quin divinæ inspiratione gratiæ ad credendum estis perventæ[120].
ARTEMIA.{0120}
Qui posset fieri, ut servientes idolis sanum saperemus, sine
illustratione supernæ pietatis?
CONSTANTIA.{0121}
Stabilitas vestræ fidei spem mihi excitat de credulitate Gallicani.
ARTEMIA.{0122}
Admoneatur tantum; haud dubium quin credat[121].
CONSTANTIA.{0123}
Advocentur Joannes et Paulus.
SCENA SEXTA.{0124}
JOANNES.{0125}
Præsto sumus, hera, quos[122] vocasti.
CONSTANTIA.{0126}
Ite citi ad Gallicanum, et inhærentes ejus lateri suadete illi paulatim
mysterium nostræ fidei, si forsan illum Deus dignetur per nos[123]
lucrari[124].
PAULUS.{0127}
Deus det proventum! Nos adhibemus frequentationes hortamentorum.
SCENA SEPTIMA.{0128}
GALLICANUS.{0129}
Opportune advenitis, Joannes et Paule; suspensis diu animis vestrum
præstolabar adventum.
JOANNES.{0130}
Ut vocem jubentis domnæ hausimus, tibi ad obsequendum convolavimus.
GALLICANUS.{0131}
Multo magis vestro quam aliorum delector obsequio.
PAULUS.{0132}
Non immerito, nam vulgo dicitur: _Qui dilectis obsequitur, et ipse fit
dilectus_[125].
GALLICANUS.{0133}
Verum.
JOANNES.{0134}
Dilectio mittentis heræ reconciliatur nos familiaritati tuæ.
GALLICANUS.{0135}
Non nego. Convenite, congregamini, tribuni et centuriones, omnesque mei
juris milites. Assunt Joannes et Paulus, quorum detinebar absentia ne
pergerem.
TRIBUNI.{0136}
Præcede. (Collectim comitantur[126].)
GALLICANUS.{0137}
Capitolium et templa primum nobis intranda, numinaque deorum placanda
sunt ritu sacrificiorum, quo prosperentur exitus[127] pugnæ.
TRIBUNI.{0138}
Necesse.
JOANNES.{0139}
Subtrahamus nos interim.
PAULUS.{0140}
Decet.
SCENA OCTAVA.{0141}
JOANNES.{0142}
En, dux egreditur; ascendamus equos, offeramus nos obviam.
PAULUS.{0143}
Ac cito.
GALLICANUS.{0144}
Unde venitis? Ubi fuistis?
JOANNES.{0145}
Stravimus sarcinulas, præmisimus, quo expediti tuum iter possimus
comitari.
GALLICANUS.{0146}
Placet.
SCENA NONA.{0147}
GALLICANUS.{0148}
O tribuni, proh Juppiter! aspicio innumerabilis exercitus legiones,
variis armorum instrumentis horribiles.
TRIBUNI.{0149}
Hercle hostes!
GALLICANUS.{0150}
Resistamus fortiter et congrediamur viriliter.
TRIBUNI.{0151}
Si est utilis nostri congressio cum tantis?
GALLICANUS.{0152}
Et quid mavultis?
TRIBUNI.{0153}
Submittere colla.
GALLICANUS.{0154}
Nolit hoc Apollo!
TRIBUNI.{0155}
Ædepol faciendum. En, undiquesecus circumdamur, vulneramur, perimimur.
GALLICANUS.{0156}
Eh heu! quid erit, cum tribuni me spernunt, se tradunt?
JOANNES.{0157}
Fac votum Deo cœli te christianum fieri, et vinces.
GALLICANUS.{0158}
Voveo, et opere implebo.
HOSTES[128].{0159}
Heus! rex Bradan, sperandæ fortuna victoriæ alludit[129] nos. En,
dextræ languescunt, vires fatiscunt[130]; sed et inconstantia pectoris
cogit nos discedere ab armis.
BRADAN.{0160}
Quid dicam ignoro; ipsa quam toleratis me urget passio. Restat ut nos
duci tradamus.
HOSTES.{0161}
Alias non evademus.
BRADAN.{0162}
Dux Gallicane, noli in nostri perniciem sævire, sed parce et utere ut
libet nostra servitute.
GALLICANUS.{0163}
Ne trepidetis, ne formidetis; sed datis obsidibus facite vos
tributarios imperatoris et vivite beate sub Romana pace.
BRADAN[131].{0164}
Tuo arbitrio pendet quot qualesque accipere quantumque pondus solvendi
census nobis velis imponere.
GALLICANUS.{0165}
Solvite procinctum, mei milites; nemo lædatur, nemo perimatur;
amplectamur fœderatos, quos publicos insectamur[132] inimicos.
JOANNES.{0166}
Quanto magis valet intenta precatio, quam humana præsumptio!
GALLICANUS.{0167}
Verum.
PAULUS.{0168}
Quam efficax his aderit superna miseratio, quos Deo commendat humilis
devotio!
GALLICANUS.{0169}
Perspicuum.
JOANNES.{0170}
Sed quod vovetur in perturbatione, solvendum est in tranquillitate.
GALLICANUS.{0171}
Assentio; unde quantocius baptizari[133] gestio, ac reliquum vitæ in
Dei obsequio vacare.
PAULUS.{0172}
Justum.
SCENA DECIMA.{0173}
GALLICANUS.{0174}
Ecce, in introitu nostro proruunt Romani urbicolæ, insignia laudum
ferentes ex more.
JOANNES.{0175}
Consequens est.
GALLICANUS.{0176}
Sed nec nostræ, nec deorum fortitudini titulus debetur triumphi.
PAULUS.{0177}
Nullo modo, sed vero Deo.
GALLICANUS.{0178}
Unde templa arbitror transeunda.
JOANNES.{0179}
Recte arbitraris.
GALLICANUS.{0180}
Et limina Apostolorum supplici confessione esse intranda.
PAULUS.{0181}
O te tali opinione felicem! Nunc testaris te verum christicolam.
SCENA UNDECIMA.{0182}
CONSTANTINUS.{0183}
Admiror, o milites, cur Gallicanus tamdiu se subtrahat nostris
conspectibus.
MILITES.{0184}
Ut urbem intravit, gressum ad domum sancti Petri concite tetendit,
terratenusque prostratus pro recepta victoria grates impendit
Altithrono.
CONSTANTINUS.{0185}
Gallicanus?
MILITES.{0186}
Ipse.
CONSTANTINUS.{0187}
Incredibile.
MILITES.{0188}
En, accedit; ipsum potes sciscitari.
SCENA DUODECIMA.{0189}
CONSTANTINUS.{0190}
Diu te, Gallicane, sustinui, ut modum exitumque experirer prælii.
GALLICANUS.{0191}
Dicam digestim.
CONSTANTINUS.{0192}
Hoc interim parvi pendo, quo edisseras quod magis exopto.
GALLICANUS.{0193}
Quid est?
CONSTANTINUS.{0194}
Cur iturus deorum templa et revertens intrares Apostolorum tecta.
GALLICANUS.{0195}
Rogas?
CONSTANTINUS.{0196}
Curiose.
GALLICANUS.{0197}
Expono.
CONSTANTINUS.{0198}
Exopto.
GALLICANUS.{0199}
Fateor, sacratissime imperator, iturus, ut objecisti, sacella intravi,
meque dæmoniis et diis supplex commisi.
CONSTANTINUS.{0200}
Hoc Romanis antiquitus fuit in more.
GALLICANUS.{0201}
Mala consuetudo.
CONSTANTINUS.{0202}
Pessima.
GALLICANUS.{0203}
Quo pacto tribuni cum suis legionibus advenere, meque euntem
undiquesecus sepsere.
CONSTANTINUS.{0204}
Pomposo admodum apparatu egrediebaris.
GALLICANUS.{0205}
Promovimus, hostes impegimus, commisimus, victi sumus.
CONSTANTINUS.{0206}
Romani victi!
GALLICANUS.{0207}
Penitus.
CONSTANTINUS.{0208}
O res dira omnibusque seclis inaudita!
GALLICANUS.{0209}
Ego quidem nefanda sacrificia iteravi, nec aderant qui adjuvarent dii;
sed invalescente congressione plurimi ex nostris interiere.
CONSTANTINUS.{0210}
Confundor audiendo.
GALLICANUS.{0211}
Tandem tribuni me spreverunt, se tradiderunt.
CONSTANTINUS.{0212}
Hostibus?
GALLICANUS.{0213}
Ipsis.
CONSTANTINUS.{0214}
Ah! quid fecisti?
GALLICANUS.{0215}
Quid possem facere, nisi fugam captare?
CONSTANTINUS.{0216}
Non.
GALLICANUS.{0217}
Etiam.
CONSTANTINUS.{0218}
Quantis tunc angustiis urgebatur constantia tui pectoris!
GALLICANUS.{0219}
Maximis.
CONSTANTINUS.{0220}
Et quomodo evasisti?
GALLICANUS.{0221}
Mis[134] familiares socii Joannes et Paulus suaserunt mihi votum
fecisse Creatori.
CONSTANTINUS.{0222}
Salubre.
GALLICANUS.{0223}
Experiebar. Ut os ad vovendum aperui, cœleste juvamen sensi.
CONSTANTINUS.{0224}
Quo pacto?
GALLICANUS.{0225}
Apparuit mihi juvenis proceræ magnitudinis crucem ferens in humeris, et
præcepit ut stricto mucrone illum sequerer.
CONSTANTINUS.{0226}
Quisquis ille erat, cœlitus missus fuerat.
GALLICANUS.{0227}
Comprobavi; nec mora, astiterunt mihi a dextra lævaque milites armati,
quorum vultum minime agnovi, promittentes auxilium sui.
CONSTANTINUS.{0228}
Cœlestis militia.
GALLICANUS.{0229}
Non ambigo. At ubi sequens præcedentem securus[135] inter medias
hostium ingrederer acies, perveni ad regem eorum, nomine Bradan, qui
mox incredibili metu correptus, pedibusque meis provolutus, se cum suis
subdidit, professus censum principi Romani orbis finetenus solvendum.
CONSTANTINUS.{0230}
Grates prosperitatis auctori, qui in se sperantes non patitur confundi.
GALLICANUS.{0231}
Experimento didici.
CONSTANTINUS.{0232}
Vellem experiri quid deinde profugi actitarent tribuni.
GALLICANUS.{0233}
Maturabant reconciliari.
CONSTANTINUS.{0234}
Recepistin’ gratis?
GALLICANUS.{0235}
Ego illos[136] gratis, qui me periclis[137], qui se inimicis? haud ita.
CONSTANTINUS.{0236}
Et qui?
GALLICANUS.{0237}
Proposui promerendæ gratiæ pretium.
CONSTANTINUS.{0238}
Quale?
GALLICANUS.{0239}
Videlicet sectam christicolarum, quam qui elegerit[138], gratiam
susciperet priorem honoremque ampliorem; qui vero spreverit[139],
gratia simul privaretur et militia.
CONSTANTINUS.{0240}
Recta propositio, tuaque auctoritate condigna.
GALLICANUS.{0241}
Ego quidem, baptismate imbutus, totum me Deo subjugavi, in tantum, ut
tuæ quam præ omnibus dilexi abrenunciarem filiæ, quo abstinens conjugii
placerem Virginis proli.
CONSTANTINUS.{0242}
Accede propius, ut irruam in tuos amplexus. Nunc quidem, nunc cogor
tibi detegere quod ad tempus studebam velare.
GALLICANUS.{0243}
Quid?
CONSTANTINUS.{0244}
Id videlicet, quod mea tuæque natæ eidem quam elegisti student
religioni.
GALLICANUS.{0245}
Gaudeo.
CONSTANTINUS.{0246}
Tantoque servandæ virginitatis flagrant amore, ut nec minis nec
blandimentis revocari possint[140] ab intentione.
GALLICANUS.{0247}
Perseverent, exopto.
CONSTANTINUS.{0248}
Introeamus in palatium, ubi ipsæ commorantur.
GALLICANUS.{0249}
Præcede, sequar.
CONSTANTINUS.{0250}
Ecce, occurrunt cum Augusta Helena mei genitrice gloriosa, omnibusque
lacrimæ fluunt præ gaudio.
SCENA TERTIA DECIMA.{0251}
GALLICANUS.{0252}
Vivite feliciter, o sanctæ virgines, perseverantes in Dei timore,
decusque virginitatis inviolatum servate, quo dignæ inveniamini
amplexibus Regis æterni.
CONSTANTIA.{0253}
Eo liberius servabimus, quo te non contra luctari sentimus.
GALLICANUS.{0254}
Non contra luctor, non renitor, non prohibeo; sed vestris in hoc
votis libens concedo in tantum, ut nec te, o mea Constantia, quam haud
segniter emi vitæ pretio, aliud quam cœpisti velle cogam[141].
CONSTANTIA.{0255}
Hæc mutatio dextræ Excelsi.
GALLICANUS.{0256}
Si in melius mutatus non essem, tuæ promissioni assensum non præberem.
CONSTANTIA.{0257}
Amicus pudicitiæ virginalis et fautor totius bonæ voluntatis, qui te ab
injusta cogitatione[142] revocavit, meamque virginitatem sibi signavit,
dignetur nos pro corporali discidio quandoque associatum ire in æterno
gaudio.
GALLICANUS.{0258}
Fiat, fiat!
CONSTANTINUS.{0259}
Cum vinculum Christi amoris in unius nos societate[143] conjungat
religionis, decet ut, quasi gener Augustorum, honorifice nobiscum
habites intra palatium.
GALLICANUS.{0260}
Nulla magis est vitanda tentatio, quam oculorum concupiscentia.
CONSTANTINUS.{0261}
Refragari nequeo.
GALLICANUS.{0262}
Unde non expedit me frequentius virginem intueri, quam præ parentibus,
præ vita, præ anima, a me scis amari.
CONSTANTINUS.{0263}
Ut libet.
GALLICANUS.{0264}
Ecce, habes quadruplicatum exercitum Christo favente et me laborante,
patere ut[144] nunc militem Imperatori, cujus juvamine vici, et cui
debeo quidquid feliciter vixi.
CONSTANTINUS.{0265}
Ipsum decet laus et jubilatio, ipsi debet famulari omnis creatura.
GALLICANUS.{0266}
Sed illi potissimum, quis in necessitate largius præstat auxilium.
CONSTANTINUS.{0267}
Ut asseris.
GALLICANUS.{0268}
Partem possessionis, quæ ad filias pertinet, excipio, partemque ad
susceptionem peregrinorum mihi reservo. De reliquo[145] proprios servos
libertate donatos ditari, pauperumque necessitates volo sustentari.
CONSTANTINUS.{0269}
Prudenter possessa disponis, nec expers fies æternæ retributionis.
GALLICANUS.{0270}
Me ipsum etiam sancto viro Hilariano in urbe Ostiensi[146] individuum
sodalem ardeo associatum iri, quo ibidem reliquum vitæ in Dei laude
pauperumque vacem susceptione.
CONSTANTINUS.{0271}
Simplex Esse, cui semper est posse, sinat tui esse prosperis
successionibus juxta sui velle vigere, et perducat te ad gaudia
æternitatis, qui regnat et gloriatur in unitate Trinitatis.
GALLICANUS.{0272}
Amen.
[98] Inscriptio hujus fabulæ, sicut et cæterarum, deest in
codice.
[99] Hæc tria verba manu recentiore scripta sunt in codice.
[100] Hæc inscriptio nec in hac nec in cæteris Nostræ fabulis
legitur.
[101] Scenarum partitio nusquam in codice notatur.
[102] Constantini nomen omittit codex.
[103] Celtes: _servare_.
[104] Codex: _G. resp._ id est, _Gallicanus respondit_. Litteræ
_G. resp._ recentiore manu exaratæ sunt in codice, qui in
scribendis personarum nominibus compendiis semper utitur.
[105] Sæpe apud Nostram conjunctio _si_ vim habet interrogandi,
dubitandi et etiam negandi.
[106] Codex et hic et ubique _haut_. Semel monemus nos _haud_
daturos esse.
[107] Schurzfleisch: _gravissimum_, mendose.
[108] Verbum _enim_ recentiore manu et pallidiori atramento
scriptum est in codice.
[109] Ita sæpissime codex, et bene, ut puto.—Celtes: _Heu! heu!_
[110] Hic notandum _si_ cum notione negandi.—Celtes: _non_.
[111] Nomen integrum exstat in codice.
[112] Codex: _Mallim_.
[113] Ita codex.—Celtes: _reverteretur_.
[114] Celtes: _revocaret_.
[115] Sic codex.—Celtes: _meus_, nulla utilitate.
[116] Codex: _P_, superscripto recentiore manu _Principes d_, id
est, _Principes dicunt_.—Celtes: _Paulus_, male.
[117] Sic Celtes.—In codice legitur _C._ (id est _Constantinus_)
pro _G._ (_Gallicanus_), librarii vitio.
[118] Sic codex.—Celtes: _introducantur_.—Hæc verba parenthesis
nota inclusi, quia, ni fallor, ad sermonis seriem non pertinent,
sed de iis quæ in scena aguntur nos monent.
[119] Codex: _idemque quæ_.
[120] Sic codex et Celtes.—Schurzfleisch: _perventuræ_.
[121] Codex: _credat quin_.
[122] Ita Celtes.—In codice legitur: _quod_.
[123] Sic codex.—Celtes nulla necessitate emendat _vos_.
[124] _Lucrari_ est emendatio Celtis.—Codex habet _luctari_.
[125] Hæc verba _Qui dilectis_, etc., recepimus ex
Celte.—Legitur in codice: _quod dilectis ocius et ipse sit
dilectus_, sine sensu.
[126] Verba _collectim comitantur_ parenthesi inclusa
_didascaliam_, id est, quid sit ludentibus agendum in scena,
indicant; ut supra, pagin. 42.
[127] Codex mendose: _exitum_, quod Celtes dedit.
[128] Plenam vocem exhibet codex.
[129] Sic codex.—Celtes: _illudit_.
[130] Codex et Celtes: _languescent et fatiscent_.
[131] Codex: _Hostes_.—A Celte recipimus _Bradan_.
[132] Celtes: _insectabamur_.
[133] Codex: _batizari_.
[134] Sic codex casco loquendi genere.—Celtes: _mei_.
[135] Sic codex.—Celtes: _secutus_, vitiosum sine dubio.
[136] Ita Celtes.—Codex: _illas_.
[137] Codex: _periclas_.—Celtes: _periculis_.
[138] Sic Celtes.—Codex: _eligerit_.
[139] Codex: _spreverint_.
[140] Codex: _possunt_.
[141] Sic codex.—Celtes: _cogor_, absque sensu.
[142] Celtes: _intentione_, quod verbum etiam in codice sua manu
inscripsit.
[143] Codex: _sociate_.
[144] Sic codex.—Celtes omisit _ut_ et addidit _me_.
[145] Sic Celtes.—Codex: _derelinquo_.
[146] Hunc locum Bollandi auxilio restitui. Cf. _Acta sanctorum_,
junii tom. V, p. 38.—Codex: _ostensi_.—Celtes: _ostendi_.
GALLICANI
PARS SECUNDA[147].
DRAMATIS PERSONÆ.
JULIANUS, imperator.
Consules.
Milites[148].
SCENA PRIMA.{0273}
JULIANUS[149].{0274}
Incommodum satis nostro probatur esse imperio, quod christiani libero
utuntur arbitrio, et jactant se leges debere sequi, quas accipiebant
temporibus Constantini.
CONSULES.{0275}
Turpe, si pateris.
JULIANUS.{0276}
Non patiar.
CONSULES.{0277}
Decet.
JULIANUS.{0278}
O milites, accingimini, et nudate christicolas possessionibus propriis,
objiciendo sententiam Christi dicentis: Qui non renunciaverit omnibus
quæ possidet, N. P. T. M. V. E. S. P. T[150].
MILITES.{0279}
In nobis non erit mora.
SCENA SECUNDA.{0280}
CONSULES.{0281}
En, milites revertuntur.
JULIANUS.{0282}
Secundusne est vester reditus?
MILITES.{0283}
Secundus.
JULIANUS.{0284}
Et cur tam citus?
MILITES.{0285}
Dicemus: Castella, quæ Gallicanus sibi retinuit, decrevimus intrasse,
tuæque servituti usurpasse; sed, si quis ex nostris pedem admovit,
leprosus seu energumenus[151] est factus.
JULIANUS.{0286}
Revertimini, ipsumque compellite vel patriam deserere, vel idolis
sacrificare.
SCENA TERTIA.{0287}
GALLICANUS.{0288}
Ne fatigemini, o milites, inutilia suadendo, quia in æstimatione æternæ
vitæ flocci facio quicquid habetur sub sole. Unde patriam desero et
exul pro Christo Alexandriam peto, optans ibidem coronari martyrio.
SCENA QUARTA.{0289}
MILITES.{0290}
Gallicanus, ut jussisti, patria expulsus Alexandriam petiit, ibique a
Rautiano[152] comite tentus gladio est peremptus.
JULIANUS.{0291}
O bene factum!
MILITES.{0292}
Sed Joannes et Paulus te fastidiunt.
JULIANUS.{0293}
Quid agunt?
MILITES.{0294}
Libere vagant[153], thesauros Constantiæ erogant.
JULIANUS.{0295}
Advocentur.
MILITES.{0296}
Assunt.
SCENA QUINTA.{0297}
JULIANUS.{0298}
Non nescio vos, Joannes et Paule, a cunabulis Augustorum[154]
mancipatos fuisse obsequio.
JOANNES.{0299}
Fuimus.
JULIANUS.{0300}
Unde decet ut meo inhærentes lateri serviatis in palatio, in quo
nutriti estis a puero.
PAULUS.{0301}
Haud serviemus.
JULIANUS.{0302}
Mihin’ non servietis?
JOANNES.{0303}
Diximus.
JULIANUS.{0304}
Num non videor[155] Augustus?
PAULUS.{0305}
Sed dissimilis prioribus.
JULIANUS.{0306}
In quo?
JOANNES.{0307}
Religione et merito.
JULIANUS.{0308}
Vellem plenius audire.
PAULUS.{0309}
Volumus dicere: Gloriosissimi et famosissimi imperatores Constantinus,
Constans et Constantius, quorum famulabamus imperio, fuere viri
christianissimi, et gloriabantur se servos esse Christi.
JULIANUS.{0310}
Memini, sed non opto eos in hoc sequi.
PAULUS.{0311}
Deteriora imitaris. Qui ecclesias frequentabant, et excusso diademate
prostrati Jesum Christum adorabant.
JULIANUS.{0312}
Ad hæc me non cogitis.
JOANNES.{0313}
Ideo illis es dissimilis.
PAULUS.{0314}
Nam quia adolebantur[156] Creatori, Augustalis apicem dignitatis
ornabant et beatificabant insignibus suæ probitatis et sanctitatis,
prosperisque ad vota successionibus pollebant.
JULIANUS.{0315}
Certe ego.
JOANNES.{0316}
Non simili modo, quia eos divina comitabatur gratia.
JULIANUS.{0317}
Frivola. Ego quondam stultus talia exercui, et clericatum in Ecclesia
obtinui.
JOANNES.{0318}
Placetne tibi, o Paule, clericus?
PAULUS.{0319}
Diaboli capellanus.
JULIANUS.{0320}
At ubi nihil utilitatis inesse deprehendi, ad culturam deorum me
inflexi[157], quorum pietas me provexit ad fastigium regni.
JOANNES.{0321}
Abrupisti nostri orationem, ne audires justorum laudem.
JULIANUS.{0322}
Quid ad me?
PAULUS.{0323}
Nihil; sed subjungendum est quod ad te. Postquam enim mundus eis non
erat dignus habendis, suscepti sunt inter angelos, tibique infelix
respublica relinquebatur regenda.
JULIANUS.{0324}
Cur infelix juxta id temporis?
JOANNES.{0325}
Ex qualitate rectoris.
PAULUS.{0326}
Reliquisti omnem religionem, et imitatus es idololatriæ[158]
superstitionem. Pro hac iniquitate, et a tuis conspectibus et a tuorum
societate nos subtraximus.
JULIANUS.{0327}
Licet satis multis[159] a vobis dehonestatus sim, adhuc tamen parcens
audaciæ cupio vos inter primos in palatio extollere.
JOANNES.{0328}
Ne fatiga te, quia nec minis, nec blandimentis cogimur cedere.
JULIANUS.{0329}
Decem dierum dabo inducias, quo tandem resipiscentes ultro maturetis
reconciliari gratiæ nostræ dignitatis. Sin autem, quod faciendum est
faciam, ne ultra[160] vobis ludibrio fiam.
PAULUS.{0330}
Quod facturus eris hodie perfice, quia nec ad tui salutationem, nec ad
palatium, nec ad culturam deorum nos poteris revocare.
JULIANUS.{0331}
Abite, discedite, quæ monui perpetrate.
JOANNES.{0332}
Acceptas non flocci faciamus inducias, sed facultates cœlo permittamus,
nosque jejuniis et obsecrationibus Deo interim commendemus.
PAULUS.{0333}
Consequens est.
SCENA SEXTA.{0334}
JULIANUS.{0335}
Vade, Terentiane[161], sumtis tecum militibus compelle Joannem et
Paulum deo Jovi sacrificare. Si autem obstinato resisterint pectore,
perimantur, non palam, sed nimium occulte, quia palatini fuere.
SCENA SEPTIMA.{0336}
TERENTIANUS.{0337}
Imperator Julianus cui servio misit vobis, Joannes et Paule, pro sui
clementia aureum simulacrum Jovis, cui thura gratis imponere debetis.
Quod si nolueritis, capitalem sententiam subibitis.
JOANNES.{0338}
Si Julianus sit tuus dominus, habeto pacem cum illo, et utere ejus
gratia. Nobis non est alius nisi Dominus[162] Jesus Christus, pro cujus
amore desideramus mori, quo mereamur æternis gaudiis perfrui.
TERENTIANUS.{0339}
Quid tardatis, milites? stringite ferrum, et interficite imperatoris
deorumque rebelles; interfectos clam in domo sepelite, nullumque
sanguinis vestigium relinquite.
MILITES.{0340}
Et quid dicemus rogati?
TERENTIANUS.{0341}
Simulate quasi exilio sint destinati.
JOANNES, PAULUS.{0342}
Te, Christe, cum Patre et Sancto Spiritu regnantem, unum Deum, sub hoc
periculo invocamus, te moriendo laudamus; tu suscipe animas, pro te de
lutea habitatione eliminatas.
SCENA OCTAVA.{0343}
TERENTIANUS.{0344}
Eh heu, o christicolæ, quid patitur unicus filius meus?
CHRISTICOLÆ.{0345}
Stridet dentibus, sputa jacit, torquet insana lumina; nam plenus est
dæmonio[163].
TERENTIANUS.{0346}
Væ patri! ubi agitatur?
CHRISTICOLÆ.{0347}
Ante sepulchra[164] martyrum Joannis et Pauli humi provolvitur, seque
ipsorum precibus torqueri fatetur.
TERENTIANUS.{0348}
Mea culpa, meum facinus. Nam meo hortatu, meo jussu ipse infelix impias
manus in sanctos martyres misit.
CHRISTICOLÆ.{0349}
Si te hortante deliquit, te compatiente pœnas luit.
TERENTIANUS.{0350}
Ego quidem parui jussis impiissimi imperatoris Juliani.
CHRISTICOLÆ.{0351}
Ideo namque ipse divina perculsus est ultione.
TERENTIANUS.{0352}
Scio, eoque magis expaveo, quo nullum hostem Dei servorum impunitum
evasisse meminero.
CHRISTICOLÆ.{0353}
Recte.
TERENTIANUS.{0354}
Quid si curram et pœnitens sceleris sacris provolvar tumulis?
CHRISTICOLÆ.{0355}
Veniam mereberis, si tamen baptismate mundaberis.
SCENA NONA.{0356}
TERENTIANUS.{0357}
Gloriosi testes Christi, Joannes et Paule, imitamini exemplum magistri
eadem jubentis, et orate pro persecutorum delictis. Este compatientes
orbati patris angustiis et misereamini furientis nati miseriis, quo
ambo tincti fonte baptismatis perseveremus in fide Sanctæ Trinitatis.
CHRISTICOLÆ.{0358}
Parce, Terentiane, lacrimis, et parce anxietati[165] cordis. En, filius
tuus resipiscit et per martyrum suffragia sanum recepit.
TERENTIANUS.{0359}
Gratias Regi æternitatis, qui suis militibus tantum præstitit honoris,
ut non solum animæ gaudent in cælo, sed etiam mortua in tumulis ossa
variis fulgent miraculorum titulis, in testimonium sui sanctitatis,
præstante Domino Nostro Jesu Christo, qui vivit[166]....
[147] Hunc titulum addidi de meo.—Celtes et Schurzfleisch:
_actus secundus_, quod pariter deest in codice.
[148] Codex exhibet tantum hæc personarum nomina, quibus Celtes
et Schurzfleisch _Terentianum_, _Joannem_ et _Christicolas_
addiderunt.
[149] Celtes perperam legit _In incommodum_, etc., pro JU.
_Incommodum_ (id est JULIANUS. _Incommodum_), ut legimus.
[150] Hæc sigla non congruunt ex omni parte cum verbis sancti
Lucæ. _Evang._, XIV, 33.
[151] Codex: _inerguminus_.—Celtes:
_energuminus_.—Schurzfleisch: _energumenos_.
[152] Sic codex.—Celtes et Schurzfleisch: _Raucione_.
[153] Celtes: _vagantur_.
[154] Codex: _Augustiorum_.
[155] Sic codex.—Celtes: _videmur_.
[156] Hæc est Celtis emendatio.—Codex: _adolabantur_.
[157] Celtes: _deflexi_.