LEANDER.
Ik wil my heden van een vreemde list bedienen.
Myn Vader is een mensch die zot is; 'k moet expres
Hem hier toe lokken door de smaak van een Proces.
'k Heb myn dessyn wel, doch ik zal van hem begeeren
Dat hy den dager van elk een, wil condemneeren.
Maar daar komt Vader, en ons volk aan, houd myn zy.
_DERDE TOONEEL._
DANDYN, LEANDER, VOLKERT, WOUTER _en_ ORATYN. _als Advokaten gekleed_.
DANDYN.
Wat zyt gy voor een volk?
LEANDER.
't Zyn d'Advocaten.
DANDYN. _tegen Volkert_.
Gy?
VOLKERT.
'k Kom om hun zwak verstand met voorgaan op te wekken.
DANDYN. _tegen Leander_.
Goed, goed. En gy?
LEANDER.
'k Zal voor vergadering verstrekken.
DANDYN.
Begin dan maar.
VOLKERT.
Messieurs...
ORATYN.
Al zacht, val zo niet aan.
Als jy zo schreuwt, wie zal my hooren, of verstaan?
Messieurs...
DANDYN.
Zet op je hoed.
ORATYN.
Messieurs...
DANDYN.
Hoe zal 't hier lukken,
Ik zeg, zet op je hoed, die vent heeft zotte nukken.
ORATYN.
Myn Heer, ik weet wel waar dat d'eer my toe verplicht.
DANDYN.
Wel, zet hem dan op 't hooft.
ORATYN. _zyn hoed op zettende._
Messieurs... ja, ja 't zal licht
Het best zyn, dat ik my by 't geen ik weet ga houwen.
Messieurs, wanneer ik op 't nauwkeurigst kom beschouwen,
Al d'onstandvastigheid des Weerelds, heel verward;
Wanneer ik onder zo veel menschen wit en zwart,
Niet eenen vaste ster noch dwaalder zie gevloogen;
Wanneer ik zie de Son, de Maan met by myn oogen;
*_Babyloniers_.
Wanneer ik zie den staat der *Babibiboniers,
*_Persianen_. *_Macedoniers_
Door *Serpianen, heel tot de *Nacedoniers
*_Romeinen_. *_Despotike_.
Gebragt; wanneer ik zie *Loreinen, *Depotike,
Gevoert door beesten tot aan 't end der Monarchike;
Wanneer ik zie de Lap, de Vin, de Pool...
WOUTER.
Misschien,
Heeft hy het alles in een jaar noch niet gezien.
ORATYN.
Wel zo jy beter kond als ik de zaak uitleggen,
Begin maar, ik voor my, ik zal geen woord meêr zeggen.
DANDYN.
Beestachtige Advocaat, waarom liet gy hem niet
Heel uitverklaaren, wat voor dingen dat hy ziet?
Ik zweette gal en bloed van angst, en 'k was vol schroomen,
Dat hy zou van de Pool tot aan den daad toe koomen
Van zyn Capoen. Ja wel, 'k word dol, maar 't is te laat.
Verstoor hem niet op nieuw. Vaar voort maar Advokaat.
ORATYN.
Och, dat ik zeggen wou, myn Heer, heb ik vergeeten.
LEANDER.
Nu Oratyn, vaar voort, gy hebt u wel gekweeten.
Maar hoe, je staat zo krom, wat doen uw armen by
Uw lyf te hangen? sta recht op, en ziet naar my.
Beweeg uw armen op die wys, en wilt niet hellen
Op eene zy. Nu kom gryp moet; wilt u herstellen.
ORATYN. _zyn armen beweegende._
Wanneer... ik zie... ik zie...
LEANDER.
Wel, zeg dan wat je ziet.
ORATYN.
Men loopt in een dag uit Parys naar Rome niet.
VOLKERT.
Men leest...
ORATYN.
Men leest...
VOLKERT.
In de...
ORATYN.
In de...
VOLKERT.
Metamorphosis.
ORATYN.
Hoe, hoe?
VOLKERT.
Dat de Metem...
ORATYN.
Dat de Metem...
VOLKERT.
Phycosis.
ORATYN.
Phycosis.
VOLKERT.
Weg jou gek.
ORATYN.
En dat den gek.
VOLKERT.
Alweer!
ORATYN.
Alweer.
VOLKERT.
Weg zot!
ORATYN.
Den zot.
VOLKERT.
Weg bestia!
ORATYN.
Den beer.
VOLKERT.
Weg zotten beest.
ORATYN.
Beest, beest! dat moog je zelver wezen,
Dat jy een ezel zyt, dat kan men maklyk lezen
Uit jouw gebaarden vent, en uit jou zotte praat.
Weg gek, loop aan de galg.
DANDYN.
Vaar voort, kom tot de daad.
ORATYN.
Wat, moet men om een Hond dan zo veel omslag maaken?
Zy doen my woorden van een vaam ten halze uitbraaken;
Ja woorden hier van daan tot aan het Hof. Voor my
'k Versta my niet, op al die zotte opsnydery.
'k Zou in de Metem, en Phycosis wel verdoolen.
De zaak is klaar: Jou Hond heeft een Kapoen gestoolen,
En dat gevreten, en vraagt gy me waar van daan
't Kapoen was, wel 't Kapoen, myn Heer, dat is van Kaan;
Daar by wil ik zo ik hem weêr daar vind, hem zweeren,
Dat zyn Proces daar leit, ik zal hem voort sommeeren.
LEANDER.
Dat's een Conclusie die zo een begin wel past!
ORATYN.
Versta jy 't niet, zeg zot? ik wel; weg hangebast.
DANDYN.
Za, breng getuigen by.
LEANDER.
Wilt aan die zaak niet tillen,
Hy heeft geen geld, wie zouw voor hem dan zweeren willen?
ORATYN.
Ik heb 'er evenwel die zonder opspraak zyn.
DANDYN.
Kom, brengt ze voor den dag.
ORATYN.
Ik heb ze hier by myn.
Zie, dit's Kapoen zyn hooft, en dat zyn zyne voeten;
De klauwen zyn noch vuil van in het zand te wroeten;
Bezie, en oordeel nu.
WOUTER.
'k Verwerp ze.
DANDYN.
Za! wel aan,
Waarom verwerpt gy die?
WOUTER.
Waarom? zy zyn van Kaan.
DANDYN.
Dat's waar, zy komen met dozynen herwaarts heenen.
WOUTER.
Messieurs...
DANDYN.
Zacht, zacht; zult gy me een lang verhaal verleenen,
Of kort?
LEANDER.
Ik zwyg daarop.
DANDYN.
Nu toont u als een man.
WOUTER. _met een gemaakte fyne stem_.
Al 't geen een schuldige, Messieurs, verbazen kan;
Al 't geen het meeste hier op aarde is om te vrezen,
Schynt tegen ons geheel in wapenen te wezen;
'k Wil zeggen Heer, de gunst, de macht, welsprekentheid.
Want 'k vrees aan d'eene zy de macht, van hem, daar 't feit
Is aangedaan, dan weêr verblinden my de reden
Van Meester Oratyn, en zyn welsprekentheden.
DANDYN.
Maar gy verdooft geheel de fraiheid van uw stem.
Spreek harder Advokaat.
WOUTER.
Ik heb 'er veel. hem, hem!
_met een fraie Stem._
Maar wat bedenkingen zyn wysheid, en daar neven
De voorgenoemde macht aan ons ook mogen geven,
Verzekert echter ons aan d'andre kant, geheel
Messieurs, uw goedheid, die wy zien voor 't minste deel
Ons nadren; 'k werp daar op myn anker in de stroomen.
d'Onnoozelheid heeft voor Dandyn ook niet te schroomen,
Ja voor dien Cato van heel Frankryk, wiens verstand
Nooit wierd verduistert door een gek uit Switzerland.
_Victrix causa Diis placuit, sed victa Catoni._
DANDYN.
Hy pleit heel elokwent.
WOUTER.
Ja, zonder iets te schroomen,
Neem ik het woord, en 'k zal zo tot de daad toekomen.
De groote Baldus zeit _primo_ Politicoen
Zeer wel...
DANDYN.
Men handelt hier alleen van een Kapoen,
En niet van Baldus, noch van zyne Policie.
WOUTER.
Maar d'autriteid en kracht van de Peripatie
Zou toonen, dat het goed en 't kwaad...
DANDYN.
En ik zeg dat
Heer Baldus mogentheid hier nul is, dat je 't vat.
Maar lustig tot de daad.
WOUTER.
En Aristotolates...
DANDYN.
De daad.
WOUTER.
Verwerpt...
DANDYN.
De daad.
WOUTER.
Den grooten H...
DANDYN.
'k Zeg tot de daad, de daad, de daad, de daad, de daad.
WOUTER.
Armeno Pul in Promt...
DANDYN.
Ja wel, 'k word desperaat;
'k Ga vonnissen.
WOUTER.
Wy zyn geen hoeren, noch geen scheuken.
Zie daar de daad. *Een Hond, Messieurs, komt in de keuken,
*_zeer ras._
Hy vind daar een Kapoen, dat netjes gelardeert,
Bedroopen, en daar na met boter was besmeert.
Want hy daar ik voor spreek, had in geen week gegeeten;
En daar ik tegen spreek, had pluimen moet je weeten;
En hy voor wien ik ben, nam heimelyk; en hy
Daar ik nouw tegen spreek, nam openbaar. Daar by
Men vangt hem, men stelt dag, men doet de zaak beweeren
Door Advokaten, _pro_ en _contra_ voor de Heeren.
'k Moet spreeken, 'k spreek, ik heb gesprooken.
DANDYN.
Za, za, za!
Wel vent is dat een zaak wel proponeeren? ha!
Hy teemt in 't zeggen, dat zyn zaak niet kan verweeren,
En tot de daad doet niet de vent als galloppeeren.
WOUTER.
Maar 't eerste is 't alderfraist.
DANDYN.
Het alderfraist! 'k zeg neen;
't Is 't alderslechtste van uw pleiten maar alleen.
Wie zag ooit pleiten, wie, ja wie op die metode?
Wat zeit, myn Heer, daar van?
LEANDER.
O, 't is heel naar de Mode.
WOUTER. _met een grove stem_.
Maar wat gebeurt 'er doch? men komt, hoe komt me? men
Vervolgt myn Suppliant. Men breekt een huis op. En
Wat voor een huis? het huis, het huis van onze Rechter.
Men opend met geweld de zaal, die aan ons echter
Voor toevlugt dienden, in zo groot een tieranny.
Men maakt ons schuldig daar aan dieve- en rovery.
Men sleept, men levert ons aan onze moordenaaren,
Aan Meester Oratyn. Messieurs, ik durf verklaaren,
Dat hy de wet niet weet de _Si quis Canis_, dat
De Paragrapho heel het tegendeel bevat
_De vi Caponibus_, en dat ze in alle deelen,
Veel met die misdaad, en zyn stellingen verscheelen.
En schoon 't al waar was, dat myn Suppliant Citroen
Gegeten had, Messieurs, van 't voorgenoemt Kapoen,
De borst, de stuit, of heel. Men ga alleen daar tegen
Het geen hy voor dit feit gedaan heeft, overwegen.
Wanneer is myn party beklad geweest? het beest
Was wel. Door wien is doch uw huis bewaart geweest?
Wanneer mankeerden wy de dieven te versteuren?
Gelooft gy 't niet? men vraagt de zaak drie Procureuren,
Van welke dat Citroen de rokken heel van een
Gescheurt heeft, dat men niet als maar de rug alleen
Daar van gebruyken kon. Men doet ze hier verschynen.
En wilt gy meer? ik heb bewyzen by dozynen.
ORATYN.
Maar Meester...
WOUTER.
Hou je bek.
ORATYN.
o Wout...
WOUTER.
Laat ons begaan.
ORATYN.
'k Word hees...
WOUTER.
Laat ons begaan, en...
DANDYN.
Zwyg, en laat hem staan.
Besluit.
WOUTER. _met een hoogdravende stem_.
Dewyl men ons dan toelaat aâm te haalen,
En wyl men ons verbied om buiten lange paalen
Te springen, zo zal ik met geen omstandigheên
U kwellen, maar beknopt tot alles overtreên;
En stellen u de heele afbeelding kort voor oogen
Van myn Proces, daar by de Facte, en zyn vermoogen.
DANDYN.
'k Loof hy had eer gedaan met twintigmaal, en meer
De zaak te zeggen dan met eenmaal. Wel ik zweer
Het kost myn zinnen. Vent of duivel wilt besluiten,
Of bruy van hier, en houw jouw mond daar eeuwig buiten.
WOUTER.
Ik eindig.
DANDYN.
Ach!
WOUTER.
Messieurs, voor s'weereld oorspronk, ja...
DANDYN. _geuwende_
'k Bid, dat men liever tot de Zondvloed over ga.
WOUTER.
Voor s'weerelds oorspronk dan, eer aarde, en zee, en baaren,
En hemel, die het al bespant, geschaapen waaren,
Hadde al de weereld, en natuur, en s'weerelds staat
Een enkel aangezicht, een eenerley gelaat,
Genoemt de Baiert, een wanschikkelyk gevaarte,
Een ruwe mengelklomp, een lompe en plompe zwaarte
Van zaden, strydig en gemengelt onder een;
Een Rechtbank zonder recht, en vol wanheblykheên.
_Unus erat toto Naturæ vultus in orbe,
Quem Græci dixere Chaos, rudis indigestaque moles..,_
LEANDER.
Ha, Vader! dat's een trek!
ORATYN.
Ei, Heer, kyk hy eens slaapen!
LEANDER.
Za, Vader waak.
ORATYN.
Myn Heer! myn Heer! dat's drommels gaapen!
LEANDER.
Kom, Vader.
DANDYN.
Wel, wel, hoe? wat's dat? wel, ach! wie daar?
Ja wel, 'k heb nooit zo wel geslaapen in een jaar.
LEANDER.
Kom, gy moet rechten.
DANDYN.
Wel, men doet hem aanstonds hangen.
LEANDER.
Hoe, hangen! hoe, een Hond!
DANDYN.
'k Versta van uw Harangen,
Van Weereld, Chaos niet een sier, noch van't begin,
Myn hooft is yl, besluit.
WOUTER. _hem een nest met jonge Honden aanbiedende_.
Kom droevig huisgezin,
Komt arme kinderen, die men wil van troost versteeken,
Kom laat uw traanen, en uw tedre zuchten spreeken.
Hier ziet gy onze nood en droefheid klaar, myn Heer,
Ach, wy zyn weezen! kom, geeft onze Vader weêr,
Ja, onze Vader die ons teelden, onze Vader
Die ons zo dikwils...
DANDYN.
Weg, weg, weg.
WOUTER.
Wie is ons nader
Als onze Vader, Heer, die ons...
DANDYN.
Men neemt ze weg.
Wat drommel raakt me dat kanalje? wel ik zeg,
Zy hebben my bepist.
WOUTER.
Myn Heer, ziet onze traanen.
DANDYN.
Och! 'k voel dat zy me reeds tot medelyden maanen,
Gy maakt uw Rechters hart gevoelig! 'k ben beklemt;
De waarheid perst my tot uw ondergang; zy stemt
Myn traanen tegen: wyl de misdaad voor elks oogen
Zo klaar is, kan ik niet uw droeve traanen droogen!
Maar zo hy word gedoemt, wat zal 't dan wezen! ziet
Hier zeven wezen, heel gedompelt in 't verdriet.
Maar 'k ben geoccupeert, 'k wil niemand heden spreeken.
_LAATSTE TOONEEL._