(Krakovo, 11-18. de Aŭgusto 1912)
Rido estas pli bona, ol ploro.
Sokrato.
En la antaŭparolo de sia bela libro, «Kiel mi retrovis Livingstone»,
Stanley rakontas, kiamaniere estis komisiita al li tiu malfacila
tasko. Li estis subite vokita al Parizo per telegramo de la
Direktoro de «New-York Herald», gazeto, kies _reportero_ li estis.
Kiam li alvenis en la hotelon, kie loĝis S-ro Gordon Bennett (la
dirita direktoro), li trovis ĉi tiun potencan sinjoron ankoraŭ en la
lito, kaj tuj okazis la jena interparolo:
--Ĉu vi, Stanley?--Jes, Sinjoro.--Vi scias, ke de kvar jaroj oni ne
havas sciigojn pri Livingstone.--Jes, Sinjoro.--Ĉu li mortis aŭ
ankoraŭ vivas?--Mi ne scias, Sinjoro.--Vi tuj foriru al Centra Afriko
kaj retrovu Livingstone vivan aŭ malvivan.--Bone, Sinjoro!--Jen
ĉeko.--Dankon, Sinjoro.--Bonan vojaĝon; ĝis la revido!--Ĝis la
revido, Sinjoro!
Kaj Gordon Bennett denove ekdormis.
Tute simila afero okazis dum la unua semajno de Aŭgusto en la domego
de la strato Lacépède, centra sidejo de ĉi tiu centra gazeto.
Mi estis en la speciala salonego de la redaktoroj, ripozante post
laciga laboro. (Mi redaktas la unuan paĝon de l' kovrilo de L. I.).
Sidante en remburita seĝego, mi fumis tre longan cigaron kun ringo
el orumita papero, kaj nenion pripensante mi rigardis la dube-bluan
fumon, kiu supreniris spirale al la plafono. Antaŭ mi, sur tablo,
staris grandampleksa glaso kaj multe da boteloj enhavantaj ruĝajn,
verdajn, bluajn likvorojn. En mia glaso estis science farita miksaĵo
de diversaj alkoholaĵoj, kiun mi trinkis de tempo al tempo per
pajlotubeto. (Sed tion ne diru, ĉar mi estas sekretario de sobreca
societo). Kun plezuro mi pensis pri la longa monato de mallaboremo
kuŝanta antaŭ mi. (La gazeto ne eliras en Aŭgusto). Ĉirkaŭ mi
oni aŭdis la ĉiuspecajn bruojn de laboranta gazetejo. Senĉesa
sonorado de telefono (L. I. havas specialan fadenon kun ĉiu ĉefurbo
de Esperantujo), pordoj fermataj kaj malfermataj, muziko de la liftoj,
kiuj ĉiame alteniĝas kaj malalteniĝas inter la teretaĝo kaj la
kvin etaĝoj[1] de nia granda abelujo, ronkado de la aŭtomobiloj
ĉiam pretaj por la foriro en nia vasta korto. Kaj ĉi tiuj multaj
bruoj unuiĝis, kunfandiĝis por liveri al la orelo impreson de
senĉesa murmurado simila al bruo aŭdata, kiam oni ŝtopas la orelon
per mara konko. Ĉi tiu bruo (kaj eble ankaŭ la alkoholaĵoj) igis
min unue revema, poste dormema kaj la konscio pri ekstera mondo estis
iom post iom neniiĝanta, kiam subite voĉo min vekis. Antaŭ mi
staris malalta viro, senhara, kun blankaj vangharoj, verde vestita,
kun arĝentaj galonoj sur ĉiuj kudraĵoj kaj ŝtala ĉeno ĉirkaŭ la
kolo. Li estis la propra pedelo de la ĉefredaktoro, terura drako, kiu
gardas la pordon de l' sanktejo.
Li faris profundan saluton kaj diris:
--«Lia ĉefredaktora Moŝto petas sinjoron redaktoron, ke li tuj venu
en lian skribejon.»
Mi pene leviĝis, tre malkvieta. Plej ofte, kiam lia Moŝto venigas
mian malmoŝton, ne estas por min gratuli. Kaj sekvante malrapide
la gravmienan pedelon, mi serĉis en la memoro, je kio mi povas
esti kulpa. Ĉu mi skribis ion kontraŭfundamentan, ĉu mi uzis
iun «Maŭpinaĵon»? Ĉu oni trovis en unu el miaj artikoloj la
aĉajn vortojn _heziti_, _konkeri_ aŭ _menso_? Cetere mi ne havis
multe da tempo por pripensi la aferon. Terure rapida lifto min levas
ĝis nivelo de la timinda ĉefredaktorejo. Momente mi staras en
vestiblo; apud la muroj atendas sinjoroj kaj sinjorinoj sidantaj sur
ledaj benketoj. Unuj junaj, aliaj maljunaj (ne la sinjorinoj); unuj
longharaj, aliaj senharaj (ne la sinjorinoj); unuj palaj, aliaj ruĝaj
(ne la sinjorinoj); sed ĉiuj, ĉiuj kun paperoj en la mano; ili estas
gesinjoroj verkistoj, novelistoj, versistoj, dramistoj, humoristoj
alportantaj siajn verkojn al la terura manĝegulo, kiu sidas malantaŭ
la malbenita pordo.
Sed ĉi tiu pordo malfermiĝas; du paŝojn antaŭen, mi staras en
la sanktejo. Kredeble ĉiuj legantoj jam konas la skribejon de nia
ĉefredaktoro. Nur per kelkaj vortoj mi ĝin priskribas por la
samideanoj malproksime loĝantaj (Groenlando aŭ Centra Afriko), kiuj
tre malofte pasas tra la strato Lacépède.
Funde de l' ĉambro, sur muro, la Fundamento skribita per oraj
literoj sur tabulo el marmoro; en anguloj, diversaj aparatoj:
kribrilo por vortoj, filtrilo por stilo, pesilo por esprimoj; apud la
pordo, kaptilo por Idistoj; fosiloj por fosi nian sulkon; grandega
paperkorbego plenigita, ĝis rando, per manuskriptoj ankoraŭ ligitaj
de siaj rubandoj (la nepresitajn manuskriptojn ni ne resendas[2]). En
mezo de la ĉambro granda skribotablo kovrita de amaso da paperaĵoj
(atestoj pri fideleco, k. t. p.), kaj ornamita de amikaj portretoj
(D-ro Smulders kaj aliaj). Fine, malantaŭ la tablo, lia ĉefredaktora
Moŝto mem, kiu min rigardas kun satana rideto sur la lipoj.
--Bonan tagon, li diras per tondra voĉo, kiu tintigas la vitraĵojn.
Mi salutas, murmuretante ion.
--S-ro Corret ankaŭ tiun ĉi jaron ne povos ĉeesti la kongreson.
(Kial li diras tion al mi!)
--S-ro Era ankaŭ ne estas libera.
(Timtremo komencas trakuri mian dorson.)
--Vi iros al la kongreso kaj faros raporton.
(Fulmotondro falanta antaŭ miajn piedojn ne farus al mi pli teruran
impreson; mi lin rigardas kun okuloj similaj al radoj de veturilo, ne
povante elparoli eĉ unu vorton.)
--Jen mia propra «kongresa Fundamento». Tion dirante, li prezentas
al mi belan libron marokene binditan kun arĝentaj fermiloj.
Mi prenas la volumon, kaj tuj revenas mia voĉo.
--Sed, Sinjoro, Krakovo estas en sovaĝa lando.
--Vi havas la Fundamenton.
--Oni diras, ke lupoj kuras en la stratoj.
--Vi ŝirmos vin per la Fundamento.
--Kiam mi devos foriri?
--Tuj.
--Sed... mi ne pretigis mian valizon.
--Sufiĉas la Fundamento.
--Mi ne kisis mian edzinon. (Malvere, mi estas fraŭlo.)
--Kisu la Fundamenton.
--Mi...
--Sufiĉe... silentu... foriru!
Forta pugnobato akompanis tiujn ĉi vortojn. La atestoj pri fideleco
saltis en la aeron; la portreto de D-ro Smulders falis teren.
Timegigita mi prenis per unu mano mian ĉapelon, per la dua la tenilon
de l' pordo, kaj per la tria... mi forkuris.
En la vestiblo staris la kasisto, kiu plenigis miajn poŝojn per
spesmiloj; en la koridoro sidis la ĝenerala sekretario, kiu metis
en miajn brakojn dikan paperujon, skribilaron kaj blankan paperon
nigrigotan (kompatinda papero!); en la halo kuŝis granda lakeo,
kiu maldolĉe min puŝis en aŭtomobilon. Post dek minutoj mi estis
en la Norda Stacidomo kaj saltis en kupeon, ĵus kiam la vagonaro
ekmoviĝis.
Pene spiranta, duone freneza, malsatega, mi falis kiel sako da karbo
sur la benketon, kaj por kvietigi mian plendantan stomakon, mi legis
el la Fundamento tiujn ĉi nutrajn frazojn:
«Jen estas pomo.--La patro donis al mi dolĉan pomon.--Lakto estas
pli nutra, ol vino.--Mi havas pli freŝan panon, ol vi.--Mi havas cent
pomojn.--Trovinte pomon mi ĝin manĝis.--Mi trinkis teon kun kuko kaj
konfitaĵo.--Mi manĝis bongustan ovaĵon.»
* * *
Jen kial, karaj legantoj, vi, tiun ĉi jaron, ne legos raporton
tian, kian vi kutimis legi en L. I. Anstataŭ la precizaj kaj plenaj
raportoj de D-ro Corret, anstataŭ la spritaj kaj artaj raportoj de
S-ro Era, vi legos nur okazan raportaĉon de okaza raportintaĉo.
Anstataŭ promeni tra bela kamparo kun verdaj herbejoj kaj arbaretoj,
vi faros tedan vojaĝon tra senarba stepo. Sed kiu estas kulpa pri
tio? Ne mi. Oni ne elektas por fari kongresan raporton la redaktoron
de la kovrilo.
(Ne rediru tiujn ĉi miajn vortojn al S-ro Cart, ĉar li povus koleri.
Se vi estas diskreta, li tute ne scios, ĉar li neniam legas L. I.; li
legas nur aliajn gazetojn.)
* * *