en elkaar te vernielen, moet ge u oplossen en verdwijnen. En wij, die
niets weten van al het vreeselijke dat is gebeurd, wij zullen met
verrukking de wereld ingaan om het eeuwige feest van het leven te
genieten. Onze zinnen zijn niet besmet met de verhalen van geweld en
bloedvergieten. Onze harten zijn niet hopeloos geworden door te hooren
van ongelukken, die we niet bij machte waren te verhelpen. We zullen
in de wereld terugkeeren in de overtuiging, dat de menschen zacht van
nature zijn en het vredige en stichtelijke liefhebben. Wij zullen zijn
als de vrome slapers, die gered werden in den tijd van geweld, om te
zien, dat vrede en geluk terug kunnen komen, dat nood en ellende niet
het eenige is, wat de aarde haar arme kinderen kan aanbieden."
Toen de vreedzame deze woorden had uitgesproken, hoorde hij twee
verschillende geluiden. Een windvlaag kwam door den mist, met een
slangachtig sissen. Dat was het eene. 't Andere was een zwakke echo van
't gebed van de zwerfster: "Help de oorlogvoerenden aan vrede, Heere
God!" Dat klonk als van heel ver. 't Klonk bijna als een waarschuwing,
maar hij liet zich niet terughouden.
"Laat me hier zijn in mijn tuin, o mist," barstte hij uit, "en nieuwe
schoonheden ontdekken! Leer mij te letten op wat het dichtste bij ligt.
Laat mij op mijn eigen wijze werken, bezig zijn met dingen, die ik kan
verzorgen. Bewaar mij er voor als een waanzinnige door 't land te dwalen
om te trachten te herstellen waar ik geen macht over heb."
Toen dit gezegd was, ging opnieuw een suizen door den mist. Hij meende
iets te hooren dat leek op: "U geschiede naar uw wensch!"
Maar dat was natuurlijk alleen maar zelfbedrog. Bijna op 't zelfde
oogenblik woei een frissche wind om hem heen. Die verscheurde den mist
in kleine vlokken en slingerde die weg naar alle kanten. Alles hernam
zijn gewone gestalte en hij glimlachte bij de gedachten, die de mist
in hem had gewekt, en die nooit tot werkelijkheid zouden worden. Maar
het is gevaarlijk wenschen als de zijnen te uiten. Soms hebben de
natuurmachten er een boosaardig genoegen in aan onze slechte invallen
toe te geven.
Van dien dag af merkte de vreedzame, dat de berichten over den oorlog,
hoewel ze steeds vreeselijker werden, hem niet zóó kwelden als vroeger.
Alles wat er gebeurde was voor hem als iets vreemds, ver weg en scheen
hem niet aan te gaan. Hij deed zijn gewone werk, zonder door angst
bezwaard te worden, omdat de wereld te gronde scheen te gaan.
De man, die niet begreep dat de mist zijn gebed verhoord en zich
als een domper over zijn ziel gelegd had, meende dat hij in evenwicht
en wijsheid was toegenomen. Hij prees zijn eigen verstand en
voorzichtigheid. Alle lust om een middel te vinden om den zondvloed,
die over de wereld was losgebroken, te stuiten, verdronk ook in den
dichten nevel, die, zonder dat hij 't merkte, zijn verstand omhulde.
Alle lust om te handelen werd neergeslagen door radeloosheid, maar hij
was zóó dof, dat hij zich gelukkig prees, omdat hij wijs genoeg was om
zich niet met een hopeloos streven te overspannen.
Hij zag, dat anderen, die niet beter waren dan hij, naar voren traden om
een woord te zeggen, maar hij merkte niet, dat ze iets bereikten met hun
spreken. Hij vergeleek ze met de vrouw, die hij God had hooren aanroepen
in den mistigen herfstmorgen. Hij meende, dat hun zielen verward moesten
wezen, omdat ze iets ondernamen, waarvoor ze geen macht of bevoegdheid
hadden. Maar heel binnen in de diepte van zijn ziel had hij toch
hun handelingen met brandenden angst gevolgd. In mooie, heldere
sterrennachten verloor de mist haar macht over zijn ziel, en dan dacht
hij met wanhoop aan de ure, dat hij dit aardsche zou moeten verlaten en
voor zijn Rechter worden gebracht. En hij wist, dat in dat uur de vrouw,
die op den weg liep te schreeuwen, naast hem voor Gods troon zou staan.
En tot hem zou God de Vader met strenge stem zeggen: "In uw tijd liet
Ik een storm los over de aarde. Hoe kwam de gedachte in uw ziel, dat ge
u voor 't stormweer zoudt verbergen?"
Dan zou de vreedzame zich verdedigen en zeggen: "'t Was
bovenmenschelijk, wat Gij verlangdet, dat ik zou doen. Ik zweeg, omdat
ik geen uitweg zag. 't Was niet mijn werk Uw storm te beteugelen. Ik
vreesde meer te schaden dan goed te doen."
Dan zou de Hoogste Rechter zeggen: "Ik weet dat Ik u geen verstand
genoeg had gegeven om den storm te beteugelen. Maar Ik heb u kracht
genoeg gegeven om medelijden te toonen en barmhartigheid te bewijzen."
Dan zou de vreedzame op de vrouw wijzen, die naast hem voor Gods troon
stond. "Die vrouw heeft gesproken--en gesproken zonder ophouden," zou
hij zeggen, "en wat heeft het geholpen? Haar kreten hebben geenszins de
harten van de machthebbers op aarde kunnen verzachten."
Dan zou Hij antwoorden, die over hemel en aarde regeert. "Maar mijn
armen hebben zich voor haar geopend, en de weg tot heerlijkheid."
Dan zou de vreedzame weten, dat er voor hem geen hoop was, en in zijn
wanhoop zou hij neerzinken van voor Gods troon, al dieper en dieper tot
die sferen, waar alleen koude en duisternis en versteening en doodsche
stilte en alles omsluierende nevel is.
IV.
De jonge Zeeman.
't Is een mooie Zondagmiddag en ik zit alleen op een bank in den ouden
tuin van een landgoed buiten een kleine stad aan de westkust. 't Is
een heel vredige en stille plaats, hoewel die nu voor het publiek is
open gesteld. Hier en daar staan een paar tafeltjes met stoelen er om
heen onder de boomen. Hier en daar zitten een paar kalme gasten, die
zachtjes, bijna fluisterend samen praten. Een enkele oude vrouw zorgt
voor de bediening. Ze neemt de bestellingen kalm en vriendelijk aan en
voert ze met zorg uit, maar zonder eenige haast. Als ze dan eindelijk
aankomt met een volgeladen koffieblad, en het voor een gast neerzet,
glimlacht ze welwillend als een gastvrouw, die haar gasten 't beste
aanbiedt wat haar huis kan opleveren.
Niet ver achter mij hebben drie personen om een tafel plaats genomen.
Ze zitten zoo zwijgend en onbeweeglijk, dat het een poosje duurt voor
ik ze opmerk. Alleen met groote tusschenpoozen zeggen ze een woord.
't Kleine gezelschap bestaat uit twee oude vrouwen in stemmige zwarte
kleeren en een jongen man van ongeveer twintig jaar, gekleed als een
welgestelden zeeman. De beide ouden zijn zóó onder den indruk van 't
feit, dat ze buiten zitten onder vreemde mooi gekleede menschen, dat
ze absoluut niets kunnen bedenken om over te praten; maar de jonge man
voelt het klaarblijkelijk als zijn plicht nu en dan iets te zeggen.
"Moeder en Tante!" roept hij uit, "wat is 't prettig, dat we zulk mooi
weer hebben op dezen tocht."
"Ja, dat is heel prettig," antwoorden de twee ouden uit één mond, en dan
daalt de stilte weer op hen neer.
Ik ga wat anders op de bank zitten, om beter te kunnen zien. De jonge
zeeman zit wat zelfvoldaan achterover geleund, met de handen in de
zakken van zijn broek, met zijn stoel te schommelen. Hij ziet er
heelemaal niet uit alsof hij zich verveelt. Integendeel, hij heeft een
genoeglijke uitdrukking op zijn jongensachtig gezicht.
De beide oude vrouwen, die ieder aan een kant van hem zitten, zijn
buitengewoon leelijk. Ze zien er niet eens vriendelijk uit, maar
zitten daar stijf en somber, gestempeld door vermoeiend werk en een
zwaarmoedige vreugdelooze levensopvatting. Maar telkens als de jonge man
en zij elkaar aanzien, klaart zijn gezicht op en glimlacht hij. 't Is
niet alleen de mooie middag, die hem zoo in zijn schik maakt, maar
vooral de tegenwoordigheid van deze oude vrouwen.
"Wat is het prettig, Moeder en Tante, dat we zulk mooi weer hebben op
dezen tocht!" roept hij weer, en de beide ouden stemmen dat weer toe.
Ik voor mij denk, dat het nog zoo zeker niet is, dat de twee oude
vrouwen zoo tevreden over dezen tocht zijn. Ze zijn waarschijnlijk zulke
echte stadsmenschen, dat ze zich 't beste op haar gemak voelen in haar
eigen kamertjes, in haar welbekende straat. Waarschijnlijk vinden ze
't niet recht prettig zich op zulk een openbare vermakelijkheid te
vertoonen. Al kun je daar ook maar alleen koffie en thee krijgen, ze
voelen zich toch onveilig. Ze zouden veel liever in de kerk zitten en
naar 't gezang luisteren.
Natuurlijk is het de jongen, die ze met alle geweld één keer mee heeft
willen hebben, hij heeft ze een pleizier willen doen door ze in het
groen en bij de bloemen te brengen, hij meende, dat ze er pleizier in
zouden hebben al die deftige menschen te zien, die meestal naar deze
vreedzame plaats trokken.
Als de oude vrouw met een zwaar blad naar die kleine groep komt, ziet ze
er nog vergenoegder en vriendelijker uit dan anders. Dit is iets naar
haar hart: een zoon, die met zijn moeder en nog een oud familielid uit
gaat om haar een genoeglijk uurtje te bezorgen.
Nu wordt het groepje wat levendiger, terwijl de koffie gedronken wordt.
De jonge man is gastheer en de beide vrouwen moeten bijna lachen, als
ze zien, hoe vastbesloten hij opstaat en met vaste hand de koffiekan
aanpakt. Dit is immers de verkeerde wereld! Zij ontvangen hem
gewoonlijk, zij zetten hem 't beste voor en verzoeken hem toe te tasten.
Nu moeten zij toelaten, dat hij koffie schenkt, en suiker en room in de
kopjes doet--alles overvloedig.
Hij is er misschien niet zeker van hoeveel er in de kan gaat, want hij
durft zich zelf niet in te schenken. Niettegenstaande alle protesten
doet hij het niet. Hij heeft vandaag al zoo ongeloofelijk veel koffie
gedronken. En hij neemt ook geen broodjes. Maar voor zijn gasten zoekt
hij zóóveel gebakjes uit, dat ze rondom 't schoteltje liggen. Dan gaat
hij zitten en kijkt naar de beide oude vrouwen met een stralend gezicht.
Hij doet geen moeite te verbergen hoe trotsch hij er op is, dat hij nu
haar onthaalt, dàt het hem gelukt is haar uit huis te krijgen, haar uit
de nauwe straat te lokken.
Tot nu toe hadden ze aldoor voor hem gewerkt en gezwoegd, maar dezen
keer was hij met hoog loon thuis gekomen. Nu, in den oorlog waren de
loonen immers meer dan verdubbeld. Nu kan hij goed leven en moeten zij
eens aannemen.
Terwijl hij achterover leunt om zoo gemakkelijk mogelijk te zitten,
denkt hij er aan, dat zijn Moeder en Tante misschien vroeger nooit zulk
een genoegen hebben gehad. Als hij weer op zee is, zal hij er blij om
zijn, dat hij haar zulk een heerlijk uur heeft bezorgd. De jonge zeeman
is wat verstrooid geweest, terwijl de ouden aten en dronken; maar op 't
zelfde oogenblik, dat zij de koppen neer zetten, staat hij snel op om ze
weer aan te bieden. De oude vrouwtjes protesteeren een beetje, maar hij
schenkt ieder weer een volle kop in.
"Moeder en Tante moeten nu maar toetasten. Morgen ga ik weer op een
lange reis!"
Maar een derde kop weigeren de oude vrouwen beslist. Dat hebben ze nooit
kunnen doen, dat moest hij toch wel weten.
Zoodra hij overtuigd is, dat zij werkelijk voldaan zijn, schenkt hij
zichzelf in en drinkt den eenen kop na den anderen. Hij ledigt de kan
tot den laatsten druppel en in 't koekmandje blijft geen kruimel over.
"Ja, jij bent ook een mooie! Je zegt, dat je vandaag geen koffie meer
drinken wilt!"
Hij lacht en is in zijn schik over die kleine list, en de beide ouden
vergeten zich zoover, dat ze ook glimlachen.
Maar als 't koffieblad weggenomen wordt, is de vroolijkheid weer voorbij
en de stilte daalt weer over hen neer. De beide oude vrouwen kijken
rond, alsof ze bang zijn, dat iemand gemerkt zou hebben, dat ze pleizier
hadden. Ze richten zich op en zetten weer hun strenge kerkgezichten.
"Dat was toch maar heerlijk, dat we zulk mooi weer op dezen tocht hebben
gehad," zegt de zoon. Hij zegt dat met een gezicht, alsof hij voor de
zon en de warmte en de pracht van den zomer heeft gezorgd en daar de eer
van wil hebben. En dat begrijpen ze en ze prijzen hem, maar spreken er
niet verder over door.
De jonge zeeman is levendig geworden na de koffie en hij wil ze
werkelijk tot een gesprek uitlokken.
"Kijk eens Moeder, wat een zwaluwen," zegt hij.
De Moeder heft het hoofd op, maar kijkt den verkeerden kant uit. Haar
oogen zijn grijs van de staar en ze ziet geen zwaluwen; maar dat doet er
niet toe. "Ja, en wat vliegen ze mooi!" zegt ze.
Na een poosje is er sprake van naar huis te gaan, en aan dit prettige
een eind te maken. De ouden stellen dit voor, maar de jonge man verzoekt
ze met sterken aandrang, nog een oogenblik te blijven. Hij heeft het
hier zoo genoeglijk.
En hij zit heen en weer te schommelen en zachtjes te fluiten, nadat het
gesprek weer gestaakt is. Hij verlangt niet weg te komen. Hij is
volkomen met zijn lot tevreden.
Daar komt een groep van vijf, zes jonge menschen door den tuin wandelen.
Ze spreken luider dan de gasten, die er tot nu toe waren; ze brengen een
heel andere stemming mee dan tot dusverre onder de hemelhooge boomen
heerschte.
Ze komen dicht voorbij de tafel, waar de jonge zeeman zit; ze knikken en
wenken om zijn aandacht te trekken, maar spreken hem niet aan. Ze gaan
verder.
Een van hen blijft staan, een flink meisje, mooi, met een fijne
gelaatskleur en groote, smeekende oogen.
"Dag Kristenssen," zegt ze en komt aarzelend dichterbij.
De jonge zeeman knikt glimlachend, maar staat niet op en haalt de
handen niet uit den zak.
"Dag Anna."
"Je was van morgen niet bij 't zeilen."
"Neen, je begrijpt wel, dat ik naar 't kerkhof wou gaan en zien naar 't
begraven van den duitschen matroos."
"Maar van avond kom je toch zeker mee dansen."
Ze spreekt verlegen en moedeloos en heeft tranen in haar stem.
"Neen, dank je, Anna. Ik heb van avond nog zooveel te doen thuis. Je
weet wel, dat ik morgen weg moet."
"Ja. Nu dan, 't beste, Kristenssen."
"Dag Anna."
Hij laat haar heengaan, en schommelt daar met zijn stoel, en begint weer
zachtjes te fluiten.
De twee ouden hebben dit kleine tooneeltje met gespannen aandacht
gevolgd. Nu 't meisje heengaat, glijdt de schaduw van een glimlach over
hun gezichten. Ze konden niet laten blij te zijn, omdat de jongen liever
bij haar blijven wil, hoewel jeugd en liefde hem willen lokken.
Beide vrouwen staan nu vastbesloten op. Nu zijn ze heelemaal voldaan. Ze
moeten naar huis om het avondeten. Ze danken hem heel ceremonieel voor
't feest, maar midden onder de conventioneele woorden, barst de moeder
uit: "Dezen avond zal ik tot mijn dood toe niet vergeten!"
De jonge zeeman heeft zeker geen lust om 't feest af te breken. Hij
blijft het langste zitten; men ziet aan zijn gezicht, dat hij hier
aldoor zou willen blijven.
Terwijl ze heengaan, zie ik ze na door de laan in den tuin. De jonge
zeeman loopt naast zijn moeder. Ze moeten over een plek, waar een gladde
steenen drempel ligt. Daar slaat hij de armen om zijn moeder heen en
steunt haar.
Maar ook, toen ze die gevaarlijke plek al lang voorbij zijn, blijft hij
zoo loopen, met de armen om zijn moeder heen.
En nu komt het me voor, alsof eigenlijk de jonge man haar niet steunt,
maar meer zich aan haar vast houdt. Hij grijpt naar haar om steun.
"Hij is bang," denk ik. "Je kunt 't zien aan zijn samengetrokken
schouders, dat hij bang is. Hij is buiten zich zelf van angst, en juist
als vroeger, toen hij nog een kindje was, kruipt hij dicht bij zijn
moeder om bescherming te zoeken. Maar waar is hij bang voor?"
Ik zie bijna verschrikt naar de stoelen, waarop die drie menschen hebben
gezeten. Zijn er eigenlijk niet vier gasten aan die kleine koffietafel
geweest? Heeft niet de bleeke schim, van den Duitschen matroos, den
man van de klip van Horn, van wien 't lijk tusschen de klippen op de
kust is gevonden, en naar de stad gebracht om begraven te worden, mee
aangezeten? Heeft de jonge zeeman hem daar niet voortdurend zien zitten,
hem schrik aanjagend met de gevaren op zee? Was hij het niet, die door
zijn griezelige tegenwoordigheid den jongen van vreugde en spel heeft
verdreven en hem genoodzaakt bescherming te zoeken in de oude, veilige
haven? Hij heeft gewild, dat zijn moeder voor hem zal bidden met de
zekerheid van zijn onverdeelde liefde. Hij heeft de bescherming willen
verwerven, die de zegen van een moeder geven kan, als die rijk en zonder
voorbehoud geschonken wordt.
V.
De Ster.
_(Brief van een Zweedsch arbeider)._
... 20 April 1917.
Er is een ster op weg. Een groote planeet is in beweging gekomen, naar
beneden, naar onzen aardbol. Ik heb haar ver weg in de wereldruimte
gezien. Die valt--en valt en komt elken dag nader!
Ik hoor niet tot de menschen, die gewoonlijk gezichten zien en ik ben
ook geen boetpredikant. Ik heb nooit de moeite genomen om te gaan zitten
met de Openbaring voor me, om er profetieën uit te zoeken. Ik houd me
alleen aan wat ik zelf heb ondervonden. Ik hoor niet tot de menschen die
spreken in waanzin.
Ik zal u vertellen wie ik ben. Ik ben een arbeider op een werkplaats en
pas kort geleden weer thuis gekomen in Zweden na tien jaar bij een
Duitsche firma gewerkt te hebben en daarna drie maanden in een Duitsche
gevangenis geweest te zijn. Ik heb geleefd van soep, van wikkemeel en
rapen gekookt, en van een soort vocht, dat koffie genoemd moest worden,
en niet meer dan een halve boterham kreeg ik als rantsoen per dag. Ik
heb zelfs geen bijbel gezien om in te lezen en ik kreeg niets dan
verwijten en scheldwoorden ten antwoord, als ik om een courant vroeg.
Ik ben een eerlijke Zweed. Ik heb nooit iemand te kort gedaan en ik hoef
niet te verbergen, waarvoor ik gevangen gezeten heb. Ik was een nacht in
een hotel in Keulen, zonder me bij de autoriteiten te hebben aangemeld,
en dat kon niet met minder dan drie maanden opsluiting geboet worden.
Ik heb tien jaar lang in Duitschland gewoond. Bij een Duitsche firma heb
ik de beste jaren van mijn leven gediend, en ik heb getuigschriften van
groote bekwaamheid, onverdeelde vlijt en goed gedrag. Ik kreeg voor dat
alles mijn loon op de reis naar huis, toen de politie in Keulen me pakte
en me drie maanden lang van wikke en rapen liet leven.
Maar ik spreek van dit alles niet om mij te beklagen, want, Goddank 't
heeft mijn gezondheid niet geschaad. Ik wil alleen verklaren hoe ik er
toe kwam zooveel na te denken en me over zooveel te verwonderen. Want
ik dacht aan alles tusschen hemel en aarde, terwijl ik daar opgesloten
zat, en 't meest van alles dacht ik aan de wereldorde zelf. 't Werd me
duidelijk, dat er aan den tegenwoordigen ellendigen toestand een einde
moest komen.
Dat weet iedereen, die een poos in een werkplaats is geweest, wat daar
een orde en oplettendheid noodig is en hoe vlug ieder moet passen op
wat hem te doen gegeven is, wil het alles aan den gang gehouden worden,
zonder dat er ongelukken gebeuren. Maar wat moet je dan zeggen, als je
denkt aan de groote wereldmachinerie met al die loopende drijfriemen,
en draaiende wielen en gevaarlijke krachtbronnen en ontelbare
machineonderdeelen. Iedereen ziet, dat daar niets dan lichtzinnigheid
is en onverstand. Er zijn fouten bij de leiders en fouten bij hen, die
geleid moeten worden. Niemand houdt behoorlijk orde onder de menschen en
houdt ze aan hun plichten, maar ieder zorgt voor zich zelf, zoo goed hij
maar kan. En als alles wat gedaan moet worden, gaat met onwil en dwang
en tegenzin en verveling, is het waarachtig geen wonder, dat allen
ontevreden zijn en er telkens uitbarstingen komen, en dat er elken dag
menschen tusschen de machines raken.
Ik zag zoo duidelijk, toen ik in de gevangenis zat, dat het niet zoo
kon doorgaan. Ik begreep dat de Directie haar geduld verloren had en
een massa van de tegenwoordige arbeiders wilde ontslaan, dat zij de
oude fabrieksgebouwen wilde wegdoen en 't met nieuwe methoden en nieuwe
arbeiders wou probeeren.
Dat kan ik de Directie niet kwalijk nemen, want die had niet weinig
geduld gehad. Maar als die ooit de zaak aanpakt en schoon schip maken
wil, dan is er geen sprake van halve maatregelen en zachte schikkingen.
Dan roept ze den wereldoorlog op met zijn houwende bijl, en dadelijk
moeten vele millioenen menschen in vliegende haast de ransels op den
rug nemen en de reis naar de andere wereld aanvaarden. En ze roept de
revolutie op met haar geweldigen veger, die met een zwaai het slecht
verzorgde wegveegt en de oude fabrieken omgooit. Ik zag het duidelijk,
dat het niet kon doorgaan, zooals het tot nu toe ging. Maar de vraag was
of 't zou blijven bij de verwoesting die al gebeurd was, of er niet nog
iets ergers zou komen, zoodat de landen waar 't krijgsvuur het sterkste
had gebrand, heelemaal vernietigd zouden worden.
Maar nu ik in mijn geliefd vaderland ben teruggekomen en de nauwe
celwanden niet meer om me heen heb, nu ik er niet meer naar hoef zitten
luisteren hoe de celwachter door de gang heen en weer loopt, of me af te
vragen of ik ooit weer vrij man zal worden, nu probeer ik mijn onrustige
gedachten, die in de gevangenis zijn losgebroken, weer meester te
worden. "Jelui moet niet zoo angstig wezen," zeg ik tot hen. "'t Kwam
alleen door 't opgesloten zijn en den slechten kost, dat jelui zoo
moedeloos en verlamd van schrik zijn geworden. Laat ons nu hopen dat
we spoedig vrede krijgen en dat de Directie ons niet heelemaal zal
vernietigen," maar mijn gedachten willen niet tot rust komen. Het was
of er diep in mijn ziel iets was, dat wist, dat de maat van onze ellende
niet vol was.
En eergisteren, in den nacht tusschen den 18den en 19den April, toen
ik slapeloos neerlag en streed met mijn gedachten, werd mij bevolen,
overeind te komen in mijn bed en uit de middelste ruit van mijn venster
naar buiten te zien. En toen ik gehoorzaamde, zag ik ver weg, hoog in
den hemel een ster, die in een cirkel rond bewoog, en op en neer ging,
links en rechts.
Ik hoorde de stem zeggen, dat dit de groote planeet Jupiter was. Nu was
die van zijn plaats los gekomen en op weg door de wereldruimte.
"Sta op," zei de stem. "Sta op en verkondig dit: Nu komt het er op
aan in het oude Europa. Want als de ster nadert zal er een groote
hitte komen over de aarde. De zee rondom Engeland zal uitdrogen; in
Duitschland zal al wat leeft tot asch verbranden en van Rusland zal
niets meer overblijven dan droog woestijnzand. In de schoone landen aan
de Middellandsche Zee zullen de rivieren met kokend water stroomen en de
bergen zullen smelten en wegvloeien als vlietend vuur.
Dat is de wraak Gods, dat is Zijn rechtvaardige straf. Ge moet het
uitroepen, dat het oude Europa voorbijgaat. Het zal vergaan met al zijn
zonden, met zijn vele oorlogen en zijn groote ijdelheid.
Er zal groote jammer over het oude Europa komen, over haar groote steden
en vruchtdragende velden, en millioenen menschen; want het zal
uitgebrand worden als een etterende wonde. Maar de andere landen der
aarde zullen gespaard blijven."
En de stem zeide tot mij, dat ik neerknielen moest en de handen aan
elkaar brengen, zoodat de vingers elkaar raakten. En toen ik dat gedaan
had, sprak zij opnieuw.
"Dit beveelt u de Allerhoogste in Zijn barmhartigheid: Gij zult
dit alles neerschrijven zooals gij het gezien hebt, en het aan de
autoriteiten en het volk verkondigen, zoodat zij, die op het teeken
vertrouwen en uw woorden gelooven mogen, kunnen vluchten en gered
worden. Gij zult zeggen, dat er geen dag is die voor de ster bepaald is.
Die zweeft heen en weer. Die kan over een maand komen; die kan komen
over een jaar. Maar alle vorsten en regeerders moeten zich haasten om
een eind aan den wereldoorlog te maken en de menschen vrij te laten,
zoodat ze uit het oude Europa kunnen vluchten."
Meer hoorde en zag ik dien nacht niet. Ik viel in een diepen slaap.
Maar dien morgen, toen ik wakker werd, kwam de twijfel. Ik zei tot
mij zelf: "Wie ben ik, dat ik tot de autoriteiten en de volkeren zou
spreken? Wie ben ik, dat ik mijn stem zou kunnen doen hooren over de
geheele wereld?"
Daarom wend ik mij tot u, edele schrijfster. Wil gij mijn visioen aan
de autoriteiten en de volkeren openbaren; wil gij hen vermanen, die de
sterrenwereld doorvorschen, dat zij de groote planeet Jupiter naspeuren
en zien of die haar vorige baan heeft verlaten?
Ik behoor niet tot de menschen, die gezichten zien en ook ben ik geen
boetprediker. Ik heb niet de moeite genomen om te gaan zitten met de
Openbaring voor me, om er de profetieën uit te zoeken; maar sinds dien
nacht, dat ik de ster zag, is er een verstijvende schrik in mijn
lichaam.
Er is geen tijd voor twijfel.
Moge hij, die spreken kan, zijn stem verheffen. Het is hoog tijd, dat de
heele wereld weet wat voor gast nadert, wat voor gast van vuur en schrik
nadert...
VI.
De Brandstapel.
_(Brief van een Deensch krijgsgevangene)._
Vroeger heb ik nauwlijks twee rijmende regels geschreven, maar nu doe ik
niet anders dan verzen schrijven. Ik wil de kunst leeren onvergetelijke
gedichten te schrijven. Ik wil leeren dien machtigen tooverstaf te
zwaaien, die de heele wereld tot luisteren zal dwingen.
Ik vind het merkwaardig, dat ik kan schrijven zooals ik doe, want ik heb
juist geen geschikte werkkamer. Om mij heen heerscht de stilte niet en
wat men "dichtervrede" noemt--daar geniet ik niet veel van. Ik zit in
een gevangenbarak in Irkutsk in het gevloekte land Siberië, en ik heb
negen en twintig kameraden om me heen hier in de kamer.