Herī in lūdō discipulus quīdam, Decimus nōmine,
rīsit. Magister "Decime," inquit, "putō tē rīsisse."
Deinde perrēxit hunc in modum nōs docēre. "Sī
ante hūiusmodī sententiās 'Decimus rīdet,' 'Omnēs
rīsērunt,' 'Rīdēbō,' verbum pōnō dīcendī vel sentiendī
(ut 'dīcere,' 'respondēre,' 'arbitrārī,' 'putāre,'
'prō certō habēre') subiectum ('Decimus,' 'omnēs,'
'ego') in cāsum vertitur accūsātīvum ('Decimum,'
'omnēs,' 'mē'), verbum in īnfīnītīvum vertitur, ita
tamen ut et tempus idem sit, et vōx quoque sit
eadem."
Decimus rīdet. | putō Decimum rīdēre.
omnēs rīsērunt. | putō omnēs rīsisse.
rīdēbō. | putō mē rīsūrum esse.
mīles interficitur. | putant mīlitem interficī.
mīles interfectus est.| putābant mīlitem interfectum esse.
mīles interficiētur | putāvit mīlitem interfectum īrī.
Ut hunc dīcendī modum bene intellegāmus,
magister nōnnumquam puerō cuīdam imperat ut
sententiās quāsdam dīcat, alterīque imperat puerō ut
omnia cēterīs discipulīs nārret. Statim hunc in
modum pergimus:—
_Discipulus_. | _Discipulus alter cēterīs nārrāns_.
Magister est īrācundus. | Sextus magistrum īrācundum esse dīcit.
Magister discipulōs male docuit. | Sextus magistrum discipulōs
male docuisse dīcit.
Magister mihi praemium dabit. | Sextus magistrum sibi praemium
datūrum esse dīcit.
Bonus sum discipulus. | Sextus sē bonum esse discipulum putat.
Pessimī sunt aliī discipulī. | Sextus aliōs discipulōs pessimōs esse putat.
Māter mea mihi crūstula dabit. | Sextus mātrem suam sibi
crūstula datūram esse putat.
Hanc cōnstructiōnem omnēs iam intellēxērunt. | Sextus omnēs hanc cōnstructiōnem
iam intellēxisse putat.
Et vōs omnia iam intellegere prō certō habeō.
Nōn enim putō vōs stultōs esse discipulōs: vōs
stultōs esse negō. Magister nōnnumquam mē
stultum esse dīcit, sed putō eum errāre. Mox mē
sapientem esse inveniet, nam pater et māter prō certō
habent mē sapientem fore; negant enim magistrum
omnia posse praedīcere. Cēterum magister
omnēs parentēs stultōs esse putat, et saepenumerō
in lūdō "Omnēs," inquit, "parentēs suōs līberōs
optimōs esse arbitrantur."