Calvariae totius templi spatium designat. Rupis Calvariae tantum
sustentat crucem. Porro ante civitatis ampliationem stetit hic scopulus
ex opposito muri civitatis, super marginem voraginis profundae, quae
civitatem a parte occidentali cingebat, ut supra dixi fol. 114, A. B.
Et non erat longe a muro civitatis, quia ipsa vorago profunda quidem
erat, sed non adeo lata, quin de muro cum lapide usque ad ipsum
scopulum Calvariae quis jacere potuisset. Quam magnus autem fuerit
scopulus, non potest bene sciri. Sed hoc ex ipsa templi structura
patet, quod major fuerit, quam nunc est, quia necesse erat in
circumductione muri partem de eo demere. Et quamvis rupes illa prope
murum fuerit, ut dixi, longus tamen erat circuitus a lithostrato, ubi
Dominus crucem assumsit, usque ad portam judiciariam, et a porta
transeundo per voraginis pontem usque ad rupem, quae non erat statim
ante pontem, sed per aliquod spatium distabat sursum transeundo super
marginem voraginis, et ibi scopulus super marginem ita dispositus erat,
quod Dominus in eo crucifixus dorsum ad orientem contra civitatem
habuit, vultum vero contra occidentem vertit. An autem Dominus
crucifixus sit super scopulum, vel intra, venit in dubium, (#116 A#)
quia propter structuras nescitur, quam latus fuerit in suo culmine
scopulus. Ego credo, quod infra scopulum fuerit Dominus crucifixus, et
eo cruci affixo crucem cum ipso super scopulum traxerunt sursum, et ibi
eam rupi imposuerunt.
Ante crucifixionem Christi fuit locus Calvariae honorabilis ab antiquo.
In eo fuit Adae testa decalvata reperta, a qua Calvaria est locus
dictus, vel Calvaria et Golgotha, quod idem est. Judaei ab antiquo hunc
locum venerati sunt, quia credunt, in eo Abrahamum voluisse immolare
Isaac, filium suum, ut dicetur. Et ideo unum de excelsis erat in loco
isto, ut creditur, in quibus populus immolabat etiam constructo templo,
quod saepe reprehenditur in libris Regum, ubi etiam de sanctis regibus
dicitur: et fecit bonum coram Domino, veruntamen excelsa non abstulit,
adhuc enim populus immolabat in excelsis. Fuerunt enim quaedam loca in
terra sancta, in quibus quaedam memorabilia facta fuerunt peracta a
Domino, et in quibus ante templi aedificationem colebatur Dominus, et
hostiis placabatur; quod facto templo non licuit. Ut fuit locus Sylo et
Galgala, et mons Oliveti, et locus Calvariae. Singulariter tamen in hoc
excelso populus nimis immolando excedebat, quia in eo collocatus fuerat
serpens aeneus, de quo habetur Numeror. 21., quem populus multum
venerabatur usque ad tempora Ezechiae regis, qui eum comminuit, ut
habetur[TR217] 4. Reg. 18.
Venerabantur ergo antiqui locum hunc, quia Melchisedech ibi Abrahae
occurrit cum pane et vino; et ibi est etiam mundi medium, de quibus
omnibus patebit statim.
Porro, dum Judaei amisissent regnum, et regibus alienigenis et
gentilibus gubernarentur, qui eos odio habebant, in displicentiam
Judaeorum locum Calvariae et Golgathae fecerunt locum punitionis
malefactorum, in quo fures, latrones, homicidae, blasphemi puniebantur,
et morte plectebantur, ut locum abominabilem redderent Judaeis in
despectum, et ita loci despectio fuit facta usque ad Christum, quo
resurgente et ascendente coepit locus coli a Christianis et venerari.
Sed hoc idololatra Helius Adrianus imperator non sufferens templum
Veneris ibi construxit, et statuam meretricis in scopulo Calvariae
erexit, et ita locum dehonestavit, eum christianis exosum faciens, ut
Hieronymus habet in epistola ad Paulinam. Et mansit ita centum et
octoginta annis abominabilis Christianis, quousque S. Helena
supervenit, et eliminata omni spurcitia locum mirifice decoravit, ut
patebit in templi descriptione. De hoc monte vide infra fol. 130. et
255. Et in sermone beati Bernhardi ad milites templi, C. 10.
De loco, ubi Christus crucifixus fuit, et in quo
Adae testa reperta fuit, et de scissura petrae.
Rupe sancta deosculata cum processione descendimus per gradus iterum ad
ecclesiae pavimentum, et ingressi sumus capellam, quae est sub capella
montis Calvariae, de qua consurgit scopulus crucis Christi, sursum
usque in superiorem capellam se tollens. In hoc loco procidimus in
terram, eamque cum multa devotione deosculati sumus, venerantes Jesum
in cruce, cui ibi fuerat confixus. Si enim scopulus fuit, sicut hodie
est, non poterat in eo crucifigi Christus, sed sub ea, et locus
crucifixionis hic (#B#) fuisse necesse est, quamvis de hoc nulla
habeatur scriptura aut certitudo, nisi quod loci dispositio videtur id
ostendere. In hoc loco reduximus in memoriam ignominiosam Christi
denudationem, quomodo hic eum omnibus vestibus nudantes spoliaverunt,
et quomodo in exuitione vestium vulnera in flagellatione accepta
renovata fuerint, et quomodo nudatus in terra incurvatus sedit prae
verecundia, quia totaliter nudus erat, et prae debilitate, quia undique
dilaceratus erat. Et cum iam crux parata esset, et crucifixores eum
super crucem trahere vellent, receptis viribus surrexit, et genibus
flexis ante crucem oravit, dicens: suscipe, sancte pater aeterne, me
dilectum filium tuum, quem tibi offero in sacrificium immaculatum pro
salute humani generis in remissionem peccatorum. Et his dictis ad manus
se crucifigentium libere dedit, qui eum super crucem projicientes
crudeliter extenderunt. Quod cernens mater moestissima accurrit, et
velum ad tegendum filii pudenda obtulit, quo et tectus fuit. Nam locus,
in quo beata Virgo et Johannes sub cruce steterunt, prope hunc locum
est, quamvis extra templum ingressum habeat, ut suo loco patebit. Ex
quo etiam argumentum capio, quod Christus fuerit inferius crucifixus,
et cum cruce supra rupem elevatus cum clamorosa derisione Judaeorum.
Post loci illius deosculationem, in quo Christum crucifixum suspicabar,
processimus contra altare, quod ad rupem Calvariae est aedificatum, in
cuius dextro latere vidimus in rupe scissuram, quae a summo descendit
usque in terram. In eodem loco mortuus est et sepultus Adam, primus
parens noster, ut multi dicunt. Nec obstat, quod dicitur Josuae XIIII.,
quod Adam sit in Ebron inter Enakim sepultus, i. e. inter gigantes.
Quia dicitur in supplemento Chronicorum, quod Adam mortuus et sepultus
fuerit in monte Calvariae, et postea corpus ejus demto capite
translatum sit in Ebron, in speluncam duplicem. Caput vero Adae
repertum est post multa tempora in monte Calvariae. Ideo pictores
consueverunt testam humani capitis sub cruce depingere. Unde Ambrosius
et Athanasius, Chrysostomus et Jeronymus in epistola ad Marcellam et in
pluribus aliis locis, et Hebraeorum doctores, dicunt: Adam hic
peccasse, et fuisse sepultum, ideo, ut ubi corruptum est genus humanum,
ibi Christus proprium corpus exposuit, et ubi seminata est corruptio,
ibidem incorruptio oriretur. Haec Anthonius. Sanctus etiam Jeronymus
saepe idem dicit. In quodam tamen loco dicit: quod dicere, Adam ibi
sepultum, sit favorabile et aures demulcens. Locum ergo scissurae
deosculati sumus, et locum sepulturae Adam patris nostri.
Porro Orientales dicunt, in eo loco sepultum fuisse Melchisedech,
primum sacerdotem Jerusalem. De quo habetur Genes. XIV. et Psalmo 109.
Sed hoc latina et occidentalis ecclesia non recipit, propter dictum
apostoli Hebrae. cap. 7., ubi dicitur, quod Melchisedech sine patre,
sine matre, sine genealogia, neque initium dierum habere, neque finem
vitae. Quod tamen non ita accipiendum est, quod Melchisedech nec natus
nec mortuus fuerit, et sine genitoribus exstiterit, sicut
Melchisedeciani haeretici dicunt, qui ipsum fuisse non hominem
profitentur, ut habetur...: quidam autem etc. Sed ita accipiendum est,
quod in veritate genitores habuit, vitae initium et finem, sed hoc
investigare nemo unquam potuit, ut esset figura conveniens aeterni
sacerdotii Christi. Unde Hieronymus in epistola ad Evagrium mirabiliter
invehit contra eos, qui dicebant, Melchisedech non fuisse hominem, sed
Dei filium aut angelum. Et hoc dicentes censentur ab ecclesia haeretici
Melchisedechiani.
In hac capella sunt sepulti reges latini, qui virtute magna (#117 A#)
et maximis laboribus terram sanctam in manus Christianorum reduxerunt
et subdiderunt, et Sarracenos ultra modum vexaverunt, et mirum est,
quod non discerpunt ecclesiam propter corpora illorum. Sunt autem hi
reges ibi sepulti, scilicet, rex Gotfridus de Bullion primus, dux
Lotharingiae, qui anno Domini MLXXXXVI. capta Hierosolyma per universos
principes occidentis creatus fuit rex Jerusalem, et mortuus hic in
ecclesia S. sepulchri sepultus est. Rex Balduinus II., III. rex
Balduinus. IV. Fullo. V. Balduinus. VI. Almaricus. VII. Balduinus.
VIII. Balduinus. IX. Guido. Hic ultimus pusillanimis fuit, et sanctam
civitatem et regnum Jerusalem neglexit. Contra quem insurgit dominus
Betrandus, comes tripolitanus, qui etiam erat catholicus. Sed quia rex
Guido potens fuit, nec potuit eum Bertrandus debellare cum suis,
convocavit in auxilium contra regem Jerusalem regem Egypti, Soldanum,
et fecit pactum cum Sarracenis, et Guidonem expugnavit. Videntes autem
Sarraceni et gentiles dissidium regni, et quod Christiani in se ipsis
essent divisi, conglomerati ceperunt civitatem sanctam, ejectis inde
Christianis, et per consequens totam terram sanctam amiserunt
Christiani. Et praefati reges omnes regnaverunt annis LXXXVIII et XIX
diebus in Jerusalem, et cessavit regnum translatumque est et additum
regno Aegypti, sicut est die hac.
Ecce, quantum iterum evagatus sum de proposito, sed iam redeo. Capella
praefata sub monte Calvariae est Christianorum de Nubia, qui ibi
officia sua celebrant, et dicunt, quod rex Melchior, unus de tribus
Magis, de quibus habetur Matth. 2., erat rex Nubiae, qui, dum de Nubia
prope Hierosolymam venisset, urbem ingredi non voluit, sed juxta montem
Calvariae hospitatus fuit, ideo sit eis hic locus datus ab antiquo.
Ideo hac capella officiis processionis finitis et indulgentiis acceptis
(†) recessimus.
De loco illo, ubi corpus Christi inunctum fuit et
linteamine vel sindone involutum.
Exeuntes autem a capella illa de pede montis Calvariae processimus ad
IX passus cum hymno: Pange lingua gloriosi proelium certaminis, de
passione Christi, et venimus ad locum, in quo in ecclesiae pavimento
jacet niger lapis, quibusdam rubeis maculis respersus, bene politus,
qui dicitur ibi fuisse tempore passionis Christi juxta sepulchrum
Joseph ab Arimathia. Nam Judaei suos lavant mortuos, et super tabulam
ligneam aut lapideam corpus ponunt, et officia consueta explent lavando
et unguendo [sic]. Joseph ergo, qui sepulchrum sibi exciderat de petra
in eo loco, etiam tabulam marmoream politam sibi fieri fecit, in qua
corpus suum lavaretur et ungeretur. Sed sicut suum sepulchrum Christo
tradidit, ita et lapidem loturae. Cum ergo Joseph et Nicodemus cum suis
adjutoribus corpus Christi de cruce solvissent, portaverunt ipsum huc,
et nudum super hunc lapidem sanctum posuerunt, ibique unguentis
foventes vulnera linimentis et in sindone munda involventes; (#B#) et
in hoc funeris officio affuit gloriosissima et moestissima Maria,
sedens, et in sinu suo caput vulneratum filii habens, ipsumque sudario
circumligans, et Maria Magdalena pedes sacros, quos etiam in vita
unxerat, diligentissime ungebat, et juxta necessitatem ipsum
pretiosissimum corpus in hoc lapide evolvebant. Super hunc sanctissimum
lapidem, pro dolor, imprudenter steti, ut supra fol. 109. A. B. patuit.
Hunc lapidem cum processione circumstetimus, et cantibus finitis unus
post alium provoluti ipsum deosculati sumus, et indulgentias plenariae
(††) remissionis accepimus. De hoc loco portaverunt corpus Domini ad
sepulchrum, quod ad quinquaginta passus ab eo distat. Super hunc locum
est chorda extensa de uno pariete ad alterum, in qua pendent multae
lampades ardentes, et post processionem posuerunt mensam super lapidem,
in qua celebrant Missas, qui volebant.
De loco, ubi dicitur esse centrale medium totius mundi.
Cum omnia loca sancta ante dominici sepulchri ingressum prius
visitassemus, declinavimus cum processione a via, per quam portatum
fuit Domini Jesu corpus in sepulchrum, gyrantes sepulchrum sanctum, et
golgathanam ecclesiam, quae est chorus totius templi, ingressi sumus;
ibi cum ad medium venissemus chori, circumstetimus lapidem quendam, qui
est rotundus, a caeteris lapideis tabulis elevatus, in cujus medio est
rotundum foramen, in quo homo posset pugnum, h. e. manum complicatam,
immittere. Lapidem hunc dicunt jacere in centrali medio totius mundi,
et dicunt Orientales, quod Dominus Jesus ante passionem suam cum
discipulis ibi stans digito hunc locum commonstravit, dicens: ecce, hic
est medium mundi. Dicunt enim veteres historiae, quod ante templi hujus
aedificationem fuit in hoc loco a philosophis erecta columna alta
marmorea, quae in aequinoctio aestivali umbram non faciebat meridie,
sole directe super eam stante. Hujus experientiam quidam miles
peregrinus societatis meae accipere volens, accepta licentia a domino
Sabathytanco, magistro hospitalis, qui dicitur Calinus major, ascendit
cum quibusdam sociis super convexum testudinis chori, quae testudo
multum alta est, et habet gradus, per quos potest fieri ascensus, et in
supremo convexi est altana cum lapidibus arte facta, in qua possunt
sine periculo stare et circumspicere. In hanc ascendit miles ille in
meridie, et vidit, an corpus suum umbram faceret. Qui dixit nobis pro
certo, quod corporis sui umbram nullum vidisset, stabat enim directe
super locum illum, quem superstetimus, quia ita altana est aedificata,
quod supra locum stat, et quod illa experientia ibi capiatur. An autem
hoc sit verum, et evidens signum, quod locus ille sit in medio terrae,
ubi in meridie sol splendens sic directe super capita corporum [stat],
quod umbram corpus non reddit, non video. Legi etiam in pluribus libris
de multis locis, ubi corpora aliquo tempore non reddant umbram, sicut
recitat Dionysius libr. 3. Antiq. hujusmodi, de quadam insula versus
meridiem in oceano sita, in qua circa meridiem nullam fieri rei cujus
umbram, cum supra verticem sol existat: quae insula longissime distat
ab Hierosolyma. Sed et Petrus de Albano consiliator Doctrina 67. idem
dicit fieri in civitate Athenae, in qua ipsemet experimentum hujus
accepit. Et in civitate Sienae super Nilum idem dicit fieri sole in
aestivo tropico existente. Et Ptolemaeus in tertia tabula Africae et in
quarta multas regiones inducit, ubi sol stat meridie supra verticem. Et
quod his amplius est, in tabula eadem assignantur loca plurima, ubi bis
in anno sol super verticem stat sine umbra. Sic sunt loca in Asia
multa, ut videri potest in 6. tabula, in 9. et 10. et 11. et in 12. Et
notum est, easdem regiones non esse mundi medium. Multi aestimaverunt,
certam insulam esse in mundi medio, in qua tamen sol semper meridie
umbram relinquit. Caterum vulgi imaginatio omnem locum totius orbis
mundi medium opinatur, quia credit, homines per gyrum circumfusos orbi,
et conversis pedibus stare, et cunctis scilicet coeli verticem esse,
cunctosque mundi aut orbis medium calcare. Sed Augustinus de civit. Dei
lib. XVI. c. 9. omnino negat antipodes esse, cum nec Scriptura, nec
historia, nec experientia id doceat, et impossibile sit in oppositum
orbis devenire locum propter oceani immensitatem, quam nulla
navigatione pertransire est possibile. De his quaere in Specul. nat. l.
7. c. 10. Sed infallibilis veritas sacrae Scripturae testimoniis
inducit, Jerusalem in medio mundi esse. Multi tamen dicunt, Jerusalem
quidem esse in medio mundi habitabilis, sed non in medio machinae
totius mundi. Sit tamen sic vel sic, Scripturae sacrae credendum est,
quae Jerusalem in medio terrae positam esse dicit, et Salvatorem
nostrum salutem in medio terrae operatum fuisse asserit. Unde de primo
dicit Ezech VI.: Ista (#118 A#) est Jerusalem, in medio gentium posui
eam, et in circuitu ejus terram. De secundo Psalm 73.: operatus est
salutem in medio terrae. Unde Hilarius: locus crucis talis est ut
punctum [positus] in medio terrae, ad capessendam Dei cognitionem
universis gentibus esset aequalis. Locus enim, ubi crux fixa fuit, et
rupis, stat ad latus dextrum hujus centri et ab eo est ostium de choro
super montem Calvariae. Sicut ergo Christus est persona media in
Trinitate et mediator Dei et hominum, tenens semper medium in mundi
redemtione, mundi medium elegit, statuens crucem in medio. De quo medio
videtur esse illud Genes. 2.: lignum vitae in medio paradysi i.
e.[TR218] crux Christi in medio mundi. Ideo Deuter. 6.: Dominus Deus
tuus in medio tui. Et de ecclesia sancti sepulchri dicitur Levit. 26.:
ponam tabernaculum meum in medio vestri, i. e. templum sepulchri mei in
medio mundi.
In hoc ergo loco singulari quodam gaudio exultavimus, pro eo, quod cum
salute et prosperitate de extremis mundi partibus mundi medium
attigimus, et laudibus Domino solutis indulgentias accepimus (†).
De loco, ubi sanctae mulieres viderunt revolutum
lapidem a monumento.
Recedentibus nobis ab hoc loco de golgathana ecclesia, per ostium, per
quod intravimus, reexivimus in ecclesiam sancti sepulchri, et in locum
venimus, in quo tres Mariae venientes, ut ungerent Jesum, viderunt
revolutum lapidem a monumento, de quo fuerant per viam multum
solliciti, dicentes: quis revolvet nobis lapidem ab ostio monumenti, et
hae respicientes viderunt eum revolutum. In loco illo intrantes
procidimus, eumque deosculantes indulgentias accepimus (†).
Notandum: quod ubicunque talis pictura et signum est sancti sepulchri,
et quotiens eam inveneris, scias me in ecclesia sancti sepulchri per
noctem vigilasse ad dominicum sepulchrum in mea secunda peregrinatione.
In prima vero tres noctes in ea fui.
F F F F F.
[Transcriber's Note: Here there is an image designating a nocturnal
vigil.
De ingressu peregrinorum in sanctissimum Domini Jesu sepulchrum.
Expergiscemini nunc, et surgite fratres et Domini peregrini, et ad
procedendum celerius festinate, sed non nisi festive venite. Omnem
tristitiam deponite, lacrymas ab oculis vestris abstergite, a
lamentationibus silete, et jucundissimum paschale Alleluja pariter
concinite, nam post tristia sabbatha felix irradiavit mundo dies, ex
squalido et tenebroso sepulchro, quod iam ingressuri sumus; multo enim
magis fuit mundus ex eo illuminatus, quam a caeli micantibus sideribus
fuerit illustratus. Venite ergo cum laetitia et laude, et videte locum,
ubi positus erat Dominus, et terminum vestrae peregrinationis
conspicite. Igitur cantor festiva et jucunda voce hymnum paschalem: Ad
coenam agni providi etc. inchoavit, et cum isto cantu processimus, et
ad dulcissimum Domini Jesu sepulchrum venimus, et ante eum cantica
paschalia cum crebris Alleluja personavimus, cum tanto gaudio, et forte
cum majori, ac si festus dies Paschae post laboriosam et tristem
quadragesimam advenisset. Sicut enim in monte Calvariae Christo Domino
nostro compassi sumus, et lacrymas fundimus, sic hic congavisi sumus
nostro redemtori, et dulces laetitiae lacrymas cum alacri cantu
reddidimus. Et merito. Nam Salvator noster Jesus, post fletus et
tristitias, post illusiones et verbera, post aceti et fellis pocula,
post supplicia crucis et vulnera, post ipsam terribilem mortem, post
lamentabilem sepulturam, post infernorum et aeternalium tenebrarum
penetrationem, post ferreorum vectium effractionem, post principis
tenebrarum ligationem, et omnium electorum patrum absolutionem, ex hoc
quem cernimus tumulo gloriosus triumphator surrexit, ex hac caverna
tenebrosa tantum lumen emicuit, tantus splendor illuxit, tantus candor
resplenduit, tanta serenitas radiavit, tanta jocunditas prodiit, tanta
salus spiravit, ut exultent simul terra, pontus et aether. In hoc
namque sepulchro et exiguo tugurio renovata est juventus aquilae, leo
catulum suscitavit, phoenix revixit, Jonas de ventre ceti illaesus
exivit, vestitum est candelabrum auro, tabernaculum David, quod
cecidit, suscitatum est, refulsit sol, qui prius erat in nubilo,
vivificatum est granum frumenti, quod in terram cadens mortuum fuerat,
cervus resumsit cornua, Samson tulit portas et evasit per custodias,
Joseph eductus de carcere tonditur et decoratur et dominus Aegypti
constituitur. Saccus Christi Jesu conciditur, et laetitia circumdatur,
et cum his omnibus hic nostra laboriosa peregrinatio et taediosa
evagatio finitur et quietatur. Deponamus ergo obsecro in hoc loco
piissimas tristitiae querelas, ac nubila moeroris, (#119 A#) et in
laetitia respiremus serenum, et qui funera redemtoris nostri prosecuti
sumus cum dolore, nunc de ipsius resurrectionis gloria jocundemur.
Venite ergo ac simul conglobemini milites et peregrini humani,
sepulchrum sanctissimum ingredimini et videte, manibus tangite, ore
contingite locum, ubi positus erat Dominus. Itaque cum laetitia
ingressi sumus unus post alium in dulcissimum Domini Jesu sepulchrum,
et loculum sanctissimum devotissime deosculati sumus, et indulgentias
plenissimae (††) remissionis omnium peccatorum accepimus.
Singularissimo enim gaudio affecti fuimus, plus quam in caeteris locis.
Unde Bernhardus in sermone ad milites templi C. II. dicit, quod inter
sancta et desiderabilia loca sepulchrum tenet quodammodo principatum,
et devotionis plus nescio quid sentitur, ubi quievit, quam ubi vivens
conversatus est. Atque amplius movet ad pietatem mortis quam vitae
recordatio; puto, quod illa austerior, haec dulcior videatur, magisque
infirmitati blanditur humanae quies dormitionis, quam labor
conversationis, mortis securitas, quam vitae rectitudo. Vita Christi
vivendi mihi regula exstitit, mors a morte redemtio. Accepta ibi
consolatione et indulgentiis cum laeta gratiarum actione egressi sumus,
et ita finem habuit haec processio una hora ante noctis medium.
(Descriptio sancti sepulchri patet fol. 124. B.) Finita autem
processione contraxerunt se peregrini per societates ad angulos templi,
unaquaeque societas in suo loco sedens, eramus enim lassi et elaborati,
et fecimus sobriam collationem. Post collationem ad paululum
quiescendum reclinavimus capita nostra ad parietem, et in pavimento
jacentes dormitavimus. Ego vero mansi cum fratribus montis Syon intra
capellam beatae Virginis, qui dederunt mihi quietum locum pro
dormitione, sed omnino oculum non potui ad dormiendum claudere. Ideo
statim surrexi, et accenso lumine cum vigilantibus ad loca sancta
transivi. Major enim pars peregrinorum accensis luminibus per omnia
loca sancta superius dicta ad placitum gyraverunt, et nunc huc nunc
illuc ex devotionis spiritu migraverunt. Potest enim peregrinus totiens
quotiens intrare sanctum sepulchrum, et montem Calvariae ascendere, et
in specum inventionis S. crucis descendere, et ad alia loca, prout
placet transire. Major autem devotio et collectio est in istis
singularibus visitationibus sanctorum locorum, quam in communi
processione, in qua est magna compressio, et tumultus et inquietudo, et
cantus et planctus; ibi vero est silentium et quies. Dum autem denuo
circuitum fecissem, descendi in locum inventionis sanctae crucis, et
matutinas meas legi. Multam enim delectationem in eodem subterraneo
loco habui, quia quietus et mihi proportionatus erat; nam mons
Calvariae, et dominicum sepulchrum, et alia loca superius erant
continue plena peregrinis et tumultuosa. Interea aliqui de Dominis meis
et servis eorum discurrebant per templum superius, lustrantes singulos
angulos, quaerentes me ad confessionem eorum audiendam, nec
suspicabantur me esse in loco. Tandem autem descendentes ad me, eos ibi
audivi, sedens in cathedra S. Helenae, de qua superius mentionem feci
fol. 114. A.
De Officio dominico in dominico sepulchro
celebrato, et de modo celebrandi, et de ordine.