11. Si quis autem contra hanc constitutionem nostram venire
præsumpserit, indignationem Domini omnipotentis, & nostram omnemque qua
quisquam in Regem unctus & consecratus maledicere potest, maledictionem
incurrat.
12. Prædictus autem Archiepiscopus Cantuariensis & Cancellarius noster,
una cum Episcopis omnibus qui nobis in consecratione nostra manus
imposuerunt, in omnes qui contra hanc constitutionem venire
præsumpserint, sententiam excommunicationis generaliter de assensu
nostro promulgavit.
13. Huic autem nostræ constitutioni quam de Sigillo nostro fecimus ipsum
Sigillum primo post Coronationem nostram apposuimus, in testimonium &
perpetuam firmitatem.
14. T. J. _Dublinens._ Archiep. W. _London._ _Rofen._ C. _Winton._ H.
_Lincol._ E. _Eliens._ H. _Sarum._ S. _Bathon._ C. _Coventer._ H.
_Landaven._ R. _Bangor._ Phil. _Dunelm._ S. _Meden._ Episcopis. Willelmo
Com. de _Arundell._ Hamelino Com. de _Waren._ R. Com. de _Clare._ W.
_Marescallo_ Com. de _Penbroc._ C. fil. Petri Com. _Essex._ Rog. _le
Bigot_ Com. _Nortfolchiæ._ W. Com. _Sarum._ R. Com. _Cestr._ Walter.
Com. _Warwic._ W. Com. _de Ferrariis_, Will. de _Brahos_, Rob. fil.
_Walteri_, Walt. de _Lasc._ W. de _Waren._ Rob. fil Rogeri, Will.
_Briwer_, Hug. _Bardolf._
15. Dat. per manum H. _Cant._ Archiepisc. Canc. nostri apud
_Northampton_, septimo die Junii, anno regni nostri primo.
(Numeros & Sectiones nos exhibuimus.)
Quod testamentum _Huberti_ Archiep. _Cant._ ratum fit.
[Marge: _De Testamento
Huberti. Arch. Cant._]
_Johannes_ Dei gratia Rex Angl. Dux Hiberniæ, Dux Normanniæ, Aquit. &
Comes Andeg. Justic. & omnibus Ballivis suis Angliæ, salutem[467].
[Note 467: _Lib. MS. Cant. Arch. fol. 9. b. n. 6._]
Sciatis, quod volumus & firmiter præcipimus, quod Testamentum quod
venerabilis pater noster in Christo H. Cantuar. Archiepiscopus secundum
Deum condidit, firmum sit & stabile, & quod firmiter & inviolabiliter
teneatur & observetur. Et ideo vobis mandamus & firmiter prohibemus, ne
aliquis vestrum aliquo modo contra testamentum suum veniat, vel illud
aliquo modo impediat vel infringat, vel ab aliquo impediri vel infringi
sustineat. T. Com. Will. _Marescallo_, Will. de _Breos_, apud _Rothom._
XXX. die Augusti.
_Quod Archiepiscopi Cant. habeant tres Monetarios cum tribus cuneis in
Civitate Cantuaria[468]._
[Note 468: _Ibidem, n. 7._]
[Marge: _Archiep. Cant. tres
Monetarios habeat in Civ.
Cant._]
_Johannes_ Dei gratia Rex Angliæ Dominus Hiberniæ, Dux Normanniæ,
Aquitaniæ, Comes Andegaviæ, Archiepiscopis, Episcopis, Abbatibus,
Comitibus, Baronibus, Justiciariis, Vicecomitibus, & omnibus Ministris &
fidelibus suis, Francis & Anglis, salutem.
Sciatis nos concessisse & præsenti Carta nostra confirmasse Deo &
Ecclesiæ Christi _Cant._ & venerabili patri nostro _Huberto_ Cant.
Archiepiscopo, & omnibus successoribus suis sibi canonice substituend.
tres Monetarios cum tribus cuneis, ad monetam fabricandam in civitate
Cantuariæ perpetuo habendos, quos Dominus Rex Ric. frater noster
reddidit bonæ memoriæ Baldwino Cant. Archiepiscopo, & successoribus
suis, & Carta sua confirmavit.
Quare volumus & firmiter præcipimus, quod prædictus Archiepiscopus H. &
successores sui, habeant prædictos Monetarios cum prædictis cuneis, ita
libere, honorifice & quiete, sicut aliquis prædecessorum suorum liberius
& quietius Monetarios suos cum cuneis suis habuit.
Hiis testibus: _Roffensi_ Episc. S. Andr. Com. _David_, Will. Com. de
_Arundel_ Will. de _Humet_ Const. _Norm._ Hug. de _Gernaco_, Will. de
_Rupibus_. Datum per manus Simonis Archid. _Wellen._ & Johannis de
_Gray._ apud _Cenom._ xxix. die _Septemb._ anno primo regni nostri.
Consuetudines Scaccarii super debitis Dom. Regis inquirendis. _Hoved._
p. 815.
_Quod Archiepiscopus Cant. convertat terras tentas de Ecclesia sua in
Gavel-kind ad feoda militaria._
[Marge: _Terræ Arch.
conversæ ad feoda
militaria._]
_Johannes_ Dei gratia Rex Angl. Dominus Hiberniæ, Dux Normanniæ,
Aquitaniæ, & Comes Andegaviæ, Archiepiscopis, Episcopis, Abbatibus,
Comitibus, Baronibus, Justiciariis, Vicecomitibus, Præpositis,
Ministris, & omnibus Ballivis & fidelibus suis, salutem[469].
[Note 469: _Lib. MS. Cant. Arch. fol. 11. n. 14._]
Sciatis nos concessisse & præsenti Carta nostra confirmasse venerabili
patri nostro in Christo _Huberto_ Cant. Archiepiscopo, & successoribus
suis, in perpetuum, quod liceat eis terras, quas homines de feodo
Ecclesiæ _Cant._ tenent in _Gavelkende_, convertere in feoda militaria;
& quod idem Archiepiscopus & successores sui eandem in omnibus
potestatem & libertatem habeant in perpetuum, in homines illos qui
terras easdem ita in feoda militum conversas tenebunt, & in hæredes
eorum, quam ipse Archiepiscopus habet, & successores sui post eum
habebunt, in alios milites de feodo Ecclesiæ Cant. & in hæredes eorum.
Et homines illi, & hæredes eorum, eandem per omnia libertatem habeant in
perpetuum, quam alii milites de feodo Ecclesiæ _Cantuar._ & hæredes
eorum habent. Ita tamen quod nihilominus consuetus redditus denariorum
reddatur integre de terris suis, sicut prius; & xenia, andragia, & alia
opera, quæ fiebant de terris eisdem, convertatur in _redditum
denariorum_ æquivalentem, & redditus ille reddatur, sicut alius redditus
denariorum.
Quare volumus & firmiter præcipimus, quod quicquid prædictus
Archiepiscopus, & successores sui post eum, de terris illis, in feoda
militum secundum præscriptam formam convertendis, fecerint, ratum in
perpetuum & stabile permaneat. Et prohibemus, ne quis contra factum
ipsius Archiepiscopi, vel Successorum suorum, in hac parte venire
præsumat.
T. E. _Eliens._ & S. _Bathon._ Episcopis, C. fil. Petri Com. _Essex._
Will _Marescallo_ Com. de _Penbroc._ Rob. de _Harecourt_, Garmo fil.
_Geraldi_, Petro de _Stolx_, Ric. de _Riveriis_, Roberto de _Tateshall_.
Datum per manum Simonis _Archidiaconi Wellen._ apud _Rupem Aurivall._
iv. die Maii, anno regni nostri tertio. Hæc est duplicata.
[Marge: _Arch. Cant.
Assisæ._]
_Quod idem Archiepiscopus habeat magnas Assisas de terris prædictis, A.
D. 1201. Reg. 3._
_Johannes_ Dei gratia Rex Angl. Dominus Hiberniæ, Dux Norm. Aquit. Com.
Andeg. Archiepiscopis, Episcopis, Abbatibus, Comitibus, Baronibus,
Justiciariis, Vicecomitibus, Præpositis, & omnibus Ballivis & fidelibus
suis, salutem[470].
[Note 470: _Lib. MS. Cant. Arch. fol. 11. b. n. 15._]
Sciatis nos concessisse, & præsenti Carta confirmasse venerabili patri
nostro, Huberto Cantuar. Archiepiscopo, & successoribus suis in
perpetuum, quod habeat in Curia sua magnas Assisas de terris, quæ
tenentur in _Gavelkend_, de feodo Ecclesiæ Cant. in Canc. Ita scilicet,
quod idem Archiepiscopus rogabit nos, vel Capitalem Justiciar. nostrum,
& nos vel ille mittemus aliquem de Justiciar. nostris in Curiam ipsius
Archiepiscopi, in cujus visu & præsentia Assisæ illæ teneantur. Et
quicunque de hominibus de feodo Ecclesiæ Cantuar. inciderint in
misericordiam per Assisas illas, illorum misericordiæ erunt
Archiepiscopi Cant. aliorum hominum vero misericordiæ, qui per Assisas
illas in misericordiam inciderint in Curia Archiepiscopi, nostræ erunt.
Quare volumus & firmiter præcipimus, quod prædictus Archiepiscopus, &
successores sui, habeant & teneant Assisas illas in Curia sua, libere &
quiete, & sine omni impedimento & contradictione, sicut prædictum est,
cum misericordiis hominum de feodo Ecclesiæ Cant. in perpetuum, tempore
nostro, & tempore hæredum nostrorum. Et prohibemus districtius, ne quis
contra hanc concessionem nostram in aliquo venire præsumat.
T. E. _Elien._ S. _Bathon._ Episcopis, C. fil. Petri Com. _Essex_ Will.
_Marescallo_ Com. de _Penbroc._ Rob. de _Harecourt_, Gar. fil.
_Geraldi_, Petro de _Stlox._ Ric. de _Riveriis_, Rob. de _Tateshall_.
Datum per manum Simonis. Archid. Well. apud _Rupem Aurivall._ iv die
Maii, anno regni nostri tertio.
[Marge: _Capitula super
quibus facta se magna Charta
R. Joh._]
_Capitula super quibus facta est Magna Charta Regis Johannis._
Ista sunt Capitula, quæ Barones petunt, & Dominus Rex concedit, _signata
sigillo Johannis Regis_[471].
[Note 471: _Lib. MS. vet. Arch. Cant. fol. 14. b. n. 30._]
Post decessum antecessorum hæredes plenæ ætatis habebunt hæreditatem
suam per antiquum relevium exprimendum in Charta.
Hæredes, qui infra ætatem sunt, & fuerint in custodia, cum ad ætatem
pervenerint, habebunt hæreditatem suam sine relevio & fine.
Custos terræ hæredis capiat rationabiles exitus & consuetudines &
servitia sine destructione & vasto hominum & terrarum suarum. Et si
Custos terræ fecerit destructionem & vastum, amittat custodiam. Et
custos sustentabit domos, parcos, vivaria, stagna, molendina, & cætera
ad terram illam pertinentia, de exitibus terræ ejusdem. Et ut hæredes
ita maritentur ne disparagentur, & per consilium propinquorum de
consanguinitate sua.
Ne vidua det aliquid pro dote sua, vel maritagio, post decessum mariti
sui, sed maneat in domo sua per XL dies post mortem ipsius, & infra
terminum illum assignetur ei dos, & maritagium statim habeat, &
hæreditatem suam.
Rex vel Ballivus non saisiet terram aliquam pro debito, dum catalla
debitoris sufficiant, nec plegii debitoris distringantur, dum capitalis
debitor sufficit ad solutionem. Si vero capitalis debitor defecerit in
solutione, si plegii voluerint, habeant terras debitoris, donec debitum
illud persolvatur plene, nisi capitalis debitor monstrare poterit, se
esse inde quietum erga plegios.
Rex non concedit alicui Baroni, quod capiat auxilium de liberis
hominibus suis, nisi ad corpus suum redimendum, & ad faciendum
primogenitum filium suum militem, & ad primogenitam filiam suam semel
maritandam; & hoc faciet per rationabile auxilium.
Ne aliquis majus servitium faciat de feodo militis, quam inde debetur.
Ut communia placita non sequantur curiam Domini Regis, sed assignentur
in aliquo certo loco, & tot recognitiones capiantur in eisdem
comitatibus in hunc modum: Ut Rex mittat duos Justic. per quatuor vices
in anno, qui cum quatuor militibus ejusdem Comitatus electis per
Comitatum, capiant Assisas de nova dissaisina, morte antecessoris, &
ultima præsentatione, nec aliquis ob hoc sit summonitus, nisi Juratores
& duæ partes.
Ut liber homo amercietur pro parvo delicto secundum modum delicti, & pro
magno delicto secundum magnitudinem delicti; salvo contenemento suo.
Villanus etiam amercietur, salvo vainagio suo. Et Mercator eodem modo,
salva mercandisa per sacramentum proborum hominum de visneto.
Ut Clericus amercietur de laico feodo suo secundum modum aliorum
prædictorum, & non secundum beneficium Ecclesiasticum.
Ut mensura vini, bladi, & latitudines pannorum, & rerum aliarum,
emendetur, & ita de ponderibus.
Ne aliqua villa amercietur pro pontibus faciendis ad riparias, nisi ubi
de jure antiquitus esse solebat.
Ut Assisæ de nova dissaisina & de morte antecessoris abbrevientur, &
similiter de aliis Assisis.
Ut nullus Vicecomes intromittat se de placitis ad Coronam pertinentibus,
sine Coronatoribus: & ut comitatus & hundreda sint ad antiquas firmas,
absque ullo incremento, exceptis dominicis maneriis Regis.
Si aliquis tenens de Rege moriatur, licebit Vicecomiti, vel alii Ballivo
Regis, saisire & imbreviare catallum ipsius per visum legalium hominum:
Ita tamen quod nihil inde amoveatur, donec plenius sciatur, si debet
aliquod liquidum debitum Domino Regi: & tunc debitum Domini Regis
persolvatur; residuum vero relinquetur executoribus, ad faciendum
testamentum defuncti. Et si nihil Regi debetur, omnia catalla cedent
defuncto.
Si aliquis liber homo intestatus decesserit, bona sua per manum
proximorum parentum suorum & amicorum, & per visum Ecclesiæ,
distribuantur.
Ne viduæ distringantur ad se maritandum, dum voluerint sine marito
vivere: Ita tamen quod securitatem facient, quod non maritabunt se sine
assensu Regis, si de Rege teneant, vel Dominorum suorum de quibus
tenent.
Ne Constabularius vel alius Ballivus capiat blada, vel alia catalla,
nisi statim denarios inde reddat, nisi respectum habere possit de
voluntate venditoris.
Ne Constabularius possit distringere aliquem militem ad dandum denarios
pro custodia castri, si voluerit facere custodiam illam in propria
persona, vel per alium probum hominem, si ipse eam facere non possit per
rationabilem causam. Et si Rex eum duxerit in exercitum, sit quietus de
custodia secundum quantitatem temporis.
Ne Vicecomes vel Ballivus Regis, vel aliquis alius, capiat equos vel
carectas alicujus liberi hominis pro cariagio faciendo, nisi ex
voluntate ipsius.
Ne Rex vel Ballivus suus capiat alienum boscum ad castra vel ad alia
agenda, nisi per voluntatem ipsius cujus boscus ille fuerit.
Ne Rex teneat terram eorum, qui fuerint convicti de felonia, nisi per
unum annum & unum diem, sed tunc reddatur Domino feodi.
Ut omnes Ridelli de cætero penitus deponantur de Tamisia & Medeweye, &
per totam Angliam.
Ne breve, quod vocatur _Præcipe_, de cætero fiat alicui de aliquo
tenemento, unde liber homo amittat curiam suam.
Si quis fuerit _dissaisitus_ vel prolongatus per Regem sine judicio de
terris, libertatibus, & jure suo, statim ei restituatur. Et si contentio
super hoc orta fuerit, tunc inde disponatur per judicium XXV Baronum, &
ut illi, qui fuerint _dissaisiti_ per patrem vel fratrem Regis, rectum
habeant sine dilatione per judicia parium suorum in curia Regis. Et si
Rex debeat habere terminum aliorum signatorum, tunc Archiepiscopus &
Episcopi faciant inde judicium ad certam diem, appellatione remota.
Ne aliquid detur pro brevi inquisitionis de vita vel membris, sed libere
concedatur sine pretio, & non negetur.
Si aliquis tenet de Rege per feodam firmam, per _soccagium_, vel
_burgagium_, & de alio per servitium militis, Dominus Rex non habebit
custodiam militum de feodo alterius, occasione _burgagii_ vel
_soccagii_; nec debet habere custodiam _burgagii_, _soccagii_, vel feodæ
firmæ: Et quod liber homo non amittat militiam suam occasione parvarum
_sergantisarum_, sicuti de illis qui tenent aliquod tenementum, reddendo
inde cultellos, vel sagittas, vel hujusmodi.
Ne aliquis _Ballivus_ possit ponere aliquem ad legem simplici loquela
sua, sine testibus fidelibus.
Ne corpus liberi hominis capiatur, nec imprisonetur, nec dissaisietur,
nec utlagetur, nec exuletur, nec aliquo modo destruatur, nec Rex eat vel
mittat super eum vi, nisi per judicium parium suorum, vel per legem
terræ.
Ne jus vendatur, vel differatur, vel vetitum sit.
Quod mercatores habeant salvum ire & venire ad emendum vel vendendum,
sine omnibus malis toltis, per antiquas & rectas consuetudines.
Ne scutagium vel auxilium ponatur in regno, nisi per commune consilium
regni, nisi ad corpus Regis redimendum, & primogenitum filium suum
militem faciendum, & filiam suam primogenitam semel maritandam, & ad hoc
fiat rationabile auxilium. Simili modo fiat de talagiis & auxiliis de
civitate London, & de aliis civitatibus quæ inde habent libertates; & ut
civitas London plene habeat antiquas libertates, & liberas consuetudines
suas, tam per aquas quam per terras.
Ut liceat unicuique exire de regno & redire, salva fide Domini Regis,
nisi tempore werræ, per aliquod breve tempus, propter communem
utilitatem regni.
Si quis mutuo aliquid acceperit a _Judæis_ plus vel minus, & moriatur
antequam debitum illud solvatur, debitor non usurabit quamdiu hæres
fuerit infra ætatem, de quocunque teneat: Et si debitum illud inciderit
in manum Regis, Rex non capiet, nisi catallum quod continetur in charta.
Si quis moriatur, & debitum debeat _Judæis_, uxor ejus habeat dotem
suam, & si liberi remanserint, provideantur eis necessaria secundum
tenementum, & de residuo solvatur debitum, salvo servitio dominorum.
Simili modo fiat de aliis debitis, & ut custos terræ reddat hæredi, cum
ad plenam ætatem pervenerit, terram suam instauratam secundum quod
rationabiliter poterit sustinere de exitibus terræ ejusdem de carucis
vel wainagiis.
Et si quis tenuerit de aliqua eschaeta, sicut de Honore _Wallingford_,
_Nottingham_, _Banen_[472] & _Lancastr._ & de aliis eschaetis, quæ sunt
in manu Regis, & sunt Baroniæ, & obierit, hæres ejus non dabit aliud
relevium, vel faciet Regi aliud servitium quam faceret Baroni, & ut Rex
eodem modo eam teneat, quo Baro eam tenuit.
[Note 472: _Al._ Bononiæ.]
Ut fines qui facti sunt pro dotibus, _maritagiis_, hæreditatibus, &
_amerciamentis_, injuste & contra legem terræ, omnino condonentur, vel
fiat inde per judicium XXV Baronum, vel per judicium majoris partis
eorundem, una cum Archiepiscopo, & aliis quos secum vocare voluerit; ita
quod si aliquis vel aliqui de XXV fuerint in simili querela, amoveantur,
& alii loco illorum per residuos de XXV substituantur.
Quod obsides & chartæ reddantur, quæ liberatæ fuerunt Regi in
securitatem.
Ut illi qui fuerint extra forestam non veniant coram Justiciar. de
foresta per communes summonitiones, nisi sint in placito, vel plegii
fuerint, & ut pravæ consuetudines de forestis, & de forestariis, &
warennis, & vic. & rivariis, emendentur per _XV_[473] Milites de
quolibet Comitatu, qui debent eligi per probos homines ejusdem
Comitatus.
[Note 473: _Al. xii._]
Ut Rex amoveat penitus de _Wallia_ parentes & totam sequelam Gerardi de
_Atyes_, quod de cætero balliam non habeant, scil. Engelardum _Andr._
Petrum & Cyonem de _Cancell._ Cyonem de _Cygon_; Matheum de _Martino_, &
fratres ejus, & Galfrid nepotem ejus, & Philippum de _Marbo_.
Et ut Rex amoveat alienigenas milites, stipendiarios, balistarios, &
ruttarios, & servientes, qui venerunt cum equis & armis ad nocumentum
regni.
Ut Rex faciat Justic. Constabular. Vic. & Ballivos de talibus qui sciant
legem terræ, & eam bene velint observare.
Ut Barones, qui fundaverunt Abbatias, unde habeant chartas Regum, vel
antiquam tenuram, habeant custodiam earum, cum vacaverint.
Si Rex _Wallenses_ dissaisierit vel elongaverit de terris vel
libertatibus, vel de rebus aliis in Anglia vel in Wallia, eis statim
sine placito reddantur. Et si fuerint dissaisiti vel elongati de
tenementis suis Angliæ per patrem vel fratrem Regis sine judicio parium
suorum, Rex eis sine dilatione justitiam exhibebit eo modo, quo exhibet
Anglicis justitiam de tenementis suis Angl. secundum legem Angl. & de
tenementis Wall. secundum legem Wall. & de tenementis Marchiæ secundum
legem Marchiæ. Idem facient Wallenses Regi & suis.
Ut Rex reddat filium Lewelini, & præterea omnes obsides de Wallia, &
chartas quæ ei liberatæ fuerunt in securitatem pacis.
Ut Rex faciat Regi Scotiæ de obsidibus reddend. & de libertatibus suis,
& jure suo, secundum formam quam facit Baronibus Angl. nisi aliter esse
debeat per chartas quas Rex habet, per judicium Archiepiscopi & aliorum
quos secum vocare voluerit.
Et omnes forestæ, quæ sunt afforestatæ per Regem tempore suo,
desafforestentur, & ita fiat de ripariis quæ per ipsum Regem sunt in
defenso.
Omnes autem istas consuetudines & libertates, quas Rex concessit regno
tenendas, quantum ad se pertinet, erga suos omnes de regno, tam Clerici
quam Laici observabunt, quantum ad se pertinent, erga suos.
Hæc est forma securitatis ad observand. pacem & libertates inter Regem &
regnum. Barones eligentur, XXV Barones de regno quos voluerint, qui
debent pro totis viribus suis observare, tenere, & facere observari
pacem & libertates, quas Dominus Rex eis concessit, & charta sua
confirmavit. Ita videlicet quod si Rex, vel Justic. vel Ballivi Regis,
vel aliquis de ministris suis in aliquo erga aliquem deliquerit, vel
aliquem articulorum pacis aut securitatis transgressus fuerit, &
delictum ostensum fuerit IV Baronibus de prædictis XXV Baronibus, illi
quatuor Barones accedent ad Dominum Regem, & ad Justic. suum, si Rex
fuerit extra regnum, proponentes ei excessum, & petentes ut excessum
illum sine dilatione faciat emendari. Et si Rex vel Justic. ejus illud
non emendaverit, si Rex fuerit extra regnum, infra rationabile tempus
determinandum in charta prædicta, IV referent causam illam ad residuos
de illis XXV Baronibus; & illi XXV, cum communa totius terræ,
distringent & gravabunt Regem modis omnibus quibus poterint, donec
fuerit emendatum secundum arbitrium eorum; salva persona Domini Regis &
Reginæ & liberorum suorum. Et cum fuerit emendatum, intendant Dom. Regi
sicut prius. Et quicunque voluerit de terra, jurabit ad prædicta
exequenda, pariturum mandatis prædictorum XXV Baronum, & gravaturum
Regem pro posse suo cum ipsis. Et Rex publice & libere dabit licentiam
jurandi cuilibet qui jurare voluerit, & nulli unquam jurare prohibebit.
Omnes autem illos de terra, qui sponte sua & per se jurare noluerint XXV
Baronibus de distringendo & gravando Regem cunctis, Rex faciet
jurare[474] ejusdem de mandata suo, sicut prædictum est.
[Note 474: _Pat. 3. Joh. m. 7. n. 29._]
Item si aliquis de prædictis XXV Baronibus decesserit vel a terra
recesserit, vel aliquo modo alio impeditus fuerit, quo minus ista
prædicta possit exequi: qui residui fuerint de XXV eligent alium loco
ipsius pro arbitrio sui, qui simili modo erit juratus quo & cæteri. In
omnibus autem quæ istis XXV Baronibus committuntur exequenda, si forte
ipsi XXV præsentes fuerint & inter se super re aliqua discordaverint,
vel aliqui ex eis vocati nolint vel nequeant interesse, ratum habebitur
& firmum quod major pars ex eis provideat vel præceperit, ac si omnes
XXV in hoc concessissent, & prædicti XXV jurabunt quod omnia antedicta
fideliter observabunt, & pro toto posse suo facient observari. Præterea
Rex faciet eos securos per Chartas Archiepiscopi & Episcoporum &
magistri Pandulfi, quod nihil impetrabit a Dom. Papa, per quod aliqua
istarum conventionum revocetur, vel minuatur. Et si aliquid tale
impetraverit, reputetur irritum & inane, & nunquam eo utatur. Sine dato.
[Marge: _Leges Forestæ._]
_Leges Forestæ observandæ Chartis Regis non obstantibus. A. D. 1201 Reg.
3._
Rex Hugoni de _Neville_ Sal.[475] Mandamus vobis quod non omittatis
propter aliquam Chartam quam alicui fecerimus quin Forestas nostras
Angliæ custodiatis per easdem Leges quæ fuerint in Forestis nostris
tempore Henrici Regis Patris nostri, exceptis terris quas
disaforestaverimus, & illis quibus per Chartas nostras parcos
concessimus.
[Note 475: _Pat. 3. Joh. 7. m. 7. n. 29._]
[Marge: _Assisa panis
secundum divers. pretium
frumenti._]
_Assisa panis secundum diversum pretium frumenti[476]._
[Note 476: _Mat. Par. pag. 200._]
Eodem anno Rex fecit generaliter acclamari, ut assisa panis
inviolabiliter sub poena Collistrigiali observaretur. Quæ probata fuit
per pistorem Gaufridi fil. Petri Justitiarii Angliæ, & pistorem R. de
_Turnam_; ita quod pistores poterint sic vendere, & in quolibet
quarterio lucrarentur 3 denarios exceptis.
Brennio & 2 panibus ad Furnarium.
Et 4 servientibus--4 obolos.
Duobus Garcionibus--1 quadrant.
Et in sale----obol.
Et in gesta----obol.
Et in candela----quadrant.
Et in busca----3 denar.
Et in buletello----obol.
Quando frumentum (intellige _quarterium_) venditur pro 6 solidis, tunc
ponderabit panis de quadrante, albus & bene coctus, 16 solidos de
viginti lova; & panis de toto blado, debet esse bonus & bene coctus, ita
quod nihil subtrahatur, & ponderabit--24 solid.
Quando frumentum venditur pro 5 solid. & 6 den. albus panis ponderabit
20 solid. & de toto blado--28 solid.
Quando frumentum venditur pro 5 sol. albus panis ponderabit 24 sol. &
panis de toto blado--32 solid.
Quando frumentum venditur pro 4 sol. & 6 den. albus panis ponderabit 32.
solid. de toto blado--42 solid.
Quando frumentum venditur pro 4 sol. albus panis ponderabit 36 solid. de
toto blado--46 solid.
Quando frumentum venditur pro 3 sol. & 6 den. albus panis ponderabit 42
sol. de toto blado--54 sol.
Quando frumentum venditur pro 3 sol. albus panis ponderabit 48 sol. de
toto blado--64 sol.
Quando frumentum venditur pro 2 sol. & 6 den. albus panis ponderabit 54
sol. de toto blado--72 sol.
Quando frumentum venditur pro 2 sol. albus panis ponderabit 60 sol. de
toto blado--4 libr.
Quando frumentum venditur pro 18. den. albus panis ponderabit 77 sol. de
toto blado 4 libr. & 8 solid.
Et hoc per totum Regnum est proclamatum.
[Marge: _Rex capit a
Baronibus 7ma partem bonorum
quod cum deseruere in
Normannia._]
Rex in Comites & Barones occasiones prætendens quod ipsum inter hostes
reliquerant in partibus transmarinis, (sc. Normannia) unde Castella &
terras suas pro eorum defectu amiserat; cepit ab eis septimam partem
omnium mobilium suorum[477]; nec ab Ecclesiis conventualibus, nec
parochialibus manus coercuit: Siquidem placiti sui inter Ecclesiasticos
habuit executorem _Hubertum_ Cantuariensem Archiepiscopum; inter Laicos,
_Gaufridum_ filium Petri Angliæ Justitiarium, nemini parcentes.
[Note 477: _Mat. Par. pag. 201._]
[Marge: _2 Marcæ & dimid. de
auxilio._]
In Crastino Circumcisionis convenerunt ad _colloquium_ apud _Oxoniam_
Rex & magnates Angliæ; ubi concessa sunt Regi auxilia militaria, de
quolibet scuto, scil. duæ marcæ & dimidia. Nec etiam Episcopi & Abbates
sive Ecclesiasticæ personæ, sine promissione recesserunt[478].
[Note 478: _Mat. Par. pag. 201._]
[Marge: _Proclamatio de
Moneta._]
Proclamatio fiat[479] quod nemo ferat vel habeat denarium retonsum
omnibus Vicecomitibus directa. Et si denarius retonsus inveniatur post
diem prædictam in manu Burgensis, denarium illud capiatur & perforetur,
& quodam forulo ponatur, & ad opus Regis salvo custodiatur. Et qui
illud habeat ponatur per salvos plegios, & omnia ejus Catalla
attachientur.
[Note 479: _Patentes an. 6. Joh. m. 6. n. 16._]
Et si inveniatur in manu Judæi vel Judææ capiatur ut supra & corpus &
omnia catalla ejusdem Judæi capiantur, &c.
Et si inveniatur in manu armigeri vel rustici, vel paisanti, capiatur &
reddatur ei a quo captus fuit.
[Marge: _Patentes Regis de
moneta._]
_Patentes Anno 6. R Joh. inter 29. Oct. 29. & 2. Nov. 17. de moneta._
Rex Willelmo de _Wrotham_, &c. & Reginaldo de _Cornhill_, &c. Sciatis
quod per commune consilium regni nostri fecimus hanc Assisam subscriptam
de moneta custodiend. & retonsoribus & falsonariis monetæ nostræ
destruendis. Et ad prædictam Assisam & ad articulos prædictæ Assisæ
custodiend. vos superiores custodes loco nostro constituimus vobis
præcipientes quod eam juste & rigide per totam Angliam custodiatis &
custodiri faciatis nemini aliquid injustum inferentes vel de jure nostro
deferentes. Et prædictam Assisam in his nostris patentibus vobis
mittimus in Warant.
[Marge: _Penny peice._]
Assisum est de moneta quod vetus moneta currat unde quælibet libra sit
lacta 2 solid 6 den. ad plus; & illa libra quæ plus lactavit & denarii
qui plus lactaverint perforentur & reddantur sicut alias provisum fuit.
Judæi vero Aurifabri, & mercatores forinseci emant moneta ista victum &
vestitum suum tantum sed non debent præstitum vel _merchandisas_ facere
nisi de grossa & forti moneta quæ sit de lege & pondere denarii
_Sterlingæ_. Et ad cognoscendum denarium de prædicto lacco exeat a
monetaria nostra unum _penipeis_ & liberetur cui illud voluerit habere,
habendum usque ad Pentecostem anno Regni nostri septimo de lacco octavæ
partis denarii. Item denarios qui de cætero fiet scilicet post natale
anno Regni nostri sexto inventa rentoss. in alicujus manu perforetur &
ille cujus manu captus fuerit capiatur ut latro. Vide reliqua in MS.
Rex, &c. W. de _Wrotham_, &c. & Reginald de _Cornhill_, &c.[480] Sciatis
quod per commune consilium Regni nostri fecimus hanc Assisam
subscriptam de moneta custodienda & retonsoribus & falsonariis monetæ
nostræ destruendis & ad prædictam Assisam & ad articulos prædictæ Assisæ
custodiendos, vos superiores custodes loco nostro constituimus, vobis
præcipientes quod eam juste & rigide per totam Angliam custodiatis &
custodiri faciatis, nemini aliquid injustum inferentes vel de jure
nostro deferentes & prædictam Assisam in hiis literis nostris patentibus
vobis mittimus in Warant. &c.
[Note 480: _Pat. 6. Reg. Joh. nu. 3. in Dorso._]
Item si quis cambiaverit denarium vel argentum alii quam ad Cambium
nostrum salvo Cambio Domini Cant. apud Cant. tam cambiens quam recipiens
cum eo, quod cambiaverit, capiantur; & _assisum_ est quod nullus capiat
ad Cambium pro libra de _fine_ & puro argento plus vel minus quam sex
denarios de Lege, & quod nullus denarius exeat de Cambio nostro vel
Domini Cant. nisi sit legalis de _Vintenlor_.
Item inquiratur per liberos & legales homines in Civitatibus Burgis &
Villis qui Christianus vel Judæus denarium retondit & qui inventus
fuerit retonsor Christianus vel Judæus, capiantur omnia catalla sua &
corpus suum mittatur in prisonam nostram, & sit in voluntate nostra de
justitia facienda.
Item si denarii qui non sint rationabiles de lege & pondere inventi
fuerint in manu Judæi Aurifabri vel Mercatoris forinseci vel servientium
eorum pro merchandisa vel præstito faciendo assisum est quod illi in
quorum manu fuerint inventi, nisi tamen ad victum & vestitum suum
emendum, ut prædictum est, capiatur. Teste meipso apud _Winton._
vicesimo sexto die Januar.
Exam. per me _Geo. Robson_
24 die Dec. 1619.
_In Rotulo memorandorum de anno nono Reg. H. fil. Reg. J. in ultimo
rotulo in Dorso[481]._
[Note 481: _Rub. Lib. scacc. fol. 149. b._]
Consideratum est per Justic. quod precium _osturci_ fori sit XX s.
precium _Osturci_ mutati sit XL. s. Et si Austarcus fori non reddatur
primo anno, in anno sequenti dicatur & reddatur mutatus.
A. D. 1204. Reg. 6. Sciatis[482] quod pro amore Dei & salute animæ
matris nostræ quæ mortua est, liberasse nos prisones incarceratos pro
quacunque causa detenti fuerint; sive pro murdro, sive pro felonia, sive
latrocinio.
[Note 482: _Dors. Pat. an. 6. Joh. m. 1._]
Exceptis prisonibus captis de Werra nostra, & Judæis prisonibus. Ita
quod inveniant plegios de se bene gerendo vel de Regno adjurando.
Assisa de moneta & retonsoribus & falsionariis monetæ nostræ
destruendis[483].
[Note 483: _Dors. ibid. in 3._]
[Marge: _Assisa de moneta
contra retonsores ejus._]
Rex Vicecomiti _Roteland_ salutem[484]. Sciatis quod provisum est
communi assensu Archiepiscoporum................... quod novem milites
per totam Angliam invenient decimum militem bene paratum equis & armis
ad defensionem Regni nostri, & 2 solidos per diem ad liberationem suam.
Ideo tibi præcipimus sicut teipsum & omnia tua diligis, quod 10 milites
de Balliva tua sint apud London ad Pascha bene parati equis & armis cum
liberationibus suis, sicut prædictum est, parati ire in servitium quo
præceperimus pro defensione Regni nostri. Provisum quod si alienigenæ in
terram nostram venerint, omnes unanimiter eis occurrant cum forcia &
armis sine dilatione auditis rumoribus de eorum adventu.
[Note 484: _In Dorso Pat. an. 6. Joh. m. 5. n._]
Et si quis se ipsum retraxerit modo non gravatus infirmitate, ipse &
hæredes sui in perpetuum exhæredentur, & feodum suum remanebit Domino
fundi ad faciendum inde voluntatem suam: Et qui non habent terras, servi
fient in perpetuum, reddendo annuatim 4 denar.
Eodem modo omnibus Vicecomitibus per Angliam scribitur. A. D. 1205. Reg.
7.
[Marge: _Mulctantur qui Reg.
non secuti sunt ad bellum
transmarinum._]
Cum Rex (posthabito multorum consilio) classem copiosam apud Portesmuthe
conscripserat; parvo tamen comitatu Idibus _Julii_ naves ascendit velut
trajecturus, sed mutato consilio, tertia die Juxta _Warrham_ applicuit.
Reversus autem cepit de Comitibus, Baronibus, & militibus[485], & viris
religiosis, pecuniam infinitam; occasiones prætendens quod noluerunt
ipsum sequi ad partes transmarinas, ut hæreditatem amissam recuperaret.
[Note 485: _Mat. Par. pag. 204._]
[Marge: _A.D. 1206. Reg. 8.
Appellatus de morte Hom. non
plegiandus._]
Rex Justic. &c. Prohibemus districte ne quis appellatus de morte hominis
replegietur vel in Custodia trahatur, vel _escagietur_, nisi per
speciale præceptum nostrum, sed in gaola firmiter teneatur, donec coram
Justitiariis judicium suum habuerit T. Dom. Joh. Norwic. &c[486].
[Note 486: _Pat. an. 8. Joh. m. 4. n. 27._]
[Marge: _13 Pars mobilium
exigitur._]
[Marge: _Archiep. Ebor.
contradicit._]
Rex in Purificatione B. Mariæ[487] cepit per totam Angliam tertiam
decimam partem ex omnibus mobilibus & aliis rebus tam de Laicis quam de
viris Ecclesiasticis & Prælatis cunctis murmurantibus, sed contradicere
non audentibus. Solus Gaufridus Archiep. Ebor. contradicens, clanculo
recessit ab Anglia, sed rerum Ecclesiasticarum in suo Archiepiscopatu
invasores, anathematis sententia innodavit.
[Note 487: _Mat. Par. pag. 212._]
[Marge: _Captura avium
prohibita._]
Anno Domini 1209. Rex Anglorum _Johannes_ ad natale Domini fuit apud
Bristollum, & ibi capturam avium per totam Angliam interdixit[488].
[Note 488: _Mat. Par. ibid. pag. 218._]
[Marge: _Innocentius Pap.
Angliam interdicit._]
Cum Stephanum _Langtonum_ Cardinalem S. _Chrysogoni_ quem Innocentius
Papa in Archiepiscopatum Cantuariensem obtruserat, nec blanditiis
suscipere duceretur Rex _Johannes_, nec comminationibus, Papa ad
gravissima confugiens Ecclesiæ tela sub generali interdicto totam
Angliam inclusit, quod a _Londoniensi_, _Eliensi_, & _Wigornensi_
Episcopis, ad hoc a Papa injunctis, die Lunæ in Passione Domini (quæ
tunc contigit decimo Cal. Aprilis) denuntiatum est. Cessaverunt itaque
in Anglia omnia Ecclesiastica sacramenta, præter Confessionem & Viaticum
in ultima necessitate, & baptisma parvulorum. Corpora defunctorum de
civitatibus & villis efferebantur, & more canum in biviis & fossatis
sine orationibus & sacerdotum ministerio sepeliebantur.
[Marge: _Rex frendens
invadit Ecclesiam._]
Rex in furorem adactus Ecclesiam involat, Vicecomitibus ubique præcipit
ut Prælatos jubeant regno excedere. Episcopatus, Abbatias, Prioratus,
Laicorum deputat custodiis. Bona & redditus Ecclesiasticorum fisco
rapit, parce eis victum ministrans & vestitum. Presbyterorum &
Clericorum focariæ (sic uxores vocant) passim captæ, ad gravem
compelluntur redemptionem; affectusque injuriis Clerus, nusquam reperit
sublevamen. Consanguinei insuper Archiepiscopi & Episcoporum qui Angliam
interdixere, ipsis elapsis, capiuntur, spoliantur, & in carcerem
detruduntur.
Inter hæc veretur sibi Rex Ecclesiastici fulminis plagam novissimam
excommunicationem subditosque a fidelitate sua absolvendos. Magnates
igitur ad nova cogit ligantiæ sacramenta, nec in hoc securus, obsides
etiam exhibendum. Judæos vero ad gravissimas redemptiones.
[Marge: _Papa Regem
excommunicat._]
[Marge: _Regnum Angliæ Phil.
Regi Fr. dat._]
[Marge: _Phil. Rex Fr.
Angliam invadit._]
Regem sævientem concionando ciet & tuetur Theologus quidam _Alexander
Cementarius_: Sed brevi hoc contrito, Papa non solum Regem excommunicat,
sed ex consilio Cardinalium sententialiter pronuntiat deponendum. Regnum
Angliæ _Philippo_ Regi Francorum largitur, qui devoratum longa spe
capescere, nervis omnibus jam aggreditur, militiam omnibus indicit sub
_Culvertagii_ stigmate. Pecuniam, arma, naves, obsonia, & quæ ad ingens
adeo molimen expetuntur, undequaque comparat, coepti diem statuens in
Octavis Paschæ.
_Johannes_ contra summam rerum jam in alea positam videns; nihil quod ad
defensionem pertinet non exequitur. Primo naves in universis portubus
lustrari facit, numeratasque codicillis conscribi juxta Brevis formulam
quod subsequitur singulorum portuum Ballivis directi.
_Forma Brevis regii singulis Vicecom. & Portuum Baillivis directi. A. D.
1213. Reg. 15._
[Marge: _Breve Regis Joh.
pro navibus congregand._]
Johannes Rex Angliæ, &c.[489] Præcipimus tibi quatenus statim visis
literis istis, eas in propria persona una cum Baillivis portuum ad
singulos portus de Bailliva tua, & facias diligenter imbreviare omnes
naves ibi inventas, quæ possunt ferre sex equos vel plures: Et præcipias
ex parte nostra magistris omnium navium illarum, & illis quorum naves
sunt; quod sicut se & naves suas, & omnia sua diligunt, habeant illas ad
Portesmuthe in media quadragesimæ bene adornatis bonis & probis
_Marinellis_, & bene armatis qui ituri sunt in servitium nostrum ad
liberationes nostras: Et tunc habeas ibi memoriter & distincte
imbreviatum quot naves in singulis portubus inveneris, & quorum ipsæ
sunt, & quot equos quælibet ferre possit. Et tunc facias nobis scire,
quot & quæ naves in portubus suis _die dominica_ proxime post Cineres,
sicut præceperamus, & habeas ibi hoc Breve. Teste me ipso apud _Nov.
Templum_ 3 die Martis.
[Note 489: _Mat. Par. pag. 224._]
[Marge: _Literæ Regis pro
armis capiendis contra R.
Philip._]
Misit Rex alias literas ad omnes Vice-comites Regni sui sub hac forma.
_Johannes_ Rex Angliæ, &c.[490] Summone per bonos summonitores, Comites,
Barones, milites, & omnes _liberos_ homines & _servientes_, vel
quicunque sint, & de quocunque teneant, qui arma habere debent, vel
habere possint, & qui homagium nobis vel ligantiam fecerunt; quod sicut
nos & seipsos & omnia sua diligunt, sint apud _Doveram_ ad instans
clausum Pascha, bene parati cum equis & armis, & cum toto posse suo, ad
defendendum caput nostrum & capita sua, & terram Angliæ. Et quod nullus
remaneat qui arma portare possit, sub nomine _Culvertagii_ & perpetuæ
servitutis. Et unusquisque sequatur Dominum suum. Et qui terram non
habent, & arma habere possint, illuc veniant ad capiendum _solidatas_
nostras. Et tu omnem attractum victualium & omnia mercata Baillivarum
tuarum venire facias, ut sequantur exercitum nostrum; ita quod nullum
mercatum de Baillivis tuis alibi teneatur: Et tu ipse sis ibi cum
prædictis summonitionibus. Et scias quod scire volumus quomodo venerint
de Baillivis tuis, & qui venerint, & qui non: Et videas quod tu ita
effortiate venias cum equis & armis, & hæc ita exequaris, ne inde ad
corpus tuum nos capere debeamus. Et tu inde habeas rotulum tuum, ad nos
certificandum qui remanserint.
[Note 490: _Mat. Par. pag. 224._]
[Marge: _Legatus Papæ de
reconciliatione tractat._]
[Marge: _Rex Joh.
conditiones pacis accipit._]
Concurritur undique ad excipiendum hostem; sed interea Roma missus
_Pandulfus_ Subdiaconus[491] familiaris & Legatus Innocentii Papæ, de
reconciliatione tractaturus: Regis in adverso littore, licentiam opperit
ingrediendi. Hac concessa, Francorum veniens formidabilem nuntiat
apparatum. Anglorum metuendam defectionem, periculum imminens esse,
certum, & inevitabile. Papam non confusioni Regis, sed conversioni
studere, resipiscentiæ, & saluti animæ. Rex qui jam quinquennem pene
sustinuerat excommunicationem; caute recognoscens omnia, & illud una
quod a _Petro_ Heremita quodam vaticinatum esset, eum regno fore exutum
ante festum instantis ascensionis; Legato acquievit, se & regnum suum in
Papæ deferens Patrocinium. Jurat insuper coram Legato, tactis sacris
Evangeliis, se judicio Ecclesiæ pariturum; jurantque 16 e potentioribus
Magnatibus, cum in animam Regis, tum ut resilientem pro posse suo ad
satisfactionem compellerent.
[Note 491: _Mat. Par._]
[Marge: _Rex Joh. Articulos
Pacis stipulatur._]
_Johannes_ Dei gratia Rex Angliæ, omnibus præsentes literas inspecturis,
salutem[492]. Per has Patentes literas Sigillo nostro munitas, volumus
esse notum, quod nobis præsentibus, hi quatuor Barones nostri,
Willielmus sc. Comes _Saresberiæ_, frater noster, & Reginaldus Comes
_Bononiæ_, Willielmus Comes _Warennæ_ & Willielmus Comes de _Ferrariis_,
juraverunt in animam nostram quod nos subscriptam pacis formam bona fide
per omnia curabimus observare.
[Note 492: _Mat. Par. pag. 225._]
Inprimis igitur solenniter absolute juravimus, stare mandatis Domini
Papæ, coram ejus Legato aut Nuncio, super omnibus pro quibus
excommunicati sumus ab ipso.
Et veram pacem & plenam securitatem præstabimus venerabilibus viris
_Stephano_ Cantuariensi Archiepiscopo, Willielmo _Londoniensi_, Eliæ
_Eliensi_, C. _Herefordensi_, J. _Batoniensi_, & _Huberto Lincolniensi_
Episcopis, Priori quoque & Monachis Cantuariensibus, & _Roberto_ filio
Walteri, & _Eustachio_ de _Vesci_, nec non & cæteris Clericis & Laicis
ad hoc negotium contingentibus; præastando simul coram eodem Legato vel
Delegato publice juramentum, quod ipsos cum suis nec lædemus, nec lædi
faciemus, nec permittemus in personis vel rebus; illisque dimittemus
omnem indignationem, & in gratiam nostram eosdem recipiemus & tenebimus
bona fide: Quodque præfatos Archiepiscopum & Episcopos non impediemus,
nec faciemus, nec permittemus aliquatenus impediri, quominus ipsi libere
suum exequantur officium, & plena jurisdictionis suæ authoritate, prout
debent, utantur.
Et super his tam Domino Papæ, quam ipsi Archiepiscopo, & singulis
Episcopis nostras patentes literas exibebimus, facientes ab Episcopis, &
Comitibus, & Baronibus nostris, quot & quæ præfati Archiepiscopus &
Episcopi postulant juramenta & eorum patentes literas exhiberi, quod
ipsi bona fide studebunt, ut hæc pax & securitas firmiter observetur.
Et si forte, quod Deus avertat, per nos ipsos vel alios contra
venerimus, ipsi pro Ecclesia contra violatores securitatis & pacis,
mandatis Apostolicis inhærebunt; nosque perpetuo vacantium Ecclesiarum
custodias amittamus.
Quod si forte nequiverimus ad hanc ultimam partem juramenti eos
inducere, viz. quod si per nosmetipsos vel per alios contra venerimus,
ipsi pro Ecclesia contra violatores pacis & securitatis, mandatis
Apostolicis inhærebunt.
Nos propter hoc Domino Papæ & Ecclesiæ Romanæ per nostras patentes
literas obligavimus omne jus Patronatus quod habemus in Ecclesiis
Anglicanis. Et sic omnes literas quæ sunt pro securitate prædictorum
sunt exhibendæ; præfatis Archiepiscopo & Episcopis ante suum ingressum
in Angliam transmittemus.
Si vero nobis placuerit, sæpe præfatus Archiepiscopus & Episcopi, salvo
honore Dei & Ecclesiæ, juratoriam cautionem & literatoriam quod ipsi nec
per se nec per alium contra personam nostram, vel Coronam nostram
aliquid attentabunt, nobis prædictam pacem & securitatem servantibus
illibatam.
De ablatis autem plenam restitutionem, & de damnis recompensationem
sufficientem omnibus impendemus, tam Clericis quam Laicis ad hoc
negotium pertingentibus, non solum rerum sed omnium libertatum &
restitutas conservabimus libertates. Archiepiscopo quidem & Episcopo
Lincolniensi a tempore suæ consecrationis, aliis autem a tempore
discordiæ inchoatæ. Nec obstabit aliqua pactio, vel promissio, vel
concessio, quominus & damna recompensentur, & restituantur ablata tam
vivorum, quam & defunctorum. Nec aliquid retinebitur prætextu servitii
quod nobis debuerat impendi, sed postea nobis debita pro servitio
recompensatio tribuetur.
Statimque omnes quos detinemus Clericos, faciemus absolutos dimitti, ac
restitui propriæ libertati, cum Laicis qui hujus occasione negotii
detinentur.
In continenti quoque post adventum illius, qui nos debet absolvere,
faciemus de parte restitutionis ablatorum 8 millium librarum Legalium
Esterlingorum pro solvendis debitis, & faciendis expensis nunciis
prædictorum Archiepiscopi & Episcoporum, & Monachorum Cantuariensium
assignari sine impedimento quolibet per potestatem nostram ad eos libere
deferendorum, ut expediti veniant in Angliam honorifice revocati: viz.
Stephano Cantuariensi Archiepiscopo 2500 libras, Willielmo Londoniensi
750 libras: E. Eliensi 750 libras: J. Bathoniensi 750 libras: H.
Lincolniensi 750 libras: Priori & Monachis Cantuariensibus 1000 libras.
Et protinus postquam pacem illam duxerimus acceptandam, assignari
faciemus absque mora Archiepiscopo & Episcopis, Clericis & Ecclesiis
universis in manibus nuntiorum & procuratorum ipsorum, mobilia omnia cum
administratione libera eorundem & in pace dimitti.
Interdictum vero _Utlagatio_ vulgariter nuncupatum, quod proponi fecimus
contra Ecclesiasticas personas, publice revocabimus, protestando per
nostras patentes literas Archiepiscopo tribuendas, id ad nos nullatenus
pertinere, quodque istud de cætero contra Ecclesiasticas personas,
nullatenus faciemus proponi: Revocantes præterea utlagationem laicorum
ad hoc negotium pertinentium, & remittentes omnia quæ post interdictum
recepimus ab hominibus Ecclesiasticis, præter regni consuetudinem &
Ecclesiæ libertatem.
Si vero super damnis vel ablatis aut eorum quantitate vel estimatione
quæstio fuerit de facto suborta, per Legatum vel Delegatum Domini Papæ,
receptis probationibus terminetur.
Et his omnibus rite peractis, relaxabitur sententia interdicti.
Super cæteris autem capitulis, si quæ fuerint dubitationes subortæ, de
quibus merito debeat dubitari, nisi per Legatum vel Delegatum Domini
Papæ, de partium fuerint voluntate sopitæ; ad ipsius referantur
arbitrium, ut super quæ ipse decreverit, observentur, Teste me ipso apud
_Doveram_, 13 die _Maii_ Anno Regni nostri 14.
[Marge: _Rex Papæ resignat
coronam Angliæ._]
His expeditis convenerunt iterum Rex & Pandulphus & Magnates Angliæ ad
domum militum Templi juxta _Doveram_ 15 die Maii in Vigilia Ascensionis;
ubi Rex juxta id quod Romæ sententiatum est, resignavit coronam suam,
cum Regnis Angliæ &c. Hiberniæ in manus Dom. Papæ, cujus vices tunc
gerebat Pandulphus memoratus, factaque resignatione eadem Papæ &
successoribus suis per Chartam dedit & confirmavit.
[Marge: _Charta Regis Joh.
resignationis Regni._]
_Johannes_ Dei gratia Rex Angliæ, &c. Omnibus Christi fidelibus hanc
chartam inspecturis, salutem in Domino.
Universitati vestræ per hanc chartam Sigillo nostro munitam, volumus
esse notum, quod cum Deum & matrem nostram sanctam Ecclesiam
offenderimus in multis, & proinde divina misericordia plurimum
indigeamus, nec quid digne offerre possimus pro satisfactione Deo &
Ecclesiæ debita facienda, nisi nosmetipsos humiliemus & regna nostra;
volentes nos ipsos humiliare pro illo qui se pro nobis humiliavit usque
ad mortem, gratia Sancti Spiritus inspirante, non vi interdicti nec
timore coacti, sed nostra bona spontaneaque voluntate, ac communi
consilio Baronum nostrorum conferimus & libere concedimus Deo, & sanctis
Apostolis ejus Petro & Paulo, & sanctæ Romanæ Ecclesiæ, matri nostræ, ac
Domino Papæ _Innocentio_, ejusque catholicis successoribus, totum regnum
Angliæ, & totum regnum Hiberniæ, cum omni jure & pertinentiis suis, pro
remissione omnium peccatorum nostrorum, & totius generis nostri, tam pro
vivis quam pro defunctis, & amodo illa ab eo & Ecclesia Romana, tanquam
secundarius recipientes & tenentes, in præsentia prudentis viri Domini
Papæ Subdiaconi & familiaris.
Exinde prædicto Domino Papæ Innocentio, ejusque catholicis
successoribus, & Ecclesiæ Romanæ secundum subscriptam formam fecimus &
juravimus homagium ligeum in præsentia _Pandulphi_: Si coram Domino Papa
esse poterimus, eidem faciemus; successores nostros & hæredes de uxore
nostra in perpetuum obligantes, ut simili modo summo Pontifici qui pro
tempore fuerit, & Ecclesiæ Romanæ sine contradictione, debeant
fidelitatem præstare, & homagium recognoscere.
Ad indicium autem hujus nostræ perpetuæ obligationis & concessionis
volumus & stabilimus, ut de propriis & specialibus redditibus nostris
prædictorum regnorum, pro omni servitio & consuetudine, quæ pro ipsis
facere debemus, salvis per omnia denariis beati Petri, Ecclesia Romana
mille marcas Esterlingorum percipiat annuatim, in festo sc. S. Michaelis
500 marcas, & in Pascha 500; septingentis sc. pro regno Angliæ, & 300
pro regno Hiberniæ: salvis nobis & hæredibus nostris, justitiis,
libertatibus, & regalibus nostris.
Quæ omnia, sicut supra scripta sunt, rata esse volentes atque firma,
obligamus nos & successores nostros contra non venire: & si nos vel
aliquis successorum nostrorum contra hæc attentare præsumpserit,
quicunque ille fuerit, nisi rite commonitus resipuerit, cadat a jure
regni: Et hæc charta obligationis & concessionis nostræ semper firma
permaneat.
Teste meipso apud _Domum Militum Templi_ juxta _Doveram_ coram H.
_Dublinensi_ Archiepiscopo, Joh. _Norwicensi_ Episcopo, Galfrido fil.
_Petri_, W. Comite _Saresberiæ_, W. Comite _Penbroc_, R. Comite
_Bononiæ_, W. Comite _Warennæ_, S. Comite _Winton_, W. Comite _Arundel_,
W. Comite de _Ferrariis_, W. _Briwere_, Petro fil. _Hereberti_, Warino
fil. _Geraldi_, 15 die Maii, anno regni nostri 14.
Chartam Rex _Pandulpho_ tradidit _Innocentio_ deferendam[493].
[Note 493: _Mat. Par. pag. 227._]
[Marge: _Regis Johan. Charta
obedientiam promittens
Papæ._]
Ego _Johannes_ Dei gratia Rex Angliæ, & Dom. Hiberniæ, ab hac hora & in
antea fidelis ero Deo & Beato Petro & Ecclesiæ Romanæ, & Domino meo Papæ
Domino _Innocentio_ ejusque successoribus catholice intrantibus. Non ero
in facto, in dicto, consensu vel consilio, ut vitam perdant vel membra,
vel mala captione capiantur. Eorum damnum si scivero, impediam, &
remanere faciam, si potero: alioquin eis quam citius potero intimabo,
vel tali personæ dicam, quam eis credam pro certo dicturam. Concilium
quod mihi crediderint per se, vel per nuntios suos, seu literas suas,
secretum tenebo, & ad eorum damnum nulli pandam me sciente. Patrimonium
beati Petri, & specialiter regnum Angliæ, & regnum Hiberniæ, adjutor ero
ad tenendum & defendendum contra omnes homines, pro posse meo. Sic me
adjuvet Deus, & hæc sancta Evangelia. Amen.
Contulit Rex præterea quidpiam pecuniæ in arram subjectionis, quam
Pandulphus, reclamante Archiepiscopo, sub pede suo conculcavit.
[Marge: _Phil. Rex contra
Flandriam movet exercitum._]
[Marge: _Rex Joh. revocat
exulantes._]
[Marge: _Jurat._]
His compositis, _Pandulphus_ Galliam repetit, ut _Philippum_ Regem ab
incoepto sisteret. Ille autem sex centena millia librarum se in apparatu
asserit expendisse; nec jam remorandus erat; nisi Comes _Flandriæ_, qui
signa ejus secuturus erat, eum deseruisset. In _Flandriam_ igitur
furorem vertit: cui Johannes opem ferens, 300 Galliæ naves abduxit
captas, & 100 vel eo amplius in sicco stantes flammis tradidit. Sed cum
ulterius adversus Gallum exercitum promoveret in _Pictaviam_, ad amissa
recuperanda; Magnates Angliæ eum sequi renuerunt, nisi ab
excommunicationis sententia prius solveretur. Archiepiscopum igitur &
Episcopos exulantes omni festinatione accersit: & 24 Magnatum chartis
securitatem tribuit veniendi. Venientes obviam excipit _Wintoniæ_,
provolutusque ad eorum pedes veniam flagitat commissorum. Mirantur Regis
humilitatem, & utrinque fletur: sed erectum ad Ecclesiam ducunt, &
absolvunt protinus. In absolutione autem jurat Rex ad sacra Evangelia:
Quod sanctam Ecclesiam ejusque ordinatos diligeret, defenderet, & in
manu teneret, contra omnes adversarios suos pro posse suo.
Quodque bonas leges antecessorum suorum & præcipue leges Edwardi Regis,
renovaret, & iniquas destrueret.
Et omnes homines suos secundum justa curiæ suæ judicia judicaret:
quodque singulis redderet jura sua.
Quod omnibus ad Interdicti negotium pertinentibus, infra proximum Pascha
plenariam restitutionem faceret ablatorum; sin autem, in pristinam
excommunicationis sententiam revocaretur.
Juravit præterea Innocentio Papæ, ejusque catholicis successoribus,
fidelitatem & obedientiam, prout superius continetur.
[Marge: _Concil. apud S.
Albanum._]
_Concilium apud S. Albanum pridie Non. Augusti[494]._
[Note 494: _Mat. Par. pag. 229._]
[Marge: _Inquiritur de
damnis Episcop._]
In crastino S. _Margaretæ_ misit Rex brevia ad omnes Vice-comites regni,
præcipiens ut de singulis dominicorum suorum villis, IV legales homines
cum Præposito, apud S. Albanum pridie nonas Augusti facerent convenire:
ut per illos & alios ministros suos de damnis singulorum Episcoporum, &
ablatis, certitudinem inquireret, & quid singulis deberetur.
[Marge: _Qui aderant huic
Concilio._]
Conveniunt ad indictum diem & locum _Gaufridus_ fil. Petri Justitiarius
Angliæ, & Episcopus _Wintoniensis_ (quos paulo ante Rex statuerat
_Custodes regni_) _Archiep. Cantuariæ_, cæterique Episcopi & Magnates
Angliæ.
[Marge: _Pax Regis & Leges
Hen. I. conceduntur._]
Pax illic Regis denuntiatur omnibus, & ex parte ejus firmiter præceptum
est: Quatenus Leges Henrici I avi sui, ab omnibus in regno
custodirentur, & omnes leges iniquæ penitus enervarentur.
[Marge: _Extorsiones
prohibentur._]
[Marge: _Et Scotalla._]
Denunciatum est præterea Vicecomitibus, Forestariis, aliis Ministris
Regis, sicut vitam & membra sua diligunt, ne a quoquam aliquid violenter
extorqueant, vel alicui injuriam irrogare præsumant, aut scotalla
alicubi in regno faciant, sicut facere consueverunt.
[Marge: _Leges Hen. I.
confirmantur._]
8. Calendas Septembris[495] convenerunt ad S. _Paulum_ Londoniarum,
_Stephanus_ Cantuariensis Archiepiscopus, & Episcopi, Abbates, Priores,
Decani, & Barones regni: statutoque in re Ecclesiæ paxilli quidpiam,
Proceres aliquot (ut fama refert) seorsum evocat in colloquium. Audistis
(inquit) quomodo ipse apud _Winton_ Regem absolvi, & ipsum jurare
compulerim, quod leges iniquas destrueret, & leges bonas, viz. leges
Regis Edwardi Confessoris renovaret, & in regno faceret observari.
Inventa est quoque nunc charta quædam _Henrici_ I Regis Angliæ, per quam
si volueritis, libertates diu amissas, poteritis ad statum pristinum
revocare. Et proferens chartam, in medium recitari fecit ad tenorem quem
posuimus in anno 2. Henrici I.
[Note 495: _Ibid. pag. 230._]
Perlecta _charta_, jurant Proceres decertaturos, se pro hisce
libertatibus, si necesse fuerit, usque ad mortem; auxiliumque pollicetur
Archiepiscopus fidelissimum[496].
[Note 496: _Ibid. pag. 231._]
[Marge: _Dissensiones inter
Regnum & Sacerdotium
reformantur._]
Circa festum S. _Michaelis_[497] Angliam venit _Nicolaus Tusculanensis_
Episcopus & Sedis Apostolicæ Legatus, ut dissensiones inter regnum &
sacerdotium authoritate Apostolica reformaret. Indicta die, Londini
comparuit coram Rege & Legato Archiepiscopus Cantuar. cum Episcopis &
Magnatibus regni. Tractatum est triduo, de damnis Episcoporum, de
ablatis restituendis, de interdicti relaxatione. Rex in plenariam
satisfactionem, ultra omne quod anterius persolutum esset, centum millia
librarum argenti continuo numerandarum obtulit: & si post inquisitionem
investigari possit, custodes Ecclesiarum aliosve suos ministros amplius
abstulisse: illud totum, interposita tam fidejussoria quam juratoria
cautione, juxta arbitrium Episcoporum & Legati, ante Pascham sequentem
soluturum. Legato placuit, non Episcopis, qui inquisitionem prius
expetunt faciendam.
[Note 497: _Ibid. pag. 236._]
[Marge: _Inderdictum
relaxatur._]
Die crastina conveniunt omnes iterum in Ecclesia S. _Pauli_ cathedrali:
ubi post multa de interdicti relaxatione, ante majus altare, coram Clero
& populo, exacta est a Rege & innovata famosa illa subjectio, qua
diadema suum cum dominiis Angliæ & Hiberniæ Papæ subjugaverat.
Subjectionis etiam charta, quæ prius cera obsignata erat, & Pandulpho
tradita, ut supra constat, auro nunc bullata est, & Legato ad opus Papæ
& Romanæ Ecclesiæ resignata.
Damnorum & ablatorum decisio ex Episcoporum avaritia multas accepit
dilationes, cum ad tempora tum ad loca.
Die Apostolorum Petri & Pauli[498] Legatus in cathedrali Ecclesia
solenniter relaxavit interdicti sententiam, postquam duraverat annis 6,
mensibus 3, & diebus 14, ad irrestaurabile damnum Ecclesiæ.
[Note 498: _Ibid. 240._]
[Marge: _Archiep. Patronatum
obtinet Episcopatus Roff._]
_Quod Archiepiscopus Cant. habeat Patronatum Episcopatus Roffens.[499]
A. D. 1214. Reg. 16._
[Note 499: _Lib. MS. Cant. Archiep. fol. 14. n. 26._]
_Johannes_ Dei gratia Rex Angliæ, Dominus Hiberniæ, Dux Normanniæ,
Aquitaniæ, & Comes Andegaviæ, Priori & Monachis Roffens. & Militibus ac
libere tenentibus de Episcopatu Roffens. salutem.
Sciatis, quod reddidimus venerabili Patri Domino _Stephano_, Cant.
Archiepiscopo, patronatum Episcopatus Roffens. cum omnibus pertinentiis
suis, tanquam jus suum. Et ideo vobis mandamus, quod ei tanquam Domino &
Patrono ejusdem Episcopatus sitis intendentes in omnibus. In hujus autem
rei testimonium has literas nostras patentes vobis mittimus. Teste
meipso apud Novum Templum _London._ XXII. die _Novembr._ anno regni
nostri XVI.
_Item de eodem infra (Chartas) Joh. (numero) 34. post tertium folium,
&c. in schedula, viz.[500]._
[Note 500: _Ibid. post tertium folium._]
_Johannes_ Dei gratia Rex Angl. &c. Archiepiscopis, &c. Sciatis nos pro
salute animæ nostræ & antecessorum & successorum nostrorum Regum Angl. &
communi consilio Episcoporum, Comitum, Baronum & aliorum fidelium
nostrorum reddidisse & concessisse Deo & Ecclesiæ Christi Cant. &
venerabili patri nostro S. Cant. _Archiepiscopo_, totius Angliæ Primati,
& sanctæ Romanæ Ecclesiæ Cardinali, Patronatum Ecclesiæ Episcopal.
_Roffens._ cum omnibus pertinentiis, dignitatibus, libertatibus, &
liberis consuetudinibus suis. Ita quod, vacante illa sede Episcopali,
custodiam & ordinationem illius Ecclesiæ idem Archiepiscopus &
successores sui habebunt, libere & pacifice, in perpetuum, ut patroni.
Ita quod in ordinatione ipsius Ecclesiæ de Episcopo & Episcopi
electione, nec ante, nec post electionem Episcopi, Regis inquiretur
assensus; sed totum ad Archiepiscopum, quicunque fuerit, pertinebit.
Episcopus autem, vel Electus, loci illius, temporalia, quæ prius
vocabantur Regalia, de manu prædicti Archiepiscopi & successorum suorum
plenarie recipiet, & fidelitatem ei faciet de feod. pertinent. ad
Ecclesiam illam Episcopalem, tanquam patrono ejusdem Episcopatus.
Servitia autem, quæ nobis inde & hæredibus nostris debentur, Episcopus
qui pro tempore ibi fuerit, faciet prædicto Archiepiscopo &
successoribus suis in perpetuum, tanquam dominis & patronis. Et ipse
Archiepiscopus & successores sui eadem servitia per manus suas nobis &
successoribus nostris faciet. Faciet quoque Episcopus Roffensis nobis &
hæredibus nostris fidelitatem tanquam Principi, sed non propter feodum.
Quare volumus & firmiter præcipimus, ut prædictus Archiepiscopus &
successores sui, prædictum Patronatum Episcopatus Roffens. cum custodia
& ordinatione ejusdem, cum vacaverit, habeant & teneant, libere, quiete,
pacifice, integre & plenarie, cum omnibus pertinentiis, dignitatibus,
libertatibus, & liberis consuetudinibus suis in perpetuum, sicut
prædictum est. Prohibemus autem ex parte Dei Patris omnipotentis, &
beatæ Mariæ, & omnium sanctorum, & nostra, ne quis contra hanc piam &
liberalem redditionem & concessionem nostram venire præsumat. Quod si
quis fecerit, maledictionem Dei & beatæ Mariæ & omnium sanctorum, ac
nostram incurrat.
Testibus Dominis W. _London._ P. _Winton._ R. _Elien._ E. _Hereforden._
P. _Bathon._ & _Glaston._ H. _Linc._ Episcopis R. Com. _Cestr._ W.
_Marescallo_ Com. _Penbroc._ W. Com. _Arundel._ W. Com. _Waren._ W. Com.
de _Ferrar._ S. Com. _Winton._ W. _Briwer._ Rob. fil. _Walteri_,
Galfrido de _Mandevill_, Ric. de _Monfichet_, Thoma de _Erdinten_. Datum
per manum Magistri Ric. de Marisco Cancellarii nostri, apud Novum
Templum London. XXII. die Novemb. anno regni nostri XVI. _Hæc non
habetur sigillata, sed transcripta est de registro veteri inter Chartas
Johannis Regis. Istud originale remanet penes Episcopum Roffensem._
[Marge: _Clerici incarcerati
traduntur Arch. Cant._]
_Quod Clerici apud Laicos incarcerati tradantur Archiepiscopo Cant._
_Johannes_ Dei gratia Rex Angliæ, Dominus Hiberniæ, Dux Normanniæ,
Aquitaniæ, Comes Andeg. Justiciariis, Vicecomitibus, Constabulariis, &
omnibus Ministris & Ballivis suis, salutem[501].
[Note 501: _Lib. MS. Cant. Arch. fol. 14. b. n. 29._]
Sciatis nos concessisse venerabili Patri nostro H. _Cantuariæ_
Archiepiscopo, custodiam omnium Clericorum captivatorum, pro quocunque
forisfacto fuerint capti vel detenti. Unde vobis firmiter præcipimus,
quod eidem Archiepiscopo reddatis omnes Clericos, quos in custodia
vestra habetis, si quos in custodia habetis, vel quos vos pro aliquo
forisfacto, quodcunque sit, contigerit habere. Et prohibemus, ne quis
aliquem Clericum pro quocunque forisfacto detinere præsumat, postquam
præfatus Archiepiscopus ipsum requisivit.
Teste Will. _Marescallo_ Com. de _Penbroc._ apud Argenton. VII. die
Junii.
[Marge: _Charta pro Clero de
liberis Electionibus._]
_Charta Regis Johannis Clero Angliæ, de liberis Electionibus
faciendis[502]._
[Note 502: _Mat. Par. pag. 253. Continuat. pag. 892._]
_Johannes_ Dei gratia Rex Angliæ, Dom. Hiberniæ, Dux Normanniæ &
Aquitaniæ, Comes Andegavensis, Archiepiscopis, Episcopis, Comitibus,
Baronibus, Militibus, Ballivis, & omnibus has litteras visuris, salutem.
Quoniam inter nos & venerabiles patres nostros, Stephanum Cantuariensem
(Archiep.) totius Angliæ Primatem, & sanctæ Ecclesiæ Romanæ Cardinalem,
Willielmum Londoniensem, E. Eliensem, E. Herefordensem, Johannem
Bathoniensem & Glastonensem, & Hubertum Lincolniensem, Episcopos, super
damnis & ablatis eorum tempore interdicti, per Dei gratiam, de mera &
libera voluntate utriusque partis plene convenit: volumus non solum eis
quantum secundum Deum possumus satisfacere, verum etiam toti Ecclesiæ
Anglicanæ salubriter & utiliter in perpetuum providere.
Inde est, quod qualiscunque consuetudo temporibus nostris &
prædecessorum nostrorum hactenus in Ecclesia _Anglicana_ fuerit
observata, & quicquid juris nobis hactenus vendicaverimus: de cætero in
universis & singulis Ecclesiis, & Monasteriis cathedralibus &
conventualibus totius regni Angliæ, liberæ sint in perpetuum electiones
quorumcunque Prælatorum, majorum & minorum: salva nobis & hæredibus
nostris custodia Ecclesiarum & Monasteriorum vacantium, quæ ad nos
pertinent.
Promittimus etiam, quod nec impediemus, nec impediri permittemus per
nostros, nec procurabimus quin in universis & singulis Monasteriis &
Ecclesiis, postquam vacaverint Prælaturæ, quemcunque voluerint, libere
sibi præficient electores Pastorem, petita tamen a nobis & hæredibus
nostris licentia eligendi, quam non denegabimus nec differemus. Et si
forte accidat, quod denegaremus, vel differremus, nihilominus procedant
electores ad electionem canonicam faciendam.
Et similiter post celebratam electionem noster requiratur assensus, quem
non denegabimus, nisi adversus eandem rationale proposuerimus, &
legitime probaverimus, propter quod non debemus consentire.
Quare volumus & firmiter jubemus, ne quis vacantibus Ecclesiis vel
Monasteriis, contra hanc nostram concessionem, aut constitutionem, in
aliquo veniat aut venire præsumat. Si quis vero contra hoc aliquo
tempore veniat, maledictionem Dei omnipotentis & nostram incurrat. His
testibus, P. _Wintoniensi_ Episcopo, W. _Mareschallo_ Comite _Penbrock_,
Willielmo Comite _Warenniæ_, R. Comite _Cestriæ_, S. Comite
_Wintoniensi_, G. de _Mandevilla_ Comite _Glouverniæ_ & _Essexiæ_, W.
Comite de _Ferrariis_, G. _Briewere_, W. fil. _Geraldi_, W. de
_Cantelupo_, G. de _Novilla_, Rob. de Ver. W. de _Guntingefeld_. Datum
per manum magistri _Roberti de Marisco_ Cancellarii nostri XV. die
Januarii apud _Novum Templum Londini_, anno regni nostri XVI.
Hanc concessionem (Charta integra in Bulla sua recitata) confirmavit
_Innocentius_ Papa verbis plurimis _Laterani_ datis III. Calend.
Aprilis, Pontificatus sui XVIII. _Vide Bullam apud Mat. Par. in A. D.
1215. p. 253._
[Marge: _Quomodo R. Johann.
adducitur ad concedend.
Magnam Chartam._]
_Quomodo Rex Johannes adducitur ad concedendum Chartam Libertatum
Angliæ, quam Magnam Chartam vocamus._
Circa 14. Cal. _Novembris_, A. D. 1213.[503] Comites & Barones Angliæ
apud S. Eadmundum velut orationis causa convenientes, de restaurandis
tractant libertatibus, quæ in Charta Regis Henrici I. ab Archiepiscopo
(ut prædiximus) prolata, continebantur. Continebat autem Charta (inquit
Parisius) quasdam libertates & leges Regis Edwardi sancti, Ecclesiæ
Anglicanæ pariter & Magnatibus regni concessas, exceptis quibusdam
libertatibus, quas idem Rex de suo adjecit. Juraverunt igitur, a
majoribus incipientes, super majus altare illius Ecclesiæ, quod si Rex
has eis confirmare detrectaret, se ab illius fidelitate subtracturos,
bellumque illaturos donec faceret.
[Note 503: _Mat. Par. pag. 243._]
Comparatis interea quæ ad arma spectant, Regem sub diebus Natalitiis
sequentibus in Novo Templo adeunt, Chartæ & Legum petunt confirmationem,
asseruntque eum juramento has spospondisse, cum Wintoniæ absolutus
esset. Rex eorum metuens potentiam, rem causatur arduam esse &
difficilem, utque igitur pro sua & Coronæ dignitate responderet,
inducias postulat in clausum Paschæ: sed invitus interim fide jussores
præstat, juste omnia peracturum.
Suæ autem salutis providus, omnes per Angliam vocat ad fidelitatem
iterandam & homagia; majorisque causa securitatis, non devotionis, in
festo Purificationis, crucem Domini in se suscepit.
Pascha veniente, Proceres insigni stipati exercitu, responsum Regis
_Oxonii_ petunt; ille tenorem Chartæ atque Legum: Lectis, prorupit in
furorem, juratque nunquam se has concessurum. Magnates protinus Robertum
filium Walteri, principem statuunt militiæ suæ, appellantes eum
Mareschallum exercitus Dei & Ecclesiæ sanctæ; convolantesque una ad arma
omnes, castella Regis impetunt, & Londinum ipsam ultro sese offerentem,
sine vi, sine strepitu ingrediuntur. Barones qui Regi hactenus
adhærebant denuo exigunt, ut ad ipsos venientes, pro regni libertate &
avitis starent legibus, suorum omnium minantur alias direptionem.
Destitutus Rex, vix septem equites in sua numerat clientela: resipiscens
igitur gratanter concessurum leges nunciat, conventusque diem pangit
atque locum. Convenitur inter _Stanes_ & _Windleshores_, prato appellato
_Runingemad_; deletisque utrinque arbitris, Rex pro eorum sententia has
concessit libertates.
[Marge: _Magna Charta Regis
Joh. de libertat. Angl._]
_Magna Charta Regis Johannis de Libertatibus Angliæ. A. D.
1215. Reg. 17._
_Johannes_ Dei gratia Rex Angliæ, &c.[504] Sciatis nos intuitu Dei, &
pro salute animæ nostræ & omnium antecessorum & hæredum meorum, & ad
honorem Dei, & exaltationem S. Ecclesiæ, & emendationem regni nostri,
per consilium venerabilium patrum nostrorum, Stephani Cantuariensis
Archiepiscopi, totius Angliæ Primatis, & S. Romanæ Ecclesiæ Cardinalis,
Henrici _Dubliniensis_ Archiepiscopi, Willielmi _Londinensis_ Episcopi,
Petri _Wintoniensis_, Jocelini _Bathoniensis_ & _Glaston._ Hugonis
_Lincolnens._ Walteri _Wigornens._ Willielmi _Coventrens._ Benedicti
_Roffens._ Episcoporum; & Magistri _Pandulphi_ Domini Papæ Subdiaconi, &
familiaris fratris _Emerin._ Magistri Militiæ Templi in Anglia, &
nobilium virorum Willielmi _Marescalli_ Comitis _Penbroc_, Willielmi
Comitis _Sarisberien._ Willielmi Comitis _Warrenniæ_, Willielmi Comitis
_Arundel_, Alani de _Leveia_[505] Constabular. Scotiæ, Warini filii
_Garaldi_, Petri filii _Hereberti de Burgo_, Senescalli _Pictaviæ_, Hugo
de _Nevilla_, Math. fil. _Hereberti_, Thomæ _Basset_, Alani _Basset_,
Philippi de _Albaniace_, Roberti de _Roppeleia_, Johannis _Marescalli_,
& Johannis filii _Hugonis_, & aliorum fidelium nostrorum.
[Note 504: _Rub. lib. Scaccarii, fol. 234. Mat. Par. pag.
246._]
[Note 505: _Al. Calweia._]
In primis concessisse Deo, & hac præsenti Charta nostra confirmasse, pro
nobis & hæredibus nostris in perpetuum; quod Anglicana Ecclesia libera
sit, & habeat jura sua integra, & libertates suas illæsas, & ita volumus
observari: quod apparet ex eo, quod libertatem Electionum, quæ maxima &
magis necessaria reputatur Ecclesiæ Anglicanæ, mera & spontanea
voluntate, ante discordiam inter nos & Barones nostros _manifeste_
motam, concessimus, & charta nostra confirmavimus, & eam obtinuimus a
Domino Papa Innocentio III. confirmari, quam & nos observabimus, & ab
hæredibus nostris in perpetuum bona fide volumus observari.
Concessimus etiam & omnibus liberis hominibus regni _Angliæ_, pro nobis
& hæredibus nostris in perpetuum, omnes libertates subscriptas,
habendas & tenendas eis & hæredibus suis, de nobis & hæredibus nostris.
Si quis Comitum vel Baronum nostrorum sive aliorum tenentium de nobis in
capite per servitium militare, mortuus fuerit: & cum decesserit, hæres
suus plenæ ætatis fuerit, & relevium debeat, habeat hæreditatem suam per
antiquum relevium, sc. hæres vel hæredes Comitis de Baronia Comitis
integra, centum marcas: hæres vel hæredes Militis de feodo Militis
integro, per centum solidos ad plus; & qui minus debuerit minus det,
secundum antiquam consuetudinem feudorum.
Si autem hæres alicujus talium fuerit infra ætatem, & fuerit in
custodia, _& Dominus ejus non habeat custodiam ejus nec terræ suæ
antequam homagium ejus ceperit: & postquam talis hæres fuerit in
custodia_, & cum ad ætatem pervenerit, sc. _viginti & unius anni_,
habeat hæreditatem suam sine relevio, & sine fine: _ita tamen quod si
ipse, dum infra ætatem fuerit, fiat Miles, nihilominus terra remaneat in
custodia Dominorurn suorum usque ad terminum prædictum_.
Custos terræ hujusmodi hæredis, qui infra ætatem fuerit, non capiat de
terra hæredis, nisi rationabiles exitus, & rationabiles consuetudines, &
rationabilia servitia, & hæc sine destructione & vasto, hominum vel
rerum. Et si nos commiserimus custodiam alicui talis terræ, Vicecomiti
vel alicui alii, qui de exitibus _terræ_ illius nobis respondere debent,
& ille destructionem de custodia fecerit, vel vastum, nos ab illo
capiemus emendam, vel terra committatur duobus legalibus & discretis
hominibus de feudo illo, qui de exitibus _similiter_ nobis respondeant,
sicut prædictum est.
Custos autem, quamdiu custodiam terræ habuerit, sustentet domos, parcos,
vivaria, stagna, molendina, & cætera de illa terra pertinentia, de
exitibus terræ ejusdem. Et reddat hæredi, cum ad plenam ætatem
pervenerit, terram suam totam instauratam de carucis, _& omnibus aliis
rebus, ad minus secundum quod illa recepit_. _Hæc omnia observentur de
custodiis Archiepiscopatuum, Abbatiarum, Prioratuum, Ecclesiarum, &
Dignitatum vacantium, quæ ad nos pertinent, excepto quod custodiæ
hujusmodi vendi non debent._
Hæredes maritentur absque disparagatione: ita tamen quod antequam
contrahatur matrimonium, ostendatur propinquis de consanguinitate ipsius
hæredis.
Vidua, post mortem mariti sui, statim & sine difficultate _aliqua_
habeat maritagium _suum_ & hæreditatem suam; nec aliquid det pro dote
sua, vel pro maritagio suo, vel hæreditate sua, quam hæreditatem maritus
suus & ipsa tenuerunt, die obitus ipsius mariti: & maneat in _capitali
messuagio_ mariti sui per 40 dies post mortem ipsius _mariti_, infra
quos assignetur ei dos sua, _nisi prius fuerit assignata, vel nisi domus
illa fuerit castrum: & si de castro recesserit, statim provideatur ei
domus competens in qua possit honeste morari, quousque ei dos sua
assignetur secundum quod prædictum est, & habeat rationabile estoverium
interim de communi_. _Assignetur autem ei pro dote sua, tertia pars
totius terræ mariti sui, quæ sua fuit in vita, nisi de minori dotata
fuit ad ostium Ecclesiæ._ Nulla vidua distringatur ad se maritandum, dum
voluerit vivere sine marito; ita tamen quod securitatem faciet, quod se
non maritabit sine assensu nostro, si de nobis tenuerit, vel sine
assensu Domini sui de quo tenuerit, si de alio tenuerit.
Nos vero & Ballivi nostri non _seisiemus_ terram aliquam nec redditum
pro debito aliquo, quamdiu catalla debitoris _præsentia_ sufficiunt ad
debitum reddendum, _& ipse debitor paratus sit inde satisfacere_. Nec
plegii ipsius debitoris distringantur, quamdiu ipse capitalis debitor
sufficiat ad solutionem debiti. Et si capitalis debitor defecerit in
solutione debiti, non habens unde _reddat, aut reddere nolit cum
possit_, plegii respondeant debito; & si voluerint, habeant terras &
redditus debitoris, quousque sit eis satisfactum de debito, quod ante
pro eo solvitur, nisi capitalis debitor monstraverit se esse quietum
inde versus eosdem plegios.
Si quis mutuo acceperit aliquid a Judæis, plus vel minus, & moriatur
antequam debitum illud persolverit, debitum illud non usuret quamdiu
hæres fuerit infra ætatem, de quocunque tenet: & si debitum illud
inciderit in manus nostras, nos non capiemus nisi catallum contentum in
Charta. Et si quis moriatur, & debitum debet Judæis, uxor ejus habeat
dotem suam & nil reddat de debito illo. Et si liberi ipsius defuncti,
qui fuerunt infra ætatem, remanserint, provideantur eis necessaria
secundum tenementum quod fuerit defuncti; & de residuo solvatur debitum,
salvo tamen servitio Dominorum. Simili modo fiat de debitis, quæ
debentur aliis quam Judæis.
Nullum scutagium vel auxilium ponatur in regno nostro, nisi per commune
consilium regni nostri, nisi ad corpus nostrum redimendum, & ad
primogenitum filium nostrum Militem faciendum, & ad filiam nostram
primogenitam semel maritandam; & ad hoc non fiet nisi rationabile
auxilium.
Simili modo fiat de auxiliis de civitate Londonensi. Et civitas
Londinensis habeat omnes antiquas libertates, & liberas consuetudines
suas, tam per terras quam per aquas.
Præterea volumus & concedimus, quod omnes aliæ civitates, & burgi, &
villæ, _& Barones de quinque portubus_, & omnes portus habeant omnes
libertates, & omnes liberas consuetudines suas, & ad habendum _commune
consilium regni_ de auxiliis assidendis (aliter quam in tribus casibus
prædictis.) Et de scutagiis assidendis summoneri facimus Archiepiscopos,
Episcopos, Abbates, Comites, & _majores Barones regni_ sigillatim, per
literas nostras. Et præterea faciemus summoneri in generali, per
Vice-comites & Ballivos nostros, omnes illos qui in capite de nobis
tenent, ad certum diem, sc. ad terminum 40 dierum ad minus, & ad certum
locum & tempus, in omnibus literis illius summonitionis, causam
summonitionis illius exponemus: Et sic facta summonitione, negotium ad
diem assignatum procedat, secundum consilium eorum qui præsentes
fuerint, quamvis non omnes submoniti venerint.
Nos non concedimus de cætero alicui, quod capiat auxilium de liberis
hominibus suis, nisi ad corpus suum redimendum, & ad faciendum
primogenitum filium suum militem, & ad primogenitam filiam suam semel
maritandam; & hoc non fiat nisi rationabile auxilium.
Nullus distringatur ad faciendum majus servitium de feudo militis, nec
de alio libero tenemento quam quod inde debetur.
Communia placita non sequantur Curiam nostram, sed teneantur in aliquo
loco certo.
Præcognitiones de nova disseisina, & de morte antecessoris, & de ultima
præsentatione, non capiantur nisi in suis civitatibus, & hoc modo: Nos,
vel (si extra regnum fuerimus) Capitalis Justiciarius noster, mittet
duos Justiciarios nostros per unumquemque Comitatum semel in anno, _qui
cum militibus Comitatuum capiant in Comitatibus assisas prædictas, & ea
quæ in illo adventu suo in Comitatibus per Justiciarios prædictos, ad
prædictas assisas capiendas missos, terminari non possunt, per eosdem
terminentur alibi in itinere suo_. _Et ea quæ per eosdem propter
difficultatem articulorum aliquorum terminari non possunt, referantur ad
Justiciarios de Banco._
_Assisæ de ultima præsentatione Ecclesiarum semper capiantur coram
Justiciariis de Banco, & ibi terminentur._
Liber homo non amercietur pro parvo delicto, nisi secundum modum ipsius
delicti: & pro magno delicto amercietur secundum magnitudinem delicti,
salvo contenemento suo: Et mercator eodem modo, salva merchandiza sua:
Et villanus alterius quam noster, eodem modo amercietur, salvo wannagio
suo, si inciderit in misericordiam nostram. Et nulla prædictarum
misericordiarum ponatur, nisi per sacramentum proborum & legalium
hominum de vicineto Comitatus.
Comites & Barones non _amercientur_, nisi per pares suos, & non nisi
secundum modum delicti.
_Nulla Ecclesiastica persona amercietur secundum quantitatem beneficii
sui, sed secundum Laicum tenementum suum, & secundum quantitatem
delicti._
[Marge: _A. D. 1215._]
Nec villa nec homo distringatur facere pontes ad riparias, nisi qui ab
antiquo & de jure facere debent.
_Nulla riparia de cætero defendetur, nisi illa quæ fuerat in defenso
tempore Henrici Regis avi nostri._
Nullus Vicecomes, Constabularius, Coronatores, vel alii Ballivi nostri,
teneant placita Coronæ nostræ.
Omnis Comitatus, & Hundredi, & Wapentaki, & Threthingi, sint ad antiquas
firmas absque ullo incremento, exceptis dominicis maneriis nostris.
Si aliquis tenens de nobis Laicum feodum moriatur; & Vicecomes vel
Ballivus noster ostendat literas nostras patentes de summonitione,
nostro de debito, quod defunctus nobis debuit: liceat Vicecomiti vel
Ballivo nostro attachiare & imbreviare catalla defuncti inventa in laico
feodo, ad valentiam illius debiti, per visum legalium hominum: ita tamen
quod nihil inde amoveatur, donec persolvatur nobis debitum, quod clarum
fuerit, & residuum relinquatur executoribus ad faciendum testamentum
defuncti. Et si nihil nobis debeatur ab ipso, omnia catalla redeant
defuncto, salvis uxori ejus & pueris ipsius rationabilibus partibus
suis.
Si aliquis liber homo intestatus decesserit, catalla sua per manus
propinquorum, parentum & amicorum suorum, per visum Ecclesiæ
distribuantur salvis unicuique debitis quæ defunctus ei debebat.
Nullus Constabularius vel ballivus noster capiat blada vel alia catalla
alicujus _qui non_ de villa ubi castrum situm sit, nisi statim inde
reddat denarios, aut respectum inde habeat de voluntate venditoris; _Si
autem de villa ipsa fuerit infra 40 dies pretium reddat_.
Nullus Constabularius distringat aliquem militem ad dandum denarios pro
custodia castri, si ipse eam facere voluerit, in propria persona sua,
vel per alium probum hominem, si ipse eam facere non possit propter
rationabilem causam. Et si nos duxerimus eum vel miserimus in exercitum,
erit quietus de custodia, secundum quantitatem temporis, quo per nos
fuerit in exercitu, _de feudo pro quo fecit servitium in exercitu_.
Nullus Ballivus noster vel Vicecomes, vel aliquis alius capiat equos,
vel caretas alicujus liberi hominis pro cariagio faciendo, nisi de
voluntate ipsius liberi hominis _reddat liberationem antiquitus
statutam: Scilicet pro careta ad duos equos 10 denarios per diem; & pro
careta ad 3 equos, 14 denarios per diem_. _Nulla Careta dominica
alicujus Ecclesiasticæ personæ vel Militis, vel alicujus Dominæ capiatur
per Ballivos prædictos._
Nec nos, nec Ballivi nostri, nec alii capiemus alienum boscum ad castra
vel alia agenda nostra, nisi per voluntatem ipsius, cujus boscus ille
fuerit.
Nos autem non tenebimus terras illorum qui convicti fuerint de felonia,
nisi per unum annum, & unum diem, & tunc reddantur terræ Dominis
feodorum.
Omnes _Kidelli_ de cætero deponantur penitus per Thamisiam, & per
Medewesiam, & per totam Angliam, nisi per costam maris.
Breve quod vocatur præcipe, de cætero non fiat alicui de aliquo
tenemento, unde liber homo perdat causam suam.
Una mensura vini & cervisiæ sit per totum regnum nostrum; & una mensura
bladi, sc. quarterium Londonense.
Et una latitudo pannorum tinctorum & _russeccorum_, & _haubergetorum_,
sc. duæ ulnæ infra listas.
_De ponderibus vero sit ut de mensuris._
Nihil detur vel capiatur de cætero pro brevi inquisitionis, ab eo qui
inquisitionem petit, de vita vel de membris, sed gratis concedatur, &
non negetur.
Si aliquis teneat de nobis per feodi firmam, vel socagium, vel per
burgaium; & de alio terram teneat per servitium militare; nos non
habebimus custodiam hæredis, vel terræ suæ, quæ est de feodo alterius
occasione illius feodi firmæ, vel Socagii, vel Burgaii; nec habebimus
custodiam illius feodi firmæ, vel Socagii, vel Burgaii, nisi ipsa feodi
firma debeat servitium militare.
Nos non habebimus custodiam hæredis vel terræ alicujus quam tenet de
alio per servitium militare, occasione alicujus parvæ Serganteriæ, quam
tenet de nobis per servitium reddendi nobis cultellos, vel sagittas, vel
hujusmodi.
Nullus Ballivus ponat de cætero ad aliquem Legem, nec ad juramentum
simplici loquela sua, sine testibus fidelibus ad hoc inductis.
Nullus liber homo capiatur vel imprisonetur, aut disseisietur, aut
utlagetur, aut exuletur, aut aliquo modo destruatur de aliquo libero
tenemento suo, vel libertatibus, vel liberis consuetudinibus suis, nec
super eum ibimus, nec super eum in carcerem mittemus, nisi per legale
judicium parium suorum, vel per Legem terræ. Nulli vendemus, nulli
negabimus, aut differemus rectum aut justitiam.
Omnes mercatores nisi publice prohibiti fuerint, habeant salvum &
securum exire de Anglia, & venire in Angliam, & morari, & ire per
Angliam, tam per terram, quam per aquam, ad emendum vel vendendum sine
omnibus malis toltis per antiquas & rectas consuetudines, præterquam in
tempore guerræ, & si sint de terra contra nos guerrina; & si tales
inveniantur in terra nostra in principio guerræ, attachientur sine damno
temporum vel rerum, donec sciatur a nobis, vel a Justitiario nostro
capitali, quomodo mercatores terræ nostræ tractentur qui tunc
invenientur in terra contra nos guerrina; & si nostri salvi sint ibi,
alii salvi sint in terra nostra.
Liceat unicuique de cætero exire de regno nostro, & redire salvo &
secure per terram & per aquam, salva fide nostra, nisi tempore guerræ
per aliquod breve tempus propter communem utilitatem regni, exceptis
imprisonatis & utlagatis, secundum Legem regni, & gente contra nos
guerrina, & mercatoribus, de quibus fiat sicut supradictum est.
Si quis tenuerit de aliqua Eschaeta, sicut de honore _Walingefordiæ_,
_Nothinham Boloniæ_, _Lancastriæ_ vel de aliis Eschaetis quæ sunt in
manu nostra & sint Baroniæ, & obierit; hæres ejus non det aliud
relevium, nec faciat nobis aliud servitium quam faceret Baroni, si
Baronia illa esset in manu Baronis; & nos eodem modo eam tenebimus, quo
Baro eam tenuit; _nec nos occasione talis Baroniæ vel Eschaetæ habebimus
aliquam Eschaetam vel custodiam aliquorum hominum nostrorum, nisi alibi
tenuerit de nobis in capite ille qui tenuit Baroniam vel Eschaetam_.
Homines qui manent extra forestam non veniant de cætero coram
Justitiariis nostris de foresta per communes summonitiones, nisi sint in
placito, vel plegii alicujus vel aliquorum qui attachiati sunt propter
forestam.
Omnes autem bosci qui fuerunt afforestati per Regem Richardum fratrem
nostrum statim deafforestentur, nisi fuerint dominici bosci nostri.
Nullus liber homo de cætero det amplius alicui, vel vendat de terra sua,
quam ut de residuo terræ suæ possit sufficienter fieri Dom. feudi
servitium ei debitum, quod pertinet ad feudum illud.
Omnes patroni Abbatiarum qui habent chartas Regum Angliæ de advocatione,
vel per aliquam antiquam tenuram vel possessionem, habeant earum
custodiam cum vacuerint, sicut habere debent, & sicut supra declaratum
est.
Nullus capiatur vel imprisonetur propter appellationem foeminæ, de morte
alterius quam viri sui.
Nullus Comitatus teneatur de cætero, nisi de mense in mensem; & ubi
major terminus esse solebat, major sit. Nec Vicecomes aliquis, vel
Ballivus suus faciat terminum suum per Hundredum nisi bis in anno & non
nisi in loco debito & consueto, _viz._ semel post Pascha, & iterum post
festum S. Michaelis. Et visus similiter de Franco plegio, tunc fiat ad
illum terminum S. Michaelis sine occasione, ita sc. quod quilibet habeat
suas libertates, quas habuit & habere consuevit tempore Henrici Regis
avi nostri, vel quas postea adquisivit. Fiat autem visus de Franco
plegio sic, ut pax nostra teneatur, & quod Tethinga integra sit sicut
esse consuevit, & quod Vicecomes non quærat occasiones, & quod contentus
sit de eo quod Vicecomes habere consuevit de visu suo faciendo tempore
Henrici Regis avi nostri.
Non liceat de cætero alicui dare terram suam domui Religionis, ita quod
illam resumat tenendam de eadem domo. Nec liceat alicui domui Religionis
terram sic accipere, quod tradat eam illi a quo illam recepit tenendam.
Si quis autem de cætero terram suam sic dederit domui religiosæ, & super
hoc convincatur, donum suum penitus cassetur, & terra illa Domino suo
illius feudi incurratur.
_Scutagium_ de cætero capiatur sicut capi tempore Regis Henrici avi
nostri consuevit; & quod Vicecomes non quærat occasiones, & quod
contentus sit de eo quod Vicecomes habere consuevit.
Omnes autem consuetudines prædictas, & libertates quas concessimus in
regno nostro tenendas, quantum ad nos pertinet, erga omnes homines
nostros de regno nostro tam Clerici quam Laici nostri observent quantum
ad se pertinet erga homines suos; salvis Archiepiscopis, Episcopis,
Abbatibus, Prioribus, Templariis, Hospitalariis, Comitibus, Baronibus,
Militibus, & omnibus aliis tam Ecclesiasticis personis quam secularibus,
libertatibus & liberis consuetudinibus quas prius habuerunt. His
Testibus, &c.
[Marge: _Leges Forestæ._]
Libertates vero de Foresta, & liberæ consuetudines, quæ cum libertatibus
præscriptis in una schedula, pro sua angustia contineri nequiverant in
hac alia charta subscripta complectebatur.
_Johannes_ Dei gratia Rex Angliæ, &c. Sciatis quod intuitu Dei, & pro
salute animæ nostræ, & animarum antecessorum & successorum ad
exaltationem sanctæ Ecclesiæ, & emendationem regni nostri Angliæ in
perpetuum, spontanei & bona voluntate nostra dedimus, concessimus pro
nobis & hæredibus nostris has libertates subscriptas, habendas &
tenendas in regno nostro Angliæ in perpetuum.
Inprimis omnes Forestæ quas Rex Henricus avus noster afforestavit,
videantur per probos & legales homines, & si boscum aliquem alium quam
suum dominicum afforestaverit ad damnum illius cujus boscus fuerit,
statim deafforestetur. Et si boscum suum proprium afforestaverit,
remaneat Foresta, salva communia de herbagio, & rebus aliis in eadem
Foresta, illis qui eam prius habere consueverunt.
Homines qui manent extra Forestam non veniant de cætero coram
Justitiariis nostris de foresta per communes summonitiones, nisi sint in
placito, vel plegii alicujus, vel aliquorum qui attachiati sunt propter
Forestam.
Omnes autem bosci qui fuerunt afforestati per Regem Richardum fratrem
nostrum, statim deafforestentur, nisi fuerint dominici bosci nostri.
Archiepiscopi, Episcopi, Abbates, Priores, Comites, Barones, Milites &
libere tenentes, qui boscos habent in Foresta, habeant boscos suos sicut
eos habuerunt tempore primæ Coronationis prædicti Regis Henrici avi
nostri; ita quod quieti sint in perpetuum de omnibus Purpresturis,
vastis & assartis factis in illis boscis post illud tempus usque ad
Principium secundi anni Coronationis nostræ. Et qui de cætero vastum,
purpresturam, vel assartum facient sine licentia nostra in illis boscis
de vastis, purpresturis & assartis respondeant.
_Regardatores_ nostri eant per Forestas, ad faciendum Regardum, sicut
fieri consuevit tempore primæ Coronationis prædicti Regis Henrici avi
nostri, & non aliter.
_Inquisitio_ vel visus de expeditatione canum existentium in Foresta,
de cætero fiat quando fieri debet regardum, sc. de tertio anno in
tertium annum; & tunc fiat per visum & testimonium legalium hominum, &
non aliter. Et ille cujus canis inventus fuerit tunc non expeditatus,
pro misericordia det 3 solidos; & de cætero nullus bos capiatur pro
expeditatione.
Talis autem _expeditatio_ sit per assisam communiter, quod tres ortelli
abscindantur de pede anteriori sine poleta. Non expedientur canes de
cætero, nisi in locis ubi expeditari solent tempore primæ Coronationis
prædicti Henrici Regis avi nostri.
Nullus _Forestarius_ vel _Budellus_ faciat de cætero scotallum, vel
colligat garbas vel avenam, vel bladum aliud, vel agnos, vel porcellos;
nec aliquam collectam faciat: Et per visum & sacramentum 12.
Regardatorum quando faciunt regardum, tot Forestarii ponantur ad
Forestas custodiendas, quot ad illas custodiendas rationabiliter
viderint sufficere.
Nullum Suanimotum de cætero teneatur in regno nostro, nisi ter in anno
viz. in principio 15 dierum ante festum S. Michaelis, quando Agistatores
veniunt ad agistandum dominicos boscos; & circa festum S. Martini,
quando Agistatores nostri debent accipere panagium suum. Et ad ista duo
Suanimota convenient Forestarii, Viridarii, & Agistatores, & nullus
alius per districtionem. Et tertium Suanimotum teneatur initio 15 dierum
ante festum S. Johannis Baptistæ, pro venatione bestiarum nostrarum, &
ad istum Suanimotum convenient Forestarii, Viridarii, & non alii per
districtionem. Et præterea singulis 40 diebus per totum annum convenient
Viridarii, & Forestarii ad videndum attachiamenta de Foresta, tam de
viridi quam de venatione, per præsentationem ipsorum Forestariorum, &
coram ipsis attachientur. Prædicta autem Suanimota non teneantur, nisi
in Comitatibus in quibus teneri consueverunt.
Unusquisque liber homo agistet boscum suum in foresta pro voluntate sua,
& habeat panagium suum. Concedimus etiam quod unusquisque liber homo
possit ducere porcos suos per dominicum boscum nostrum, libere & sine
impedimento, & ad agistandum eos in boscis suiis propriis, vel alibi ubi
voluerit. Et si porci alicujus liberi hominis una nocte pernoctaverint
in foresta nostra, non inde occasionetur, ita quod aliquid de suo
perdat.
Nullus de cætero amittat vitam vel membra pro venatione nostra; sed si
aliquis captus fuerit & convictus de captione venationis graviter
redimatur, si habeat unde redimi possit; & si non unde redimi possit,
jaceat in prisona nostra per annum unum, & unum diem; & si post annum
unum & diem unum plegios invenire possit, exeat e prisona; sin autem,
abjuret regnum nostrum Angliæ.
Quicunque Archiepiscopus, Episcopus, Comes, vel Baro veniens ad nos per
mandatum nostrum, transierit per forestam nostram, licet illi capere
unam vel duas bestias per visum Forestarii si præsens fuerit: Sin autem,
si facit coronari, ne videatur hoc furtive facere. Item licet in
redeundo idem eis facere sicut prædictum est.
Unusquisque liber homo de cætero, sine occasione faciat in bosco suo,
vel in terra sua quam habet in foresta; molendinum, Vivarium, Stagnum,
Marleram, fossatum vel terram arabilem extra coopertum in terra arabili,
ita quod non sit ad nocumentum alicujus vicini.
Unusquisque liber homo habeat in boscis suis Ærias Accipitrum,
Spervariorum, falconum, aquilarum, & heironum; & habeat similiter mel
quod inventum fuit in boscis suis.
Nullus Forestarius de cætero, qui non sit Forestarius de feudo, reddens
firmam nobis pro balliva sua, capiat cheminagium, sc. pro careta per
dimidium annum 2 denarios, & per alium dimidium annum duos denarios, &
pro equo qui portat summagium per dimidium annum unum obolum, & non nisi
de illis qui extra ballivam suam tanquam mercatores veniunt per
licentiam suam in ballivam suam, ad buscam Meirenium, corticem, vel
carbonem emendum & alias ducendum ad vendendum ubi voluerint. Et de
nulla Careta alia, vel summagio, aliquod cheminagium & capiatur. Non
capiatur cheminagium nisi in locis illis ubi antiquitus capi solebat &
debuit. Illi autem qui portant super dorsum suum buscam, corticem, vel
carbonem ad vendendum, quamvis inde vivant, nullum de cætero dent
cheminagium. De boscis aliorum nullum detur cheminagium Forestariis
nostris, præterquam de dominicis boscis nostris.
Omnes utlagati pro foresta a tempore Regis Henrici avi nostri, usque ad
primam Coronationem nostram, veniant ad pacem sine impedimento; & salvos
plegios inveniant, quod de cætero non forisfacient nobis de foresta
nostra.
Nullus Castellanus vel alius teneat placitum de foresta, sive de viridi,
sive de venatione: Sed quilibet Forestarius de feudo attachiet placita
de foresta, tam de viridi, quam de venatione, & ea præsentet viridariis
provinciarum; & cum rotulata fuerint, & sub Sigillis viridariorum
inclusa præesententur capitali Forestario cum in partes illas venerit,
ad terminandum placita forestæ, & coram eo terminentur.
Omnes autem consuetudines prædictas, & libertates quas nos concessimus
in regno tenendas, quantum ad nos pertinet, erga nostros; omnes de regno
nostro tam Laici, quam Clerici observent, quantum ad se pertinent, erga
suos.
Cum autem pro Deo & ad emendationem regni nostri, & ad melius sopiendam
discordiam inter nos & Barones nostros, hæc omnia concessimus, volentes
ea integra & firma stabilitate gaudere, facimus & concedimus eis
securitatem subscriptam, viz.
Quod Barones eligant XXV Barones de regno nostro quos voluerint, qui
debent pro totis viribus suis observare, tenere, & facere observari
pacem & libertates quas eis concessimus, & hac præsenti charta nostra
confirmavimus, ita sc. quod si per nos vel Justitiarium nostrum erga
aliquem in aliquo deliquiverimus, vel aliquem articulorum pacis vel
securitatis transgressi, fuerimus, & delictum ostensum fuerit IV
Baronibus de XXV Baronibus, illi IV Barones accedent ad nos & ad
Justitiarium nostrum si fuerimus extra regnum, & proponentes nobis
excessum, petent ut sine dilatione faciamus emendari. Et si nos excessum
non emendaverimus (vel Justitiarius noster si fuerimus extra regnum)
inter tempus 40 dierum, computando a tempore quo monstratum fuerit
nobis: prædicti _IV_ Barones referent causam illam ad residuos de illis
XXV Baronibus; & illi Barones cum commune totius terræ, distringent &
gravabunt in modis omnibus quibus poterunt, sc. per captionem castrorum,
terrarum, possessionum, & aliis modis quibus potuerint, donec fuerit
emendatum secundum arbitrium eorum: Salva persona nostra, & reginæ
nostræ, & liberorum nostrorum. Et cum fuerit emendatum intendent nobis
sicut prius fecerunt.
Et quicunque voluerit de terra, juret quod ad prædicta omnia exequenda
parebit mandatis prædictorum XXV Baronum, & quod gravabit nos pro posse
cum ipsis. Et nos publice & libere damus licentiam jurandi cuilibet qui
jurare voluerit, & nulli unquam jurare prohibebimus.
Omnes autem illos de terra nostra qui per se & sponte sua voluerint
jurare XXV Baronibus de distringendo nos, & gravando nos cum eis,
faciemus jurare eosdem de mandato nostro, sicut prædictum est.
In omnibus autem istis quæ XXV Baronibus committuntur exequenda, si
forte in aliquo inter se discordaverint; vel aliqui ex eis submoniti,
voluerint vel nequiverint interresse, ratum habeatur & firmum quod major
pars eorum providerit vel præceperit, ac si omnes XXV in hoc
concessissent.
Et XXV Barones jurent quod omnia antedicta fideliter observabunt, & pro
toto posse suo, facient observari.
Et nos nihil impetrabimus per nos, nec per alium, per quod aliquid
istarum concesssionum & libertatum revocetur aut minuatur. Et si aliquid
tale fuerit impetratum, irritum sit & inane, & nunquam eo utemur per nos
vel per alium.
Et omnes malas voluntates, & indignationes, & rancores ortos inter nos &
homines nostros Clericos & Laicos a tempore discordiæ, plene omnibus
remisimus, & condonavimus.
Et ad melius distringendum nos IV Castellani de _Northanton_ sc. de
_Kenillewwiche_, de _Nothingham_, & de _Scardeburck_, erunt jurati XXV
Baronibus, quod facient de castris prædictis quod ipsi præceperint, vel
mandaverint, vel major pars eorum. Et tales semper Castellani ponantur
in illis castris, qui fideles sint, & nolunt transgredi juramentum suum.
Et nos amovebimus omnes alienigenas a terra, Parentes omnes Girardi de
_Athies_, Engelardum scil. Andream, Petrum Gyonem de _Chanceles_, Gyonem
de _Cigony_, uxorem prædicti, Girardi cum omnibus liberis suis,
Gaufridum de Martenni, & fratres ejus, Philippum, Marc. & fratres ejus,
& G. nepotem ejus, _Falconem_, & _Flandrenses_ omnes, & ruptarios, qui
sunt ad nocumentum regni.
Præterea omnes transgressiones factas occasione hujus discordiæ, a
Pascha transacto qui fuit annus decimus sextus, usque ad hanc pacem
reformatam; plene remisimus omnibus Clericis & Laicis, & quantum ad nos
pertinet, plene condonavimus. Et insuper faciemus illis fieri literas
testimoniales & patentes Domini Stephani Cantuariensis Archiepiscopi,
Domini Henrici Dublinensis Archiepiscopi, Domini Pandulphi Subdiaconi &
Dom. Papæ familiaris, & Episcoporum prædictorum super securitate ista, &
concessionibus præfatis.
Quare volumus & firmiter præcipimus, quod Anglicana Eclesia libera sit,
& quod omnes homines de regno nostro habeant & teneant omnes libertates
præfatas, jura, & consuetudines bene & in pace, libere & quiete, plene &
integre, sibi & hæredibus suis, de nobis & hæredibus nostris in omnibus
rebus & locis in perpetuum ut prædictum est.
_Rubeus Liber Scaccarii fol. 234. magna Charta Regis Johannis._
[Marge: _Steph. Arch. Cant.
confirmat magnam Chartam R.
Joh._]
Omnibus Christi fidelibus ad quos præsens scriptum pervenerit
_Stephanus_ Dei gratia Cantuariensis Archiepiscopus totius Angliæ primas
& sanctæ Romanæ Ecclesiæ Cardinalis, _Henricus_ eadem gratia.
_Dublinensis_ Archiepiscopus, Willielmus _London._ Petrus _Winton._
Joscelinus _Bathon._ & _Glascon._ Hugo _Linc._ Walterus _Wigorn._
Wilielmus _Coventr._ & Benedictus _Roffen._ divina miseratione Episcopi
& Magister _Pandulphus_ Dom. Papæ Subdiaconus & familiaris, salutem in
Domino.
Sciatis nos inspexisse chartam quam Dominus noster _Johannes_ illustris
Rex Angliæ fecit Comitibus, Baronibus & liberis hominibus suis Angliæ de
libertate sanctæ Ecclesiæ, & libertatibus & liberis consuetudinibus suis
eisdem ab eo concessis sub hac forma.
_Johannes_ Dei gratia Rex Angliæ, Dominus Hiberniæ, Dux Normanniæ &
Aquitaniæ, Comes Andegaviæ, Archiepiscopis, Episcopis, Abbatibus,
Comitibus, Baronibus, Justitiariis, Forestariis, Vicecomitibus,
Præpositis, Ministris, & omnibus Ballivis & fidelibus suis salutem.
Sciatis vel ei vos assignaverimus. Et si dederimus vel vendiderimus
licui custodiam alicujus talis terræ, & ille destructionem inde fecerit
vel vastum, amittat ipsam custodiam, & tradatur duobus legalibus &
discretis hominibus de feodo illo qui similiter nobis respondeant sicut
prædictum est.
Custos autem quam carucis & wanagiis secundum quod tempus wanagii
exigit, & exitus terræ rationabiliter potuerunt sustinere qui cum
quatuor militibus cujuslibet Comitatus electis per Comitatum, capiant in
Comitatu & in die & loco Comitatus assisas prædictas; & si in die
Comitatus Assisæ prædictæ capi non possint, tot milites & libere
tenentes remaneant de illis qui interfuerint Comitatui die illo per quos
possint judicia sufficienter fieri secundum quod negotium fuerit majus
vel minus. Liber homo non amercietur.
Nullus Clericus amercietur de laico tenemento suo nisi secundum modum
aliorum prædictorum; non secundum quantitatem beneficii sui
Ecclesiastici. Nec villa nec.
Nos non faciemus Justitiarios Constabularios, Vice-comites vel Ballivos
nisi de talibus qui sciant Legem regni & eam bene velint observare.
Omnes Barones qui fundaverunt Abbatias unde habent chartas Regum Angliæ
vel antiquam tenuram, habeant earum custodiam cum vacaverint, sicut
habere debent.
Omnes forestæ quæ afforestatæ sunt tempore nostro, statim
deafforestentur; & ita fiat de ripariis quæ per nos tempore nostro
positæ sunt in defenso.
Omnes malæ consuetudines de forestis & Warennis, & de Forestariis &
Warennariis Vicecomitibus & eorum Ministris, Ripariis & eorum Custodibus
statim inquirantur in quolibet Comitatu per XII Milites juratos de eodem
Comitatu qui debent eligi per probos homines ejusdem Comitatus, & infra
40 dies post inquisitionem factam penitus, ita quod nunquam revocentur,
deleantur per eosdem: Ita quod nos hoc sciamus prius vel Justitiarius
noster si in Anglia non fuerimus.
Omnes obsides & chartas statim reddemus quæ liberatae fuerunt nobis ab
Anglicis in securitatem pacis vel fidelis servitii.
Nos amovebimus penitus de Ballivis parentes Girardi de _Atyes_ quod de
cætero nullam habeant ballivam in Angl. Engelardum de _Cygony_, Andream
Petrum & Gyonem de _Cairtell_, Gyonem de _Cygony_, Galfridum de
_Martenni_ & fratres ejus, Philippum _Martenni_ & fratres ejus &
Galfridum nepotem ejus, & totam sequelam eorundem; & statim post pacis
reformationem amovebimus de regno omnes alienigenas, Milites,
Balistarios, servientes, stipendiarios qui venerint cum equis & armis ad
nocumentum regni.
Si quis fuerit _dissaisitus_ vel elongatus per nos sine legali judicio
parium suorum de terris, Castellis, libertatibus vel jure suo, statim ei
restituemus; & si contentio super hoc orta fuerit, justitia inde fiat
per judicium viginti quinque Baronum de quibus fit mentio inferius in
securitate pacis.
De omnibus autem aliis de quibus aliquis dissaisitus fuerit vel
elongatus sine legali judicio parium suorum, per Henricum Regem patrem
nostrum, vel per Richardum Regem fratrem nostrum, quæ in manu nostra
habemus, vel quæ alii tenent quæ nos oporteat warantizare, respectum
habebimus usque ad communem terminum cruce signatorum, exceptis illis de
quibus placitum motum fuit, vel inquisitio facta per præceptum nostrum
ante susceptionem crucis nostræ: cum autem redierimus de peregrinatione
nostra vel si forte remanserimus, a peregrinatione nostra statim inde
plenam justitiam exhibebimus. Eundem autem respectum habebimus, & eodem
modo de justitia exhibenda, de forestis de afforestandis, vel remansuris
forestis quas Henricus pater noster vel Richardus frater noster
afforestaverunt, & de custodiis terrarum quæ sunt de alieno feodo,
cujusmodi custodias hucusque habuimus occasione feodi quod aliquis de
nobis tenuerit per servitium militare, & de Abbatiis quæ fundatæ fuerint
in feodo alterius quam nostro in quibus Dominus feodi dixerit se jus
habere, & cum redierimus vel si remanserimus de peregrinatione nostra
super hiis conquirentibus, plenam justitiam statim exhibebimus.
Nullus capiatur vel imprisonetur propter appellam foeminæ de morte
alterius quam viri sui.
Omnes fines qui injuste & contra legem terræ facti sunt nobiscum, &
omnia amerciamenta facta injuste & contra legem terræ omnino
condonentur, vel fiat inde per judicium XXV Baronum, de quibus fit
mentio inferius in securitate pacis, vel per judicium majoris partis
eorundem, una cum prædicto Stephano Cantuar. Archiepiscopo, si interesse
poterit, & aliis quos secum ad hoc vocare voluerit, & si interesse non
poterit, nihilominus procedat negotium sine eo. Ita quod si aliquis vel
aliqui de prædictis XXV Baronibus fuerint in simili querela, amoveantur
quantum ad hoc judicium & alii loco eorum per residuos de eisdem XXV
tantum ad hoc faciendum electi & jurati substituant.
Si nos dissaisivimus vel elongavimus Wallenses de terris, vel
libertatibus, vel rebus aliis, sine legali judicio parium suorum in
Anglia vel in Wallia, eis statim reddantur; & si contentio super hoc
orta fuerit, tunc inde fiat in Marchia per judicium parium suorum, de
tenementis Angliæ secundum legem Angliæ, de tenementis Walliæ secundum
legem Walliæ, de tenementis marchiæ secundum legem marchiæ. Idem faciant
Wallenses nobis & nostris. De omnibus autem illis de quibus aliquis
Wallensium dissaisitus fuerit, vel elongatus, sine legali judicio parium
suorum, per Henricum Regem patrem nostrum, vel Richardum Regem fratrem
nostrum, quæ nos in manu nostra habemus, vel alii tenent, quæ nos
oportet warantizare, respectum habebimus usque ad communem terminum
cruce signatorum, illis exceptis de quibus placitum motum fuerit, vel
inquisitio facta per præceptum nostrum ante susceptionem crucis nostræ.
Cum autem redierimus, vel si sorte remanserimus, a peregrinatione nostra
statim eis inde plenam justitiam exhibebimus secundum leges Wallensium &
partes prædictas.
Nos reddemus filium _Lewelim_ statim, & omnes obsides de Wall. & chartæ
quæ nobis liberatæ fuerunt in securitatem pacis.
Nos faciemus _Alexandro_ Regi Scott. de sororibus suis & obsidibus
reddend. & libertatibus suis & jure suo, secundum formam in qua faciemus
aliis Baronibus nostris Angl. nisi aliter esse debeat per chartas quas
habemus de Willielmo patre ipsius, quondam Rege Scott. & hoc erit per
judicium parium suorum in Curia nostra.
Omnes autem istas consuetudines prædictas & libertates, quas nos
concessimus in regno nostro tenendas, quantum ad nos pertinet erga
nostros, omnes de regno nostro tam Clerici quam Laici observent, quantum
ad se pertinent erga suos.
Cum autem pro Deo, & ad emendationem regni nostri, ad melius sopiendum
discordiam inter nos & Barones nostros ortam, hæc omnia prædicta
concessimus, volentes ea integra & firma stabilitate in perpetuum
gaudere; facimus & concedimus eis securitatem subscriptam, viz. quod
Barones eligant viginti quinque Barones de regno, quos voluerint, qui
debeant pro totis viribus suis observare, tenere, & facere observari
pacem & libertatem, quas eis concessimus, & hac præsenti charta nostra
confirmavimus: Ita scilicet, quod si nos vel Justiciarius noster, vel
Ballivi nostri, vel aliquis de Ministris nostris, in aliquo erga aliquem
deliquerimus, vel aliquem articulorum pacis aut securitatis transgressi
fuerimus, & delictum ostensum fuerit quatuor Baronibus de prædictis XXV
Baronibus, illi quatuor Barones accedant ad nos, vel ad Justiciarium
nostrum, si fuerimus extra regnum, proponentes nobis excessum, petent ut
excessum illum sine dilatione faciamus emendari: Et si excessum non
emendaverimus, vel, si fuerimus extra regnum, Justiciarius noster non
emendaverit infra tempus XL. dierum, computand. a tempore quo monstratum
fuerit nobis, vel Justiciario nostro, si extra regnum fuerimus; prædicti
quatuor Barones referant causam illam ad residuos de illis XXV
Baronibus, & illi XXV Barones, cum communia totius terræ, distringent &
gravabunt nos modis omnibus quibus poterint, scil. per captionem
terrarum, possessionum, & aliis modis quibus poterunt, donec fuerit
emendatum secundum arbitrium eorum, salva persona nostra, & Reginæ
nostræ, & liberorum nostrorum. Et cum fuerit emendatum, intendent nobis
sicut prius fecerunt, & quicunque voluerit de terra juret, quod ad
prædicta omnia exequenda parebit mandatis prædictorum XXV Baronum, &
quod gravabit nos pro posse suo cum ipsis: Et nos publice & libere damus
licentiam jurandi cuilibet qui jurare voluerit, & nulli nunquam jurare
prohibebimus. Omnes autem illos de terra, qui per se & sponte sua
voluerint jurare XXV Baronibus de distringendo & gravando nos cum eis,
faciemus jurare eosdem de mandato nostro, sicut prædictum est. Et si
aliquis de prædictis XXV Baronibus decesserit, vel a terra recesserit,
vel aliquo alio modo impeditus fuerit, quo minus ista prædicta possint
exequi, qui residui fuerint de illis XXV Baronibus, eligant alium loco
ipsius pro arbitrio suo, qui simili modo erit juratus quo & cæteri. In
omnibus autem quæ ipsis XXV Baronibus committuntur exequenda, si forte
ipsi XXV præsentes fuerint, & inter se super re aliqua discordaverint,
vel aliqui ex eis summoniti nolint vel nequeant interesse, ratum
habeatur & firmum quod major pars eorum, qui præsentes fuerint,
providerit vel præceperit, ac si omnes XXV in hoc consensissent. Et
prædicti XXV jurent, quod omnia antedicta fideliter observabunt, & pro
toto posse suo facient observari; & nos nihil impetrabimus ab aliquo per
nos, nec per alium, per quod aliqua istarum concessionum vel libertatum
revocetur vel minuatur. Et si aliquid tale impetratum fuerit, irritum
sit & inane, & nunquam eo utemur per nos nec per alium. Et omnes malas
voluntates, indignationes & rancores ortos inter nos & homines nostros,
Clericos & Laicos, a tempore discordiæ, plene omnibus remisimus &
condonavimus. Præterea omnes transgressiones factas occasione hujus
discordiæ, a Pascha anno regni nostri sexto decimo usque ad pacem
refirmatam, plene remisimus omnibus Clericis & Laicis, & quantum ad nos
pertinet plene condonavimus.
Et insuper fecimus eis fieri literas testimoniales patentes Domini
Stephani Cantuar. Archiepiscopi, Dom. Henrici Dublin. Archiepiscopi, &
Episcopor. prædict. & Magistri Pandulfi super securitate ista, &
concessionibus præfatis. Quare volumus & firmiter præcipimus, quod
Anglicana Ecclesia libera sit, & quod homines in regno nostro habeant &
teneant omnes præfatas libertates, jura, & concessiones, bene & in pace,
libere & quiete, plene & integre, sibi & hæredibus suis, de nobis &
hæredibus nostris, in omnibus rebus & locis, in perpetuum, sicut
prædictum est.
Juratum est autem, tam ex parte nostra quam ex parte Baronum, quod hæc
omnia supradicta bona fide & sine malo ingenio observabuntur. Testibus
supradictis & multis aliis. Dat. per manum nostram in prato quod
vocatur _Runigmed_ inter _Windleshores_ & _Stanes_, quinto decimo die
_Junii_, anno regni nostri septimo decimo. Et ne huic formæ prædictæ
aliquid possit addi, vel ab eadem aliquid possit subtrahi vel minui,
huic scripto sigilla nostra apposuimus.
Charta Regis _Henrici_ I quod cives _London._ non placitent extra muros
civitatis, fol. 131. b. _Rubri_ (ut opinor) _Libri Scaccar._
Fidelitas Archiepiscopi Rothomag. ibid.
Charta Regis _Henrici_ I quod Barones & qui cum eis affident, ex mandato
Regis in scaccario habeant antiquas liberationes, &c. S. D. ibid. fol.
131. b.
Mag. Char. _Hen._ III fol. 138.
Charta W. _Conq._ de quibusdam statutis, fol. 161. b.
Charta de Monet. _H._ I. fol. 163. b. & seqq. alior. RR.
Summa _XV._ Assisæ per Angliam a Regis H. fil. R. Joh. 8. XX/IV. VI Mil.
DCCLVIII Mr. IId. fol. CIV/XX.
Summa XL anno Regis ejusdem 17. XXIV Mil. DCCXII Mr. VIIs. Vd. ib.
Summa Carucagii III Mil. Mr. ib.
Summa XXX Assisæ, an. Regis ejusdem 21. XX/IV Mil. DCCC-XX/IV XI Mr.
IIs. Id. ib.
A. D. 1259. 43º. Hen. fil. Regis Joh. convenientibus apud Westmonast. in
quindena S. Mich. ipso Dom. Rege & Magnatibus suis, de communi consilio
& assensu dictorum Reg. & Magnatum factæ sunt provisiones subscriptæ, &
per ipsos Reg. & Magnat. publicatæ in hunc modum. De sectis faciendis ad
curias magnatum & aliorum Dominorum, &c. fol. 181.
Charta Regis _Henr._ fil. _Joh._ pro die in anno bissext. computand. cum
procederet esse unum. Dat. 9. Maii, reg. 40. fol. 97. b.
[Marge: _Auxilia concessa
Regi Joh._]
Auxilium Baronum & Militum concess. Dom. Reg. H. fil. R. Joh. anno regni
sui 19. ad maritandam _Isabellam_ sororem suam _Frederico_ Romanorum
Imperatori, sc. de quolibet scuto 2 Marc. sicut continetur in longis
rotulis.
Item auxilium concess. ad primogenitam filiam ejusdem R. H. maritandam
An. R. ejusdem R. H. 29. viz. de quolibet scuto 20 s. sicut continetur
in magnis rotulis cujuslibet Comitatus Angl.
Item auxilium ad primogenitum filium ejusdem Regis Henr. Militem
faciendum concess. an. R. ejusdem R. H. 38. scuto assesso ad 40 s. sicut
continetur in magnis rotulis cujuslibet Comitatus Angl.
Item die Jovis, primo die Junii, anno Regis E. fil. R. H. 18. concess.
fuit auxilium ad primogenitam filiam ejusdem R. E. maritandam, viz. de
quolibet scuto 40 s. sicut continetur in Memor. Term. S. Trin. an. 18.
fol. 217. b.
Juratum autem est tam ex parte nostra, quam ex parte Baronum, quod hæc
omnia supradicta bona fide & sine malo ingenio observabimus. Testibus
supradictis & multis aliis. Data per manum nostram in prato quod vocatur
_Riningemade_, inter _Stanes_ & _Windleshores_, 15. die _Junii_, anno
regni nostri 17.
[Marge: _Rex Joh. queritur
de injuriis._]
[Marge: _Barones regni
Nuncio Papæ articulos Chartæ
R. Joh. porrigunt._]
Rex ad sua, suos, & seipsum reversus, acta altius recognoscit.
Dignitatem regiam non tam minui videt, quam conculcari, & ludibrio
exponi. Pudet, poenitet, seditiosorumque instigatus suasionibus, pacta &
jurata detestatur. Castra præcipit munienda: Oratores ad vicinos mittit
Principes: Queritur de injuriis, de audaciis, de insaniis Procerum; opem
implorat atque militem, sed omnia clanculum. Nuncios etiam ad Papam
expedit; ejus se profitetur feudatarium, nec de regno igitur, ipso
inconsulto, potuisse quidpiam aut statuere aut pacisci. Cruce præterea
insignitum, & ex voto in Terræ Sanctæ profecturum sublevationem. Nota
hæc & contempta omnia a Baronibus; quorum ut nihil deesset impietati,
appellationem ejus super istis ad Romanam sedem una pariter rejecerunt.
His expositis, articulos chartæ, quos exosos magis noverant, Papæ Nuncii
porrigunt. Ille omnia contemplatur; rugarisque supercillis indignationem
præferens: Nunquid (ait) Barones Angliæ Regem cruce signatum, & sub
protectione sedis Apostolicæ constitutum, a solio regni nituntur
expellere, & dominium Romanæ Ecclesiæ ad alium transferre? Per S. Petrum
hanc injuriam non poterimus præterire impunitam. Habito igitur cum
Cardinalibus consilio, prædictam libertatum chartam definitiva sententiâ
in perpetuum damnavit & cassavit.
[Marge: _Bulla Innoc. Papæ
contra Chartas Regis Joh._]
_Bulla Innocentii Papæ III. qua Chartas Regis Johannis de libertatibus
Angliæ irritas decernit[506]._
[Note 506: _Mat. Par. pag. 256._]
_Innocentius_ Episcopus, servus servorum Dei, universis Christi
fidelibus hanc paginam inspecturis, salutem & Apostolicam benedictionem.
Etsi charissimus in Christo filius noster Johannes Rex Anglorum
illustris, Deum & Ecclesiam vehementer offenderit, unde nos eum vinculo
excommunicationis innodavimus, & regnum ejus Ecclesiastico subjecimus
interdicto: ipse tamen (illo misericorditer inspirante) qui non vult
mortem peccatoris, sed ut convertatur & vivat, tandem conversus est ad
cor, Deo & Ecclesiæ humiliter satisfecit, in tantum, quod non solum
recompensationem pro damnis, & restitutionem exhibuit pro ablatis, verum
etiam plenariam libertatem contulit Ecclesiæ Anglicanæ. Quinimo utraque
sententia relaxata, regnum suum, tam Angliæ quam Hiberniæ, beato Petro &
Ecclesiæ Romanæ concessit, recipiens illud a nobis in feudum cum annuo
censu mille marcarum, fidelitatis nobis inde præstito sacramento, sicut
per privilegium ejus apparet aurea bulla munitum.
Adhuc etiam omnipotenti Deo amplius placere desiderans, signum vivificæ
crucis reverenter accepit, profecturus in subsidium Terræ Sanctæ, ad
quod se magnifice præparabat. Sed humani generis inimicus, qui semper
consuevit bonis actibus invidere, suis callide artibus, adversus eum
Barones Angliæ concitavit, ita ut ordine perverso in illum insurgerent,
postquam conversus Ecclesiæ satisfecit, qui assistebant eidem quando
Ecclesiam offendebat.
Orta siquidem inter eos dissensionis materia, cum plures dies statuti
fuissent ad tractandum de pace, utrumque interim solennes nuncii ad
nostram fuerunt præsentiam destinati: cum quibus habito diligenti
tractatu, post plenam deliberationem scripsimus per eosdem Stephano
Cantuariensi Archiepiscopo, & Episcopis Anglicanis, præcipiendo
mandantes, ut ad reformandam inter utrosque veram & plenam concordiam
diligens impenderent studium & operam efficacem. Omnes Conjurationes &
Conspirationes, si quæ fuerint forte præsumptæ a tempore subortæ
discordiæ inter Regnum & Sacerdotium, Apostolica denunciantes
authoritate, cassatas; & per excommunicationis sententiam inhibentes, ne
talia de cætero præsumantur a quoquam. Magnates & Nobiles Angliæ monendo
prudenter & efficaciter injungendo, ut per manifesta devotionis &
humilitatis indicia, ipsum regem sibi placere studerent: ac deinde si
quid ab eo ducerent postulandum, non insolenter, sed humiliter
implorarent, regalem conservantes ei honorem, & exhibentes servitia
consueta, quæ ipsi & prædecessores eorum sibi & prædecessoribus suis
impenderunt: cum ab eis ipse Rex non debet absque judicio spoliari, ut
sic quod intenderent, possent facilius obtinere.
Nos enim eundem Regem per literas nostras rogavimus, & monuimus, & per
præfatos Archiepiscopum & Episcopos rogari & moneri mandavimus, in
remissionem sibi peccaminum injungentes, quatenus prædictos Magnates &
Nobiles benigne tractaret, & justas eorum petitiones clementer
admitteret, ut & ipsi congaudendo, cognoscerent eum in meliorem statum
divina gratia esse mutatum, & per hoc ipsi & hæredes eorum sibi &
hæredibus suis deberent promptius & devotius familiari; plena eis in
veniendo, morando & recedendo securitate concessa, ita quod si forte
nequiret inter eos concordia provenire, in Curia sua per partes eorum
secundum leges & consuetudines regni suborta dissensio sopiretur.
Verum antequam Nuncii cum hoc provido & justo mandato rediissent, illi
juramento fidelitatis omnino contempto, cum etsi Rex eos injuste
gravasset, ipsi tamen non debuissent sic agere contra eum, ut in causa
sua iidem judices & executores existerent; vassalli contra dominum, &
Milites contra Regem publice conjurantes, non solum cum aliis, sed cum
ejus manifestissimis inimicis præsumpserunt arma movere, occupantes &
devastantes terras illius, ita quoque quod Civitatem Londinensem, quæ
sedes est regni, proditione sibi traditam, invaserunt.
Interim autem præfatis Nunciis revertentibus, Rex obtulit eis secundum
formam mandati nostri, justitiæ plenitudinem exhibere, quam ipsi omnino
spernentes coeperunt manus extendere ad pejora. Unde Rex ipse ad
audientiam nostram appellans, obtulit eis exhibere justitiam coram
nobis, ad quem hujus causæ judicium ratione dominii pertinebat, quod
ipsi sunt penitus aspernati. Deinde obtulit illis, ut tam ab ipso quam
ab illis quatuor viri eligerentur prudentes, qui una nobiscum subortam
inter eos discordiam terminarent, promittens quod ante omnia revocaret
universos abusus, quicunque fuissent in Anglia suo tempore inducti.
Tandem illis Rex proposuit, quod cum regni dominium ad Romanam Ecclesiam
pertineret, ipse non poterat nec debebat absque nostro speciali mandato,
quicquam de illo in nostrum præjudicium immutare. Unde rursus ad nostram
audientiam appellavit, seipsum & regnum, cum omni honore ac jure suo,
Apostolicæ protectioni supponens. Sed cum nullo modo proficeret,
postulavit ab Archiepiscopo & Episcopis, ut nostrum exequerentur
mandatum, Jus Ecclesiæ Romanæ defenderent, ac tuerentur eundem secundum
formam privilegii cruce-signatis indulti.
Porro, cum ipsi nihil horum facere voluissent, videns se omni auxilio &
consilio destitutum; quicquid illi ausi sunt petere, non est ausus ipse
negare. Unde compulsus est per vim & metum, qui cadere poterat in virum
etiam constantissimum, compositionem inire cum ipsis non solum vilem &
turpem, verum etiam & iniquam, in nimiam derogationem & diminutionem sui
juris pariter & honoris.