Heri Vantine Salutatrix Ignota

(Grady velis animadvertere)

Nec obscure significabatur oportuisse Grady siquando veram cuiusque

rei gravioris momenti requireret notitiam, ad Record se convertere

debuisse.

Hæc tamen obiter fiebant, ipsa enim geminæ tragœdiæ historia, fuse

illustrata, per antes plures effusa erat, satisque constabat summa

diei nova censeri.

Sub itinere deorsum in urbem plura inspexi diurna. Eventus hos

tragicos cuncta horum magna imaginum profluvione — imaginibus

d’Aurelle, Vantine, Grady (vegrandi), Simmonds, Goldberger,

Freylinghuisen, ædium Vantine, collustrarunt; diagrammata exhibebant

conclave cum situ ubi cadavera reperta sint; lineamenta anatomica

exhibebant indolem vulnerum; accedebant effigies veneficorum

vetustatis cum fabulis admodum turgidis de rebus gestis eorum, — sed

ubi ad explicandam ipsam huius tragœdiæ historiam perventum est,

reperi ea magis ieiuna et minus intima narrare quam relata ipsius

Record.

Pleraque horum mera erat farrago theorematum, hariolationum,

suggestionum, quibus sanguis rigescere possit, item, clam innuere

gestiebant profundas notitias relatoribus confisas, non tamen in

publicum evulgandas, donec sicarii oppressi fuisset. Id autem mox

factum iri nulli diurno erat dubium, siquidem nonne Grady, magnus

ille Grady, in persona suscepisset res administrandas? (Hic deinde

gloriosa sequebatur historia rerum a Grady gestarum).

Satis ex his perspicuum erat omnes hos relatores ad suas notitias

obtinendas ad Grady recurrere debuisse, et facile mihi fingere queo

quí hi relatores dum hæc panegyrica inviti scriptitabant, secum eum

in mala devoverint. Etiam commode mihi fingere queo quemadmodum

concinnatores diurni hæc vaga figmenta cum admirabili sibique

consistenti descriptione eventuum a Record editorum conferentes eadem

damnaverint, proinde et suspicabar triumphum Record in causa esse

quare copiæ relatorum ædes Vantine obsedissent.

Interim simulac herus Royce in officinam advenerat, totum hunc rerum

statum cum eo pertractavi, reliquum autem diei tempus documentis, ad

bona Vantine facientibus inquirendis et a Tabulario probandis

insumpsi. Parks interim semel aut bis me quæsitum quid de certis

minutiis statuissem, appellavit, aliquis autem e propinquis

potioribus, patruelis aut consobrinus tertii vel quarti gradús

alicunde ex occidente telegraphemate me docuit se versus Neo Eboracum

iter suscepisse. Tum autem circa dimidium postmeridiem Parisiis

remulcale, a me iam pæne oblitum, huius tenoris pervenit:

“Royce & Lester, Neo Eboraci.

“Erroris in arca transmittenda nos admodum pœnitet. Delectus

\ noster explicatum veniet.

“Armand et Fils.”

Sic itaque finem accepit fabula poetica quam Godfrey texerat, et quam

credere ego pæne eram paratus — fabula de consilio conscio, de

insidiis et molimento de industria concoctis, deque aliis idgenus.

Hæc igitur casu tantum inciderant. Ad hæc et ipse de me et ob meam

credulitatem risi. Haud dubium quin et mea figmenta poetica de

occultis forulis deque venenatis cuspidibus æque fabulosa esse

comprobentur. In meo animi statu nocte hesterna hæc satis credibilia

mihi videbantur, sed nunc, plena diei luce id omne perquam absurdum

mihi parebat. Quam Grady et Goldberger ista risissent!

Totam proinde hanc rem impatiens a me amandavi, mentemque ad alia

converti; tamen profundam quandam nervorum tensionem deponere me haud

posse sensi; itaque obseratá scriptoría meá, ministellum edocui me

non rediturum, atque accitá rhedá meritoriá Nemus Urbanum percursare

statui. Aura recens, fragrantia arborum, aspectus puerorum iuxta vias

colludentium me haud parum recrearunt, et sic par eram Godfrey, horá

septimá me convenientem, risu excipere.

“Mensam conduxi in popinula prope a cornu vici,” fatur is, ad me

ingressus. “Institor popinulæ amicus meus est, speroque locum tibi

placiturum fore.”

Et placuit. Prandium profecto adeo placuit, ut totos nos devinciret,

nec usque eo negotium, quod nos huc allexerat, memoravimus, donec

caffa allata, convolvulique accensi fuissent.

“Quidquamne novi?” sciscitabar ab eo, dum sellas nostras parumper a

mensa amoliebamur.

“Nihil, ullius momenti. Cadaver in conditorio declaratum non est. Præ

omnibus, lictores Parisiaci mensuras Bertillonianas eius nullas

sumpserunt.”

“Proinde malefactor non fuit.”

“Nunquam fuit captus,” interpretatur Godfrey. “Magis etiam mirum hic

eum non fuisse cognitum. Verosimile est binas hominum milliones

effigiem eius in diurnis vidisse. Aliqui putaverunt quidem se eum

novisse, et hi conditorium quoque adiverunt; id tamen incassum fuit.

Nemo disperiisse lictoribus relatus est.”

“Hoc certe insolitum est, nonne ita?” interpretor ego.

“Valde, profecto, insolitum. Id alterutrum significat: sive suos

amicos se consulto occuluisse, sive vero, saltem Neo Eboraci, prorsus

nullos habuisse. Verum etiam tum, saltem is qui cubiculum ei

locavisset, mirans quid de eo factum esset, prodiret, et de eius

fatis sciscitaretur.

“Fortasse nullum cubiculum conduxit,” memoro ego. “Neo Eboracum

fortasse modo pervenit, rectaque ad Vantine perrexit.”

Vultus Godfrey clarescere cœpit.

“A vaporaria,[1] utique! Tantum profecto vel de sua inducere poteram

tonsura. Vel inde patet eum vix denos dies a Francia abfuisse.

Ignosce interim paulisper.”

His dictis cito discessit, sed quinis circiter minutis iterum rediit.

“Officio nostro telephonavi ut ad vaporarias, quæ heri appulerant,

sciscitatum aliquem mitterent. Nam si ipse vector fuerit, aliquis

nauticorum effigiem eius agnoscet. Tres fuerunt naves quibus advehi

poterat — Adriatica atque Cœcilia, a Cherbourg, atque La Touraine, ex

Havre. Nihil aliud est quod sciam,” cogitabundus subiunxit, “nisi

quod Freylinghuisen putat se indolem veneni agnovisse. Id speciem

quandam acidi Borussici esse ait.”

“Ita, sane,” respondi, “tale quid eum heri vesperi memoravisse

audivi.”

“Hoc postmeridiem de ea re cum eo collocutus eram, et se doctissimum

comprobavit,” prosequitur Godfrey. “Grandis ipsi sane isthæc est

occasio auram popularem captandi, usumque eius capiet quam potest

maximum. E verbis eius collegi acidum Borussicum, quod Dii norunt

satis lethale est, duas solum centesimas veneni complecti; solutionem

autem hactenus factarum virulentissimam quaternas centesimas

efficere. Freylinghuisen asserit eum, quicunque hoc venenum

concoxerit, novam certe eius miscendi rationem invenisse — aut certe

rationem antiquam parandi denuo reperisse — ita ut hoc quinquagenum

centesimarum esset virulentiæ. Aliis verbis: si vel particulam guttæ

eius in sanguinem hominis vivi intuleris, celerius eum occides quam

si glande[2] eum in corde feriisses.”

“Nihilne ergo hominem servare posset?” quæro ego.

“Nihil omnino. At ego non dixerim prorsus fieri non posse ut siquis

tibi securi adstet, atque intra momentum, postquam venenum manui tuæ

infusum fuerit, brachium humero tenus decusserit, nullam spem vitæ

superesse; verum id citissime fieri deberet, quin et tunc quæstio

esset fortunæ. Freylinghuisen existimat id inventionem esse novam.

Ego nego. Potius aliquis mihi videtur præscriptum Mediceum vetus

reperisse. Fortasse hæc formula in occulto forulo erat recondita, ut

semper esset unde mechanisma ali posset.”

“Mi Godfrey,” quæro eum, “usquene desiderio eius rei experiendæ

teneris?”

“Nunquam magis; forulum illum occultum explorare pergam. Atque si

dentes illi feriant — esto, ero paratus. Vide sis quid hodie

fecerim.”

His dictis e sacculo aliquid produxit, quod manutium[3] chalybeium

esse videbatur, veluti quæ in sutis[4] videmus veterum. Id manui

induxit dextræ.

“Ut vides, manutium totam manús tegit superficiem,” inquit, “ad

medietatem articulorum usque digitorum. Factum e rigidissima chalybe

est, atque glandem repercuteret. Atque videsne mi Lester, quí in

medio cavatum sit?”

“Video,” inquam, “mirorque cur id ita feceris.”

“Aliquantulum illius veneni, exempli instar, accipere volo. Ex mea

enim sententia, quum dentes manum percutiunt, ictus guttulam, vel

duas, eius veneni inde elicit. Nolo ut guttulæ eæ depereant, sed

potius ut in ista cava decurrant, collectasque summá curá phialæ

committam. Finge modo quid id sit, mi Lester! — venenum Mediceorum!”

Sedens paulipser partim hilaris eum aspectabam, partim miserescens.

Miserum enim erat futurum novisse ut sua theoremata utpote

pulchritudinis plena, mox in nihilum recidant, quum ipse iis adeo

delectatus ac beatus fuerit. Insuper quam egregiam ea præbitura erant

historiolam! Obtutu meo oculis capto, manutium chalybeium in sacculum

recondidit.

“Hem, quid nunc est rei?” quærit placide.

In responsum produxi remulcale, eique tradidi. Superciliis caperatis

id legit.

“Nonne istud nostra bella somnia paululum acu terebrat?” quæro tandem

ex eo.

Cogitabundus capite annuit.

“Ita equidem,” et nuntium iterum ad verbum legit. “Delectus Armand

necdum te visit?”

“Necdum; nuntium enim non multo ante circiter horam tertiam accepi.

Fortasse cras aderit.”

“Arcam illi utique tradere debebis?”

“Prorsus ita, sua enim est. Saltem non Vantine est.”

Nuntium in involucrum recondit, mihique reddit. Quam fuerit animo

turbatus atque confusus, e rubore vultus facile perspexi.

“Nihilo secius,” fatur denique, “arca illa mihi tamen cordi est,

Lester, optoque ut eam tam diu quam possis, detineas. Ego saltem

usque eo non dederem, donec alteram, a Vantine emptam ille tibi

traderet.”

“Ut id agat utique dabo operam,” annui protinus. “Absque dubio id

aliquot exiget dies — si vero arca Vantine usque Parisiis sit, etiam

plus.”

Godfrey digito pincernam accersit, petit rationale,[5] solvit.

“Nunc vero, age, procedamus inspiciamusque istam arcam,” inquit, “ut

fuit in votis. Me insanire putabis, Lester, verum ne illud remulcale

quidem fidem meam, occultum illum forulum existere, concussit.”

“Cæteraque omnia?” quæro.

“Prorsus omnia,” tractim respondet. Interim dum ædes Vantine

attigeramus nullum verbum protulit. E torsis tamen superciliis satis

perspexi quanto nisu conaretur arcanum eius foruli explicare.

“Obsidio videtur iam soluta,” dixi ego, nobis e vehiculo

descendentibus.

“Obsidio?”

“Parks mihi per telephonum nuntiabat consortes tuos locum hunc

obsedisse. Ego autem obsidentibus resistendum iussi.”

“Miselli iuvenci!” ait subridens. “Ægrum cogitatu est hos id solum

scire quod Grady eos docere possit!” His dictis ad ædes accessit

easque undique circumspexit.

“Quonam in cubiculo est arca sita?” quærit.

“Cubiculum anticum illic, a lævo est, ubi duas fenestras cernis

obtabulatas. Arca in cubiculo angulari est — cis una est fenestra,

citra sunt duæ.”

“Exspecta modo dum accuratius perspiciam,” me monet, humilique

sepimento superato, celeri gressu præterivit ædium frontem et latera,

angulum prætergressus. Haud plus uno minuto abfuit. “Salva omnia,”

submissa voce, allevatus animo renuntiabat.

“Utique sunt salva et tuta. Certe tibi visum non est —”

“Si arca id quod putavi celat, Lester — quin,” subiungit acrius, meo

obtutu animadverso, “quod et nunc credo eam celare — tuta et salva

sub robustissimo fornice Argentariæ Nationalis Urbanæ non esset,”

quibus dictis ut pulsarem innuit.

Parui silens.

Parks fere momento ipse adaperuit, cuius e lineamentis facile

divinavi quam nos videndo gavisus sit.

“Heus, mi Parks,” alloquor eum dum intro, “spero hic cuncta prospere

geri.”

“Prospera omnia, mi Here,” respondit. “Sed tamen nervos nostros

tentant.”

Interea dum lænam pendendam Parks trado, motum pone me percipio, et

conversus video Rogers in camula sedentem.

“Heus te,” alloquor eum, “iamne circuire vales?”

“Valeo, Here,” respondit, nec me aspiciendo. “Satius existimavi

descendere et in societate Parks versari.”

Parks paulisper amariuscule subrisit.

“Quod ego id expetivi, Here Lester,” ait. “Hic enim adeo solum me

sensi ut aliquem vel solius collocutionis causa adsciscendum

existimarem. Præsertim quum suscitabulum prædonium sonare cœpisset.”

“Suscitabulum prædonium?” cito exclamat Godfrey. “Quid ais?”

“Habemus enim in fenestris suscitabula contra prædones. Id quidem

interdiu avertere solemus, hodie tamen satius duxi adversum servare,

itaque medio postmeridiem revera tinniit. Primum aliquem domesticorum

fenestram aperire tentare putabam, sed nullus id temeravit. Certe

puto aliquid infausti evenisse.”

“Visumne ivisti fenestram?” quæro ex eo.

“Ivi visum equidem; nam et lictor advenit sciscitatum quid

accidisset, et una circuivimus fenestras exploratum, sed clausas

omnes reperimus. Inde quodammodo meticulosus paululum factus sum.”

“Suscitabulum usquene operatur?”

“Non operatur; lictor me docebat circinationem alicubi ruptam esse,

seque fabros, qui apparatum instituerant, extemplo edocturum; sed

hactenus nemo advenit.”

“Satius arbitror, ut ipsi fenestras exploremus,” suadet Godfrey. “Tu,

Parks, hic manebis. Nos eas ipsi reperiemus; nolo ostium vel pro

momento temporis sine custodia relinqui.”

Nos interim unam fenestram post alteram exploravimus, quocirca

minutissima cura, qua Godfrey singula inspexerat, me stupore

perculit; nam ne somniare quidem valebam quonam ista sedulitas

tenderet. Circuivimus pedeplanum[6] indagando quin aliquid momenti

reperissemus.

“Inspiciamus nunc carpusculum,” invitat ille, deorsumque per gradus

viam flectit ita paratus, ut inde intellexissem eum iam antea domum

perscrutatum esse.

In culina offendimus cocam atque ancillam uná sedentes et submissa

voce colloquentes. Sollicitæ nos exspectabant, sed ego ad animos

earum permulcendos constiti, dum Godfrey rimabundus processit. Mox

eum me vocantem audivi.

Eum in camera quadam veluti ruderaria, ante singulam eius fenstram,

laternula electrica in manu, stantem reperi.

“Specta modo eo,” voce motu animi tremula radiis luminis eo flexis

commisuras[7] quadraturæ unius fenestræ superiores et inferiores

indicat.

“Quidnam id est?” quæro momento post. “Nihil mali cerno.”

“Nihilne? Nonne vides paratas insidias domum istam hac nocte

invadendi? Quidnam hoc aliud indicat?”

Ungue igitur unius digiti extrema tortilis intexti[8] revulsit. Iam

nunc et ego perspexi tortile rescissum fuisse.

1. Subaudi navi.

2. Glans, -dis, f., proprie fructus quercuum; linguá tamen

\ militari est argilla, sæpissime plumbum, in speciem glandis

\ fictum, cuius magnam copiam funditores Romani in hostes fundis

\ iaculari consueverunt. Glandes plumbæ huiusmodi repertæ sunt

\ sic inscriptæ (O, Dea) ROMA FERI, nempe hostem. Proinde etiam

\ globuli, quos milites moderni e sclopetis sclopellisque

\ eiaculantur, quum et specie vix differant, glandes

\ appellantur.

3. Est operculum, sive vestis manuum; Romanum est.

4. Súta, -orum, thorax, cataphracta, tegumentum metallicum

\ pectoris, aut totius corporis, ad avertendos ictus telorum.

5. Rationalis, -e: linguá negotiali Romaná litteræ rationales

\ significant pretia rerum scripta, quia rationem reddere est

\ numeris ostendere quid quæque res valeat, aut quid actum vel

\ gestum sit; rationarius itaque est scriba, qui sumptus

\ computat; litteræ, chartæ in quibus sumptus, erogatio pecuniæ,

\ aut debita numeris exprimuntur rationales, vel, per

\ substantivum, rationalia audiunt.

6. Pedeplánum, -i, est ea pars cuiusque ædificii, quæ in plano

\ est cum pedibus in via ambulantium; est supra carpusculum,

\ contignatio prima.

7. Commisura, -æ, linguá fabrorum technicá contagionem, sive eum

\ locum significat, ubi oræ, latera, duarum tabularum sese

\ contingunt, et plerumque glute vel glutine, compinguntur. Hic

\ contagionem indicat superioris et inferioris quadraturæ

\ fenestrarum, ut ea in America fiunt.

8. Tortile intextum est filum æreum, plerumque cupreum vel

\ ferreum, quod tela quadam, potissimum sericea, ita obtegitur,

\ ut armatura quædam inter manum attrectantis atque metallum

\ intersit, alioquin manus ictu electrico feriretur.

Caput XI.

Oculi Ardentes.

Pro momento temporis gravitatem rescissi tortilis totam haud

intellexi. At — mox perspexi.

“Illa mea somnia,” minime motus Godfrey ait, “iterum revivescunt.

Aliquis etenim viam sibi in hanc domum ista vespera invadendam

parabat — aliquis, utique, cui arca illa ex re est.”

“Certe ille nullum tempus trivit,” interpretor ego.

“Sciebat nempe nullum ei suppetere. Quum tu foros eos pendendos

curasti, ille intellexit te eum monuisse, propositaque perspexisse.

Non ignoravit ipse suscitabulum, se tortile scissuro, tinniturum,

nisi esset seiunctum; sed ipse æque novit pacisci posse futurum ut

nulli in domo innotescat, si ipse tortile ruperit, nec ante crastinum

diem rupturam reparatum iri.”

“Numquid eum insidiis capere non possumus?” quæro ego.

“Tentare quidem possemus, sed cœptum id, Lester, perquam est

lubricum.”

“Unum cœptum temerarium sufficiet pro die,” respondi ego cum

suspirio, quandoquidem mihi fides occulti, veneni, cæterarumque rerum

cum impetu redire cœpit. Fere pœnitentem me erga Godfrey gessi, quod

unquam ausus sim circa eum dubitare. “Satius erit dubitare, sed

exspectare ac videre utrum primum vitá evadere queamus, quam alterum

paremus.”

“Recte mones,” ait Godfrey ridens. “Rupturam hanc tamen reparabo.”

Cultellum itaque exprompsit, binos aut ternos uncos, qui tortile

destinatum tenebant, laxavit, tortile utrimque propius contraxit,

velaturam deglupsit, extremos fines tortilium in laqueos inflexit,

copulavit ac revinxit.

“En,” inquit, “totum refectum. Si perfractor fenestram attrectaverit,

suscitatorium in motum aget. At non puto eum id facturum. Quin

existimo eum suas machinationes patefactas esse iam sentire.”

“Quí id sciat?” dubitans quæro.

“Si oculis hanc fenestram prosequitur, quod eum facere credibile est,

lumen meum vidit. Fortasse et nunc vigilat.”

Opacum fenestræ quadrum haud sine quodam tremore contuebar. Iam

negotium istud nervos meos iterum afficere cœpit. Sed Godfrey humeros

exagitans se avertit.

“Nunc tandem ad arcam,” fatur, mihique in ascensu postico præivit.

Rogers usque in camula desolatus sedebat, et propius eum aspiciendo

percipere poteram quam pallidus deiectusque esset. Quæque eius

sollicitudo fuerit, imo eius animo insidere satis constabat.

“Quidquamne habes, Rogers, hac vespera?” mite ab eo peto, “quod nobis

edisserere velis?” At ille nihil nisi caput agitat.

“Iam quæ scivi, mi Here, omnia tibi narravi,” voce respondit

submissa.

“Vexare te non pergam, Rogers,” prosequor sermonem, “vellem tamen ut

rem tecum reputares. Opem meam, siquando egeas, tibi adfuturam

scito.”

Oculos suos cito in me sublevavit, sed protinus se recepit et obtutum

avertit.

“Gratiam tibi habeo,” respondit, nec quidquam plus.

“Nunc vero,” moneo asperius, “te surgere iubeo. Velis, Parks camulam

a foribus amoliri.”

Parks vultu stupenti obsequitur.

“Eo certe non intrabitis, mei Heri!” obtestatur me Parks ansam forium

tenentem.

“Intrabimus vero,” respondi, foresque pandi. “Estne — est . . .”

“Non est,” interpellat Parks, divinando. “Libitinarii capulum

attulerunt, cadaver imposuerunt, et hoc postmeridiem in exedram[1]

dimoverunt.”

“Valde placet. Nunc cuncta lumina accensa habere volo, mi Parks,

prorsus ut vesperá hesterná.”

Parks manu intra ianuam porrecta deflectorium electricum advertit.

Tum discedens, sed cerá[2] iterum reversus, lumina spiritús

lithantracini accendit. Intra momentum lumina interioris quoque

cubiculi exarserunt.

“En, Here mi, habes tua lumina,” inquit Parks versus ianuam recedens.

“Quidquamne me vis?”

“Modo non. Exspecta tamen intra ambitum. Fortasse opus te habebimus.”

Monere eum volebam ut securim in promptu haberet, nisi quod Godfrey

subridentem vidi.

“Bene, mi Here,” respondit Parks, haud dubie lætus discedens clausit

ianuam.

Post hæc in interius cubiculum præcessi.

“Ecce hic ea est,” inquam, capitis nutu indicans arcam Boulé, in

pleno stantem luminum fulgore, quaque particula intestini operis

basilisci oculorum instar micante. “Haud sero est, mi Godfrey, eam

missam facere.”

“Imo vero est,” frigidiuscule ipse refert dum tunicam exuit. “Iam eo

momento quo mihi historiam eius narraveras sero fuit. Quid? Lester,

si eam nunc mitterem, nunquam amplius dormirem!”

“Sin vero minus, nunquam amplius evigilabis,” subiunxi.

Leni risu respondit.

“Quam asper tu vates es! Admove sis sellam, meque observa.”

Interim manicas subuculæ suæ sursum volvit, laternulam autem

electricam iuxta arcam deposuit. Dein brachiis plexis paulisper

oculos in eximio opere heri Boulé pavit.

“Est hæc revera pulchritudo ipsa,” tandem fatur, tum forulos

pusillos, unum post alterum, evulsit, inspexit singulos, tum magná

cura singulos in sellam deposuit. “Decernendum nunc puto utrum alia,

occulta, spatia hic non delitescant,” ait.

Tum mensuram eburneam plicatilem e sacculo produxit, eam explicuit,

mensurasque tam minutas et abstrusas in omnes partes instituere

cœpit, ut fere per dimidiam horam nullum verbum edidisset. Dein aliam

admovit sellam et iuxta me consedit.

“Certe in ambages incurri,” fatur denique, “quod ut eveniret, absque

dubio mens artificis huius arcæ fuit. Totus fundus scriptoriæ

occlusus est, hi autem tres foruli exiguum tantum spatium explent.

Tum tergum arcæ geminatum esse videtur — ni plus, estque illic

spatium trium digitorum, de quo rationem reddere nequeo. Est ergo

facile credibile spatium illic satis interesse etiam duodenis forulis

occultis, si Matronæ de Montespan ita visum sit. Nunc vero speculemur

technam eius.”

Manum itaque dextram cum chalybeio manutio inseruit, et ante arcam in

solum desedit.

“A fundo igitur exordiar,” inquit. “Siquod præterivero punctum, ad id

me revoces, velim.”

Digitis suis superficiem æreorum ornamentorum pedum delicatorum arcæ

asperitatesque summa pernicitate percursat. Præsertim in singulis

umbonibus bullisque hæsit partim introrsum premendo, partim sursum

deorsumque tentando, si cederent, at non cesserunt. Deinde ad fundum

processit, adhibitaque suá laternulá, cunctas rimas collustravit, sed

incassum.

Alterum dimidium horæ ita explevit, et quum denique ex imo arcæ fundo

sese subduxit, totus vultus sudore manabat.

“Opus arduum est,” inquit demum residens, frontemque tersitans.

“Tamen, nonne, Lester, magnæ pulchritudinis ista est? Quanto plus eam

speculor, tanto videtur admirabilior.”

“Explicui et Vantine me eius rei iudicem parem haud esse,” respondi,

“neque modo sum.”

“Ne ego quidem, tamen quantum in me est, æqui bonique facio.

Pulchritudo ista obryssa est ætatis Ludovici Quatuordecimi — artis

splendor ad — issimum gradum sublatus. Cerne modo opus musivum in

fronte — quidquamne elegantius tibi fingere potes? Et quid de

cælaturis — nihil in iis frigidi et ieiuni. Cælo ea ornamenta erant

exsculpta, qui manibus obediebat principis cuiusdam artificis —

ipsius fortasse heri Boulé. Nec mirum si Vantine ob eam rem furebat.

Foriculum tamen eum necdum reperimus,” et his verbis sellam suam

propius arcæ admovit.

“Unum te monitum esse vellem, Godfrey,” alloquor eum: “si tu digitis

ambarum manuum scalpitare perrexeris, ut adhuc fecisti, fieri tam

facile poterit ut læva, quam ut recta manu feriaris.”

“Vera memoras,” probat ille. “Si me id iterum facientem videris

admone me sis!”

In fronte arcæ tres erant foruli; hos Godfrey evulsit. In locum unde

hos exemerat, manum rectam ingessit, eumque caute exploravit.

Deinceps digitis percurrit umbones rugasque musivi operis, quo latera

planumque arcæ incrustata erant, et hæc digitatim et unciatim. E

sententia saltem mea, si usquam occulti foruli latuerint, hac

circiter in parte latere eos oportebat; hinc eum spiritu suspenso

prosequebar. Semel dumtaxat existimabam eum reperisse forulum,

particula enim crusti a latere arcæ paucillum digitis cedere

videbatur; nullum tamen occultum choragium attrectatum est; nullus

forulus proruit apertus; nulli dentes venenati proruperunt.

“Hem,” fatur denique Godfrey residens in sua sella, frontemque iterum

tersitans, “tantum itaque effeci. Si ullus in ima arca forulus

occultus est, is certe efficacissime est abditus. Nunc superiorem

tentabo.”

Pars arcæ superior ordines continebat forulorum per series, ordo erat

super ordinem, quos fastigium triquetrum claudebat, cuius tympanum

pulcherrimis ornamentis aeneis nitebat. Forulos hos ianua claudebat

duarum valvarum, in medio convergentium, quas opus musivum miris

ambagibus decorum in ornatum tegebat.

“Si forulus occultus uspiam hic delitescat,” hariolatur Godfrey,

“alicubi a tergo occultatur, quod illic spatium videtur esse inane.

At vero de detegenda techna . . .”

Digitos igitur crusto iterum applicat, tum subita perculsus

cogitatione, parvulas figuras aeneas in tympano tentat, reperit tamen

eas solidas et immobiles esse.

“Untum tamen certum est,” fatur iterum, “technam, qualiscunque ea

cæteroquin sit, eiusmodi esse indolis ut casu inveniri — uti siquis

stans, verbi causa, latus ei applicet, nullo modo possit. Nec satis

est ut choragium tantum premas; quin necesse videtur esse seriem

vectium certo ordine tractari et operari certo ordine oportere,

alioquin forulus nunquam aperietur. Vereor ne repulsam feramus.”

“Graviter rem me ferre asserere haud queo,” retuli ego animo

allevatus. “Ego quidem ex mea parte æquo feram animo si forulus in

sempiternum delituerit.”

“Ego non item,” paucis refert Godfrey, strictis superciliis residens

arcamque aspectans. Mox iterum surrexit arcamque a tergo palpare

cœpit.

Nescio quid id fuerit — nullius enim conscius fui strepitús — vis

tamen quædam arcana oculos meos ad fenestram posterioris partis

cubiculi allicuit. Prope ad summitatem foriculi quem ego et Parks in

locum apposueramus, exiguum erat foramen lunare aliquantum, lucis

gratia fortasse excisum, per quod par oculorum — oculorum ardentium —

speculari videbatur.

Oculi hi in Godfrey tanto ardore erant defixi, ut meum obtutum nec

observare parerent, et sic caput protinus deflexi.

“Godfrey,” alloquor eum, “noli suspicere; cave vertas caput; est

nempe aliquis, qui per foramen fori fenestræ, e regione nobis, nos

speculatur.”

Godfrey prope solidum minutum non respondit, sed opus arcam

explorandi commode prosequebatur.

“Tene se aspectantem videt?” quærit denique.

“Non videt; omnis te speculatur oculis e fronte pæne procidentibus.

Nunquam tales vidi oculos!”

“Ullamne vultús eius partem vidisti?”

“Non vidi; foramen exile est. Digitos unius manús eius videor

vidisse, dum se loco continere conatus in foramine tenebat.”

“Qua in altitudine est foramen?”

“Prope ad summitatem fenestræ.”

Pauca post momenta Godfrey ad sellam suam revertit, consedit, atque

mucinium[3] sensim in vultum induxit. Dein proclinatus pedes arcæ

aspectare affectabat.

“Vidi eum,” inquit. “Sive potius oculos eius vidi. Nonne quam sunt

sævi.”

“Oculi tigridis sunt,” ex animo persuasus respondi.

“Enimvero, dum iste nos ex extrinseco speculatur, usui haud erit opus

nostrum prosequi. Nam si etiam forulum occultum reperiremus, eodem

fere momento uterque nostrum moreretur.”

“Aisne fore ut iste nos occisurus esset?”

“Eodem momento nos traiiceret. Finge tibi, Lester, quanta ista esset

consternatio! Parks audiret duos ictus sclopelli, irrueret, nosque

hic mortuos reperiret. Grady in convulsiones raperetur — ac per

aliquot dies ambo celebres essemus.”

“Ego vero celebritatem alio quodam modo quæram,” inquam immotus.

“Ecquid hac de re statues?”

“Capere eum tentandum puto; quod si efficeremus — tum sane

celebraremur! At cœptum eiusmodi est quasi scorpionem capere — certum

esset nos detrimentum laturos. Si ille homullus est, quem esse puto,

omnium mortalium ille maxime periculosus est.”

Interim superficiem arcæ palpare perrexit. Quod ad me attinet, nescio

quid non pactus essem, si eosdem oculos micantes iterum conspicere

mihi datum esset. Ii enim inussi esse videbantur; urentes radios in

tergo meo sursum deorsumque mihi cursare persuadebam.

“Quid non prodeam acsi aliquid prosequerer?” suasi ego. “Tum ego et

Parks circumcurrentes cornu eum haberemus.”

“Quin non tu eum, sed ipse te haberet. Tibi nulla pateret occasio. Si

est in superiori contignatione fenestra supra illam, aliquid in eum

demittere posses, aut vero nostro Parks liceret eum sclopello

traiicere —”

“At nonne id ignavo admodum modo fieret?” sciscitabar.

“Mi amice, Lester,” obtestatur Godfrey, “si aspidem aggrederis, nonne

id nuda manu haud tentabis?”

Prorsus invitus — oculos iterum ad fenestram converto . . .

“Decessit!” exclamo.

Godfrey binis saltibus fenestram attigit.

“Cerne modo istud!” ait, “tum fatere utrum ipse non summo sit

ingenio!”

Oculis secutus digitorum indicium, vidi e regione foraminis tabulæ

simile foramen vitro esse incisum.

“Lurco ille omnia prævidet,” cum admiratione fatur Godfrey. “Existimo

eum illud foramen instantibus tenebris excidisse. Oportet eum

prævidisse futurum ut nos arcam hac vespera exploremus — ipse vero

non modo videre, verum etiam audire volebat. Quidquid diximus, mi

Lester, ipse audivit.”

“Prosequamur eum!” clamito ego, et quin responsum exspectassem,

anticum conclave persultavi, foresque in ambitum ducentes cito

aperui.

Parks et Rogers foris, in camula, in ambitu, sedebant; nunquam antea

vidi duos homines adeo perterritos.

“Per Deorum fidem, Here Lester!” halitabat Rogers, qui manibus gulam

stringens stabat.

“Herus Godfreyne is est?” clamat Parks.

“Aliquis est hic foris. Ad manum habesne sclopellum, Parks?”

“Ita habeo,” idemque e sacculo evulsit.

E manibus eius id eripui, aperui ostium, cancellos transilii,

iuxtaque murum ad angulum usque prorepsi.

Dein omni mea audacia evocata, circum cornu assultum molior.

Nemo in conspectu erat; sed e quodam loco propinquo cachinnus

derisorius ad aures meas pervenit.

1. Exedra, -æ, est cubiculum amplius et ornatius, ubi peregrinos

\ excipimus, aut ubi familia congregatur; diversa est ab œco,

\ (-us, -i) qui ostio contiguus est.

2. Cera, -æ, est candela e cera tenuis, quá lampades altius

\ pendentes succendimus.

3. Est tela, quam in sacculo gerimus, ad mungendum nasum

\ adhibita.

Caput XII.

Godfrey Exterritus.

Oculis usque fixis stabam, cachinnus usque in auribus resonabat, quum

Godfrey ad me accessit.

“Ipse utique evasit,” fatur frigide.

“Prorsus ita; cachinnantem eum audivi!” inquam.

Godfrey me subitaneo obtutu aspexit.

“Age, mi Lester,” fatur solabundus, “cave nervis tuis cedas.”

“At hic non de nervis quæritur,” obtestor ego fere æstuans,

“distincte audivi. Nec ab hinc procul abesse videtur.”

“Procul admodum quominus nos eum capiamus,” regerit Godfrey, atque

laternulam gerens ad limen fenestræ atque solum circum, inspectum

accessit. “Hicce est locus ubi ille stetit,” fatur, nam vestigia

satis erant clara. “Viam qua se reciperet utique paravit,” subiungit,

dum laternulam huc et illuc versans, plagam eius per cæspitem

indagabat, herbæ tamen adeo erant densæ ut nulla species vestigiorum

reperiri posset.

Lentis gressibus itaque in domum redivimus, quo facto, Godfrey ad

arcam ulterius explorandam consedit.

“Vires meas omnino excedit,” tandem fatetur; “nec alio me modo

confido forulum reperire posse quam securi. Non tamen lubet istam rem

comminuere —”

“Nec miror! Id enim esset quasi Venerem Miloniam contundere.”

“Vix tantum esset nefas. Tamen in præsenti eam haud confringemus.

Enchiridia de occultis forulis prius evolvam — aliquid fortasse quod

mihi usui esse possit reperiam.”

“Ac tandem,” spe deiectus respondi, “idgenus forulos plane non

exstare reperies.”

Sed Godfrey nutu capitis id negavit.

“Ego vero, mi Lester, hac in re tibi minime assentior. Paciscor tecum

lurconem eum, qui nos speculabatur, hos sine labore momento temporis

posse reperire.”

“Certe ipse perquam verebatur ne tu quoque id posses.”

“Non sine causa,” acriter refert Godfrey. “Cras iterum agrediar. Unum

tamen videndum, ne amicus noster, qui oculis illis ardentibus est,

nos antevertat.”

“Tabulæ illæ satis firmæ sunt,” respondi, “nec Parks stultus est.”

“Vera memoras,” probat Godfrey, “fori illi satis sunt firmi — denis

minutis eum arcebunt — vix diutius. Quod ad Parks attinet, is vix

dena minuta secunda duraret. Tu quidem singularem huius nebulonis

indolem capere non videris.”

“Vesperi hesterno,” inquam, verborum eius recordatus, “admiratione

illius ductus, tamquam maximum nostrorum temporum malefactorem eum

memoravisti.”

“Equidem non diffiteor,” ait Godfrey in me renidens, “rem paullo plus

iusto exaggerasse mihi contigit. Quid si eum unum dixerim maximorum —

certe satis magnum qui nos, nisi admodum caveamus, circumvenire

possit. Interim consultum duco Simmonds per nuntium rogare, ut ad

custodiendam domum binos submittat lictores. His foris, Parks autem

intus, vigilantibus res satis tutæ existimari poterunt.”

“Ita et mihi videtur,” respondi. “Horum præsidio totum exercitum

repellere parare videberis. Cæterum quis tandem iste hirquitallio[1]

est, Godfrey? Nam tu eum formidare videris.”

“Timeo eum profecto, si ille is sit quem esse arbitror — quod quidem

modo mera est hariolatio. Exspecta tamen diem unum vel alterum. Nunc

Simmonds evocabo.”

Dum hic ad telephonum secessit, ego iterum ante arcam speculabundus

consedi, eamque stupens mirabar. Quænam insidiæ illæ erant, meditabar

mecum, quæ circa hanc arcam veluti centrum, texebantur? Quisnam ille

erat quem Godfrey tam formidolosum sibi fingebat? Curnam ille Vantine

victimam sibi selegit?

Godfrey interea dum ego in his arcanorum ambagibus cœcutiebam,

revertit.

“Factum est,” ait. “Simmonds duos ex optimis suis delegit ad hanc

domum custodiendam.” Pauca momenta stans demirabatur arcam. “Cras

mane redibo ad iterum tentandum,” prosequitur; “interim manutium

cataphractum in sella reliqui, si fortasse tu ipse, Lester, tentare

velles . . .”

“Dii meliora!” obtestabar. “Interim satius erit Parks de tuo adventu

edocere, ut te intromittat. Futurum spero ut te, Godfrey, non cadaver

hic postratum inveniam!”

“Idem et ego! Non tamen id futurum exspecto. Recte mones; dic Parks,

sodes, ut me, quandocunque venero, intromittat. Nunc vero de Rogers.”

“Quid de eo?”

“Rem mecum perpendendo reperi expedire ut eum hac vespera

quæstionibus urgeam. Sed fortasse præstabit donec plura congessero

exspectare.” Post brevem ad cogitandum moram, “id faciam,” inquit,

“exspectabo. Ne errem, perperam nihil faciam.”

Deinde una in ambitum prodivimus, monuique Parks ut Godfrey,

quandocunque domum intrare vellet, admitteret. Rogers usque in camula

sedebat adeo mœstus ac deiectus, ut eius miserescerem. Interim

reputando mecum perspicere cœpi et exspectare futurum, ut Rogers,

quidquid ab eo rescire vellemus, si modo unius diei aut duorum moram

interponeremus, quin cogamus sua sponte fassurus esset, siquid a

nobis celasset.

Hanc meam sententiam per gradus descendens Godfrey aperui.

“Recte fortasse ea de re sentis,” putabat ipse. “Nec ille misellus

mihi pravus videtur. Aliquid illi evenit — aliquid circa illam

mulierem — quod ipse nunquam sit eluctatus. Experiendum nobis erit

quid id fuerit. Eho, ecce hic sunt homines Simmonds nostri,” ait ipse

dum Lictores duo ante domum constiterunt.

“Tune herus Godfrey es?” alter quærit lictorum.

“Is sum,” respondit Godfrey.

“Herus Simmonds adventum nostrum tibi, si hic esses, significare nos

iussit.”

“Consilium nostrum est,” ait Godfrey, “ut vos domum custodiatis —

custodiatis undique — circuite eam penitus, dateque operam nequis eam

appropinquet.”

“Tenemus, mi Here,” quo dicto digitos ad galeam levaverunt, tum unus

circuivit ad posticam domum, alter vero a fronte stetit.

“Si hi se fortasse occulerent,” suasi ego, “nebulo ille auderet

reverti, et sic intercipi posset.”

Godfrey tamen capitis nutu negavit.

“Reditum eius experiri nolo,” inquit, “satius habeo eum absterreri.

Consultius est ut nos cavisse intelligat.” His dictis præterlabens

pilentum gestu accersens, scamellum eius uno pede ascendit, tum, “Iam

te, mi Lester,” inquit, “antea docui me eum formidare. Tu fortasse me

iocari putavisti, at id non ex ioco dixi. Nunquam in vita mea magis

serio locutus sum. Ad officinam Record,” ait pilentario,

strepentibusque rotis avectus est me post eum diutius spectante.

Ut domum versus progrediebar, agere, quin de isto arcano homine, qui

animum Godfrey tantopere affecerat, serio cogitarem, non poteram.

Nunquam memini eum de se cum ullo adversario conferendo dubitare; at

nunc congressum fugiebat, aut certe reformidabat — ne scilicet

superaretur aut eluderetur! Quantus sic honor huic arcano ignoto

tributus sit nemo nisi ego divinare potui.

Tum vero cachinnum illum derisorium recolendo aliquantum et

trepidavi. Dein per humerum respectans gressus meos acceleravi, nam

si Godfrey sibi timendum putavit, quanto magis id mihi conveniebat!

Pudore quodam agnovi me allevari quum ad contubernium meum perveni

Marathon, ianuamque meam obseravi.

Antequam tamen decubuissem, a Godfrey iterum nuntium accepi, per

telephonum enim evocatus, vocem eius agnovi.

“Nihil nisi te docere cupivi, Lester,” inquit, “recte te divinasse.

Mysteriosus ille Francus navi La Touraine huc pervenit, egressus

autem est heri meridie, vectus vero erat interstegio; cæterum

institoribus de eo nihil constabat. Quo circiter tempore ad Vantine

pervenit?”

“Circa horam secundam, ut puto.”

“Itaque a navi rectá eo ivit, ut tu putavisti. Hinc palam fit quare

ignotus omnibus fuerit. Societas navigatoria sacciperium quondam suum

possidet. Faciam ut id cras aperiant, tum quis fuerit fortasse

cognoscemus.”

“Verum, Godfrey,” interpello ego, “quid de isto altero catulastro —

de homine oculorum ardentium? Mihi iam medullam ustulat!”

“Noli id pati, mi Lester!” ait ridens. “Nullo in discrimine versamur,

nisi dum ad arcam prope sumus! Tempestas circum eam sævit. Nihil plus

modo dicere queo. Sospitem tibi noctem! Vale multum!” quibus dictis

auscultatorium pependit.

1. Hirquitallio, -nis, sive hircitallio, iuvenis hircus, hœdus,

\ hœdulus, ephebus, catulaster, adolescens virilitatem

\ affectans.

Caput XIII.

Egregius quidam Salutator.

Postero die, paullo post meum in officinam adventum, ministellus,

solemni quodam agendi modo, a cuius moribus perquam alieno, schedulam

mihi offerebat, quam ego non parum stupens aspexi. Visá eá, fateor,

et mihi verecundus reverentiæ timor subrepsit, quandoquidem tessella

nomen ferebat Sereni Hornblower.

Cæterum nomen satis ignotum præterquam legumdoctis grandium orientis

trium urbium, Neo Eboracenæ, Philadelphenæ atque Bostonciæ; nam

Serenus Hornblower nunquam est functus publico munere, nunquam verba

publice fecit, nunquam respondit allocutioni epulari, inter delectos

publice nunquam sedit quantum constat, dicam[1] in curia publice

nunquam pertractavit, nunquam causam coram iuratis dixit — uno verbo,

nomen eius in diurnis nunquam, ullo modo, iactatum est, et tamen

proventus sui proventus cuiuscunque advocati huius regni ita

superaverunt, ut hi triginta libellæ[2] tantum esse viderentur.

Etenim Serenus Hornblower iuriumconsultum optimatum nostrorum

fiduciarium egit. Id munus ipse multos annos gessit, atque fama fert

nullum unquam in publicum probrum devenisse. Clientes summá curá

selegit; negotia millionariorum Pittsburgicorum, tametsi perquam

fructuosa, nunquam non recusavit; sed magnopere sibi cordi esse

videtur, eoque superbit, ut opinio famaque vetustiorum familiarum,

etiamsi progenies earum quandoque in turpissima inciderint probra,

sarta tecta servarentur. Siquis e prosapia sit “Pilgrims,”[3] aut

“Patroons,”[4] herus Hornblower nullam amplius commendationem ab eo

exigit.

Prudentiá et sagacitate in clientes incredibili cluet; et tamen

quibus contigit adversas sibi partes eum tueri, post haud multum

temporis senserunt sub involucris mollibus byssinis pugnum maxime

formidabilem loricatum delitescere. In summa, ipse vir erat omni

numero mirabilis, qui si permoveri posset ut commentarios vitæ actæ

scriberet — quod quidem extra limites rerum possibilium positum est —

lectoribus delitias præberent vere mirificas. Mihi antea nunquam

contigit sive privatim, sive per negotium, eum convenisse, proinde

cum aviditate quadam ac zelo ministellum sine mora in officinam meam

eum invitare iussi.

Verumtamen Serenus Hornblower aspectu nihil horum prodidit. Fama eius

facile suscitare poterat opinionem alicuiusmodi hominis medii inter

Uriah Heep atque Sherlock Holmes, atqui huius in aspectu nihil

dissimulantis, nihil insimulantis discernebatur. Quin vir ipse erat

mediæ ætatis, bono animo vigoreque turgens, paullo corpulentior,

vultu vegeto ac raso, oculis admodum cæsiis, cæteroquin bene pastus,

morsibusque mentis mali consciæ solutus. Si illi in Latavia obviam

factus fuissem, eum pro mimo, vel histrione perito ac maturo

habuissem. Aliquid in eius intuitu Iosephum Jefferson in memoriam

aspicientis revocabat — fortasse clari et cæsii eius oculi. Iste ipse

aspectus in causa esse poterat cum indole aperta et audaci quare in

suis cœptis tanto successu floreret.

Manibus ultro citroque porrectis, sede capta, protinus in medias res,

ob quas venerat, pedibus ivit. Si nunc, ubi iam perspectam habeo

delicatam rei naturam, hanc rem mecum reputo, etiam magis admiror

paratum patulumque eius animum; quo tamen plus hæc recolo eo magis

mihi persuasum est eum omnia in antecessum minutatim excogitavisse

quid mihi dicturus esset. Quicunque propositum in antecessum

elaboratum mente serena, acsi nihil præparatum esset, animo placido

exsequi valet, suis æmulis necessario longe antecellit.

“Mi Here Lester,” fatur ille, “ex auditu teneo te bonorum Philippi

Vantine administratorem esse.”

“Nostrum consortium est,” correxi eum.

“Sed tu, in persona, negotiis eius attendisti?”

“Vera memoras.”

“Ipse, ni fallor, veteratæ supellectilis exstitit coactor.”

“Ita fuit.”

“Novissimoque suo in Europa itinere, unde nuper rediverat ab Armand

et Fils, Parisiis, arcam Boulé præstinavit.”

Quendam sensum stuporis reprimere haud poteram.

“Remne agis Armand et Fils?” quærito.

“Minime. Rem cuiusdam matronæ ago, quam pro re nata Matronam X

appellabimus.”

Cogitatio animum mihi subiit Matronam X, mysteriosamque mulierem

Francicam unam fortasse eamdemque esse. Dein ut absonam respui.

Serenus Hornblower clientem idgenus non acciperet.

“Herus Vantine arcam eiusmodi revera emit,” respondi.

“Estne ea in tua possessione?”

“Est in suis ædibus quædam arca Boulé Parisiis submissa, sed paucis

ante suum decessum horis me docuit herus Vantine non eam esse quam

ipse præstinavisset.”

“Aisne errorem in transmittendo factum?”

“Sic rem existimavimus, atque remulcale ab Armand et Fils id

confirmavit.”

Herus Hornblower parumper deliberabat.

“Ubinam est arca quam herus Vantine revera præstinavit?” quærit

denique.

“Omnino nescio. Fortasse adhuc Parisiis est. Verum delectum quemdam

eorum exspecto me brevi visitaturum, qui rem nobiscum componat.”

Salutator meus iterum conticuit, et obliviosus frontem fricabat.

“Valde est curiosum,” fatur tandem. “Si arca usque Parisiis esset,

putandum foret errorem agnitum fuisse antequam mea cliens de ea

sciscitata esset.”

“Complura alia circa hanc rem plane sunt curiosa,” dixi.

“Quidquamne obstabit quominus mea cliens arcam aspiciat, Here

Lester?”

Nunc meum erat dubitare.

“Here Hornblower,” denique respondi, “nihil te celari velim. Est

quoddam mysterium circa istam arcam, quod solvere pares non fuimus.

Fortasse legisti relata de mysteriosa morte heri Vantine, alteriusque

cuiusdam Franci; uterque mortuus est in eodem cubiculo domús Vantine,

uterque, ut videtur, ex eadem causa.”

Ipse annuit.

“Existimasne hanc arcam ullo modo ad causam accessisse?” cito quærit.

“Ita credimus; licet hucusque nihil probare potuerimus. Sed nunc

arcam solertissime custodimus. Per me nihil quidem obstat quominus

cliens tua eam videat, indulgere tamen ut tangat non possum — aut

saltem quin sciat cur id agere velit. Memineris nihil te mihi

revelasse quare ipsa eam videre vellet.”

“Atqui ego, Here Lester, paratissimus sum causam tibi revelare,”

inquit. “Nihil nisi æquum fecero si te id docuero. Relata quum

audiveris, si tibi ita visum fuerit, Matronam X ad arcam visendam

acciemus.”

“Esto,” adstipulor illi.

Ipse in sella reclinatus, vultu gravi,

“Cliens mea,” inquit, “est prosapia clara cuiusdam familiæ Americanæ

— perquam illustris. Tribus annis ab hinc nupsit cuidam nobili

Franco. Divinare fortasse poteris nomen, ego tamen multo malim ut

neuter nostrum proferat.”

Capite annui.

“Nobilis iste tam prodigus quam infidus exstitit. Fortunas meæ

clientis larga manu solebat diffundere. Pellices suas coram ea

publice ostentare consuevit. Quin et tentare audebat hanc adigere ut

unam earum apud se exciperet. Fateri audeo me eam, quod hunc non iam

dudum reliquisset, stultam iudicavisse. Fiduciarii denique fortunarum

matronæ se ingesserunt, nam pater mulieris, pro sua prudentia, partem

fortunarum filiæ in fiduciam tradidit. Hi debita mariti dissolverunt,

stipendium ei statuerunt, eiusque debitores monuerunt futura eius

debita solutum non iri.”

Per hoc tempus nomen suæ clientis utique iam divinavi, siquidem

singularia hæc ore omnium iam diu longe lateque ferebantur, nec est

cur moneam historiam hanc me attentione etiam augescente auscultasse.

“Stipendium principe dignum est,” pergebat herus Hornblower, “at hero

X id nequaquam suffecit.” Nullum stipendium sufficeret — quo maiorem

acciperet pecuniam, eo plures comminisceretur modos ad eam

disperdendam. Itaque, tandem fur evasit. Eo denique devenit ut

producta artis, venderet, quibus suæ domus affluunt, quæ quidem

reapse meæ sunt clientis, empta enim eius pecuniá fuerunt. Binis

circiter ante septimanis cliens mea, post aliquantum moræ in castello

suo in Normandia reversa, suas urbanas ædes prope denudatas reperit.

Tapetæ, tabulæ pictæ, statuæ — omnia divendita erant. Inter res

cæteras ab eo direptas fuit arca Boulé, qua cliens mea velut

scriptoria uti consuevit. Arca erat pretiosissima; attamen non valor

pecuniarius meam clientem sollicitudine angit, et ad eam recuperandam

urget.”

Hic paulisper conticuit, clarandæque voci studebat, unde probe

intellexi delicatissimam historiæ suæ partem eum attigisse.

“Herus X, memor decoris dumtaxat,” tractim prosequitur, “ut saltem

ipse sibi persuaserat, consilium cepit epistolarum suæ uxoris

servandarum. Hoc propositio contenta forulorum in sellam quamdam

profundi iussit. Erat tamen ibi forulus ipsi prorsus ignotus —

forulus occultus, clienti tantum meæ cognitus. Iste forulus manipulum

occultabat epistolarum clientis meæ, quas ipsa summa sollicitudine

recuperare conatur. De indole harum nihil memorabo — ego, profecto,

vix quidquam de iis scio, siquidem revera nec ad rem meam faciunt.

Ipsa tamen me certiorem fieri voluit, tranquillitate animi, nisi ea

recuperentur, se prorsus nullá frui posse.”

Iterum annui. Nihil profecto erat quare adhuc plus diceret. Etiam ego

mecum reputavi infido marito si par pari rependat, revera nullum ius

ad conquerendum competere.

“Cliens proin mea,” prosequitur herus Hornblower sensim lætus viarum

maxime ardua se feliciter superasse, “ad recuperandam arcam opus

confestim aggressa est. Reperit eam Armand et Fils venditam esse. Eos

quum sine mora adivisset, responsum tulit arcam iam hero Vantine

venditam, et etiam huc transmissam esse. Proinde, sub specie suam

familiam visendi, proxima navi se itineri committit eo vero proposito

ut ab hero Vantine facultatem forulos aperiendi, litterisque potiundi

impetraret. Mors eius suam spem frustravit, et sic destituta, speque

deiecta, ad me refugit. Vix est cur addam neminem ex sua familia

quidquam de his rebus scire, atque plurimum referre ut maritus suus

de iisdem nunquam vel suspicetur quidem. Suo itaque nomine te

appello, veluti testamenti heri Vantine exsecutorem, ut eas litteras

propriæ dominæ restituere ne graveris.”

Miram hanc historiam momento temporis mecum volvens sedebam,

tentabamque eventus novissimi bidui, utrum inter se conveniant,

componere. Non quadrarunt autem — saltem non cum mea theoria de causa

horum eventuum. Non enim profecto Matrona X sua secreta veneno

vindicatura erat!

“Numquis præter tuam clientem novit quidquam de istis litteris?”

quæsivi denique.

“Haud ita puto,” respondit herus Hornblower, languide in me renidens.

“Non enim eius tenoris hæ sunt ut mea cliens eas cuique confidat. Nam

hæ, ut tu, mi Here Leste, iam suspicari poteras, revera infamatoriæ

sunt. Necesse est ut eas quocunque demum pretio recuperemus.”

“Ut plane constare oportet,” monui ego, “minimum duos semper necesse

est quibus litteræ cognitæ sint — auctorem nempe atque cui missæ

sunt.”

“Id non me præterivit, auctor tamen harum litterarum mortuus est.”

“Mortuusne?” repetivi.

“In duello paucis ante mensibus cæsus est,” explicat gravi vultu

herus Hornblower.

“Ab hero X?” rogavi statim.

“Ab hero X,” refert herus Hornblower, pressis labiis residens, quasi

nihil amplius de ea re memoraturus.

Nec profecto erat quare plus diceret. Satis enim de legibus, deque

moribus ac rationibus Francorum cogitandi intellexi ad perspiciendum,

siquando litteræ illæ in manus heri X incidissent, futurum esse ut

ipse prorsum rerum potiretur. Uxor sua omnino in sua esset potestate.

Atque cogitatio mihi animum extemplo subiit eum quodam modo certiorem

factum has litteras exstare, omnibus igitur viribus, ut iis

potiretur, satagere. Hoc cogitatum satis esse argumenti arbitrabar,

quare in partes uxoris eius flecterer.

“Certo scio,” tandem respondi, “herum Vantine sine dubitatione

indulturum fuisse ut cliens tua forulos aperiret, suasque litteras

tolleret. Ut testamenti sui exsecutor ego quoque indulgeo, nam

cuiuscunque sit arca, litteræ sine dubio Matronæ X sunt. Hæc utique

ea conditione nituntur ut arca vera et genuina sit. Verumtamen, Here

Hornblower, monitum te esse volo mihi persuasum esse duos viros, eos

forulos aperire conatos, occisos fuisse,” explicui illi adversum me

sedenti, auditisque eventibus obstupefacto theoriam meam de morte

Philippi Vantine, Francique ignoti. Denique his verbis finivi:

“Verosimile mihi videtur Vantine, dum arcam exploraret, casu in

forulum incidisse; at vero alterum eum hominem foruli ignarum non

fuisse perinde atque contentorum, nullum intercedere dubium.”

“Hem!” interpellat salutator, “multas et miras in vita mea audivi

recitari fabulas, parem huius nunquam. Nihilne tibi de isto Franco

constat?”

“Nihil, nisi quod ab Havre per La Touraine, superiore die Iovis huc

appulit, et quod a crepidine rectá huc vectus est.”

“Mea quoque cliens per La Touraine advenit — quod tamen casu ita

factum est.”

“Fieri potest,” inquam, “sed vix casu factum est ut et ipse et cliens

tua gratia contentorum foruli venissent.”

“Aisne tu . . .,”

“Aio equidem fieri potuisse ut mysteriosus ille Francus ab hero X

missus veniret, Matrona X nempe casu quodam improviso arcanum de

litteris poterat marito suo prodidisse.”

Herus Hornblower subito surrexit. Animo admodum turbatus esse

videbatur.

“Fortasse vera mones,” inquit. “Ego clientem meam confestim edocebo.

Concessum nuntiabo illi licere arcam inspicere; atque si hæc vera

esse comprobabitur, licere forulos aperire litterarumque fasciculum

tollere.”

“Si discrimen subire voluerit,” assentior ego.

“Conventum est; simul atque eam convenero, te evocabo,” inquit.

“Utcunque tamen, gratiam tibi ob urbanitatem tuam habeo,” quibus

dictis discessit.

Verosimile est eum hinc recta via ad ædes familiæ in Platea iter

direxisse; aut vero Matronam in sua officina præstolatam esse; nam

intra dimidiam horam me evocavit.

“Cliens mea,” inquit, “arcam sine mora visum ire cupit. Ipsa animo

tota est concitata, præsertim ex quo intellexit alium quempiam

forulum temerasse. Quandonam tibi commodum est nobiscum venire?”

“Licebit illico,” respondi.

“Proinde ad devehendum te confestim tibi aderimus. Quindenis aut

vicenis minutis plus haud sumemus.”

“Placet,” respondi, “adventum vestrum opperiar. Utique testem mecum

accersam.”

“Æquum facies,” assentitur herus Hornblower. “Nihil ex nostra parte

oberit. Ergo in vicenis minutis.”

Primum quam poteram officinam Record appellavi, sed Godfrey aberat.

Eum, more suo, aliquis respondit, usque ad dimidium postmeridiem

venire non solere. Evocavi domicilium eius, sed nullum tuli

responsum. Tandem ædes Vantine evocavi.

“Parks,” appello eum, “in societate aliquorum mox apud vos adero, qui

arcam inspicere velint. Consultum esset camulam e via amoliri et

cuncta lumina accendere.”

“Lumina iam sunt accensa, mi Here,” respondit.

“Iam accensa? Quidnam rei est?”

“Herus Godfrey aliquantum hic est moratus, re illa, arcá, fatuando.”

“Itane, revera?” tum mihi in mentem venit facile potuisse me divinare

ubi ipse moraretur. “Fac eum Parks, certiorem me cum aliquibus arcam

visum mox adventurum, meque velle eum rerum gerendarum testem habere,

roga itaque eum ut maneat.”

“Faciam, mi Here,” respondit Parks.

“Tranquillane omnia?”

“Sunt; duo lictores totam noctem circum domum degerunt, ego autem et

Rogers intus vigilavimus.”

“Rheda heri Hornblower ad ostium adstat, mi Here,” pansa ianuá

ministellus significat.

“Factum bene,” respondi. “Protinus aderimus, Parks. Vale interea!” et

penso auscultatorio, lænam celeriter indui.

Tum, ut pileum deprompsi, cogitatio subitanea mihi incurrit:

Si ignotus ille Francus revera emissarius heri X fuerit, Matrona eum

facile agnoscet. Vaga quidem hariolatio, digna tamen quæ tentetur!

Accessi igitur ad scriptoriam, exprompsi effigiem mihi a Godfrey

datam, in sacculum recondidi. Hoc peracto, ad tollenonem properavi.

1. Dica, -æ, est lis coram iudice, dicam inferre, vel impingere,

\ aliquem lite prosequi; Græcum est, sed Romanis iurisconsultis

\ usitatum.

2. Phrasis Americana, quæ idem fere valet quod si Romano more

\ diceremus: Proventus eius teruncio censendus est, loco

\ talentorum.

3. Vocabulum Latinum corruptum, e Latinitate Medii Ævi, quum

\ peregrinator, et peregrinus, vocabatur viator, qui zelo

\ religionis ductus, Hierosolyma, aut quemlibet locum fama

\ miraculorum cluentem longis itineribus visum, et ad sacra

\ exercenda adiit. Itali inde cuderunt pellegrino, ex hoc

\ Germani pilger, pilgram, pilgrim, unde Angli suum

\ desumpserunt, modo tamen eo vocabulo Anglos designant, qui

\ primi in eam partem Civitatum Fœderatarum demigrarunt, quæ Neo

\ Anglia appellatur. Horum soboles antiquitate nobilitateque

\ generis clarescere vulgo existimantur.

4. Vocabulum Latinum Germano-Batavorum orthographia exscriptum,

\ quo domini latifundiorum in Civitate modo Neo Eboracena,

\ quondam Neo Amstelodamensi, certis privilegiis fruentes

\ indicabantur.

Caput XIV.

Matrona Velata.

Tres in rheda erant. Herus Hornblower tergo ad equos verso sedebat,

duæ autem mulieres sibi e regione sedes occupabant. Harum utraque

nigro erat induta, spisseque velata, indicium tamen inerrabile, quo

matrona et ancilla dignoscuntur, non defuit. Hoc quidem discrimen

declaratu difficillimum esset, tamen exstitit.

Herus Hornblower rhedam intrantrem retro in me spectabat.

“Testem,” inquit, “quemdam memoravisti.”

“Ipse iam domi Vantine est,” explicui, iuxtaque eum consedi.

“Hic herus Lester est,” me sistens fatur Hornblower, et matrona ad

hæc, quam illi ex adverso sedentem, ut dominam statim agnoveram, nutu

capitis respondit.

Nulla alia verba fuerunt prolata. Rheda versus Latamviam vecta, iter

in eadem tali prosequebatur celeritate, quali in tanta frequentia

provehi poterat. Subinde oculos in mulieres nobis adversas conieci,

earumque disparitatem morum facile observare poteram. Altera prorsus

tacita sedebat manibus in gremio, capiteque pendulo, admodum

composita; altera vero inquieta et mobilis, haud par quæ digitorum

nervosam agitationem contineat. Non parum mirabar quare ancilla magis

quam sua domina agitaretur, ac tandem morum diversitatem neglectui

institutionis attribuendam iudicavi. Contrarietas tamen mihi haud

ignoranda erat.

Viá denique Decimá rheda iterum ad occasum iter flectit; inde prope

attigit Compitum Washington, pervenit in Plateam, ac denique ante

ædes Vantine constitit. Herus Hornblower mulieribus descendentibus

adstitit, ego autem per gradus ducem me præbui. Sed ubi ad fastigium

graduum attigimus, et in conspectum sertorum funebrium ex ostio

pendentium perveneramus, matrona velata leni exclamatione substitit:

“At ego nescivi,” inquit. “Tamen fortasse exspectare satius esset.

Ignara eram . . .”

“Nulli sunt propinqui, mea Hera, quos offendamus,” interpello ego.

“Quod vero ad mortuum attinet quid illi refert?” et tinnii.

Parks ostium adaperuit, quo per nutum consalutato, præivi, advenasque

in conclave induxi. Godfrey me ibi præstolabatur, cuius animum ex

oculis conspicuum, et ex ingressu heri Hornblower mulierumque

excitatum perspexi.

“Hic meus testis est, herus Godfrey,” inquam, sistens hunc, illi

autem: “herum tibi sisto Hornblower.”

Godfrey se proclinavit, Hornblower autem suaviter in eum renidens

illum excepit.

“Nisi prudentia heri Godfrey mihi probatissima esset, eum ut testem

recusarem,” fatur Hornblower, “sed ea mihi iam experientiá constat,

nec me falsum iri probe novi.”

“Unus nonnisi est cui ratione prudentiæ et constantiæ libenter

cedam,” respondit Godfrey in eum renidens, “is autem est Hornblower.

Ipse classem per se sibi propriam efficit.”

“Multas tibi refero gratias,” advocatus respondet graviter

proclinatus.

Interim dum hæ civilitates ultro citroque miscebantur, mulier, quam

ancillam indicaveram, consedit, ac si pedes eam sustinere recusarent,

manusque nervose torsitabat; vel ipsa adeo hera sua eius rei tædio

affici videbatur.

“Arca hic intus est,” eloquor ego, atque matrona velata duoque viri

eo me sequebantur.

Arca in medio cubiculo stabat prorsus eodem modo ut fatali ea nocte,

omniaque lumina ardebant. Mihi intranti manutium chalybeium Godfrey

sub oculos cecidit.

“Estne ista vera illa arca, mea Hera?” quæro ego.

Momentum temporis contemplabatur eam, manibus ad pectus pressis et

strictis.

“Est!” respondit halitans, pæneque cum singultu.

Fateor me stupefactum esse. Nunquam credidi eam ipsam veram esse; imo

ne modo quidem mihi persuadere poteram quemadmodum ipsa eadem esset.

“Certene tibi constat?” incredulus quæsivi.

“Existimasne me in eiusmodi re falli?” obtestatur ea, “mihi crede

hanc arcam quondam meam fuisse. Indulgebisne?” subiungit, unoque

gressu propius ad eam accessit.

“Exspecta parumper, mea Hera,” interpello eam. “Antequam arcam

contrectes monitam te esse volo perniciem te tibi invocaturam.”

“Perniciem, ais tu?” meque stupens contuebatur.

“Extremam perniciem, ut iam hero Hornblower explicui. Causis fretus

sufficientibus credo iam duos viros temerare occultum illum forulum

audentes factum vita luisse.”

“Ni fallor herus Hornblower aliquid eius generis mihi memoravit,”

secum mutiebat; “at hæc omnia utique errores sunt.”

“Forulum ergo nullum venenum tuetur?” sciscitor.

“Venenum?” repetit ipsa prorsus ignara, mucinio ad labia levato. “Non

capio.”

Iam sentiebam theoriam meam funditus collabi et radicitus everti.

Godfrey intueri ausus non sum.

“Non ergo mechanismate forulus nititur, mechanismate, quod quum

forulus evellitur duos dentes venenatos in manus aperientis

eiaculetur?”

“Nullo modo, Here Lester,” ipsa respondit stupens. “Mihi crede

mechanisma idgenus hic nullum esse.”

Iam et ultimam salutis tabulam, et hanc exilem apprehendi.

“Mechanisma interponi poterat ex quo ex tua excessit potestate,”

suggessi.

“Id fieri potuisse non negaverim,” assentitur ipsa, quamquam vidi eam

persuasam non esse.

“Nihilo tamen secius, mea Hera,” appello eam, “evulsura forulum,

adhibendo isto manutio propriæ consules saluti,” quibus dictis

manutium Godfrey, in sella depositum illi porrexi. “Nihil attinet

ullum, etiam minimum, incurrere periculum. Sine obsecro,” et his

verbis rectæ manui eius manutium induxi.

Ea re occupatus oculos meos in Godfrey conieci. Ipse tali obtutu

pascebat oculos in matrona velata stupefactus, ut ego voluptate fere

suffocarer. Raro admodum mihi contigit Iacobellum Godfrey ambagibus

captum cernere, sed nunc certe fuit captus!

Matrona velata manutium non sine risu excepit.

“Nuncne licet mihi forulum aperire?” quærit.

“Licet, mea Hera.”

Ad arcam accessit, me et Godfrey adstantibus. Tandem denique

mysterium, quod nos hactenus ludificaverat, solvetur. Atque hoc

mysterio patefacto, ad finem vergent nostra poetica aeriaque somnia,

quæ nos tantis laboribus moliti eramus.

Quasi per instinctum fenestram tabulatam aspectabam, sed lunulam

lucis in ea nihil obumbrabat.

Interea matrona velata in arcam proclinata digitos suæ dextræ super

aeneum opus musivum lateris lævi ad tangendum disposuit.

“Aliquantum male dextrum mihi est,” ait illa, “siquidem semper læva

manu uti consuevi. Animadvertite me tribus in locis digitis premere;

ad forulum tamen aperiendum ista loca certo in ordine sunt premenda —

primus iste, dein iste, ac tandem iste.”

Protinus acutum sonum æris tinnientis audivimus, et a lævo latere

arcæ crustum metallicum recidere.

“Ansa est,” fatur matrona velata, et nihil dubitans, dum mihi cor

hærebat, ansam apprehendit, parvulumque forulum evellit.

“A!” reiectoque ridiculo manutio, fasciculum litterarum schedarumque

in forulo occultum prehendit et tollit. Dein nisu quodam se

continebat, vittulam, quæ fasciculum litterarum ligatum tenebat,

resolvit, anteque oculos nostros dena duodenaque litterarum involucra

stravit. “Uti videbis, Here Lester,” submissa ait voce, “hæ meræ

litteræ sunt, tibique persuadere velim easdem meas esse.”

“Nihil dubito, mea Hera,” respondi. Illa autem allevati cordis

suspirio, et quasi cum singultu, fasciculum religavit cauteque in

sinu pallæ suæ abdidit. “Est quædam res,” nunc ego subiunxi, “quam

tu, Hera mea, pro me forte perficere posses.”

“Libentissime faciam,” susurro respondit.

“Ut iam hero Hornblower explicui,” prosequor ego, “nudius tertius hoc

in conclavi duo occisi sunt. Sive potius in cubiculo contiguo fuerunt

occisi; sed nos putavimus eos vulnera lethalia hic accepisse. In hoc

nos errasse videmur.”

“Sine dubio,” confirmat ipsa. “Præsidio mechanismatis tam fabulosi

quam tu memoravisti, here Lester, forulus ille munitus et fretus

nunquam fuit. Saltem non ex eo tempore quo ego eam possederam.

Traditum, ut scis, tenemus hanc arcam pro Matrona quondam de

Montespan confectam fuisse.”

Liberius nunc iam verba faciebat, ut videtur magno onere levata — nec

profecto mihi constabat quam magno!

“Herus Vantine ipse haud minus suspicabatur,” inquam. “Ipse in re

supellectili perquam erat versatus, fuitque aliquid insoliti circa

hanc arcam, quod eam heræ Montespan quondam fuisse propriam, suadere

videbatur. Huic rimandæ erat intentus quum mors eum supervenit. Quid

ille alius tum fecerit, nescimus, sed si declarare possumus quis ille

fuerit multum iuvabit.”

“Necdum declaravistis?”

“Nihil quidquam de eo scimus, præterquam quod Francus fuit, aut sic

nobis visum est, et quod per La Touraine biduo ante huc pervenit.”

“Eadem ipsa fuit navis qua ego vecta sum.”

“Mihi proinde in mentem venit te fortasse, mea Hera, eum visu novisse

— aut fuisse tibi alio quodam modo notum.”

“Quid ei nomen fuit?”

“Pagella quam ipse hero Vantine submiserat nomen Theophili d’Aurelle

ferebat.”

Capite abnuit.

“Nomen hoc, mi Here Lester, nunquam antehac audivi.”

“Nomen et nos mutuatum credidimus,” respondi, “sed fortasse hanc

effigiem agnosces,” quibus verbis effigiem e sacculo productam illi

porrexi.

Hac accepta, accuratius eam aspexit, sed iterum caput quatiebat. Tum

ad latus conversa ricaque levata, uberiori luce inspectabat.

“Est aliquid in vultu quod mihi minus ignotum videtur,” ait denique,

“acsi hominem quondam alicubi vidissem.”

“In navi, fortasse,” suasi ego, quamvis probe noverim id in navi non

contigisse, siquidem hic in interstegio locatus fuisset.

“Haud ita; non in navi. Casteriá meá nunquam sum egressa. Et tamen

certe memini eum vidisse — at vero ubi, dicere non queo.” “Forte,”

submissa suggessi voce, “aliquis amicorum mariti tui esse poterat.”

Non me præterivit manum eius hoc ictu tremere, sed ictum hunc

emittendum censui. Ipsa tamen forti tulit animo.

“Eadem cogitatio, Here Lester, meum quoque animum subiit,” respondit

ipsa, “verum ego amicorum mariti mei paucissimos novi; certe non

istum. Et tamen — . . . Si quo casu ancilla nobis subvenire posset.”

Effigiem manu ferens conclave ingressa est. Ancilla in sella, ubi eam

reliqueramus, usque sedebat; manus suæ in gremio arcte erant

constrictæ, quasi maximo solum conatu se compositam continere posset.

“Iulia,” affatur eam matrona velata celeri Francicitate, “hic teneo

effigiem cuiusdam, qui nuper arcano quodam modo in isto conclavi

occisus est. Viri hi, quis ille fuerit, declarari cupiunt. Vultus

eius mihi quodammodo notus videtur, verum dirimere nequeo. Cerne,

amabo.”

Iulia protendit tremulam manum, accepit effigiem, aspexit; tum

suspirio longiusculo in solum exsanguis prolabitur, priusquam sive

ego, sive Godfrey succurrere potuissemus.

Labenti rica, in fulcro sellæ capta hærens, rupta et avulsa est; ac

dum prostratam eam aspicio, magnopere sum animo commotus,

quandoquidem mulierem agnovi mysteriosam eam fuisse, cuius effigiem

d’Aurelle in interiori sui horologioli gestarat.

Caput XV.

Arcanum Franci Ignoti.

Aliquantisper adstiti elinguis, deorsumque in vultum mulieris exoletæ

enervatæque spectavi; denique Godfrey accessit, eamque intermortuam

in grabatum levavit.

“Aliquantulum aquæ afferto,” fatur ad me conversus, vidique e vultu

eius quantopere animo facieque concitatus fuerit.

Ad fores cucurri, raptim aperui. Rogers reperi in ambitu stantem,

eumque protinus aquam ferre iussi, ipse in conclave regressus.

Godfrey manus puellæ fricabat, dum matrona velata fibulas uncinasque

subarmalis eius solvitabat. Ut patet, satis clare haud videre

valebat, quamobrem celeri motu manus velum suum sublevavit. Corde

accendi cœpi quum eam ita humaniter agentem conspexi; ac post

singulum obtutum aliorsum me converti.

Etiam animadverti Godfrey ex agnita muliere admodum stupentem ut eam

intuitus erat; post quæ et ipse oculos avertit.

“En aqua, mi Here,” fatur Rogers urceo aquæ poculoque mihi præbitis.

Proximo momento oculi eius in mulierem, in grabato prostratam

inciderunt. Stupens hærebat, vultusque suus sensim in purpureum

mutabatur; dein gutture proprio prehenso, dimidio se divertens

concidit prorsus ita ut eum antea egisse videram.

Hornblower, qui mulierem spectabat prostratam, frontemque nervose

tersitabat, audito cadentis strepitu se circumvertit:

“Quid, malum!” rauca exclamat voce, ubi videbat Rogers ante suos

pedes in solo prostratum, “Quid mali, denique, istam domum agitat?”

Nervorum interim meorum iam tanta erat tensio ut cachinno mihi haud

temperare possem. Nisum hunc in clamorem ad accersendum Parks

converti; at vultus istius, quum in limine comparuit talis erat, ut

in sellam delapsus in cachinnum morbidum solverer.

“Dii vestram fidem!” Parks exclamat.

“Nihil mali,” acriter refert Godfrey, “Rogers nostrum alios habet

impetus. Afferto ammoniam!”

Parks titubans prodit, Hornblower autem omnium pertæsus consedit.

“Mihi equidem iocus minime liquet,” acri in me obtutu mihi obgannit,

vultu rubore suffuso.

“Collige te, Lester,” me inclamat voce acerba Godfrey, interim urceum

mihi eripiens, eoque ad matronam properans.

Ego interea me satis recepi, et quum Parks paullo post ammoniam

afferens redivit, ad sublevandum caput Rogers par eram, dum Parks

phialam naribus eius adhibebat.

“Præbe sis Parks mihi quoque olfactum,” rogo eum male firmus, et

oculi mei confestim lacrymis manare cœperunt, sed ne in furorem

raperer, evitavi. “Exporrige sis prostratum Rogers, ut distentus

iaceret,” mandavi Parks halitans, et ipse vertiginosus in solum

desedi. Aspicere tamen Hornblower ausus non sum, timebam enim ne

stupentem eum videns, iterum in cachinnum morbidum solverer.

Matrona interim aquam in vultum Iuliæ inspersit — non parum

detrimento faciei eius! — pauxillum exspectabat, tum se erexit,

velumque demisit.

“Mox ad se redibit,” inquit, ac profecto, pauca intra momenta puella

oculos aperuit, et stupens circumspexit. Dein tremor violentus eam

obsedit.

“Quidnam rei est, Iulia?” hera sciscitatur, manu eius prehensa. “Tune

eum virum novisti?”

Raucus singultus solum erat responsum.

“Rem mihi narrabis!” pergit hera voce tranquilla, sed firma. “Forte

scelus quoddam est perpetratum. Cuncta fatearis oportet. Prudentiæ

horum virorum secura te confides. Novistine istum virum?”

Puella capitis nutu probavit, oculosque clausit, sed guttæ tepidarum

lacrymarum per genas eius decurrebant.

“Parisiisne?”

Puella iterum annuit.

“Tuusne fuit amasius?”

Tertium annuit; tertium lacrymæ manant.

“Nunc iam memini,” inquit matrona subito. “Semel eum cum ista vidi.

Quod negotii ipsi hac in domo fuit?” pergit illa asperius.

“Eloquere!”

“Hera mihi nunquam condonabit!” singultabat puella, unde ego

coniectavi puellam de se magis quam de amico sollicitari. Heræ quoque

idem occurrisse verosimile erat, nam vox eius asperior fieri cœpit.

“Tenta modo,” respondit. “Fac probe intellexeris, fatendum tibi esse

— si hic minus, tum coram officiali lictorio.”

“Væ, absit!” clamitat Iulia, subito se erigens. “Dii meliora! id viva

non sustinerem! Hera nunquam tam foret crudelis!”

“Ergo fatere nunc!” mandat matrona velata immisericors.

“Esto ut vis, Hera!” clamat puella, mucinio tersitans oculos, linguá

locuta, quæ partim Francica, partim Anglica, utpote quam minus

accurate calleret. “Narrabo ergo quando ita vis omnia. Proprie enim

non mea fuit culpa. Ille is fuit. Non amavi — timui eum. Potestate

super me pollebat. Efficere poterat ut omnia patrarem. Ipse etiam

verberavit me! Ego tamen ad eum usque redivi!”

“Quí vocabatur?” quærit matrona velata.

“Vocabatur Georgius Drouet — habitabat Via de la Huchette, haud

procul a Via Sancti Iacobi — contignatione suprema, in subtegulino.

Ipse nequam fuit — nequam fuit — e quæstu mulierum vixit. Primum ante

sex menses eum conveni. Mulieres fascinare novit; eum me magni facere

putavi. Dein pecuniam a me mutuam petere incepit, donec omnem quam

comparcavi elicuit; tum annulos meos — omnes et singulos!” Sublatis

tum manibus ostentavit digitos vacuos. “Mox . . .”

Hic substitit heramque aspectavit.

Ea “prosequere!” inquit; “narra quidquid ad narrandum habeas.”

“Novi scilicet Heram quoque . . .”

Iterum substitit. Interim ego ad fenestram perambulavi, ibique, valde

commotus, forum ligneum spectans steti.

“Eccur non?” quæsivit aspere, ego autem scire putabam eam revera

tergum meum alloqui. “Eccur non? Numquid amari mulieri nefas est? Num

mulieri tolerandum est quod Hera toleravit? . . .”

“De ea re satis, Iulia,” interpellat matrona velata, voce glaciali.

“Tuam rem fare.”

“De forulo occulto novi; vidi Heram aperire, quid celaret, novi.

Verum ego erga Heram fida fui; eam amavi; gavisa sum eam reperisse

aliquem . . . Hera reminiscetur suam desperationem, suum horrorem,

quum ingressa conclave reperit arcam evanuisse, subductam, venditam

per illum . . . non secus et ego desperavi — ex omni corde conabar

Heræ usui esse. Ea nocte conveni istum,” nutu effigiem indicans in

solo iacentem. “Eum edocui.”

Hera sua, quasi in saxum mutata, stetit. Suspicabar eius angorem et

humiliationem.

“Ipse a me sciscitabatur — intellexit omnia — forulum, quí sit

aperiendus — cuncta. At ego consilia sua nequaquam suspicabar —

prorsus nihil suspicationis habui. Verum in navi vidi eum, tum demum

intellexi. Eheu, accepit quod meruit!”

Ipsa tota tremebat, manibusque oculos operiebat.

“Nihil plus, Hera, existimo superesse,” addidit rauce.

“Nihil ex ista superest historia,” fatur Godfrey voce firma, “sed est

et altera.”

“Quid? et altera?” respiciens in eum quærit matrona velata.

“Quære ex ea, Hera, quonam proposito ipsa in hanc domum venerit

nudius tertius vesperi, locutaque in isto conclavi cum Philippo

Vantine fuerit.”

“Non feci!” quiritat puella, vultu flagranti. Mendacium est.

“Esto haud, opus est ut dicat!” immitis pergit Godfrey. “Quisque

stultissimus facile divinabit. Venit pro litteris! Consilium ceperat

te, Hera, diffamandi!”

“Mendacium est!” iterum quiritat puella. “Veni spe ducta eam

servandi, ad . . .”

Impetus singultuum furentem pæne suffocarunt.

Matronam velatam contremiscere animadverti, sellam illi supposui, in

quam se gratiis per murmur redditis demisit.

“Præterea testem eius rei habemus,” subiungit Godfrey. “Accersamne

lictores Hera?”

“Noli, noli!” clamat puella vultu fere cadaveroso. “Edisseram; omnia

edisseram. Vel spatium temporis concede!”

Interea ad se possidendum secum colluctans sedebat, cuius rei

indicium erat vultus torvus, maculisque striatus. Tum vidi oculos

eius pandi, et circumspiciens animadverti Rogers se ad sedendum

collegisse, lividaque facie oculos in puellam defixos tenere.

Ipsa, eo viso, fere in furorem acta est.

“Tu is fuisti!” quiritat puella, pugnis eum minitata. “Tu me

prodidisti! Tu, ignave! Ignave!”

At Godfrey, facie admodum severa, manus firmas brachio puellæ

iniecit.

“Tace!” clamat, “ille nihil nobis prodidit! Imo te tueri conabatur —

quamquam cur id tentaverit. . .”

Rogers inani ac sepulcrali risu se ingessit:

“Naturæ satis consentaneum feci, mi Here,” inquit raucus, “uxor mea

est!”

Caput XVI.

Philippi Vantine Salutator.

Historia, quam nobis Rogers halitando prodidit, sordida profecto

erat, quam tamen, quoniam nostram rem obiter tantum attingit, per

summa tantum capita carpam.

Octonis aut denis ante annis venustula Iulia — tunc dumtaxat ipsa

certe quam nunc venustior fuit! — se ad familiam quamdam, quæ vitam

sine ancilla Francica vix tolerandam sibi persuaserat, famulatui

auctoratum Neo Eboracum venit. Rogers eam convenerat, eiusque ocellis

atris labellisque rubris captus, eam deperibat, ac, postremo, eam in

honorificum connubium postulavit — haud necessario, præter dubium! —

et in maritum acceptus, ut maritus huius sirenis, cum ea vitam degit

per plures menses eventuum plenam. Quodam denique die reperit eam

aufugisse.

Ipse, ut fere fit, suam ei concrediderat omnem pecuniam comparcatam —

una enim hæc fuit conditionum connubii! comparcatum quoque evanuit.

Iulia, ut credibile est, desiderio bituminis viarum urbis Parisiorum

abrepta fuit; nec præterea dubitandum Iuliam vitæ cum Rogers

nuptialis, poesis prorsus vacuæ, admodum pertæsam fuisse; et ob id in

Franciam aufugisse. Rogers primum sibi eam sequi oportere persuasit;

at mox a cœpto eam Parisiis reperiendi, nec certus quid et si

reperiret eam facturus esset, destitit, fato suo eam reliquit,

mœstusque se vitæ officiis memoriá eius servatá, se accinxit. Genus

affectionis erga eam clam in animo usque superstitabat, et quum

ostium ædium Vantine pandens eam in limine conspexisset, se tamquam

ceram in manibus eius præbuit.

Iulia cuncta hæc, parum pensi habita, vel etiam contemptim

auscultabat, nihil quidquam negando, nihil se excusando. Cogitatio,

quasi se excusari necesse esset, ne in mentem quidem venit. Historia

finitá, ipsa prorsus iterum se possedit, quin et paullo elatior facta

est, ni fallor, quum cuncta circum se versari sirenem videret et

audiret. Erat hoc totum veluti iuvenescere, proinde grato quodammodo

ad Rogers se vertit animo.

“Hæc omnia, ut opinor, vera sunt?” matrona velata quærit.

“Vera, profecto, omnia, mea Hera,” respondit Iulia humeri vulsu.

“Tunc fui iuvenis, amorque vitæ citatioris me rapiebat. Iam sum

adultior, facta prudentior — præterea iam non, ut antea appetor.”

“Proinde,” inquit hera cum ironia, “nunc iam parata es ad maritum

tuum reverti.”

“Ea de re iam cogitavi, mea Hera,” refert Iulia stupenda

simplicitate, “inde ex quo eum hic conspexi, vidique eum in me usque

bono esse animo. Refugio pro senecta indigemus.”

Furtim observabam Rogers, stupensque cognovi eum hanc mulierem usque

animi affectione fovere. Refugium paratum esse videbatur, si Iuliæ

visum esset salutem suam hic quærere.

“Aliquantum dubitavi,” dein subiunxit, “gratia tui, mea Hera, ubinam

ancillam, mei similem, Hera repererit. Nulla præter me crines suos ut

ego concinnare sciens est — nulla nisi ego balneum apparare valet . .

.”

“Ea quum solæ fuerimus dirimemus,” respondit matrona velata. “Verum

nunc, eris fortasse tam bono in me animo, ut mihi, quid antea huc

veneris, explices.”

“Æquum, Hera mea, postulas,” seque in sella commodius disposita,

Iulia pergit: “Die quodam in navi evenit, ut quum in vectores tertiæ

classis despectarem, animadverterem Georgium — herum Drouet — solum

oberrantem. Me, ut ita dicam, omnino eversam et confusam sensi

necopinato eum conspiciendo; deinde ipso sursum spectante intuitus

nostri concurrerunt, quo facto, ipse accessit et ex imo me eadem

vespera se convenire iussit. Illic denique consilia sua mihi primum

aperuit. Secundum hæc ipse pro se litteris ad evendendum potiri

conabatur.”

“Cuinam?” quærit Godfrey.

“Cuicunque, utique qui maximo pretio eas redimere voluisset,”

respondit Iulia, multum mirata ut res tam plana etiam quæstione egere

posse cuiquam videretur. “Litterarum quæque ipsi heræ denis millibus

francorum primum erant offerendæ; si ipsa abnuisset, Duci — qui certe

cupidissimus earum habendarum censendus erat, offerendæ fuissent!”

Matrona velata aliquantum tremebat, manusque nisu quodam naturali ad

pectus, expertura utrum manipulus litterarum, ut pretiosissimus

thesaurus, revera in tuto esset, attollit.

“Nocte ea in casteria mea,” perrexit Iulia, “insomnis volutabar

meditabunda, si quo modo eum frustrare possem; quod et iam dudum

senseram eum haud multum me curare — et quod satis perspexi pecuniam

eam in aliam quondam mulierem insumptum iri. Statui igitur primo

quoque momento ad hanc domum properare, rem integram hero Vantine

patefacere, petereque ab eo ut litteras mihi concrederet, quibus ego

ad heram advolarem; mihi enim gratus eius animus probe notus erat,”

subiunxit puella. “Etenim quemque sibi providum esse, naturæ

præceptum est.”

Hic paulisper cessavit, in conclavi circumspexit nostrisque vultibus

ad se audiendum conversis mirifice delectari videbatur.

“Una dumtaxat virtute tu certe polles, sinceritatis, scilicet,” fatur

matrona velata. “Prosequere!”

“Facultate discedendi vesperi tantum ab hera nacta,” pergit Iulia,

“huc properavi, et huc perveniens pulsavi tintinnabulum; fateor tamen

frustra me acturam, nec fore ingressuram, nisi ostium maritus

aperuisset. Quin etiam postquam ingressa sum, etiam ipse mihi

ingressum ad suum herum negavit; verumtamen quum de accessu

disceptassemus, herus Vantine ipse in ambitum venit, tum ego ad eum

confugi, et ut me exaudiret ab eo flagitavi. Tum demum is me ad huc

intrandum invitavit.”

Hic ipsa iterum conticuit dum me tremor ex ipsa exspectatione

perculit. Denique mox eramus audituri quemadmodum Philippus Vantine

morte affectus sit.

“Igitur ego consedi,” pergit Iulia. “Totam istam rem illi patefeci

inde ab exordio. Ipse me intentissimus auscultavit; sed quum ab eo

petivissem ut facultatem litterarum tollendarum mihi faceret,

dubitare cœpit. Inde sursum deorsumque in conclavi ambulans rem

meditabatur; deinde me per ianuam in illud cubiculum deduxit. Arca in

medio stabat tabulato, omniaque lumina ardebant.

“ ‘Istane illa arca est?’ ipse quæsivit a me, et quum verbis

confirmassem, mirari videbatur.

“ ‘Res probatu facilis est,’ dixi ego, tum ad arcam progressa tria

pusilla choragia imprimere cœpi, ut heram facientem videram. Ansula

in latere recidit, verum ipse me prohibuit.

“ ‘Revera hæc illa ipsa arca est,’ ait ille. ‘Hoc iam video. Et

absque dubio forulus eas quas memorasti celat litteras. Ast hæ

litteræ non tuæ sunt. Eæ heræ tuæ sunt propriæ. Ut eas auferas

concedere non possum, quoniam, profecto, non te novi. Fieri potest ut

iis abuti tibi in animo sit.’

“Omni modo obtestabar iniuste id mihi imputari, optima me esse

indole, heræ meæ ex animo bene velle, meque eam tueri. Denique me in

hoc reduxit conclave. Præ furore pæne flevi.”

“ ‘Revertere’ inquit tandem, ‘ad tuam heram, nuntia illi me ad suas

sibi reddendas litteras paratissimum esse. Dedere tamen eas suis

tantum ipsius manibus vellem. Litteræ sunt hic, quandocunque sibi

libuerit, a me eas repetere poterit.’

“Ex his intellexi omnia mea argumenta esse incassum, ipse adamantinum

se præbuit. Itaque e domo excessi, ipso mihi ostium aperiente. Atque

in his, Hera mea, cuncta quæ scivi edisserui.”

Post hæc breve silentium factum est; tum audivi Godfrey e profundo

suspirantem. Facile intellexi sibi æque ac mihi persuasum esse

puellam vera narrasse.

Tum ipse occepit fari: “Quamprimum domum perveneras, utique ergo

quæque experta es, heræ tuæ narravisti?”

Iulia haud parum erubuit.

“Non feci, Here mi,” respondit ipsa, “nihil illi narravi.”

“At ego putarem te tuam fidem factis comprobare voluisse,” pergit

Godfrey suo modo suavissimo.

“Ego vero sine litteris verebar, ne mea consilia ipsa in malam

interpretaretur partem,” ait Iulia contumax.

“Præterea sine litteris utique nullum præmium,” explet Godfrey.

Iulia nihil respondit, sed parum commode se habere videbatur.

Denique matrona velata surrexit.

“Ullasne amplius habes quæstiones, quas illi proponere velis?”

quærebat ipsa.

“Nullas amplius, mea Hera,” refert Godfrey. “Historia ex omni numero

est perfecta.”