festinantia[TR312] contra Bethlehem properavimus. Quidam prae gaudio et
devotione flebant, alii ex jubilo cantabant carmina (#B#) illa natalia:
Puer natus in Bethlehem, unde gaudet Jerusalem. Et illud: Resonet in
laudibus, cum jucundis plausibus etc. Et illud: In dulci Jubilo _nu
singent und sind fro &c._ Hymnum autem angelicum: Gloria in excelsis
Deo, omnes simul cantavimus. Ad nostrum autem jubilum non movissent se
domini Mauri Sarraceni, ductores nostri, sed cum silentio auscultabant,
et videbantur mihi magis jocundi esse solito. Numquam vidi peregrinos
ita jocundos, sicut in illa via. Ego sex vicibus viam illam transivi,
semper cum singulari gaudio quodam. Porro inter nos et Bethlehem erat
grande intervallum magnae et profundae vallis, non tamen ita, quod
necesse esset nos in vallem descendere, sed oportebat vallem gyrare, et
super marginem vallis incedere usque Bethlehem per jugum altitudinis,
in cujus cornu in alto benedicta civitas sita est. In ipso vero vallis
medio vidimus locum, ubi pastoribus nuntiata fuerat nativitas
Salvatoris. Dicunt autem historiae trium regum, quod, quando tres Magi
cum suis exercitibus hic transibant super vallem, ut intrarent
Bethlehem, tunc pastores in valle existentes, videntes insolitam
stellam et exercitum illorum sequentes, cum festinatione ascenderunt
sursum, ut viderent, qui essent, vel quo tenderent. Et cum
intellexissent, quod puerum recenter natum quaererent, inceperunt eis
recitare omnia, quae eis acciderant in nocte nativitatis pueri, et quo
modo coelesti nuntio instructi didicerant, puerum illum esse Redemtorem
mundi. Hoc audientes Magi amplius sunt gavisi pro eo, quod alios testes
quam stellam reperissent, et aperientes bursas pretiosa munera
propinaverunt illis pauperibus pastoribus pro bono nuntio. In hoc ergo
consistentes loco mirabilia Dei laudavimus et congratulabamur regibus
istis devotis. Et ita cum laetitia magna processimus.
De peregrinorum vexationibus, quas passi sunt,
antequam ingrederentur in Bethlehem, ab Arabibus
vel Midianitis.
Gaudium nullum in hoc mundo potest esse purum, etiam spirituale, et si
videatur esse purum et inpermixtum ad horam, statim tamen redditur
aliqua contrarietate obnubilatum. Et hoc in isto itinere experti sumus.
De Jerusalem enim cum laetitia exivimus, et quanto Bethlehem
propinquiores facti, tanto majori gaudio fuimus affecti, ut patuit per
praefata. Deo autem disponente gaudium nostrum fuit satis terribiliter
interruptum. Ut enim civitati benedictae appropinquavimus, ecce,
exercitus Arabum contra nos venit, egrediens de Bethlehem, ex quorum
aspectu consternati et perterriti fuerunt nostri ductores et nos
conturbati; conglobavimus vero nos peregrini in unum, et Sarracenos
ductores nostros cum patronis galearum nos praecedere permisimus, (#167
A#) et formidulosi nostro sic agmine ordinato contra raptores e diverso
venientes processimus; non erat enim locus nec tempus fugae aptum, sed
si fuisset, terga praebuissemus istis spoliatoribus. Cumque ad eos
venissemus, et anteriores procedere vellent, obstiterunt illi, et viam
praeoccupaverunt, ne quis transire posset, et amplius quam per horam
ibi stetimus; ductores enim nostri et patroni cum eis de conventione
tractabant, et multa clamosa litigia simul habebant, nemo tamen alium
laesit quovis modo, quia orientales non procedunt statim ad laesionem
personae, nisi vim vi repellere cogantur, nec erant nobis inimici
Arabes illi, sed solum pecuniam a nobis exigebant, quam dicunt de jure
sibi competere, ut saepe in sequentibus habebimus. Si enim vi et contra
voluntatem eorum processissemus, dimisissent quidem, quia eramus plures
quam ipsi, sed interim advocassent suos complices, et obsedissent nos
in Bethlehem, et usque ad extremum nos coarctassent, et forte gavisi
fuissent, si cum violentia eos pertransivissemus, propter majores
accusationes, nec tamen aliquid potuissemus contra eos agere, quamvis
nos plures essemus, quia ipsi armati erant hastis, gladiis et arcubus,
nos vero inermes, demtis ductoribus nostris, qui etiam ferebant arma.
Post multa parlamenta fuit conclusum, si vellemus intrare Bethlehem,
quod solveremus XXIV ducatos, si non, redire nobis liceret in
Jerusalem. Aperuimus ergo bursas [et] omnes solvimus pecuniam, quilibet
taxam suam, et progressi sumus. Ipsi autem exactores in loco manserunt,
dividentes spolia. Porro cum per bonum spatium ab eis essemus divisi,
erupit de civitate alius exercitus Arabum, qui erant complices eorum,
et ingesserunt se in peregrinorum cuneum, et cum magna irrisione et
clamore penetraverunt per medium nostrum, trahentes nos, trudentes,
pileos de capitibus peregrinorum projicientes, et suis jocis
incompositis plures turbaverunt. In illo tumultu hoc mihi accidit: me
enim in asino inter alios eunte venit unus Arabs a contra in equo,
volens cuneum nostrum penetrare, sicut fecerant alii sui socii, et ut
sibi locum transeundi darent, et viam liberam sibi facerent, hastam
vibravit, et directe contra faciem meam eam direxit, cui propter
multitudinem locum dare non potui, nec de asino cadere, sicut libenter
fecissem. Et ita ictum venientis contra me coactus fui exspectare cum
magno terrore et timore. Veniens autem forti ictu pileum de capite meo
cum ferro acuto avulsit, et deridens praeteriit. Fui autem laetus, quia
mansi illaesus, et tristis de asino descendi in tumultu ad quaerendum
pileum, quem quidam peregrinus levaverat, et mihi eum reddidit. Fui
bene contentus, quod ille artem tangendi cuspide rem, prout voluit,
bene scivit, quia, si pro uno transverso digito (#B#) magis basse
vibratam tenuisset, testam cerebri mihi perforasset. Erant autem illi
nequam servi illorum, qui nos pecunia mulctaverant, et cum laetitia ad
dominos suos exibant congaudentes eis de pecunia accepta et nobis
insultantes.
De ingressu peregrinorum in Bethlehem in
ecclesiam nativitatis Christi.
Cum prope essemus civitatem Bethlehem per jactum arcus ab ejus
introitu, venimus ad locum, in quo erat cisterna David, quae ideo
dicitur cisterna David, quia, ut habetur 2. Reg. 23. David de ea
desiderabat bibere, cum esset in praesidio, et ipsa cisterna esset
circumsepta inimicis, quo tamen non obstante tres fortes de exercitu
David irruperunt castra Philistinorum et hauserunt aquam de cisterna
Bethlehem, quae erat juxta portam, et attulerunt ad David, qui eam
bibere noluit, sed Domino eam libavit. Est enim cisterna grandis,
profunda et lata caverna, habens superius tria ora, sive tria foramina
ab invicem distantia, per quae aqua de eodem lacu hauritur, et continet
aquas copiosas, claras, sanas et frigidas, de quibus hausimus et
bibimus. Vulgus tamen et incolae Bethlehem nunc abominantur et horrent
aquas illas, quia quaedam mulier sarracenica aquam haurire volens ante
paucos dies et incaute agens per os cisternae illapsa in aquam cecidit
et mortua extracta fuit. Ab illa cisterna venimus ad latus civitatis
benedictae Bethlehem, sed non sumus eam ingressi, et ad latus ejus
transivimus contra orientem, et per multas murorum ruinas atrium
ecclesiae beatae Virginis ingressi sumus, et ibi resignatis asinis suis
custodibus ecclesiam sanctam ingressi sumus, et procidentes in facies
nostras indulgentias plenariae remissionis accepimus (††). Et surgentes
ab oratione de magnitudine et pulchritudine illius ecclesiae vehementer
stupefacti sumus et admiratione suspensi. Et invenimus in ecclesia
mercatores illos, qui in ecclesia sancti sepulchri etiam fuerant
nobiscum, qui vendebant candelas; de quibus emimus, quia jam nox erat
in foribus, et sol in occasu erat.
De visitatione sanctorum locorum, et primo de
studorio St. Ieronymi, et de ejus sepulchro.
Ordinaverunt autem fratres processionem eo, quo dictum est fol. 94 A.
et 110. B. Eduximus enim in asino nobiscum ornamenta et
parmentaria[TR313] de monte Syon in Bethlehem, et dum quilibet staret
in ordine suo, habentes similiter accensas candelas in manibus, incepit
cantor hymnum de confessore uno: Iste confessor Domini etc. Et cum illo
hymno de ecclesia exivimus in ambitu ad latus sinistrum, et in ambitu
per quoddam ostium ingressi (#168 A#) per XIX gradus descendimus in
unam pulchram testudinatam capellam. In hoc habitaculo erat studorium
divi Hieronymi, in quo multos et duros labores habuit. Ibi totam
Bibliam de Hebraico et Chaldaico in Latinum transtulit, et in linguam
propriam et vernaculam, sicut ipse testatur in epistola ad Sophronium
de nova editione, et in epistola de hebraicis quaestionibus; et
prologos, epistolas, glossas et commentaria confecit. Ibi psalterium,
sicut hodie illum habet ecclesia Romana, correxit, distinxit et
ordinavit, et versum: gloria Patri, et filio, etc. ibi dictavit, multos
ibi discipulos sibi adunavit, eos docens; virgo semper permansit;
leonem ferocem domesticum et mitem fecit; jugem pugnam cum haereticis
et vitiosis clericis et malis monachis habuit. Semper in labore fuit,
et se in cella hac ita fatigavit, ut in strato suo jacens, funiculo ad
trabem suspenso, supinus manibus se sursum traheret, et officium
monasterii, prout poterat, exhiberet. Et his laboribus quinquaginta
quinque annis et six mensibus desudavit. In hoc loco adoravimus, et
indulgentias plenariae remissionis accepimus cum gratiarum actione (††).
Sepulchrum S. Jeronymi jam vacuum.
Huic capellae adhaeret alia capella haud longe a praesepio Domini, ubi
sibi elegerat sepulturam, ut dicitur in epistola Eusebii, in qua S.
Jeronymus jussit sibi fieri sepulchrum, adhuc[TR314] vivens, in quo
post obitum gloriosi patris fuit locatum corpusculum maximis miraculis
coruscum, ut dicit Eusebius. Hoc sepulchrum est adhuc hodie integrum,
sed vacuum, marmoreis[TR315] tabulis ornatum. Corpus enim ejus fuit de
Bethlehem Constantinopolin translatum, et inde Romam, ubi hodie ad S.
Mariam majorem in pretiosa reconditum habetur tumba. In hoc ergo loco
dictis orationibus indulgentias accepimus (†). Pro devotione ad S.
Jeronymum legitur, S. Augustinum mare transisse ad visendum hunc locum,
in epistola ad Cyrillum episcopum Hierosolimitanum. Nec potuit de fovea
corpus transferri, eo enim translato in crastinum fuit iterum in fovea
repertum, donec Jerusalem possessa fuit a gentilibus; tunc permisit se
transferri Romam, ut habetur in ultima epistola Cyrilli.
Sepulchrum S. Eusebii, discipuli S. Jeronymi.
Alia crypta huic est annexa, in qua S. Eusebius, discipulus divi
Jeronymi, est sepultus. Hic Eusebius, Cremonensis, Jeronymi discipulus
dictus, vir eloquentissimus, inter alia vitam, miracula, obitum, sui
praeceptoris luculento sermone conscripsit ad Damasum Portuensem
episcopum, et ad Theotonem Romanorum christianissimum senatorem. Et
quantae humilitatis fuerit vir ille, notatur in epistola, quam scripsit
praefato episcopo. Ante hujus ergo Sancti tumbam procubuimus,
patrocinia ejus postulantes, et indulgentias suscepimus (†). Obitum
suum revelatione beati Jeronymi praescivit et prope tumbam S. Jeronymi
sepeliri constituit, et eadem hora, qua ipse obiit, mortui sunt tres
antea per beatum Jeronymum resuscitati. Inde argumentum destructionis
haeresis cujusdam, ut habetur in epistola S. Cyrilli episcopi
Jerosolymitani ad beatum Augustinum, in qua multa ad commendationem S.
Eusebii dicuntur.
De loco circumcisionis Domini Jesu, in quo
dicitur die octava circumcisus Jesusque vocatus.
Post hoc de crypta reascendimus et regressi in ecclesiam per medium
ecclesiae transivimus ex adverso ad dextrum latus, et ascendimus in
capellam, quae in eodem latere choro adhaeret, et ibi ante altare
hymnos et antiphonas de circumcisione Domini depromsimus, et: Salve
Regina, de beata Virgine, et prostrati locum sub altari deosculati
sumus, et indulgentias plenariae (#B#) remissionis accepimus (††).
Siquidem in hoc loco sacro fuit Dominus Jesus circumcisus die octavo,
non enim poterat in specu, ubi natus fuerat, et in qua Virgo puerpera
residebat, circumcidi propter tenebras, et forte circumcisores
abhorrebant stabuli foetores, eportaverunt puerum Jesum, eumque ibidem
circumciderunt. Sanctitati hujus loci attestatur odor dulcis refusus ob
eo, nam dum quis se ad locum deosculandum incurvat, inusitatus quidam
odor exhalat, qui delectat[TR316] et ad venerationem loci inclinat.
Inaestimabilis est locus ille sanctitatis, in quo primo rupti sunt
fortes abyssi magnae, et venit mundatio super universam terram, non
aquae submergentis, sed sanguinis vivificantis. Sic enim in diluvio
Noae omnes, quos aqua involvit, perierunt, sicut in diluvio sanguinis
Christi omnes involuti vitam receperunt. In hoc loco nos peregrini
gloriabamur pro eo, quod iam in omnibus locis fuimus, et ea loca
deosculati sumus, in quibus Dominum Jesum suum sanguinem pretiosissimum
fudisse legimus. Scilicet hic in circumcisione, in quo primo fontes
abyssi, i. e. venae Christi, rupti sunt. II. In monte oliveti in loco
agoniae Christi, fol. 184 B. III. in flagellatione et coronatione fol.
138. IV. crucis bajulatione, quando cecidit fol. 123. V. in
crucifixione fol. 116. VI. in lateris apertione. Insuper ex nomine illo
dulcissimo Jesu hic locus venerabilis redditur, quia hic primum mundo
factum est salutiferum, cum non sit aliud nomen super terram, in quo
oporteat nos salvos fieri, quam nomen Jesus. Hic enim est hoc unguentum
effusum, de quo sponsa dicit Cant. 2: unguentum effusum nomen tuum.
De loco, ubi paraverunt se Magi cum vestibus et muneribus.
Cumque in loco circumcisionis laudes persolvissemus, incepit cantor
hymnum: hostis Herodes impie. Et cum illo cantu gyravimus ad sinistram
ecclesiae partem, et iterum ad latus chori adscendimus in capellam
choro annexam, quae capella in eo loco stat, ubi Magi de dromedariis et
camelis descenderunt, ante diversorium, super quod stella stetit, et
hic munera offerenda de sacculis producentes aptaverunt, et se vestibus
pretiosissimis ornaverunt, ut magnifice et curialiter regi nato
apparerent. In hoc ergo loco in oratione genufleximus et indulgentias
recepimus (†). Ad latus loci stat una cisterna, de qua servi Magorum
hauserunt aquas pro bestiis suis, ad quam etiam accessimus et
introspeximus. Cum sanctis ergo regibus disposuimus nos, ut cum
laetitia et debita devotione in diversorium procederemus.
De specu dulcissimae nativitatis Domini nostri
Jesu Christi, et de introitu peregrinorum in eam
et de devotione loci.
Exulta nunc peregrine, et in laetitia esto frater charissime, quia
jamjam videbis locum sanctissimum et dulcissimum, fidelibus pariter et
infidelibus venerabilem et devotum. Dico enim vobis, quod multi reges
et prophetae, immo multi summi pontifices, episcopi et cardinales,
imperatores, duces, nobiles, religiosi et saeculares voluerunt et
desiderarunt videre, quae vos videtis, et non viderunt. Igitur cum
juxta altare et cisternam praedictam staremus, incepit cantare jocundum
hymnum de nativitate: Christe, redemtor omnium, ex patre patris unice
etc. Et illum hymnum cantavimus sub eadem nota, quae in nostro ordine
cantatur, et ubi in eo ponitur dies, nos locus cantavimus. Ubi ibi: hic
praesens testatur dies, nos cantavimus: hic praesens locus testatur. Et
ibi: ob diem natalis tui, nos diximus: ob locum natalis tui etc. Cum
isto ergo cantu a loco praefato discessimus et ad chori parietem nos
convertimus, et per ostium polito et candidissimo[TR317] marmore
ornatum intrantes per sedecim gradus subter chorum in cryptam obscuram
de se, sed pluribus lampadibus illuminatum descendimus, desuper jacente
petra, sub qua natus est Salvator mundi Jesus Christus. Laudibus ergo
praescriptis finitis, quae in processionali continentur, accessimus
unus post alium ad altare ejus in capite speluncae, et in facies
nostras in terram cecidimus, et sub ipso altari locum dulcissimae
nativitatis Christi deosculati sumus, in quo loco candidus marmor
jacet, artificiose in modum solis formatus, quia hic ortus est sol
justitiae, et hic Maria Virgo intemerata lumen aeternum effudit, et hic
per incarnati verbi mysterium nova mentis nostrae oculis lux suae
claritatis infulsit. Devotissime ergo et cum gaudiosis lacrymis ante
lapidem ipsum nos prostravimus et adoravimus, in quo puer ille
mirabilis egressus de virginali utero dicitur jacuisse. Immo quodammodo
evidenti signo probatur ita esse ex mirifico et delectabili odore, quem
ille percipit, qui oscula lapidi imprimit. Divina namque res est
quaedam , et quae omnia superet suavis ad nostros sensus ab illo loco
aspirans odor. Redolet enim ex eo loco, qui tamen vacuus cernitur omni
materia odorifera, adeo intensus odor, ac si esset apotheca aromatum,
superat tamen omnem vim pigmentorum. Nec hoc parabolice dico ad
mysticum intellectum, sed in veritate assero, corporali sensu me ita
percepisse totiens, quotiens me ad lapidis sacri deosculationem
applicavi, nec perceptio illa est alicui singularis, sed omnibus locum
deosculantibus datur haec gratia generalis, etiam ipsis infelicibus
Sarracenis, ut manifeste cognoscant, mentitum Machometum, qui ipsam
sacram nativitatem dicit in quodam loco solitario in horto sub palma,
in suo abominabili Alcorano, ut habet Dominus Nic. de Cus. in
cribratione Alcorani. L. III. C. 17. Non solum autem haec, sed omnia
loca in quibus Dominus Jesus nudo corpore fuisse legitur, hoc
privilegio fulgent, quod odor quidam dulcis ex eis spirat. Nec hoc
mirum alicui videri debet, cum hoc idem legamus contingere ex Sanctorum
tumbis et sepulchris. Illo ergo suavi odore allecti diutius in sancti
lapidis deosculatione mansimus, et indulgentias plenariae remissionis
accepimus (††). Nec suffecit nobis tempus ad contemplandum aliqualiter
ineffabilem nativitatem virginei partus, cui libentissime operam
dedissemus. Sed quid dicere possemus de illa ineffabili nativitate
peracta in isto loco, etiamsi omne tempus nobis daretur, cum excedat
facultatem humani ingenii et eloquii, et intellectus humanus[TR318]
obruatur, et angelicus superetur magnitudine hujus facti? Certe nihil.
Quia[TR319] tamen in hoc sacro loco apparuit Deus homo, verbum caro,
immensus parvulus, aeternus puer, creator creatura, invisibilis
visibilis, immortalis mortalis, omnia potens infirmus, dives pauper,
dominus servus, coelum terra, sol tenebrae, ineffabilis patens; ideo,
etsi ex una parte silere nos jubet immensitas,[TR320] ex alia tamen
loqui percepta praecipit bonitas. Non tamen alia loqui de nativitate
licet, nisi ea, quae locuti sunt devoti et contemplativi et sancti Dei
homines. Tradunt enim docti et Sancti, ut S. Vincentius Ordinis
Praedicatorum, et Ludolphus Carthusiensis et Jacobus Carthusiensis,
cujus sermones per apostolicam sedem approbati sunt, et Simon de
Cassia, modum temporalis nativitatis Christi. Adveniente enim hora
illius gloriosissimae nativitatis Christi, incepit puer in utero matris
Virginis mirabiliter gaudere. Unde Psalmus: exultavit ut gigas ad
currendam viam. Ex quo gaudio mater Maria repleta fuit ineffabili
jubilo in immensum, plus quam Elisabeth a gaudio Johannis in ejus utero
exultantis, et incepit facies Virginis rutilare et incandere, quod
Joseph hoc videns obstupuit, et dixit: O domina Maria, quid est hoc
insolitum, quod agitur tecum? Respondit Maria, modo, pater mi, venit
hora partus mei. Et ubi, inquit, obstetrices? curram, et vocabo
aliquas. Virgo hoc prohibuit, dicens: sicut in conceptione pueri illius
nullus fuit coadjutor, sic in ejus nativitate nulla erit obstetrix. Et
hoc dicto abscessit ad interiora diversorii, ubi erat specus, desuper
pendente petra, et ibi in oratione se posuit, in ecstasin venit, et
perfusa ardentissimo desiderio rapta in spiritu fuit, ut quasi
semetipsam nesciret, an in corpore an extra corpus esset, sicut accidit
Apostolo, 2 Cor. 13. Et inter haec corpus incanduit, quasi ferrum
ignitum, et in hanc scilicet orationem prorupit: ecce Domine Deus,
pater coelestis, concepi unigenitum filium tuum, et nescio, quomodo in
utero meo apparuit; nunquam enim ego spiritum et animam donavi ei, et
vitam et membra ejus non ego ipsa compegi, sed tu mundi creator formans
hominis nativitatem, et qui omnium invenisti originem, haec sine
actione mea operatus es in me. Sed et exitum filii tui de me ignoro.
Totum ergo Domine Deus tibi committo, fiat voluntas tua. Et hac dicta
oratione ecce nubes lucida obumbravit eam, ita, quod videri non
poterat, et (#170 A#) ad sublimissimum gradum divinae contemplationis
rapta jocundissime delectabatur. In qua delectatione enixa est filium
Dei, non solum sine sensu doloris, sed cum sensu maximae dulcedinis, ut
impleretur illud Esaiae ultimo: antequam parturiret, peperit. Et sicut
canit ecclesia: Sicut sidus radium perfert Virgo filium, pari forma,
numquam sidus radio, neque mater filio fit corrupta. Puer autem ex
virginali utero procedens nudus in terram decidit, et communem aerem
accepit, et primam vocem emisit, plorans, Sap. 7. Unde Jeronymus ad
Eustachium de virginitate suadenda: Christus Jesus novem mensibus in
utero ut nascatur exspectat, fastidio sustinet, cruentatus egreditur.
Nec verum creditur, quod in Alchorano Mahometi dicitur, quod puer Jesus
in puncto nativitatis suae matrem allocutus sit, ut habetur Lib. 2. C.
17. Nic. de Cusa, et quod amici Virginis eam pro stupro correxerint,
quam infans mox clarissimis verbis excusavit, ut habet Alcoranus. Quae
conficta mendacia Machometi sunt. Ad hanc pueri vocem Virgo ad se
rediit, viditque infantem ante se vagientem, et se a gravidatione
absolutam intellexit se peperisse, et sine dolore et sine corruptione.
Et mox ipsum, quem genuit, devotissime adoravit, dicens: o Domine fili
benevenisti de coelo in terram pro salvatione hominum. Tu enim es
desideratus omnibus gentibus. Te adoro humiliter, quia creator meus; te
deosculor suaviter, quia filius meus; et inclinans se reverentissima
humilitate ad puerum deosculabatur pedes ejus, manus, caput et labia,
et manibus suis eum levans de terra in sinum posuit, infantilibus
membris, prout necesse erat, obsequium maternis officiis exhibuit, et
demum pannis eum involvit, et caetera. Lucae 2. De hoc dicit Ambrosius:
sicut, o Maria, quis nobis posset arcana cordis tui reserare, cum hunc
adorares natum tuum, ut Deum tuum, et illic osculareris, ut filium?
Porro in ipso filio suo statim tria agnovit. I. Felicitatem et
beatitudinem animae ejus, et indesinentem divinae essentiae
contemplationem; et hoc cognovit ex gaudio, ad quod ipsa rapta fuerat
in ejus nativitate. II. Cognovit, ima summis esse conjuncta, et pacem
redditatem inter Deum et hominem; et hoc percepit ex cantu et laetitia
angelorum. III. Intellexit filii sui amarissimam passionem et mortem
futuram; et hoc ex fletu pueri. Ex primo ipsa habuit beneficum gaudium,
ex secundo laetitiam mirificam, ex tertio vero compassionem et magnam
tristitiam. Et credunt Sancti, quod quandocumque puer flevit, et ipsa
lacrymas inde fudit. Unde Bernhardus in persona Virginis sic puerum
flentem alloquitur: dulcissime fili, noli flere, si exterius frigescit
tua infantia corporalis, in charitate tamen calescit sancta mens et
omnia. Unde et tu, fili mi, quia angelus Gabriel promisit mihi, te
regnaturum in domo Jacob in aeternum, noli ergo flere. An forte ploras
miseriam conditionis humanae, vel forte futuram tuam mortem? An forte
ploratu tuo annuntias mihi planctum meum in separatione a te? Et tantum
de illo. Nimis, fateor, evagatus sum extra propositum, sed da veniam,
humane lector, quia hoc te scire volo, quod non est locus in tota terra
sancta, cui magis affectus sim, et in quo divina pietas manifestius se
peregrino (#B#) offerat. Nemo enim adeo durus et iners esse potest, qui
se in hoc sanctissimo loco valeat a dulcibus continere lacrymis, nam et
ipsi perditissimi et blasphemi Sarraceni, dum huc accedunt, abunde
lacrymas fundunt, quia circa locum illum quodam singulari modo rapitur
advenientium mens in dulcissimam et inusitatam devotionem, et
sensibilitatem confert locus ille virtutem quandam devotius se habendi
locato etc.
De praesepio Domini, et quale sit, et quale fuerit.