exemplo. Dum enim in sepulchro non invenisset quem quaesivit, per omnes
angulos horti cucurrit emigrans, nunc huc, nunc illuc, et tanto amoris
urebatur incendio, ut foemineae infirmitatis oblita nec tenebrarum
caliginem, nec persecutorum terrorem timeret, nec custodes curaret. Sed
cucurrit, circuivit, flevit, anhelavit et gemuit. Et nulli dubium, si
ei dictum fuisset: (#112 A#) ecce, quem quaeris, jam mare magnum
transiit, trans montana alpina migravit, ab oriente in occidentem se
reduxit, et in ultima occidentis regione habitat, statim, non attentis
mille periculis, mare transiisset, per montana cucurrisset, occidentem
lustrasset, et usque in Hiberniam, quae ultima occidentis regio est,
venisset. Sed pius Dominus hic in hoc loco apparuit, et numquam
occultabit se his, qui ab occidente per tanta terrarum discrimina et
aquarum pericula huc veniunt, ut eum, quem diligunt, quaerant. Non
aestimo, quia promittitur Zachariae VIII. Ecce ego, inquit, salvabo
populum meum de terra orientis, et de terra occasus solis, et adducam
eos, et habitabunt in medio Jerusalem, et erunt mihi in populum, et ego
ero eis in Deum. Ad pedes ergo Domini Jesu nos hic prostravimus, et
saltim vestigia ejus deosculati sumus, et indulgentias recepimus (†).
De loco carceris, qui erat juxta scopulum
Calvariae, in quo Christus post eductionem fuit
inclusus.
Hoc loco derelicto consequenter cum cantu et processione transivimus,
et quandam obscuram capellam ingressi sumus, quae erat in petra excisa,
et nullam habuit fenestram, sed unum in ea stetit altare et duo
ostiola. Haec capella tempore passionis Christi fuit carcer, sive
inclusorium juxta montem Calvariae, ad hoc ordinatum, ut rei educti ad
mortem in eo includerentur, quousque tormentorum instrumenta
pararentur, cruces, patibula, rotae, ligna ad ignem, et hujusmodi, et
ut in eo biberent et inebriarentur, quia consuetum erat morte
plectendos prius fortissimo vino inebriari, ut minus mori trepidarent,
et tormenta levius ferrent; et ut fortius biberent, includebantur ibi
cum vino, quatenus sine verecundia id agerent. Cum ergo Dominus Jesus
cum cruce eductus fuisset, incluserunt eum in illa cellula, quousque
foramina tria in scopulo Calvariae formarent pro tribus crucibus, et
medio tempore biberet. Dederunt autem Domino myrrhatum vinum, Marci
XV., quod fuit acerbissimum, unde oblatum potum non accepit, ut dicitur
ibidem.
In hac venerabili cella contemplati sumus non sine tristitia, quomodo
Dominus Jesus in ea flevit, et tormentum crucis cum timore pariter et
amore exspectavit. Singuli ergo cum singultibus et gemitibus ingressi
sumus, et successive vestigia Salvatoris nostri deosculabamur cum
prostratione, et indulgentias ibi accepimus (†).
De loco, ubi milites miserunt sortes super
vestimenta Christi, et ea diviserunt sibi.
Transivimus consequenter a carcere Christi ad aliam capellam cum tribus
obstructis fenestris, et ibi est locus, ubi jam Domino Jesu cruci
affixo stabant sui crucifixores, mittentes sortes, quid quis tolleret
de vestibus Jesus, et partiti sunt vestimenta ejus in quatuor partes,
unicuique militi (#B#) partem. Ad sortem autem posuerunt tunicam
inconsutilem, quae scissa inutilis fuisset. Et sedentes in loco hoc
miserunt sortes in magnum Christi despectum. Compassione ibi moti
fuimus super Christi nuditatem, et cantu finito locum deosculati sumus,
et indulgentias recepimus (†).
Sedes, in qua Dominus Jesus sedit in sua coronatione poenosa.
Egressis nobis de ista capella ad ulteriora processimus cum lugubri
cantu de coronatione Domini in sua coronatione corona spinea, et in
unam capellam aliam venimus obscuram, cujus unica fenestra obturata
lapidibus fuit, et altare in ea pulchrum et integrum, sed sine pallis
etc. Sub ipso altari stat unus rotundus lapis, ac si fuisset pars unius
columnae sectae in partes. Hic lapis tempore passionis Christi stetit
in domo Pilati, ante stabulum mularum, pro sede; erat enim ita
dispositus, quod fuit pro sessione aptus. Volentes ergo Dominum spinea
corona coronare, volverunt lapidem a suo loco in praetorium, et Dominum
Jesum desuper sedere fecerunt, eumque sedentem super hunc lapidem
coronaverunt spinis. Post passionem autem Christi fideles eum lapidem
huc portaverunt in perennem memoriam illius durissimae et
opprobriosissimae coronationis. Prostravimus[TR210] ergo nos, et
adorantes Dominum lapidem hunc manibus tetigimus, et ore deosculati
sumus, et indulgentias accepimus (†). Et ea, quae passus est Dominus
sedens super hunc lapidem, ad memoriam reduximus, quomodo Dominus Jesus
indutus derisorie purpura, arundinem pro sceptro manu tenens, corona
spinea coronatus, oculis velatus, consputus, colaphisatus, alapis
percussus, arundine laesus, per Ave salutatus, Rex Judaeorum vocatus,
propheta nominatus, et mille puncturis spinarum vulneratus, toto
denique corpore ex flagellatione praecedente dilaceratus, irrisioni
publice expositus, et ita plenus opprobrio in hoc lapide sedit tamquam
Rex in solio, manifeste ostendens, regnum suum non esse de hoc mundo.
Unde Sancti Christum regem non agnoscunt, nisi prout sedit coronatus in
hoc lapide. Legimus enim de S. Martino, quod sibi spiritus malignus
apparuit, corona aurea et purpura indutus, et splendido decore
circumdatus, dicens, se esse Christum. Cui Martinus: Ego Christum non
nisi spinea corona, et stygmata crucis praeferentem non agnosco.[TR211]
Quo audito diabolus confusus abscessit. Legimus etiam de S. Catharina
de Senis, cum fuisset a quadam mala muliere scandalose diffamata, ex
hoc turbata confugit ad Dominum, petiit, ut innocentiam suam
deferenderet. Cui Christus apparuit, habens in dextra coronam auream,
margaritis fulgidam, et in sinistra coronam spineam, aculeis hispidam,
dicens ei: elige, quod vis. Aut in vitae hujus cursu serto spineo
coronari, et aliam tibi pretiosam coronam servabo in vitam aeternam,
aut nunc habere hanc pretiosam, et post transitum servabitur tibi haec
de spinis. Cui virgo: Ego, Domine, in hac vita semper tuae beatissimae
passioni conformari elegi et nunc eligo. Et haec dicens spineum diadema
cum utraque manu de manu salvatoris arripuit, et capiti suo cum tanta
violentia imposuit, ut post visionem dolorem sensibilem capitis ex
spinarum puncturis sentiret. Sic etiam gloriosus rex Jerusalem,
Balduwinus, qui primus latinus Christianus ibi regnavit, non auream,
sed (#113 A#) spineam coronam pro insigniis regalibus habuit, semperque
in diebus ostentationis suae, etiam inter reges existens, spinis
coronatus processit, dicens: indignum fore, quod homo peccator rex
Jerusalem ornatus aurea corona incederet, cum rex coelorum in Jerusalem
spinea corona coronatus exstitisset. Sunt autem per circuitum Jerusalem
spinae acutissimae, de quibus ego unam coronam complexui, et Ulmam
mecum duxi. Nec credendum est, quod marinis spinis usi sint in
coronatione Christi, sed communibus spinis, crescentibus per circuitum
Jerusalem in monte Syon, et in monte Oliveti, et in vallibus. Coronatio
enim Christi non fuit a Judaeis aut gentilibus praecogitata, sed dum
jam judici praesentatus fuisset et accusatus, quod diceret, se
Christum, regem, esse, tunc subito venit eis in mentem, quod derisorie
et cum cruciatu esset coronandus, et de proximis spinis tulerunt, et
forte ex coquina domus inter sarmenta comburenda eas invenerunt, quia
hoc ad oculum vidi, quod etiam nunc non alia ligna habeant, nisi
spinas, et coquinae plenae sunt acutissimis spinis pro igne.
De capella S. Helenae, inventricis S. crucis.
Capella ista dimissa progressi sumus gyrantes ecclesiam ab intra cum
cantu de S. Helena, signato in processionali, et ad unum ostium magnum
venimus in muro ecclesiae, ac si per hoc ostium esset exitus de
ecclesia extra. Per hoc ostium intrantes in tenebras, quas tamen
luminibus nostris repulimus, statim pedibus apprehendimus gradus
lapideos, per quos descendimus per XXX passus vel gradus usque in
quandam capellam, quae dicebatur capella S. Helenae, quae subterranea
est. Ibi ergo cantu finito genibus flexis oravimus, et indulgentias
recepimus (†). Haec capella est satis magna, alias parietes non habens,
nisi petras, in quibus est incisa, sicut et ipsi gradus de superiori
ecclesia inter parietes petrarum descendunt, a superiori vero est
testudinata, et per ipsam testudinem lumen incidens habet, ipsa autem
testudo fulcitur VI columnis marmoreis, quae, ut dicitur, tempore
passionis Christi sustentabant praetorium, in quo judicatus fuit
Dominus. Et per sanctam Helenam fuerunt inde huc translatae. Hae
columnae sunt politae et nigrae, et semper sudant, et guttatim
destillat de eis aqua, et dum aliquis manu vel veste tergit guttas,
statim erumpunt aliae guttulae. Porro vulgus dicit, quod sudare
inceperint miraculose, dum Christus castigabatur in praetorio, et sudor
ille sit fletus earum super innocentia Christi Jesu. Nec omnino
abjicienda est vulgi opinio, quae certe otiosa penitus non est. Si enim
lapides laudes Redemtori proclamare dicuntur, hominibus a laudatione
silentibus, ut habetur Lucae XIX.; quid mirum, si lapides (#B#) flere
mortem Redemtoris hominibus ridentibus [existimentur]. Quia enim in die
palmarum pueri Ebraeorum et discipuli Christi Osanna clamabant, lapides
tacebant, et si hi tacuissent, lapides clamassent: sic si mortem
innocentem et acerbam homines flevissent, lapides lacrymas non
dedissent. Sed quia illi non flebant, lapides lacrymas fundebant, sicut
et scissi in morte Christi leguntur. Nullum ergo inconveniens vulgi pia
habet opinio, dicens: columnas illas in morte flevisse, nisi quod in
Scriptura non legitur: facilius est enim, lapidem lacrymari, quam
laudes decantare. Dicunt consequenter, quod columnae illae ideo sine
cessatione flent, quia homines, qui semper flere deberent et Christi
passionem et sua propria peccata et calamitatem hujus miseriae, gaudent
et rident. Et si homines a risu intemperato abstinerent lapides
lacrymas non funderent. Alii simplices in bona fide de his columnis
dicunt, quod Christo patiente Maria virgo dolore repleta, sola flens,
sic has columnas est affata: non est, inquit, quod doleat mecum, et
tantum pondus amaritudinis sola sufferre quomodo possum? Vos ergo
lapides mecum flete. His dictis aquis stillare coeperunt. De his
columnis forte dicitur Sap. II.: data est illis aqua de petra
altissima, et requies sitis de lapide duro. Et Habac. II.: lapides de
pariete clamabunt. Et Job. 9.: qui commovet terram, concutiet columnas
ejus. Ea, quae supra dixi de columnis, audivi a devotis et simplicibus
catholicis, et a mulierculis devotis, quarum nolo spernere pietatem,
nec abjicere devotionem. Scio autem bene, quod ea, quae operatione
naturae fieri possunt, non sunt ascribenda miraculis; est enim certa
species lapidis, in genere marmorum, emdros appellatur, de qua semper
aqua stillat, ubicunque in aedificio fuerit locatus, quia ex
frigidissima ejus complexione aërem circumstantem incrassando
transmutat in aquam, quasi in habentibus aptitudinem faciles transitus
aquae in aërem[TR212] subtiliando, et aëris in aquam inspissando, quo
fit, ut aërem aquam factum et petrae circumpositam naturaliter per
guttas desudet a petra decidens. Unde simile dicitur Constantinopoli in
veteri palatio, ubi in quodam habitaculo sunt conchae marmoreae de
simili lapide, quae per se ipsas aqua replentur, et dum evacuantur,
iterum, nullo homine faciente, replentur. Quod vulgus stupet, tenens
pro miraculo, quod tamen naturaliter fit. Sic credo esse istas columnas
emdronicas, naturaliter madentes et sudantes.
In eadem capella est una lapidea concha in muro, juxta altare pro aqua
benedicta imponenda, quae jam semper est vacua et sine aqua benedicta.
In hanc concham dum homo caput ponit et auscultat, audit quasi
stridentes ignium flammas et strepitum, quasi decursum aquarum
multarum, praecipue tamen, quando homo solus est in capella, et haec
audire cupit, tunc audit horribilem tumultum, sicut egomet saepe
audivi. Simplices hoc audientes terrentur multum, et dicunt, de subtus
esse purgatorium, et sonitum illum causari ex illatione poenarum, et ex
rugitu tortorum. Sed ego existimo, quod ex deambulatione superius in
templo causetur inferius talis sonitus.
Iuxta utrumque latus graduum sunt cavernae magnae et altae, petris
incissae, quae fuerunt capellae consecratae olim cum altaribus et
penitus sunt (#114 A#) absque lumine. Mirum est videre antiquorum
devotionem in his et similibus. Duo altaria habet haec capella, et
juxta majus altare ad latus dextrum est una cathedra saxea et juxta
cathedram fenestra per petram, per quam est respectus in foveam
inferius, in qua sancta crux fuit inventa. Et dicunt, quod dum Helena
sanctam invenisset crucem, primo hanc capellam aedificavit, et in illa
cathedra sedens continue in speluncam, ubi crucem invenerat, oculos
conjecit per fenestram, et semper ibi manens, aedificatoribus formam
templi erigendi tradidit, et impensas solvit, et in tenebrosis capellis
lectulum suum habuit, et ibi cum ancillis suis diebus et noctibus
mansit, quousque tota ecclesia consummata fuit. Hanc capellam
nonnulli[TR213] nominant ecclesiam S. Jacobi, dicentes, quod S.
Jacobus, primus in Jerusalem episcopus, ibi sedem suam habuerit, et
ideo etiam ipsam cathedram nominant S. Jacobi sedem. Sed hoc est contra
rationem, cum tempore S. Jacobi nulla fuerit[TR214] ibi ecclesia, sed
locus extra urbem despectus propter montem Calvariae.
De spelunca, in qua sancta crux fuit inventa a S. Helena.
De hac capella ulterius descendimus per XVI gradus, qui ad latus
dextrum sunt, cum cantu de sancta cruce, et in aliam capellam venimus
penitus tenebrosam, et lumine coeli carentem, lampadibus tamen multis
illustratam. In imo illius capellae est fovea sub rupe superpendente,
XXII pedes habens longitudinis, in qua sancta imperatrix Helena
pretiosissimum thesaurum invenit, qui ultra CCC annos ibi latuit.
Reperit enim ibi cruces tres, clavos, spineam coronam, tabulam tituli
cruci superpositam, ferrum lanceae, quo Christi cor fuit transfixum,
calamum cum spongia et omnia instrumenta, quibus usi fuerant in
crucifixione Christi et duorum latronum, quae omnia cum crucibus,
tamquam immunda, in locum projecerant. Hanc sacram speluncam
circumstetimus cum cantibus et laudibus, inventam ibi crucem laudantes,
et singuli provoluti locum deosculati sumus, et indulgentias (††)
plenariae remissionis accepimus.
Porro in loci illius deosculatione sensim dulcem spirare odorem ex
specu, ex quo odore plurimum aedificati, confortati, et consolati
fuimus, pro eo, quod percipere meruimus reliquias illius dulcissimi
odoris, qui ex eo specu exhaluit, dum Judas Quirinus fodiens super
crucem venit, ut legitur de inventione crucis sanctae.
Horribilis est locus ille et profundus in rupibus. Sed quomodo cruces
tam profunde in viscera terrae fuerint immersae, facile est videre
illi, qui civitatis sanctae antiquam dispositionem scit et legit.
Antiqua namque civitas Jerusalem a parte occidentis, ubi crucifixus
fuit Dominus, erat profunda voragine cincta, quae ab austro in
aquilonem protendebatur ad longitudinem civitatis. Et ista vorago non
fuit arte, sed naturaliter, pro civitatis fossato scopulis et rupibus
sese respicientibus ab utraque parte voraginis. Super interiores
scopulos et petras erat murus civitatis (#B#) circumductus, exteriores
vero rupes eminebant in civitatis munitionem. Inter scopulos autem
exteriores dicebatur unus Calvarius, et locus sub eo Golgatha. Et in
Calvario crucifixus est Dominus cum duobus aliis, quibus a crucibus
solutis ipsas cruces in voraginem illam projecerunt cum aliis
instrumentis crucifixorum, quia Calvarius stabat super marginem
voraginis, et non aliud fecerunt, nisi quod cruces de foraminibus
petrae extraxerunt, et in foveam praecipitaverunt, sicut et alias
immunditias in eam projicere solebant, quibus cruces post modicum
opertae fuerunt, quia de muro civitatis cottidie immunditias
effuderunt. Demum anno XLII. post passionem Christi, cum Titus
Jerusalem everteret, projici fecit muros et turres ibi in voraginem
illam, et ita cottidie cruces magis ac magis operiebantur. Deinde post
LXXVII annos venit Helius Adrianus imperator, et in odium Christianorum
aedificavit in Golgatha templum spurcissimum, Veneris statuam marmoream
in ipso collocans, ut refert Jeronymus in epist. ad Paulinam, et in
odium Judaeorum posuit statuam cum imagine sua in locum, ubi templum
Domini fuerat, in quo Judaei oratorium fecerat, et quam statim
imperator dorsum civitati vertit, Judaei statuam imperatoris
destruxerunt. Quod audiens Adrianus reversus est, et totam civitatem
funditus evertit eliminatis Judaeis, et abiit. Et ita iterum fuerant
muri projecti in voraginem supra cruces. Non multo post Caesar redit,
et civitatem de novo instauravit, et praecepit, ut murus antiquus
occidentalis totaliter in voraginem praecipitaretur, eamque jussit
repleri, et reliquae terrae aequari, et templum Veneris muris civitatis
coincludi, et pro tanto civitatem amplificari fecit. Et ita factum est,
quod vorago illa, in qua sancta crux jacuit annos circiter centum LXXX,
ut Hieronymus in ... [loco dicto?] dicit, quousque sancta Helena venit,
et vix locum invenire potuit, qui in oblivionem venerat. Specum ergo
mundavit, et eum consecrari fecit, et suam capellam et habitationem
desuper construxit, sicut hodie est. Stabamus ergo in loco illo quasi
rapti prae admiratione scopulorum et petrarum, sub quibus sancta crux
inventa fuit, quia rupes praerupti pendebant super capita nostra, qui
ruinam minarentur. In hac sacra voragine multam devotionem hauriunt
peregrini. Sed Christiani orientales et etiam Sarraceni in ea vacant
superstitionibus vanis. Nam de rupibus illis frusta descindunt pro
medicinis. Dicunt enim, quod febricitans, bibens de vino vel aqua, in
qua aliquid de illis rupibus est impositum, quam statim sanetur.
Insuper, dum quis sentit capitis dolorem, statim comam capitis abradi
facit, et pilos abrasos ad custodes templi mittit, ut imponant loco
inventae sanctae crucis. Quod dum factum est, sanatur dolens. Similiter
faciunt, dum quis dentium dolorem patitur. Tunc barbam abrasam in
specum mittunt, ut sanentur. Sic, qui dolent pudenda, etiam faciunt.
Unde accidit, quod omnia foramina petrae et rupium sunt repleta barbis,
comis et pilis. Hunc profanum ritum ex antiquis idololatris ad eos
devenisse nemo dubitet. Dicit enim Diodorus libro 2. c. 4. antiquarum
historiarum, quod olim Egyptii, vota diis facientes pro aegrotationum
evasione vel curatione, capillos abrasos aureis vel argenteis
imposuerint vasis, mittentes eos ministris idolorum in templa, et
sanabantur. Sic et illi criminosi faciunt hodie. Est enim retro locum
inventionis sanctae (#115 A#) crucis concavitas profunda in rupe, quae
repleta est barbis et comis hominum. Et quamvis Sarraceni, Turci, non
credant, utuntur tam illo loco et loco Calvariae pro suis
superstitionibus. In illo specu est optimus sonus et resonantia, cujus
similem non audivi in aliquo choro vel ecclesia. Unde aliquoties,
quando solus in eo fui, plena et alta voce cantavi antiphonas de
inventione sanctae crucis et hymnos.
De sanctissimo monte Calvariae, in quo Dominus
Jesus crucifixus pependit.
Consummatis omnibus, quae agenda erant in specu sacro, mox de loco
ascendimus et per ostium templi reingressi sumus, et circumeuntes
cantor alta voce inchoavit hymnum: Vexilla regis prodeunt, fulget, etc.
Et cum illo cantu usque ad ascensum sanctissimi montis Calvariae
venimus; in quem XVIII gradibus lapideis ascendimus ab inferiori
ecclesia sursum et superius; in unam lucidam, pulchram, marmore polito
et vario ornatam capellam venimus, in qua multae pendebant lampades
ardentes et tria ibi altaria stabant decorata picturis de opere
musaico, et erat capella de opere arcuario facta, in medio columna
marmorea sustentante aedificium. Sub arcu testudinis depicti erant
David et Salomon. David quidem cum illo versu: qui edebat panes meos
magnific. Salomon autem cum illo: sapientiae aedificavit sibi domum; et
signa immolationis Isaac. Haec capella est super montem Calvariae
aedificata. Cum omnes in eam venissemus, et iam ad oculum nobis
ostenderetur petra illa mirabilis, rupes desiderabilis, scopulus
amabilis, lapis laudabilis,[TR215] saxum venerabile cum spectabili
foramine, in quo sanctissima crux cum Crucifixo fuerat infixa, et haec
intueremur, perterriti vehementer et concussi a tanta sanctitate, proni
in terram cecidimus in facies nostras, et iam non audiebatur cantus,
sed planctus, non hymnus, sed fletus et ululatus. Nullus ibi erat, qui
se posset a lacrymis et gemitibus continere; quis enim tam durum cor
habere posset, quod non scinderetur in loco, ubi oculis suis videt
scissam petram durissimam? Quis ibi non etiam alto gemitu fleret, ubi
Christus Deus noster in cruce supensus alta et magna voce emissa
clamavit, oravit etiam pro crucifixoribus, latroni paradisum promisit,
matrem moestissimam Johanni commendavit, felle et aceto potatus fuit,
omnia ibi consummata esse dixit, spiritum in manus patris commendavit,
et exspiravit; latus ejus miles lancea aperuit, sanguinem et aquam ibi
fudit. Ecce, peregrine devote, hic Abel occisus a fratre, Isaac ligatus
a patre, serpens aeneus suspensus a Moyse, agnus paschalis immolatus in
lege, Deus occisus ab homine, Jesus crucifixus carne, rex tuus
suspensus cruce, Dominus tuus condemnatus morte, mitis et humilis et
innocens perfusus cruore, sacerdos et hostia offerens sese. Haec et his
similia in hoc tremendo loco contemplabamur, et diutius in oratione
prostrati mansimus. Finita autem oratione unus post alium ad petram
sanctam, quae prominebat supra fundamentum, accessit, et ad foramen
crucis se quilibet juxta loci (#B#) dispositionem traxit, et locum
ipsum eximia cum devotione deosculabatur et faciem, oculos, os quilibet
super crucis foramen posuit, de quo nimirum foramine dulcis admodum
spirat odor sensibilis, qui perceptibiliter hominem recreat. Brachium,
etiam manus in ipsum foramen misimus usque ad suum fundum. Et cum his
indulgentias (††) plenariae remissionis accepimus.
Porro in latere sinistro foraminis est in ipsa petra grandis scissura,
a summo usque deorsum, quae in Christi exspiratione facta creditur. Ad
illam scissuram etiam accessimus unus post alium, et ipsam deosculati
sumus, capita nostra ei imponentes magis et corpus, quantum fieri
potuit. Insuper ab utroque latere sancti foraminis sunt alia duo
foramina, in quibus duorum latronum cruces fuerunt impositae, qui
crucifixi fuerunt cum Iesu, Dysme et Gesme: sed illa foramina videri
non possunt, quia super ea stant columnae, non altae, in quarum
capitibus sunt ferrei clavi, ad quos cerei et candelae affiguntur, et
sunt istae columnellae quasi candelabra. Ipsam tamen columnam dextram
deosculati sumus. Ut patet supra, fol. 67. A.
In pariete retro petram sanctam est pictura nova, valde pretiosa,
Crucifixi, beatae Virginis, et S. Johannis Evangelistae. Fuimus ergo in
monte Calvariae cum processione plus quam per horam, orationi et
devotioni vacantes et erat profusa nox, quasi IX. hora ante medium
noctis.
De ipsa scissura in persuasione ad Soldanum Nicol. de Cusa tradit libro
III. cap. 17. de editore Alchor.
Descriptio montis Calvariae, et ejus dispositio.
Vid. fol. 130. et fol. 264.
Calvariae locus non dicitur in Scriptura mons, sed solum vulgaris
locutio ipsum montem appellat, cum tamen in veritate mons non sit, sed
scopulus aut rupes, aliquantisper elevatus a terra, et tamen non hanc
distinctionem habet mons Calvariae, ut patet in figura.[TR216] Rupes,
mons et locus fuit ab antiquo valde venerabilis, quia ibi
Adam, primus parens, fuit in eo mortuus,
Abraham a Melchisedech benedictus,
Isaac a patre huc ad immolandum ductus,
Serpens aeneus hic fuit collocatus,
Dominus Jesus hic est crucifixus et mortuus;