Dat zijn allemaal dingen, die de stemming bederven. 'k
Heb tweemaal laten «halen», om Bommie 'n pleizier te doen. Maar in
de zaal zag je niemand meer.
M'n contract met den hotelier bleek toch niet geheel in orde. We
meenden, dat 't logeeren van 't jonge ensemble op zijn rekening
kwam. Doch daar dàcht-ie niet aan, zei de gérant, die niets voor kunst
bleek te gevoelen. 't Wanhoopsgezicht toen van onzen «directeur»
smartte me tot in de ziel. En 't jongmensch, dat eens Bouwmeester
de hand gedrukt had en mijn persoon betaalden van harte 't séjour
van onzen «directeur». De 7% bruto-recette schonk 'k 'm. Toen werd
't ensemble op staanden voet ontbonden.
Waar Bommie tegenwoordig zit? 'k Weet 't niet. 't Gaat soms zoo gek in
de tooneelwereld. Lui, waar je in geen jaren van hoort, duiken plots
op in 'n pracht-rol, die ze voor 'n seizoen beroemd maakt. Straks
verdwijnen ze weer als explicateur in 'n bioscoop. Of ze reizen, als
impressario, met 'n visch-mensch. Ook geloof 'k, dat onder de èchte
wilden, die je op elke fatsoenlijke tentoonstelling ontmoet, altijd
goeie acteurs schuilen, lui met 't breede gebaar en de romantische
kreukel in hun ziel. Dit laatste zou wel iets voor Bommie zijn. 'k Zie
'm al als stamhoofd met veeren in 't haar!
Maar, onder ons gezegd, 'k verdenk 'm ervan, dat-ie in alle stilte naar
'n compagnon zoekt. Daarom houd 'k m'n adres angstvallig geheim. 't Zou
me hard vallen, onze vele tooneelgezelschappen 'n zware concurrentie
aan te doen.