Jos, z'n pijp uit den mond nemend, keek me aan, of 'k uit 'n andere
wereld kwam. Daarop vertrok z'n gezicht zich tot 'n satanische grijns
en hij schraapte:
«Alles wel? Hahaha! Ja, we leven nog. En we hebben nog te eten!»,
waarna-ie verwoed den steel van z'n pijp begon te bebijten, alsof dat
't eenige was, waarop-ie nog knabbelen kon.
Eenigszins verschrikt keek 'k schuw naar Co en 't aardappel-mandje. Dit
echter had ze reeds met 'n moe gebaar van zich afgezet en ze diepte
uit 'r zak 'n broei-warmen appel op, waaruit ze dadelijk groote
happen beet. Jopie, opmerkzaam gemaakt, wierp ze 'n paar hazelnoten
toe. Bij tijden waren de Henkeman's streng vegetarisch. Inderdaad,
de toestand zag er niet zeer bemoedigend uit.
«Wil 't niet erg vlotten met 't werk?» vroeg 'k belangstellend.
Daarmee kreeg 'k Jos dadelijk op gang. «Als je rooken wilt, geneer
je niet» begon-ie. «Mijn .... hahahaha!--kistjes zijn momenteel leeg.»
'k Haalde m'n koker uit den zak en presenteerde 'm, wat-ie zich
zonder te veel omhaal liet welgevallen. Dan, terwijl-ie venijnig
rook uitblies, alsof 't minstens 'n verpestenden stank verspreidde,
ontrolde-ie gaandeweg z'n overkropt gemoed.
«'t Is nog nooit zoo kolossaal met m'n werk gegaan! Enorm! De ideeën
bestormen me. 'k Houd m'n hoofd vast. 'k Ben er bij oogenblikken gek
van. Niet waar, Co?»
Co knikte, al half door 'r appel heen. Ze sprak 'm nooit
tegen. Trouwens, wat zou 't ook helpen?
«M'n conceptie-hol dààr is tegenwoordig 'n hel voor me. Telkens en
telkens word 'k er naar toe gedrongen, om 'n nieuw denkbeeld op te
krabbelen. 'k Heb geen handen genoeg. Ze vallen me in bij dozijnen. Ga
er maar eens kijken. Let niet op dat wurm, want dat schreeuwt tòch. De
wanden hangen vol, de vloer ligt bezaaid. Ha, 't is prachtig!»
Wild streek Jos door al z'n haren en z'n oogen stonden begeesterd. Dan
trok-ie weer verwoed z'n broek op.
«Ik feliciteer je» sprak 'k met warme vriendschap en stak 'm de
hand toe. Doch hij zag die niet, wìlde die niet zien. Hij blies me
'n kolossalen wolk van m'n eigen sigaar in 't gezicht en, na 'n
duivelschen lach, waarnaar de wiegeling vijf minuut verbijsterd lag
te luisteren, barstte-ie los:
«Ha, noem me liever diep rampzalig. Wat doe je in dezen nuchteren
tijd met ideeën! Als 'k er gèèn had, dan maakte 'k fortuin, verdiende
'k schatten. Koetjes schilderen in de wei en binnenhuisjes met of
zonder koekepan! Hahaha! Maar ze krijgen er me niet onder. Nee! 'k
Verkoop m'n ziel niet. Nooit!»
Hij nam 'n heldhaftig-verdedigende houding aan, alsof er van allen
kant kunstkoopers op de loer lagen, beslag te leggen op z'n kolossaal
talent. Later echter vernam 'k, dat die z'n adres niet wisten. Hield-ie
dat misschien angstvallig verborgen?
«Kijk!» riep-ie uit en hij sleepte me mee naar 't Paradijs. «Zie je
niets, wat je dadelijk trekt, dat je als 't ware toeroept: Hier moet
je zijn en nergens anders?»
'k Keek nauwlettend rond. Overal lagen teekeningen, krabbels, sommige
verkreukeld of met de sporen van 'n onschoone zool. En 't behang
was volgeprikt met 'n uitgezochte collectie aquarellen en andere
verven. Op goed geluk stapte 'k naar 'n hoek bij 't raam en tot m'n
groote blijdschap bleek dat de juiste richting te zijn.
«Ha!» juichte Jos haast, zoodat de kleine in de wieg opnieuw begon te
krijten. «Hij ziet 't dadelijk, Co! Ja, 'k wist 't wel! Den grootsten
stommeling moet 't boeien!»
'k Nam gaarne aan, dat dit laatste niet op mij sloeg. 'k Stond nu
voor 'n wonderlijk geval, dat 'k eerst voor zee aanzag, toen voor
'n rivier en eindelijk voor wat 't was: lucht; niets dan lucht.
'k Voelde, hoe Jos in spanning achter me stond. Daarom, toch ièts te
zeggen, zei 'k, heel eerlijk:
«Curieus».
«Niet waar?» stemde Jos enthousiast toe. Dan, na 'n oogenblik:
«Weet je, hoe 't ding heet?»
'k Kon er zoo gauw niet achter komen. Gelukkig was Jos me voor.
«De doode kraai.»
Nu kon 'k m'n verwondering toch niet geheel bedwingen.
«De doode kraai?» vroeg 'k aarzelend.
«Ja!» schreeuwde Jos ongeduldig. «Jij zoèkt 't beest, hè? Dat doen
ze allemaal. De ezels! Maar begrijpen jullie dan niet, dat 't veel
mooier is, 't beest nièt te schilderen? Wat zegt 'n dooie kraai? Geen
bliksem! 'k Bedoel: 'n dooie kraai schilderen, kan iedereen. Maar
'm nièt te schilderen en 'm dan tòch te doen vermoeden ergens in de
onbestemde ruimten van 't wereld-wee, dàt is kunst. Niet de materie,
maar de idee, 't begrip! Zie die lucht! Zie, zeg 'k!» (Jos pakte me bij
'n schouder, doch dit was volstrekt niet noodig, want 'k zag heelemaal
niets anders). «Dat is geen regenlucht, of geen donderlucht, of geen
hagellucht, of geen zonnelucht. Nee, 't is geen eens lucht. Die kan
je voor mijn part cadeau krijgen! 't Is slechts symbool, 'n symbool
van ramp, ellende, verlatenheid. Die wolken, die eiglijk geen wolken
zijn--begrijp je me? Volg je me? God, Co, laat dat wurm z'n mond
toch us houwen!--die wolken roepen 't uit: «Daar ergens licht, hu hu,
'n doode, hu hu, 'n doode kraai!» 'n Tragedie, afschuwelijk! Je voèlt
de kraai. Ja, als 'k m'n oogen sluit, zie 'k 'm. Daar!»
De oogen dicht, prikte Jos met den wijsvinger bijna in m'n oor. 'k
Wendde me wat af. Men moet niet te lang naar tragedies zien.
«Welke schilder heeft dat vóór me gedaan?» vroeg Jos, terwijl-ie weer
in de werkelijkheid keek. «Ze kunnen er naar ruiken! Ja, koetjes
en koekepannen. Maar 'n kraai, die er niet is!--'k Ben er mee naar
drie kunstkoopers geweest. Haha! 'k Hak liever m'n hiel af, dan dat
'k ooit weer 'n voet zet in hun schande-winkels! Bloedzuigers zijn
't, verkrachters van de ziel! Weet je, wat ze zeien? De een zei:
«Meneer, u moest die lucht wat stoffeeren». Stoffeeren! Alsof 'k
gemeubileerde kamers verhuur! De ander vroeg, waar 'k de onderste
helft gelaten had. Die lui zien niets! En de derde, dien 'k nog
us speciaal op m'n kraai opmerkzaam maakte, zei: «Meneer, 't beest
is niet af genoeg». Nu vraag 'k je! Wat maalt 'n dooie kraai er om,
of-ie af is? En met zulke stommelingen heb je te maken! Die hebben 't
heft in handen. Die kunnen je laten crepeeren, als ze willen! Er moet
revolutie komen, opruiming! Dan eerst is de weg vrij naar 't Ideaal!»
Jos, 't Paradijs ontvluchtend, stapte, met weer 'n haal aan z'n broek,
terug naar z'n gezellig vóór. 'k Volgde 'm, ook omdat de wiegeling
'n steeds erbarmelijker keel opzette.
«Kàn dat kind van jou dan niet 'n oogenblik zwijgen?» snauwde
Jos. «Waar zijn onze uitbouwen toch voor?»
Co, weer aan 'n verschen appel--'t was enorm, zooveel als ze daarvan
aan kon. En waar haalde ze ze vandaan?--keek flauwtjes op, schuins
langs 'r Cleo-haar. Ze wou iets zeggen, scheen 't, maar ze wist niet
wat. Gelukkig hoorde ze juist 't dienstmeisje in de gang, terug van
'n boodschap. Daarom zei ze, met 'n traag gebaar, alsof dàt 'r zelfs
nog te veel was:
«Chris, zal 'm wel weg zetten».
Er werd geklopt. Chris trad binnen.
«Heb je 't?» vroeg Co.
«Nee» zei Chris.
«Waarom niet?» nader-informeerde Co.
«Ze gaffe niks meer, zeie ze, voor 't andere betaald was».
«O!» begreep Co dof en ze deed 'n hap in 'r appel, dat Jopie er zelfs
verbaasd van keek.
«De bourgeois!» smaalde Jos.
«Steek nog us op» stelde 'k joviaal voor, 'm te troosten; ook omdat-ie
de laatste minuut m'n sigaar geen seconde uit 't oog verloor.
«In gedachten» tastte-ie andermaal in m'n koker. En, dadelijk weer
venijnig paffend, alsof-ie de lucht bepaald onuitstaanbaar vond,
droeg-ie Chris op:
«Ga dan naar de overkant».
«Daar ben 'k ook al geweest» zei Chris gelaten.
«Ha!» begreep Jos, weer met een van z'n meest satanische
glimlachen. Dus nergens leverden ze meer op crediet! De hongerdood
stond voor de deur! Nòg zag-ie 'n uitkomst.
«Ga naar die nieuwe winkel op de hoek. Daar kennen ze ons nog niet».
«Ja, dat zegt ù» zei Chris levenswijs. «Mot u us komme!» Dit laatste
deed de deur dicht. Dus drong Jos niet langer aan.
«Je ziet, wat 'n naam 'k maak!» riep-ie me toe met schrijnenden
spot. «De faam gaat me vooruit! O, hoe schoon is 't, kunstenaar
te zijn!»
Hij zette zich, op 'n tabouretje, zeer laag bij den grond. «Co, wòrdt
't daar nu rustig?» Hij wees naar 't Paradijs.
«Ach, Chris, breng jij zus even achter. Wil je?» vroeg Co, met 'r
tong de laatste appel-reste verwerkend.
O, Chris wilde wel. Ze wilde altìjd. Ze had nooit iets anders dan
te willen. Nog geen zestien, was ze al in 'r zevenden dagdienst. En
overal waar ze kwam, vond ze 't zelfde: 'n missen boel. Je wende er
aan. En thuis was 't net zoo. Wat ze van 'r vroegen, dééd ze. Ze stond
bullebassen van schuldeischers te woord, gaf niet thuis, al hoorde
je meneer zingen, dat de gang er van dreunde, droeg aschbakken weg,
ver boven 'r kracht, liep 't vuur uit 'r sloffen, om ergens iets
'n halve cent goedkooper te krijgen dan naast de deur. 't Raakte
'r alles niet meer. 't Ging over 'r heen. Eens toch zouen ze voor
haar ook sjouwen: als ze begraven werd! Dan werd zìj gedragen. 't
Was 'n troost, ofschoon nog in verre toekomst. Eerst moest ze nu
de ijzeren wieg verduwen, mèt de kleine, de heele gang door en de
keuken naar de achteruitbouw, 't Was 'n gevaarte, voor hààr postuur
'n schip. In 't Paradijs klonk gemorrel en gepiep van ijzer over hout;
ook 't geblaat van de allerjongste Henkeman. Dan ging 'n deur dicht;
't schip, zeevaardig, stevende de gang in en 't werd rustig.
«Nu kan 'k tenminste weer denken!» riep Jos gemarteld uit. Hij greep
naar z'n hoofd, alsof de ideeën daar weer loskwamen. Bang, dat we
daar moeilijkheid mee zouden krijgen, leidde 'k 'm af.
«Waarom maak je niet us wat maakwerk?» vroeg 'k. «Zoo voor de
verkoop. Je bent toch zoo handig.»
Dit laatste moest 'm vleien.
Hij keek me aan, voor zìjn doen tamelijk rustig. Ook scheen-ie
langzamerhand aan m'n sigaren te wennen. Althans, hij trok geen vieze
gezichten meer.
«'k Heb van alles geprobeerd» bekende-ie open, als 'n groot
artist. «Maar zelfs als 'k tot de plebejers probeer af te dalen,
begrijpen ze me nog niet. 'k Heb naar 't nieuwe weekblad «De
Zon»--'n prul, tusschen twee haakjes!--'n serie satyrieke charges
gestuurd. Kostelijk! 't Heele Kabinet werd er door gehaald. De redactie
stuurde ze me terug, omdat 't publiek «geen gruwelkamer-impressies
bliefde!» 't Wou liever wat vroolijkers. Ja, roei daar maar eens
tegen op!--'k Heb voor 'n koperen bruiloft allerlei komiekigheden
in elkaar geflanst. Je begrijpt wel: bruigom met scheeve hooge hoed,
enzoovoort. De ezels hebben niet eens gelachen. De bruigom heeft me
'n pak slaag gepresenteerd en de bruid wil me nooit meer zien. Ja,
je moet je best maar doen! Wat nu? 'k Kan toch geen uithangborden
schilderen? Dat is anders wel «hooge» kunst, haha!»
Hij begon weer verwoed te rooken, zoodat 'k al naar m'n koker voelde,
of 'k nog voorzien was.
«Maar 'k vind 't toch hartelijk van je» zei-ie dan, met 'n haal,
dat 'k 'm 'n oogenblik niet zien kon, «dat je nog aan Co's feestdag
gedacht hebt. Dat bewijst tenminste, dat 'n mensch in z'n misère niet
vergeten wordt».
'k Sprong op, voorzichtig, want de stoel, waarop 'k me na lang aarzelen
gewaagd had, was niet tegen heftige emoties bestand.
«Feestdag?» vroeg 'k onhandig.
«Ja, Co is immers jarig» moedigde Jos aan.
'k Trad snel op de jubilaresse toe, drukte 'r warm de hand.
«Nog vele jaren!» wenschte 'k van harte.
«Dank je» zei Co. «Wil je 'n appel?»
'k Sloeg dit aanbod af. Maar 'k wou wel 'n glas water, zei 'k. Hiermee
echter bracht 'k de Henkeman's in groote moeilijkheid. Er wàren geen
glazen. Chris brak zooveel! «En al m'n penseelen staan juist uit te
weeken» verklaarde Jos met 'n eerlijk gezicht. Of 'n kopje ook goed
was? 'k Dronk 't lièfst uit kopjes, zei 'k. Toen kreeg 'k er een,
wat stoffig en zonder oor. Maar als je wèrkelijk dorst hebt, let je
daar niet op.
«'k Zou ook nog les kunnen geven» vervolgde Jos z'n afgebroken
rede. «Maar daar heb je 'n meer, hahaha, wereldsch intérieur voor
noodig. Want van de dames moet je 't hoofdzakelijk hebben. En dan die
jaloezie van Co! Je kent 'r niet! Als ze los komt....! Nee, daar begin
'k niet aan».
Flauwtjes keek de jaloersche naar 'm op. Ze had warempel alwèèr
'n appel!
Jos vlòòg van z'n tabouret. «Blijf zoo zitten!» riep-ie. «Verroer je
niet. Wat 'n expressie! Kerel, zie je dat? 'n Madonna!»
'k Keek, wat 'k kon. Maar voor 'n «Madonna met den appel» kon 'k
weinig voelen. Integendeel, 'k vond dat Co er vrij vervelend uit zag,
vadsig als altijd, en voor 'n feestdag bijzonder slaperig. Jos echter,
met z'n artisten-oog, ontdekte altijd heel andere dingen dan 'n gewoon
mensch. Hij zag van alles in Co. Hij had 'r op alle denkbare wijzen op
't doek mishandeld. Ze fungeerde er als moeder, als nimf, als bruid,
als Venus! Je kon 'r in alle mogelijke toestanden aantreffen in
't Paradijs, vóór, in de uitbouwen: zich kleedend, in négligé, in
't bad; lezend, peinzend, aan de wieg, in 'n bloemperk. Maar altijd
ontlokte ze je weer 'n gaap, zoo verveeld kon ze kijken. En ook nu, met
'r zooveelsten appel, ging er voor mij geen groote bekoring van 'r uit.
Opeens rende Jos de achterkamer in. «'k Krijg 't weer!» riep-ie
smartelijk uit. «'t Komt! O, dat conceptie-hol!»
'k Zweeg, eerbiedig. En Jopie, die me juist met 'n handvol bruine
boonen bekogelen wou, kreeg 'n moederlijke vermaning. «Stil, jongen»
zei Co. «Je vader wèrkt!»
'k Keèk naar dat werken. Doch voorloopig bestond 't daàruit, dat Jos op
krampachtige wijze z'n hoofd vasthield en ijselijk stampvoette. Dan
trok-ie z'n broek weer op en, zich tot me wendend, zei-ie met 'n
flauwen lach:
«Nee, 'k dàcht, dat 't wat was. 'n Mensch raakt eèns uitgeput».
Hij trok me mee in z'n hol. «Begrijp je» vroeg-ie onstuimig, «hoe hier
't werk op je aanstormt? Als 'k m'n oogen dicht doe--kijk, zoo!--, zie
'k, wat 'k wìl. Die modeschilders met hun divans en draperieën! 't Is
m'n illusie, eens 't Niets te kunnen schilderen. Voel je? 't Niets,
dat eiglijk àlles is! De Eenheid en de Veelheid, alles bij elkaar en
toch nog nul! Ha, 't blijft natuurlijk ideaal, dat te bereiken zònder
materie, zonder doek, zonder verf! Stel je voor: «Mevrouw, 'k verkoop
u dàt. Niets en alles!» En je wijst in de lucht en 't is grijpbaar
en toch niet te vatten. Welk 'n triumf van de geest! Dat alles gaat
in m'n hoofd om. Begrijp je nu, dat 'k er wel eens pijn aan heb?»
'k Stemde toe, dat 'k me dat best kon indenken. En onderwijl
streed 'k in mezelf 'n heftigen kamp. M'n nuchterheid verzette zich
tegen 'n edelmoedige opwelling, welke 'k op 't laatst toch niet kon
bebazen. Neen, als 'k alles bedacht: Co jarig, God wist misschien zelfs
geen appel meer in huis, Chris geweigerd door alle bourgeois, Jopie
met z'n onverkwikkelijk harde boonen, Jos straks weer bijtend op z'n
pijp .... 'k kon 't niet langer aanzien. En 'k kocht, voor 't eerst van
m'n leven, op staanden voet, kunst. 'k Bemachtigde 'n ding, dat me wel
aardig leek: twee uien naast 'n sinaasappel met, op den achtergrond,
schemerig, 'k mèèn 'n gemberpot. Jos vroeg, of 'k krankzinnig was, dat
'k «De doode kraai» niet nam, z'n meesterwerk! Maar 'k zei, dat 'k dat
voor die zestig gulden niet nemen mòcht. Toen drukte-ie me geroerd de
hand. Ik vòèlde 'm zoo, sprak-ie zacht. En hij stak nog 'n sigaar op.
«Je blijft toch eten?» vroeg Co. 'k Keek aarzelend naar de
aardappelen. En die Jopie, die zoo royaal met z'n boonen omsprong! Toch
wou 'k ook niet teleurstellen, 'k Stond in twijfel.
«Natuurlijk komt-ie!» loste Jos 't geval voor me op met 'n geweldigen
slag op m'n schouder. «Hìj zou er niet bij zijn! Op Co's feestdag! Er
komen er nog meer. Anders haal ik ze! 'n Mensch kan niet àltijd
werken. 'n Beetje ontspanning zal ons goed doen. Je komt, hoor! En
wat de pot schaft! Haha, hìj zou er niet bij zijn».
'k Beloofde. Toen 'k wegging, werd er juist gebeld. 't Was 'n
beertje. Doch die ging dra op de vlucht voor 't lapje van zestig. Van
zóóveel had-ie niet terug. Jos zwaaide er mee, of-ie 'n vaandel
veroverd had. Bescheiden stapte 'k heen: 'k voelde me 'n góéd mensch.
't Is 'n overdadige fuif geworden. 'k Had nog wat meegebracht, om de
tafel 'n royaler aanzien te geven, blikjes-goed en zoo. M'n jaszak
puilde er van uit. Maar toen 'k 't feestmaal aanschouwde, schaamde
'k me en 'k heb alles bij me gehouden. Tegen zooveel richesse kon
'k niet op.
'k Herinner me niet, de laatste jaren ooit zóó te hebben gesmuld. En 't
zag er aardig uit met al die gemberpotten, eindjes kaars en gedroogde
bloemen. Servetten hadden we niet, maar waar de Henkeman's opeens al
die glazen vandaan haalden, is me nog 'n raadsel. En gevuld dat ze
waren? Met wat je wou!
Er is veel getoost, op den bloei der kunst, op Co, 'k meen ook op
«De doode kraai». Even werd de vreugd verstoord, doordat Co, met
extra nonchalant Cleo-haar, zich plots herinnerde, dat er zeker in
geen vier uur naar de kleinste gekeken was. We zijn toen allen op
'n holletje naar den achtersten uitbouw getogen en daar vonden we
't wurm net nog in leven, maar al heelemaal blauw van 't schreeuwen
en 't op-z'n-buikje-liggen. We hebben daarop de wieg in feestelijken
optocht naar 't Paradijs gesjord en daar met lampions behangen, wat
'n heel aardig effect maakte.
Verder herinner 'k me geen stoornissen. Alleen stoof Jos telkens
naar z'n conceptie-hol, omdat 't weer bij 'm begon te werken en
klonk er op 'n gegeven oogenblik 'n benauwde kreet van onder tafel,
waar Jopie, dien we allang in bed dachten, zich te buiten ging aan
'n oesterschelp. Dat alles echter maakte den avond niet minder
geanimeerd. In tegendeel!
'k Begon er me al over te verwonderen, hoe Jos zooveel weelde bij
elkaar had gebracht voor m'n ongelukkig, blauw lapje. Er moesten
bepaald weer nieuwe winkels bij gekomen zijn! Maar dra verklaarde zich
't geval.
'k Was de gang ingeloopen, even m'n handen te wasschen. De gasten
zaten verspreid op de avontuurlijke stoelen of liepen de kamer rond,
alsof er haast bij was, de heeren met 'n «zuigstengel»--'n exquise
Havana!--, de dames met 'n snoepje. Co zat weer over een van 'r
roman-afleveringen gebogen, slaperiger dan ooit. En Jos kreeg opnieuw
'n bevlieging, greep al naar 't potlood: «De lezende Madonna».
'k Stond aan 't fonteintje, goochelde met 'n stukje zeep. Zóó had je
't, zóó had je 't nièt. En de handdoek was zoek. Chris kon me niet
helpen, want die was voor uren naar huis gestuurd met 'n halve ham en
'n flesch port. 'k Sloeg m'n handen uit, spatterde van Stralen in 't
gezicht. Van Stralen is 'n aardige kerel, die iets bij de «belastingen»
doet. Hij was me zoo maar achterop geloopen en wou zich nu ook wat
verfrisschen.
«Gezellige pan, hè?» vroeg-ie enthousiast.
'k Stemde van harte toe, gestreeld, want eiglijk beschouwde 'k 't
feestje toch als mìjn fuif.
«'t Gaat ze tegenwoordig goed» vervolgde van Stralen opgewekt en
op zijn beurt begon-ie 't spelletje met de zeep. «Hij verkoopt
meer dan-ie maken kan. 'k Heb vanmiddag net nog 'n aardig ding op
de kop getikt. Twee uien met 'n sinaasappel en 'n achtergrond. 'n
Fijn stukje».
M'n handen waren opeens droog, «Twee uien?» vroeg 'k.
«Ja» blies van Stralen, die bepaald te veel gegeten had, «en 'n
sinaasappel en dan nog iets, dat je niet erg goed zien kan. 't Is
heel mooi. Ga maar eens mee kijken».
Hij ging me voor, onafgedroogd. We traden weer in 't gezellige
«vóor». Doch daar zag 'k juist Jos in druk gesprek met Bouwer--òòk
'n heel aardige kerel, 'k geloof aan 'n ministerie--vlak voor mijn
uien, die nu van van Stralen waren. 'k Begreep de situatie, troonde
van Stralen onder 'n voorwendsel mee naar 'n anderen hoek van de
kamer. Geen drie minuut later, of Jos drukte Bouwer stevig de hand:
de zaak scheen beklonken. Toen kregen we nog champagne.
Den volgenden morgen--'t was laat geworden 's nachts en 'k lag nog
te bed--kwam Jos bij me met 'n mismoedig gezicht en.... de uien.
«Zoo? Zijn ze daar dan toch?» vroeg 'k verheugd en 'k richtte me
half op.
«Ja» bromde-ie, «maar als je 't me niet kwalijk neemt, wou 'k er wel
mee op stap».
«Hoe bedoel je?» vroeg 'k, op alles voorbereid.
«Die uien doen me de dood aan!» riep-ie woedend uit. «'n Croûte,
'n ding zonder idee! Wat is in 's hemelsnaam 'n ui! En ze zijn er
allemaal dol op, stapel, gek. Ze vallen er op aan als uitgehongerde
wolven. Jij, hij, zij! En die gehate dingen zullen op 't laatst
nog m'n uitkomst zijn! Jij wou ze gister met alle geweld hebben,
weet je nog wel? 'k Heb je nog teruggehouden, gezegd: «kerel, neem
de doode kraai. Van dat dier zul je plezier hebben». Maar nee, jij
zou en moest de uien. Nu, je hèbt ze dan ook».
Hier wou 'k protesteeren, want 'k dacht aan Bouwer en van Stralen. Doch
als Jos eenmaal op dreef is, krijg je er geen woord tusschen.
«'k Heb 'n dinertje voor je ingericht, omdat 'k je handelwijze zoo
attent vond» vervolgde Jos met 'n razenden pluk aan z'n haar. «Ook is
Co maar ééns jarig. Eenvoudigjes natuurlijk, onder ons. Maar 't valt
toch niet mee. Er komen altijd meer lui dan je denkt en je wilt toch
ook geen honger lijen. En vlak nadat je 's middags weg ging, kwam
die fielt van 'n schoenmaker met zóó'n rekening. Die had wèl terug
van zestig. Toen van Stralen dan ook--hij was wat vroeg--absoluut die
uien wou (hij was er gewoon niet van weg te slaan, idioot!) heb 'k ze
'm maar gelaten, voor vijftig gulden, 'n krats, cadeau. O, dan krijg
jij nog tien van me, hè? Ach, nee, hoe zit dat nu ook weer? M'n kop
loopt om van al die misère en 'n ideeën als 'k vanmorgen weer had! Dat
krijg 'k altijd na zoo'n avondje. 'k Kan er eiglijk niet tegen. Enfin,
we rekenen nog wel af.
En 's avonds kreeg Bouwer 't ook al te pakken. Hij wou er 'n moord
voor doen, zei-ie. Nu, je begrijpt, dat wou ik niet, voor nog
geen honderd uien! En we moesten den volgenden dag toch òòk nog
leven. Met die paar blikjes zalm doe je niet lang. Dus, om van 't
gezeur af te zijn, heb 'k 'm maar niet teleurgesteld, voor veertig
gulden. Belachelijk! Maar vanmorgen hebben ze gewoon de bel bij
ons uit de deur gehaald--of ze 't ruiken, de hyena's!--Chris heeft
geen woord kunnen inbrengen en nu heb 'k nog precies dertien en 'n
halve cent. Haha, 'n kunstenaarsbestaan! Je verkoopt al je hebben
en houwen voor 'n krats en nog lijd je armoe! En je echte, zuivere,
mooie werk--'k bedoel nog niet eens «de dooie kraai»--willen ze niet
aan!--En nu wou 'k je vragen, beste kerel, omdat jullie alle drie die
uien toch niet kunt hebben en omdat daar nu zoo'n verkoop in schijnt
te zitten, leen me even 'n fatsoenlijk overhemd en 'n boord en vijf
pop. Dan rij 'k naar die nieuwe kunstzaak in de Langstraat en 'k ben
weer in bonis en je neemt maar uit m'n «hol» wat je wilt. Je weet,
vrienden kan 'k niets weigeren».
'k Dacht weer aan Co, Jopie en 't aardappelmandje en.... 'k was
overgehaald. Jos trok m'n beste overhemd en m'n hoogste boord aan en
'k gaf 'm vijf pop, om mìjn uien te verkoopen. Toen ben 'k nog maar
wat blijven liggen. En 'k heb veel nagedacht.
Jos heeft de uien niet verkocht. De kunstzaak wou ze niet
aan. Daarop heeft Jos, zonder aan de drie eigenaars te denken, ze uit
kwaadaardigheid verscheurd mèt den sinaasappel en den onduidelijken
achtergrond. En hij heeft gezworen, dat-ie nooit meer één ui schilderen
zou, al moest-ie ook verhongeren.
Tegenwoordig loopt Jos elk oogenblik bij me op, of 'k niet eens iets
bij 'm kom uitzoeken in ruil voor 't vernietigde stilleven. Maar
'k durf niet goed. 't Komt altijd duurder uit, dan je denkt. En Jos
is zoo slordig met overhemden!
«Van Stralen en Bouwer laten zich niet meer zien» vertelde-ie me met
'n zucht. «En dat allemaal om die verwenschte uien! Heb 'k gelijk,
dat 'k ze nooit meer schilder?»
«Of je!» stemde 'k toe. En 'k heb 'm beloofd, dat 'k morgen bij
'm zou aanloopen.
Maar 'k gà niet!