[Marge: _Rex jurat._]
Episcopi & Clerus reliquus Regem solenni processione a thalamo ducunt in
Ecclesiam ad altare; positisque illic sacrosanctis Evangeliis cum
plurimorum sanctorum reliquiis: _Rex_ coram Clero & populo juravit.
Quod pacem, honorem, & reverentiam, omnibus diebus vitæ suæ portabit Deo
& sanctæ Ecclesiæ & ejus ordinatis. Juravit etiam; quod populo sibi
commisso rectam justitiam exercebit, & quod malas Leges & iniquas
consuetudines, si aliquæ fuerint in regno suo, delebit, et bonas
observabit.
Præstito hoc sacramento inungitur, regalibusque deinceps indutus
vestimentis ab Archiepiscopo coronam accepturus, conjuratus est ex parte
Dei, & prohibitus.
[Marge: _Coronatur._]
Ne hunc honorem accipere præsumat, nisi mente habeat sacramenta tenere,
quæ fecit: Respondens vero se per auxilium Dei, bona fide observaturum
omnia supradicta; coronatus est.
[Marge: _Conc. Pipewel. A.D.
1189. Reg. 1._]
_Concilium apud Pipewel, An. Dn. 1189. Reg. 1.[392]_
[Note 392: _Hoved. pag. 658._]
Post coronationem suam (viz. in Crastino exaltationis S. Crucis) venit
Rex ad Abbatiam de _Pipewel_, & congregatis ibi _Baldwino_ Cant.
Archiep. & _Waltero_ Rothomagensi Archiepiscopo; & _Johanne_ Dublinensi
Archiepiscopo, & _Formale_ Trevirensi Archiepiscopo--cæterisque Angliæ
Episcopis, & _Albino_ Fernensi Episcopo, & _Concerde_ Hegibonensi
Episcopo, & Abbatibus & Prioribus fere totius Angliæ; plurimas contulit
Episcopales & Ecclesiasticas dignitates.
[Marge: _Ran. de Glanvilla
deponitur._]
[Marge: _Omnia vendit._]
Deposuit[393] a _Ballivis_ (id est officiis) suis, _Ranulphum de
Glanvilla_ Justitiarium Angliæ, & omnes fere Vice-comites Angliæ, &
ministros eorum, gravesque eis redemptiones imposuit. Exposuit autem
omnia venditioni (ut Hierosolymitano se itineri affluentius expediret)
Comitatus, Vicecomitatus, Castella, Villas, prædia, immunitates
privilegia; perceptisque ab _Hugone_ Dunelmensi Episcopo 1000 Marcis
argenti[394], eum & Guilielmum Comitem Albemarliæ constituit summos
Angliæ Justitiarios, & associavit eis in regimine regni, Willielmum
Marescallum, & Gaufridum filium Petri, & Willielmum _Bruera_ & Robertum
de _Wihtefeld_, & Rogerum filium _Remfredi_.
[Note 393: _Mat. Par. pag. 148._]
[Note 394: _Hoved. pag 658._]
[Marge: _Concil. London.
A.D. 1189._]
_Generale Concilium Londoniis[395] sub Novembri in auxilium Terræ
sanctæ. An. Dom. 1189._
[Note 395: _Al. Westm._]
[Marge: _Rex & Proceres
nunciant se diem & locum
convenitus jurasse._]
Mense Octobris[396] _Rothrodus_ Comes de _Pertico_ & alii Nuntii
_Philippi_ Regis Franciæ, venerunt in Angliam ad _Richardum_ Regem
Angliæ dicentes, quod Rex Franciæ in generali Concilio Parisiis
juraverat, tactis sacrosanctis Evangeliis, & omnes Principes regni sui
qui Crucem Domini susceperant, quod Deo volente immutabiliter erunt apud
_Vizeliacum_[397] ad Clausum Paschæ; inde Jerosolymam ituri; & in
testimonium illius sacramenti Rex Franciæ misit Regi Angliæ chartam suam
petens ab eo ut ipse & Comites, & Barones sui facerent illi simili modo
securum, quod ad eundem terminum essent apud Vizeliacum[398].
[Note 396: _Hoved. ib. pag. 660. Mat. Par. pag. 149._]
[Note 397: _Al. Nize._]
[Note 398: _Al. Nize._]
[Marge: _Rex & Proceres
Angliæ obvios se daturos
jurant._]
Hinc factum est quod Richardus Rex Angliæ, & Comites, & Barones sui qui
crucem susceperant in _generali Concilio_ constituti apud Londonias[399]
juraverunt, tactis sacrosanctis Evangeliis, quod per auxilium Dei
immutabiliter venirent Vizeliacum in Clausum Paschæ, parati inde iter
Jerosolymitanum arripere; & prædictus Comes de Pertico & cæteri Nuncii
Regis Franciæ hoc idem juraverunt in animam Regis Franciæ coram Rege
Angliæ in Concilio illo, & _Willielmus_ Marescallus, & quidam alii hoc
idem juraverunt in animam Regis Angliæ, coram Nunciis Regis Franciæ in
eodem Concilio, & misit inde Chartam suam Regi Franciæ.
[Note 399: _Al. Westm._]
[Marge: _Legatus siscitur &
illusus remittitur._]
Hoc Anno mense Nov.[400] _Johannes Anagninus_ Cardinalis Legatus a
latere Clementis Papæ III. ad litem componendam inter _Baldewinum_
Cantuar. Archiepisc. & Monachos S. Trinitatis _Cantuariæ_: _Doveriam_
applicans, a Rege prohibetur injussus progredi. Rex interea Cantuariam
proficiscitur, & re composita, accersitus illuc Cardinalem fastu regio
excepit. Sed illusum atque ægre hæc ferentem relegavit.
[Note 400: _Hoved. pag. 661._]
_Ligantia pro regno Scotiæ relaxatur. An. Dom. 1189._
[Marge: _Rex Scotiæ
excipitur._]
[Marge: _Homagium facit pro
dignitatibus in Anglia._]
Eodem anno Mense Novemb.[401] _Gaufridus_ Eboracensis electus una cum
Baronibus Eboracensis Scyræ, & Vicecomite Eboraci, per mandatum Domini
Regis perrexit usque ad aquam de Twede, & ibi recepit _Willielmum_ Regem
Scottorum, & exhibuit ei honorem debitum, & securum conductum usque ad
Regem Angliæ. Venit igitur Cantuariam Rex Scottorum, Mense Decembris ad
Regem Angliæ, & fecit ei Homagium pro dignitatibus suis habendis ia
Anglia, sicut Malcolmus frater suus habuit. Et Richardus Rex[402] Angliæ
reddidit ei Castellum de _Rokesburgh_ & Castellum de _Berwic_ libera, &
quieta; & eum, & omnes hæredes suos, clamavit liberos, & quietos ab
ipso, & Regibus Angliæ in perpetuum, de omni ligantia, & subjectione de
regno Scotiæ; & pro hac redditione Castellorum suorum, & pro quieta
clamantia fidelitatis, & ligantia de regno Scotiæ, & pro Charta Richardi
Regis Angliæ inde habenda, _Willielmus_ Rex Scottorum dedit Richardo
Regi Angliæ decem millia marcarum Esterlingorum. Unde Richardus Rex
Angliæ fecit Chartam suam hac forma.
[Note 401: _Hoved. pag. 662._]
[Note 402: _Mat. Par. pag. 149._]
[Marge: _Charta Rich. R. de
libertat. Wiliel. Regis
Scotor._]
_Charta Richardi Regis Angliæ de libertatibus Willielmo Scottorum Regi
concessis._
[Marge: _Castella ei
redduntur._]
_Richardus_ Dei gratia Rex Angliæ, Dux Normanniæ & Aquitaniæ Comes
Andegaviæ Archiepiscopis, Episcopis, Abbatibus, Comitibus, & Baronibus;
Justitiariis, & Vicecomitibus, & omnibus ministris suis totius Angliæ;
ballivis & fidelibus suis salutem. Sciatis Nos charissimo consanguineo
nostro _Willielmo_, eadem gratia Regi _Scottorum_ reddidisse Castella
sua _Rokesburk_ & _Berwic_ tanquam ejus propria, jure hæreditario ab eo
& hæredibus suis in perpetuum possidenda.
[Marge: _Pacta fratris
relaxantur._]
Præterea quietavimus ei omnes Conventiones & pactiones quas bonæ memoriæ
bonus pater noster _Henricus_ Rex Angliæ per novas Chartas, & per
captionem suam extorsit; ita videlicet ut nobis faciet integre &
plenarie quicquid Rex Scottorum _Malcolmus_ frater ejus antecessoribus
nostris de jure fecit, & de jure facere debuit.
[Marge: _Jus hospitalitatis
confirmatur._]
Et nos ei faciamus quicquid antecessores nostri, prædicto Malcolmo de
jure fecerunt, & de jure facere debuerunt; scilicet in conductu & de
veniendo in Curiam, & in morando in Curia, & redeundo a Curia, & in
procurationibus & in omnibus libertatibus & in dignitatibus & honoribus
eidem jure debitis, secundum quod recognoscetur a quatuor Proceribus
nostris ab ipso Willielmo Rege electis; & a quatuor proceribus aliis a
nobis electis.
[Marge: _Marciæ usurpatæ
restituuntur._]
Si autem _fines sive_ Marcias regni _Scotiæ_ aliquis nostrorum hominum
postquam prædictus Rex Willielmus a patre nostro captus fuerit,
usurpaverat injuste; volumus ut integre restituantur, & ad eum statum
reducantur quo erant ante ejus captionem.
[Marge: _Sua omniain Anglia
ex conceduntur._]
Præterea de terris suis quas haberet in Anglia, seu Dominicis, seu
feodis, scil. in Comitatu Huntondoniæ, & in omnibus aliis in ea
libertate & plenitudine possideat, & hæredes ejus in perpetuum, qua
præfatus Rex Malcolmus possedit, vel possidere debuit, nisi jam
prædictus Rex Malcolmus, vel hæredes sui aliquid postea infeodaverint:
Ita tamen quod si aliqua postea infeodata sunt, ipsorum infeodorum
servitia, ad eum vel ejus hæredes pertineant.
Et si quid pater noster prædicto Willielmo Regi Scottorum donaverit,
ratum, & firmum habere volumus.
Et terram quam Pater noster præscripto Regi Willielmo donavit in eadem
libertate qua ipsam ei dedit, ipsum & hæredes suos perpetuo jure
possidere volumus.
Reddidimus etiam ei ligantias hominum suorum quas Pater noster receperat
& omnes Chartas quas Pater noster de illo habuit per captionem suam.
[Marge: _Cum ligantiis
hominum suorum & Chartis._]
Reddidimus etiam ei ligantias hominum suorum, & omnes Chartas quas Dom.
Pater noster de eo habuit per captionem suam. Et si aliquæ aliæ forte
per oblivionem retentæ, aut inventæ fuerint, eas penitus carere viribus
præcipimus.
[Marge: _Homagium fecit &
fidelitatem._]
_Ipse autem_ ligius homo noster devenit de omnibus terris, de quibus,
antecessores sui antecessorum nostrorum ligii homines fuerunt, & nobis &
hæredibus nostris fidelitatem juravit, testibus his _Baldewino_ Cantuar.
Archiepiscopo, & Waltero Rothomagensi T. Dublin. Archiepisc. Hugone
_Dunelmensi_, & Johanne _Northwicensi_, & Henrico _Saresbiriensi_, &
Hugone _Lincolniensi_, & Godefrido _Wintoniensi_, & Gileberto
_Roffensi_, & Reginaldo _Bathoniensi_, & Hugone _Coventrensi_, &
Willielmo _Wigorniensi_ Episcopis; & Alienor. matre Regis, & Johanne
Comite _Moretonis_ fratre Regis & multis aliis.
Ut autem ratum & firmum sit istud & perpetuum præsenti Charta & sigillo
nostro id roboravimus: Testibus B. _Cantuar._ W. _Rothomag._ T.
_Dublin._ Archiepis. H. _Dunelm._ H. _Linc._ C. _Winton._ H. _Sar._ Reg.
_Bathon._ Episc. Domino J. fratre nostro. R. Com. _Leicestr._ H. Com.
_Warenn._ H. _Bard._ _Steph. de longo_ campo dapifero nostro & aliis
multis v. die Decembris. Datum per manum Willelmi Eliensis Clerici
Cancellarii nostri apud Cantuar. regni nostri anno primo.
Rex[403] plurimos Comitatus, terras, libertates, & privilegia concedit,
magnam inde cogens vim pecuniae; tradiditque Willielmo Eliensi Episcopo
Cancellario suo & uni Justitiariorum Angliæ, unum de sigillis suis per
quod fieri præcepit mandata sua in regno.
[Note 403: _Hoved. pag. 663._]
Compositis domi negotiis XI die Decemb. feria secunda, transfretavit a
Dorobernia usque ad Caleis in Flandria, Hierosolymam profecturus; magnum
suum sigillum, quod Malo Catulo Vicecancellario suo credidit secum
deferens.
_Forma Pacis inter Reges Franciæ & Angliæ Hierosolymas profecturos. An.
Dom. 1190. Reg. 1._
[Marge: _Reges
paciscuntur._]
_Philippus_[404] Rex Franciæ & _Richardus_ Angliæ Hierosolymas una
profecturi, Die S. Hilarii ad vadum S. Remigii colloquium ineuntes,
pacem inter se & regna sua, scriptis, sigillis, & sacramentis suis
confirmant; jurant pariter regni utriusque Proceres; sed Archiepiscopi,
& Episcopi in verbo solummodo veritatis, ejusdem pollicentur
observationem.
[Note 404: _Hoved. pag. 664._]
[Marge: _Fidem jurant &
mutuum auxilium._]
Quod uterque illorum (Regum) honorem alterius servabit, & fidem ei
portabit de vita, & membris & terreno honore suo, & quod neuter eorum
alteri deficiet in negotiis suis; sed Rex Franciæ juvabit Regem Angliæ,
ad terram suam defendendam, ac si ipse vellet civitatem suam Parisiis
defendere, & si esset obsessa; & Richardus Rex Angliæ juvabit Regem
Franciæ ad terram suam defendendam, ac si ipse vellet Civitatem suam
Rothomagi defendere, si obsessa esset.
Comites autem & Barones utriusque regni juraverunt:
[Marge: _Proceres fidem &
pacem._]
Quod a fidelitate Regum non discedent, nec guerram movebunt ullam in
terris illorum, quamdiu ipsi fuerint in peregrinatione sua.
Et Archiepiscopi, & Episcopi firmiter promiserunt in verbo veritatis;
juraverunt, inquit Parisius.
[Marge: _Episcopi
excommunicabunt
transgressores._]
Quod in transgressores hujus Pacis & Conventionis, sententiam
anathematis dabunt.
Præterea prædicti Reges statuerunt:
[Marge: _Reges invicem
succedent._]
Quod si alter illorum decessisset in peregrinatione Jerosolymitana,
alter qui vixerit, pecunias defuncti, & gentes habebit, ad servitium Dei
faciendum.
[Marge: _Alia forma
sacramenti eorum._]
Mat. Paris Regum sacramenta separatim sic refert.
Ego Philippus Rex Francorum, Richardo Regi Anglorum bonam fidem servabo,
ut fideli meo & amico, de vita, & membris, & honore terreno[405].
[Note 405: _Mat. Par. pag. 150._]
Ut ego Rex Anglorum Richardus, idipsum Regi Francorum facere promitto de
vita & membris, ut Domino meo & amico.
[Marge: _Equi capti ad
auxilium Regis._]
Willielmus[406] Episcopus Eliensis Justitiarius Angliæ, & Cancellarius
cepit ad opus Dom. Regis de unaquaque Civitate Angliæ, duos Palefridos,
& duos summarios (i. equos clitellarios) de auxilio; & de unaquaque
Abbatia Angliæ, unum palefridum & unum summarium; & de unoquoque manerio
Regis, unum Palefridum, & unum summarium.
[Note 406: _Hoved. pag. 665. Mat. Par. pag. 151._]
[Marge: _Justitiaria Angliæ
dividitur in 2._]
Post Purificationem[407] accersitis plurimis Episcopis & Johanne Comite
Moretonii fratre suo de Anglia in Normanniam, Rex consilio eorum divisit
Justitiariam Angliæ in duo Officia. Constituit nempe _Will._ Episcopum
_Eliensem_ Cancellarium suum summum Justitiarium Angliæ; & concessit
Hugoni Dunelmensi Episcopo Justitiariam a fluvio Humbri usque ad terram
Regis Scotiæ.
[Note 407: _Hoved. pag. 664._]
[Marge: _Fratres Regis
abjurant Angliam._]
Et fecit Gaufridum Eboracensem electum & Johannem Comitem Moretonii
fratres suos, jurare quod Angliam non intrarent infra tres annos proximo
sequentes, nisi per licentiam illius. Sed relaxavit Johanni hoc
sacramentum, novo præstito: Quod fideliter ei serviret.
[Marge: _Breve Regis pro
Guil. Episc. Eliensi._]
_Breve Regis de obediendo Guilielmo Episcopo Eliensi Justitiario,
Cancellario, &c._
_Richardus_ Dei gratia, &c. Omnibus fidelibus suis per Angliam
constitutis salutem[408].
[Note 408: _Mat. Par. pag. 152._]
Mandamus vobis & præcipimus quod sicut Nos & regnum nostrum diligitis, &
vos ipsos, & omnia quæ possidetis, sitis omnino intendentes dilecto &
fideli Cancellario nostro _Eliensi_ Episcopo, super omnibus quæ ad nos
spectant, & pro ipso faciatis, sicut pro nobis faceretis, si essemus in
regno, de omnibus quæ vobis ex parte nostra direxerit. Teste meipso apud
_Baionam_.
[Marge: _Bulla Papæ pro
Legat. Potestate data Episc.
Eliensi._]
Adjungam si placeat Bullam _Clementis_ Papæ, qua Legationis donatus est
Potestate[409].
[Note 409: _Mat. Par. pag. 151._]
_Clemens_ Episcopus servus servorum Dei, salutem & Apostolicam
Benedictionem. Juxta commendabile desiderium charissimi in Domino filii
nostri Richardi illustris Anglorum Regis fraternitati tuæ legationis
officium in tota Anglia & Wallia tam per Cantuariensem quam per
Eboracensem Archiepiscopatum, & in illis Hiberniæ partibus in quibus
nobilis Vir Johannes Comes Moretonii, frater ipsius Regis potestatem
habet & dominium authoritate Apostolica duximus comittendum. Datum Nonis
Julii, Pontificatus nostri anno tertio.
Vide formam aliam apud Mat. Par. Anno 1195. pag. 172. ubi _Hubertus_
Cantuar. Archiepiscopus Legatus constituitur.
[Marge: _Justitiarii &
ductores navigii Regis._]
[410]Rex ad _Chinonem_ in _Andegavia_ constituit Girardum _Anxienensem_
Episcopum, & Bernardum Episcopum _Baioniæ_[411], & Robertum de
_Sabul_[412] & Richardum de Canvil, & Will. de Forz.[413] de Ulerum,
ductores & constabularios (Justitiarios inquit Parisius) totius navigii
sui, quod in terram navigii Suliæ iturus erat; & tradidit eis Chartam
suam in hac forma.
[Note 410: _Hoved. pag. 666._]
[Note 411: _Al. de. Baruia._]
[Note 412: _Al. Sabulis._]
[Note 413: _Al. Foret._]
[Marge: _Charta R. pro
itineratibus cum eo._]
_Charta Richardi Regis Angliæ de statutis illorum, qui per mare ituri
erant[414]._
[Note 414: _Hoved. pag. 666, Mat. Par. pag. 151._]
_Richardus_ Dei gratia Rex Angliæ & Dux Normanniæ & Aquitaniæ & Comes
Andegaviæ, omnibus hominibus suis Jerosolymam per mare ituris, salutem.
Sciatis nos, de communi proborum virorum consilio, fecisse has justitias
subscriptas.
Qui hominem in navi interfecerit, cum mortuo ligatus projiciatur in
mare.
Si autem eum ad terram interfecerit, cum mortuo ligatus in terra
infodiatur.
[Marge: _Ferrum stringens
vel sanguinem._]
Si quis autem per legitimos testes convictus fuerit, quod cultellum ad
alium percutiendum extraxerit; aut quod alium ad sanguinem percusserit,
pugnum perdat.
[Marge: _Palma feriens._]
Si autem de palma percusserit, sine effusione sanguinis; tribus vicibus
mergatur in mari.
[Marge: _Convitiator._]
Si quis autem socio opprobrium, aut convitia, aut odium Dei injecerit;
quot vicibus convitiatus fuerit, tot uncias argenti ei det.
[Marge: _Latro._]
Latro autem de furto convictus, tondeatur ad modum campionis, & pix
bulliens super caput ejus effundatur, & pluma pulvinaris super caput
ejus excutiatur ad cognoscendum eum, & in prima terra qua naves
applicuerint, projiciatur. Teste me ipso apud _Chinonem_.
[Marge: _Obedientia._]
Præterea idem Rex præcepit in alio brevi suo; ut omnes homines sui, qui
per mare essent ituri, obedirent dictis & præceptis prædictorum
Justitiariorum navigii sui.
[Marge: _Sacramentum._]
Et refert _Parisius_ ipsum fecisse constitutiones istas sacramento
confirmari.
_Concordia & Statuta Philippi Franciæ, & Richardi Angliæ Regum apud
Messinam in Sicilia facta[415]._
[Note 415: _Hoved. pag. 675._]
[Marge: _Reges jurant mutuam
tutelam._]
Octava die Octobris Rex Franciæ & Rex Angliæ, coram Comitibus &
Baronibus suis & Clero, & populo juraverunt super reliquias Sanctorum.
Quod alter alterum & exercitum ejus in peregrinatione illa, in eundo, &
redeundo, bona fide custodiret.
[Marge: _Idem Proceres._]
Et Comites & Barones hoc idem juraverunt se firmiter & inconcusse
servaturos.
Deinde prædicti Reges per voluntatem & consilium totius exercitus
peregrinorum statuerunt:
Quod omnes peregrini, qui in via hujus peregrinationis moterentur; de
omnibus armaturis & equitaturis suis, & de vestibus quibus usuri erant,
pro voluntate sua disponant, & de medietate possessionum suarum, quas
secum habent in via, similiter pro arbitrio suo faciant, dummodo nihil
in patriam suam remittant.
[Marge: _Relaxatio Wrecci._]
_Relaxatio Wrecci Maris[416]._
[Note 416: _Hoved. pag. 678._]
_Richardus_ Rex jam expertus calamitates naufragorum; pro amore Dei, &
salute animæ suæ & parentum suorum, quietum clamavit in perpetuum _Wrec_
per totam terram suam citra mare & ultra, statuens:
[Marge: _Naufragorum bona
quis habere debeat._]
Quod omnis naufragus qui ad terram vivus pervenerit, omnes res suas
liberas & quietas habeat.
Si autem in navi mortuus fuerit, filii vel filiæ, fratres vel sorores
ejus habeant res suas, secundum quod ostendere poterunt se esse
propinquiores illius hæredes.
Hanc autem quietam clamantiam de _Wrec_ fecit _Richardus_ Rex Angliæ; &
Charta sua confirmavit anno 2. regni sui, mense Octobris, apud Messinam,
coram Waltero _Rothomagensi_, & Gerardo _Anxiensi_ Archiepiscopis, &
Johanne _Ebroicense_, & Bernardo _Baoniensi_ Episcopis, & multis aliis
tam Clericis quam Laicis de familia Regis Angliæ; & Charta illa tradita
fuit per manum Rogeri Mali Catuli Vicecancellarii Regis.
[Marge: _Graves
exactiones._]
Will. _Eliensis_ Episcopus Apostolicæ sedis Legatus, Dom. Regis
Cancellarius, & totius Angliæ Justitiarius; plebem Angliæ sibi
commissam, gravibus exactionibus premebat[417].
[Note 417: _Hoved. pag. 680._]
_Concilium habitum Londoniis contra Eliensem Episcopum Cancellarium &
Justitiarium Angliæ. An. Dn. 1191._
[Marge: _Conventus
Procerum._]
Tertia die[418] proxime post Octavas S. Michaelis, Johannes Comes
_Moretonii_ frater Regis, & Walterus Archiepiscopus _Rothomagensis_, &
omnes _Episcopi_, & _Comites_ & _Barones_, & _Cives Londonienses_ cum
illis, convenerunt in atrio Ecclesiæ S. Pauli.
[Note 418: _Hoved. ib. pag. 701. V. Epist. Hug. Coventrens.
Episc. pag. 703._]
[Marge: _Querela de
injuriis._]
Gravissime hic queritur de Guilielmo Eliensi Episcopo, Justitiario
Angliæ, Cancellario Regis, & Legato Romano. Inter alia.
De injuriis quibus affecisset _Gaufridum_ Archiepiscopum _Eboracensem_
fratrem Regis, & _Hugonem_ Episcopum _Dunelmensem_.
[Marge: _De administrando
regno sine aliorum
consilio._]
Et quod spretis consiliis illorum quos Rex ei associaverat in regimine
regni, omnia regni negotia cum impetu & voluntaria dispositione solus
fecisset.
[Marge: _Literæ Regis de
cura regni._]
[Marge: _Eliens. Episc. ab
administr. regni
deponitur._]
Proferuntur jam primum ab Archiepiscopo _Rothomagensi_ & Guilielmo
Marescallo Comite _Strogoil_, literæ Regis[419] _Messinæ_ datæ, quibus
præcepit, ut iidem Archiepiscopus & Marescallus in regimine regni
Cancellario associarentur, & quod Cancellarius sine illorum consilio, &
aliorum pariter assignatorum, nihil de negotio Regis vel regni
tractaret: Aliter si in detrimentum regni quicquam faceret, deponeretur,
& loco ejus Rothomagensis Archiepiscopus institueretur. Totius igitur
Concilii judicio Cancellarius deponitur, & _Rothomagensis_ instituitur.
[Note 419: _Vid. literas Regis in Mat. Par. pag. 359 &
seq._]
[Marge: _Communa Londonarium
concessa. Et juramento
firmata._]
Eodem die Comes _Moretonii_ & Archiepiscopus _Rothomagensis_, & alii
Regis Justitiarii, concesserunt civibus _Londoniarum_ habere communam
suam[420]. Et eodem anno Comes _Moretonii_ & Archiepiscopus
_Rothomagensis_, & fere omnes Episcopi & Comites, & Barones regni
juraverunt communam illam firmiter, & inconcusse se servaturos, quamdiu
Dom. Regi placuerit.
[Note 420: _Hoved pag. 702._]
[Marge: _Cives fidelitatem
Regi jurant, & Joh.
recepturos successorem._]
Et Cives Londoniæ juraverunt fidele servitium Dom. Regi Richardo, &
hæredi suo; & si ipse sine prole decessisset, reciperent Comitem
Johannem, fratrem Richardi Regis, in Regem & Dominum. Et juraverunt ei
fidelitatem contra omnes homines, salva fidelitate Regis Richardi
fratris sui. Cancellarius depositus juravit reddere Castella Angliæ.
Vide Epistolam _Hugonis_ Coventrensis Episcopi, de dejectione Willielmi
Eliensis Episcopi Regis Cancellarii. Hoved. p. 702. ubi causæ aliquot
magis specialiter referuntur.
Et vide ibidem Epistolam Petri Blesensis pro Willielmo, & Epistolam
Celestini Papæ, istius Concilii principes excommunicat. p. 706. & vide
nomina eorum in Epistola ipsius Willielmi ad Lincolniens. Episcop. p.
707.
[Marge: _Fidelitas
juratur._]
In tempore Quadragesimæ Regina _Alienora_, mater Regis, & omnes Magnates
Angliæ in unum convenientes, juraverunt fidelitatem & fidele servitium
_Richardo_ Regi Angliæ, & hæredi suo, contra omnes homines[421].
[Note 421: _Hoved. pag. 718._]
[Marge: _Rex perfide
capitur._]
In mense _Novemb._ Reg. an. 4. vel circa eum, Rex Richardus clam per
Austriam rediens ab Hierosolymis, juxta Viennam perfide captus est a
_Leopoldo_ Duce, & Imperatori postea venundatus[422].
[Note 422: _Hoved. pag. 717 & 720._]
[Marge: _Legatus prohibetur
ingredi._]
Legati Pontificis Romani, ad componendas lites inter Cancellarium
ejectum de Justitiaria potestate, & _Rothomagensem_ Archiepiscopum ejus
obeuntem munus, in Normannia progredi inhibentur[423].
[Note 423: _Hoved. pag. 720._]
[Marge: _Rex Angliam
subjugat Imperatori,
recipitque; tenend. sub
tributo 5000 libr._]
[Marge: _Rex relaxatur._]
_Richardus_ Rex Angliæ, A. D. 1192. in captione Henrici Romanorum
Imperatoris detentus, ut captionem illam evaderet, consilio _Alienoræ_
matris suæ, deposuit se de regno Angliæ, & tradidit illud Imperatori,
sicut universorum Domino; & investivit eum inde per pileum suum[424].
Sed Imperator, sicut prolocutum fuit, statim reddidit ei in conspectu
Magnatum Alemanniæ & Angliæ, regnum Angliæ, prædictum, tenendum de ipso
pro quinque millibus librarum Sterlingorum, singulis annis de tributo
solvendis; & investivit eum inde Imperator per duplicem crucem de auro.
Sed idem Imperator in morte sua de omnibus his, & aliis conventionibus,
quietum clamavit ipsum _Richardum_ Regem Angliæ & hæredes suos.
[Note 424: _Hoved. ib. pag. 724._]
_Modus conciliandi pecuniam ad redemptionem Regis. A. D. 1193. Reg. 4. &
5._
[Marge: _Literæ Regis pro
colligenda pecunia
redemptionis._]
Rex per literas ad Justitiarios & fideles suos totius Angliæ, datas apud
_Hagenou_ in _Germania_ 3. Cal. Maii[425], petit colligi in redemptionis
suæ solutionem 70,000 marcas argenti, transmittique ad eum omni
expeditione. A Justitiariis petit ut honorifice & magnifice ei
subveniant, cum de proprio, tum ex mutuo alacre aliis exemplum
præbentes. Universum autem (inquit) aurum & argentum Ecclesiarum
diligenti observatione & scripti testimonio, ab ipsarum Ecclesiarum
Prælatis accipiatis: eisque per sacramentum vestrum, & aliorum Baronum
nostrorum, quos volueritis, affirmetis, quod eis plenarie restituetur.
[Note 425: _Hoved. pag. 726._]
Mandat item, ut singulorum Magnatum nomina, & subventiones quæ fiunt per
sigillum matris suæ, ei significentur. Extant literæ integræ in
Hovedeno, cum bulla aurea Imperatoris, &c.
Authoritate igitur literarum istarum, _Mater_ Regis, & Justitiarii
Angliæ statuerunt:
[Marge: _4 Pars reddituum._]
[Marge: _Pars mobilium._]
[Marge: _20. s. de Feod. M.
l._]
[Marge: _Tota lana
Cistrensium, &c._]
[Marge: _Totus thesaurus
Ecclesiarum._]
Quod universi, tam Clerici quam Laici, quartam partem redditus sui de
hoc anno darent ad redemptionem Dom. Regis: & tantum superadderent de
mobilibus suis, unde Rex deberet eis gratias scire. Et de unoquoque
Feodo Militis 20 s. Et de Abbatiis ordinis Cistrensis, & de domibus
ordinis de Semplingham, totam lanam suam de hoc anno. Et universum aurum
& argentum Ecclesiarum, sicut Rex mandato suo præceperat.
Sed adegit Imperator Regem ad solutionem 10,000 Marcarum argenti ad
pondus Coloniæ: & ad 50,000 Marcarum præterea, inter Imperatorem & Ducem
Austriæ dividendas, viz. 30,000 Imperatori, & 20,000 Duci Austriæ, &c.
_Vide formam Conventionis in Hovedeno_, p. 728.
[Marge: _Colligitur taxatio,
sed non ubique; integre._]
Subventio prædicta ipso hoc anno exhibetur: sed Episcopi quidam ceperunt
a Clericis suis quartam partem reddituum suorum, quidam vero nisi
decimam. In omnibus terris Regis transmarinis similis est nummorum
coacervatio[426].
[Note 426: _Hoved. pag. 732._]
[Marge: _Rex liberatur._]
A. D. 1194. Regis 5. Pridie Nonas _Februarii_, feria sexta, die
Ægyptiaca, Rex e captione sua Moguntii liberatur[427].
[Note 427: _Hoved. pag. 734._]
[Marge: _Summonet
Coventrensem Episcopum._]
Eodem die Rex summonuit per literas suas Hugonem _Coventrensem_
Episcopum, quod ipse veniret in Curia sua, & staret judicio Episcoporum,
in eo quod ipse Episcopum erat: & judicio Laicorum, in eo quod ipse de
eo tenuerat laicalem ballivam super his, quæ adversus eum
loqueretur[428].
[Note 428: _Ibid._]
[Marge: _Concedit redditus
pro homagiis._]
Deinde Rex[429] concessit quibusdam Archiepiscopis, Episcopis, Ducibus,
Comitibus, & Baronibus multis de Imperio, redditus annuos pro homagiis &
fidelitatibus, & auxiliis eorum contra Regem Franciæ. Recepit itaque
homagium de Archiepiscopis Moguntino & Coloniensi, Episcopo Legis,
multisque Ducibus & Magnatibus, salva fide Imperatoris. Vide aliquot
eorum nomina apud Hoveden. Ibid.
[Note 429: _Ibid._]
[Marge: _Concilium adversus
Joh. fratrem Regis._]
_Concilium Regni adversus Comitem Johannem Fratrem Regis[430]._
[Note 430: _Hoved. pag. 735._]
[Marge: _Nuntius ejus
capitur._]
Paulo ante adventum Regis, _Adam de S. Edmundo_ Clericus, a Johanne
Comite Moretonii fratre Regis in Angliam mittitur cum literis ad
castella ipsius Johannis contra Regem munienda. Jactans autem Johannis
Domini sui potentiam, & familiaritatem cum Rege Franciæ inimico Regis
Angliæ; a Majori Londoniensi captus est cum omnibus Brevibus in quibus
mandata. Comitis continebantur, & Archiepiscopo Cantuariæ una cum eisdem
traditus.
[Marge: _Proceres
convocantur._]
Archiepiscopus, convocatis in crastino Episcopis, Comitibus & Baronibus
regni, ostendit literas Comitis Johannis, intellectoque earundem tenore,
per _commune Consilium_ regni definitum est[431]:
[Note 431: _Hoved. ibid._]
[Marge: _Terræ ejus
saisantur._]
Quod Comes _Johannes_ dissaisiretur de omnibus tenementis suis in
Anglia; & ut castella sua obsiderentur: & factum est ita.
Nota hic qui dicuntur Commune Consilium Regni, & quam subito olim
summonerentur.
[Marge: _Excommunicatur, &
fautores ejus._]
Item Archiepiscopus & Episcopi excommunicaverunt Comitem Johannem &
omnes fautores ejus & consiliarios, qui pacem & regnum Regis Angliæ
turbaverunt vel turbarent.
[Marge: _Rex rediti._]
Rex die Dominico, tertio Idus Martii, e captione, apud Sandwicum
applicuit[432].
[Note 432: _Hoved. ibid._]
[Marge: _Concil.
Nottingham._]
_Concilium apud Nottingham, post Regis e captione reditum A. D. 1194.
Reg. 5._
Tricesima die mensis _Martii_, feria 4. _Richardus_ Rex Angliæ
celebravit primum _Concilii_ sui diem apud _Nottingham_[433], cui
interfuerunt _Alienora Regina_, mater ejus, & _Hubertus Cantuariensis_
Archiepiscopus, qui in dextris Regis sedebat in Concilio illo: &
_Gaufridus Eboracensis_ Archiepiscopus, qui a sinistris ejus sedebat: &
Hugo _Dunelmensis_, & Hugo _Lincolniensis_, & Willielmus _Eliensis_
Regis Cancellarius, & Willielmus _Herefordensis_, & Henricus
_Wigorniensis_, & Henricus _Exoniensis_, & Johannes _Candidæ Casæ_,
Episcopi: & Comes _David_ frater Regis _Scotiæ_, & Hamelinus Comes de
_Warenna_, & Ranulphus Comes _Cestriæ_, & Willielmus Comes de
_Ferreres_, & Willielmus Comes de _Salisberia_, & Rogerus _Bigot_.
[Note 433: _Hoved. pag. 736._]
[Marge: _Fautores Comitis
Joh. dissaisantur._]
1. Eodem die Rex dissaisivit Gyrardum de Canvilla de Castelo &
Vicecomitatu _Lincolniensi_, & _Hugonem Bardolf_ de Vicecomitatu
_Eboracensis_ sciræ, & de Castello _Eboraci_, & de _Scardeburc_, & de
custodia de _Westmerland_, quod ipsi Comiti Johanni adhæserant contra
Regem; & omnia supradicta exposuit venditioni, &c.
[Marge: _Accusationes in eum
& Episcopum Cov._]
[Marge: _Judicium._]
2. Tricesima prima die mensis _Martii_, sc. pridie Calendarum Aprilis,
Rex Angliæ celebravit secundum diem Concilii sui; in quo ipse petit sibi
fieri judicium de Comite Johanne fratre suo, qui contra fidelitatem quam
ei juraverat, castella sua occupaverat, & terras suas transmarinas &
cismarinas destruxerat, & foedus cum inimico suo Rege Franciæ contra eum
inierat. Similiter de _Hugone Nunant_, Coventrensi Episcopo, sibi fieri
judicium postulavit, qui secreti sui consilium eum reliquerat, & Regi
Franciæ & Comiti Johanni inimicis suis adhæserat, omne malum in
perniciem regni sui machinans. Et judicatum est, quod Comes _Johannes_,
& Episcopus _Coventrensis_ peremptorie citarentur; & si infra 40 dies
non venerint, nec juri steterint, judicaverunt Comitem _Johannem_
demeruisse regnum, & Episcopum _Coventrensem_ subjacere judicio
Episcoporum in eo quod ipse Episcopus erat; & judicio Laicorum in eo
quod ipse Vicecomes Regis extiterit.
[Marge: _Tallagium 2.
solidorum._]
3. Calendis _Aprilis_ prima die ejusdem mensis, prædictus Rex Angliæ
celebravit tertium _colloquium_ suum, in quo constituit sibi dari de
unaquaque carucata terræ totius Angliæ duos solidos, quod ab antiquis
nominatur, _Te Mantale_.
[Marge: _Tertiae partis se
milit. ad Norman._]
Deinde præcepit, quod unusquisque faceret sibi tertiam partem servitii
militaris, sicut singulus feodus apportat, ad transfretandum cum illo in
Normanniam.
[Marge: _Lana Cistrensium,
quæ redimitur._]
Deinde exigebat a Monachis Ordinis _Cistrensis_ totam lanam suam de hoc
anno: sed quia hoc facere erat eis grave & importabile, fecerunt cum eo
finem pecuniarum.
[Marge: _Queritur de
Archiep. Ebor. qui non
respondet._]
4. Secunda die mensis Aprilis Sabbato, celebravit _diem quartum &
ultimum_ Concilii sui[434], in quo omnes tam Clerici quam Laici, qui
volebant sibi conqueri de Archiepiscopo _Eboracensi_, fecerunt
querimonias multas de rapinis & injustis exactionibus: sed
Archiepiscopus Eboracensis nullum dedit eis responsum.
[Note 434: _Hoved. pag. 737._]
[Marge: _Ger. de Canvilla
accusatur de receptione
prædonum._]
Deinde per _consilium_ & machinationem Cancellarii (ut dicitur) Gerardus
de _Canvilla_ fuit _retatus_ de receptione prædonum, qui rapuerunt bona
mercatorum euntium ad nundinas de _Stanford_; & ab eo recesserunt ad
rapinam illam faciendam.
[Marge: _De læsa majestate,
in non stando juri Regis._]
Præterea appellaverunt eum de læsione Regiæ Majestatis, in eo quod ipse
ad vocationem Justitiarum Regis venire noluit, nec juri stare de
prædicta receptatione raptorum, neque eos ad justitiam Regis producere,
sed respondit se esse _Hominem Comitis Johannis_, & velle in curia sua
juri stare.
[Marge: _De adjuvando
inimicum Regis._]
[Marge: _Negat omnia, &
duellum vadiat._]
Præterea appellaverunt eum, quod ipse fuit in vi & adjutorio cum Comite
Johanne, & aliis inimicis Regis, ad castella Regis de _Nottingham_ & de
_Tikehil_ capienda. Gerardus vero de Canvilla negavit omnia quæ
objiciebantur ab illis, & illi dederunt vadium de prosequendo, &
Gerardus dedit vadium de defendendo se per unum de liberis hominibus
suis.
[Marge: _Concessiones
Willel. Regi Scotiæ._]
Rex Angliæ[435], in præsentia _Alienoræ_ matris suæ, & _Huberti
Cantuariensis_ Archiepiscopi, & _Hugonis Dunelmensis_ Episcopi, &
_Gocelini Glascovensis_ Episcopi, & aliorum multorum tam Clericorum quam
Laicorum utriusque regni:
[Note 435: _Hoved. pag. 737 & 738._]
Concessit & charta sua confirmavit _Willielmo_ Regi Scottorum &
hæredibus suis in perpetuum; quod quandocunque ipsi per summonitionem
Regis Angliæ ad curiam suam venient, Episcopus _Dunelmensis_ & Vicecomes
_Northumbriæ_ recipient eum ad aquam de _Twede_, & in salvo conductu
ducent eos usque ad aquam de _Taise_, & ibi recipient eos Archiepiscopus
_Eboracensis_ & Vicecomes Eboraci, & in salvo conductu ducent eos usque
ad fines Comitatus Eboracensis, & sic per Episcop. & Vice-comites
ducentur de comitatu ad comitatum, donec perveniant ad curiam Regis
Angliæ: Et ex quo Rex Scottorum intraverit terram Regis Angliæ, habebit
quotidie de bursa Regis Angliæ 100 solidos de liberatione.
Cum autem Rex Scotiæ ad curiam Regis Angliæ venerit, quamdiu ipse in
curia Regis Angliæ moram fecerit, habebit quotidie de liberatione
triginta solidos & duodecim Wastellos Dominicos, & duodecim Simenellos
Dominicos, & quatuor sextertia de Dominico vino Regis, & octo sextertia
de vino expensabili, & 2 libras de pipere, & 4 libras de cymino, & 2
petras de cera, vel 4 cereos, & 40 grossos longos colpones de Dominica
candela Regis, & 24 colpones de alia candela expensabili: Et cum ipse in
patriam suam redire voluerit, conducetur per Episcopos & Vice-comites de
comitatu in comitatum, donec pervenerit ad aquam de _Twede_: & habebit
similiter quotidie 100 solidos de bursa Regis Angliæ in liberationem.
Charta autem hujus Concessionis & Confirmationis Regis Angliæ tradita
fuit _Willielmo_ Regi Scotiæ in villa de Northamptun, feria secunda in
hebdomada Paschæ, per manum Willielmi Eliensis Episcopi, Regis
Cancellarii, Anno ab Incarnatione Domini nostri Jhesu Christi 1194. anno
etiam regni Regis _Richardi_ V. 12. die mensis Aprilis, feria tertia in
hebdomada Paschæ.
[Marge: _Winton. Episc. de
Castell. & Comit. Winton.
dissaisatur._]
15. die mensis _Aprilis_ venit Rex Angliæ ad _Wintoniam_[436], & eodem
die dissaisivit Godefridum _Wintoniensem_ Episcopum de Castello &
Comitatu _Wintoniæ_, & de illis duobus Maneriis quæ Episcopus
Wintoniensis ab illo emerat ante iter suum Jerosolymitanum, & de magna
parte patrimonii sui.
[Note 436: _Hoved. pag. 738._]
24. die mensis _Aprilis_[437] Dominus Rex fecit pacem & finalem
concordiam inter Gaufridum Eboracens. Archiepiscopum & Willielmum
Eliensem Episcopum, quod prædictus Eliensis Episcopus ad summonitionem
Eboracensis Archiepiscopi jurabit cum centesima manu Sacerdotum, quod
ipse nec præcepit, nec voluit, ut idem Eboracensis Archiepiscopus
caperetur.
[Note 437: _Hoved. pag. 739._]
[Marge: _Charta de Libertat.
Lond._]
_Charta Regis Richardi primi de Libertatibus London. A. D. 1194. Reg.
5._
_Richardus_ Dei gratia Rex Angliæ, Dux Normanniæ, Aquitaniæ, & Comes
Andegaviæ, Archiepiscopis, Episcopis Abbatibus, Comitibus, Justic.
Vicecomitibus, Ministris, & omnibus fidelibus Francis & Angl. totius
Angliæ, salutem.
Sciatis, nos concessisse civibus nostris _London_, quod nullus eorum
placitetur extra muros civitatis, &c. _Ut in charta quam Henricus Rex
Pater ejus fecit eisdem civibus[438]._ T. Huberto _Cantuariæ_
Archiepiscopo, Richardo _London_, Hugone de _Dunelmo_, Gilberto
_Roffen_, Hugone _Lincolniensi_, Episcopis; Radulpho Comite _Cestriæ_,
Richardo Comite de _Clare_, Willielmo _Marescallo_, Rogero _Bigot_,
Galfrido filio Petri, Hugone _Bardolfe_, Willielmo _Brewere_, Willielmo
de _Warenne_. Dat. per manum Willielmi Eliensis Episcopi, Cancellarii
nostri apud Winton. 23. die Aprilis, anno regni nostri quinto[439].
[Note 438: _In alio MS. &c. sicut in charta quam Henricus
Rex II. & pater ipsius eisdem civibus fecit, continetur._]
[Note 439: _In alio MS. hic sequitur. Concessit &
confirmavit Chartam Civitatis London, vid. de Middlesex de
Ridellis amovendis per Thamisiam & Medeweyam. Notandum etiam
est, quod in eodem hoc MS. codice, qui ante 300 annos exactas
videtur, nulla fit mentio alicujus chartæ libertatum
Communitati Angliæ per hunc Regem factæ: sed post fusiorem
personæ & virtutum ejus descriptionem immediate transit ad
Chartam hanc de libertatibus London. Deinde vero ad Assisas, ut
vocat; hoc est, Constitutiones quasuam regnum integrum
tangentes. Vid. Hoved. 678, 152._]
In mense _Septembris_ missi sunt[440] ex parte Regis per singulos
comitatus Angliæ Justitiarii errantes, & secundum subscriptorum formam
capitulorum processerunt in justitiis exequendis.
[Note 440: _Hoved. pag. 743._]
[Marge: _Forma procedendi in
Placitis Coronæ Regis._]
_Forma procedendi in Placitis Coronæ Regis[441]._
[Note 441: _Hoved. pag. 744._.]
In primis eligendi sunt 4 Milites de toto comitatu, qui per sacramentum
suum eligant duos legales Milites de quolibet hundredo &
wapentaccio,[442] & illi duo eligant super sacramentum suum 10 Milites
de singulis Hundredis vel wapentaccis, vel, si Milites defuerint,
legales & liberos homines: ita quod illi duodecim in singulis
respondeant de omnibus capitulis de toto hundredo & wapentaccio.
[Note 442: C'est un canton composé d'un certain nombre de
villages.]
[Marge: _Capitula Placitorum
Coronæ Regis._]
_Capitula Placitorum Coronæ Regis._
De _Placitis Coronæ_ novis & veteribus, & omnibus quæ nondum sunt finita
coram Justitiariis Dom. Regis.
Item de omnibus _Recognitionibus_, & omnibus placitis quæ summonita sunt
coram Justitiariis per Breve Regis, vel capitalis Justitiæ, vel a
capitali curia Regis coram eis missa.
Item de _Eschaetis_ quæ sunt & quæ fuerunt postquam Rex arripuit iter
versus terram Jerusalem, & quæ fuerunt tunc in manu Regis, & iterum sunt
modo in manu ejus vel non, & de omnibus _Eschaetis_ Domini Regis; si a
manu sua sunt remotæ, quomodo, & per quem, & in cujus manus devenerunt,
& qualiter, & quis exitus inde habuerit, & quos, & quid valuerint, &
quid modo valeant: & si aliqua Eschaeta sit, quæ ad Dominum Regem
pertineat, quæ in manu ejus non sit.
Item de _Ecclesiis_ quæ sunt de donatione Domini Regis.
Item de _Custodiis puerorum_, quæ ad Dominum Regem pertinent.
Item de _Maritagiis_ puellarum vel viduarum, quæ ad Dominum Regem
pertinent.
Item de _Malefactoribus_ & eorum receptoribus, & eis consentientibus.
Item de _Falsonariis_.
Item de _Interfectoribus Judæorum_, qui sunt: & de vadiis Judæorum
interfectorum, & catallis, & terris, & debitis, & chartis, & quis ea
habuerit, & quis quantum eis debuerit, & quæ vadia habuerint, & quis ea
teneat, & quantum valeant, & quis exitus inde habuerit, & quos, & omnia
vadia, & debita Judæorum interfectorum, capiantur in manu Regis, & qui
ad occisionem Judæorum fuerunt, & non fecerunt finem cum Domino Rege,
vel Justitiariis suis, capiantur, & non deliberentur, nisi per Dom.
Regem vel Justitiarios suos.
Item de omnibus auxiliis datis ad redemptionem Domini Regis, quis
quantum promiserit, & quantum reddiderit, & quantum a retro sit[443].
[Note 443: _Hoved. pag. 744._]
Item de _Fautoribus_ Comitis Johannis, qui finem cum Dom. Rege fecerunt,
& qui non.
Item de _Catallis_ Comitis Johannis vel fautorum ejus, quæ ad usum
Domini Regis non sunt conversa, & quantum Vice-comites receperunt, &
Ballivi sui, & quis aliquid contra antiquas consuetudines regni dederit.
Item de omnibus terris Comitis Johannis, de _Dominicis_, & _Wardis_, &
_Eschaetis_, & de donis suis, & qua de causa data sunt ei illa dona, &
omnia dona Comitis Johannis capiantur in manu Dom. Regis, præterquam
illa quæ per Regem confirmata sunt.
Item de _debitis_ & _finibus_ quæ debentur Comiti Johanni, & qua de
causa; & omnia exigantur ad opus Dom. Regis.
Item de _foeneratoribus_, & eorum _Catallis_, qui mortui sunt.
Item de vinis venditis contra _Assisam_, & de falsis mensuris tam vini
quam aliarum rerum.
Item de cruciatis mortuis ante iter suum arreptum versus Jerusalem, &
quis eorum catalla habuerit, & quæ, & quanta.
Item de magnis _Assisis_, quæ sunt de centum solidatis terræ, & infra.
Præterea in quolibet Comitatu eligantur tres _Milites_ & unus
_Clericus_, custodes Placitorum coronæ. Et nullus _Vicecomes_ sit
Justitiarius in Vicecomitatu suo, nec in Comitatu quem tenuerit post
primam coronationem Dom. Regis.
Præterea _tailleantur_ omnes Civitates & Burgi, & dominica Dom. Regis.
_Justitiarii_ vero nominati una cum _Baillivis Willielmi_ de S. Mariæ
Ecclesia, & Gaufridi filii Petri, & Willielmi de _Chimelli_, & Willielmi
Bruere, & Hugonis _Bardulfi_ & Vicecomitis locorum, summoniri faciant
milites in Comitatu in rotulo nominatos; & ad diem & locum quem eis
scire facient, veniant, & coram eis jurare faciant illos, quod legale
posse suum ponent ad Wardas, & Eschaetas Dom. Regis instaurandas, & ad
appretiandas ad commodum Dom. Regis, nec alicujus odio, favore vel
gratia illud omittent; & quod prædicti milites nominati super
sacramentum suum eligent 12 legales milites, vel liberos, & legales
homines, si milites ad hoc inventi non fuerint, per diversas partes
singulorum Comitatuum in itinere prædictorum Justitiariorum, sicut
expedire viderint; qui similiter jurent, quod ad _Wardas_ & _Eschaetas_
de partibus illis instaurandas, & appretiandas, & affirmandas, suum
legale posse & consilium & auxilium apponent ad commodum Regis ut
prædictum est; & prædicti jurati super sacramentum suum eligent de
liberioribus hominibus _Eschaetarum_ & _Wardarum_, quot & quales
noverint esse sibi necessarios, ad prædicta Dom. Regis negotia, sicut
melius fieri potest, ad commodum Domini Regis exequenda.
Et secundum est quod prædictæ _Wardæ_ & _Eschaetæ_ instaurabantur de
exitibus ex eis provenientibus usque ad festum Michaelis. Item de
exitibus ejusdem termini, & si non sufficiunt, supplebitur deficiens de
_Telonio_ Dom. Regis ita quod illi qui tenebunt _Wardas_, & _Eschaetas_
illas ad firmam respondebunt inde a festo S. Michaelis & deinceps
tanquam de stauratis.
Dominus autem Rex illis qui _Wardas_ illas & _Eschaetas_ ad firmam
tenebunt, eas usque ad terminum suum de anno in annum warrantizabit; ita
quod licet Dominus Rex aliquam illarum alicui dedisset, firmarius firmam
suam tenebit, usque ad finem anni, per firmam ei reddendam, cui Rex eam
dederit, quam Dominus Rex inde perceperit.
Justitia vero _Eschaetæ_, quam dederit, remaneat Dom. Regi, nisi Dominus
Rex illud nominatim dederit.
_Firmarius_ vero cum firmam suam dimiserit, instauramentum suum, &
omnia sua quæ in firmis posuerit ultra instauramentum Regis, libere &
sine diminutione habebit, & inde habebunt literas Dom. Archiepiscopi
patentes, continentes tenorem Chartæ Dom. Regis super hoc factæ.
Inquiratur item diligentissime quantus sit _assisii_ redditus per
singula manerii in demenio, & quantum valeant omnia alia in prædictis
maneriis _assisa_; & quot sunt carucæ, & quantum singulæ valeant, non
æstimantes eas ad pretium XX solidorum tantum; sed secundum quod terra
fuerit vel bona vel mala, crescat vel decrescat pretium.
Illi vero qui _firmas_ suscipient, _firmas_ suas instaurabunt ut
prædictum est, secundum pretium supradictum, de exitibus _Eschaetarum_ &
_Wardarum_.
Inquiratur item de quot bobus, & averiis singulæ carucæ valeant
instaurari; & quot & quantum instauramentum singula maneria possint
sustinere, & tunc aperte & distincte in scriptum redigantur.
[Marge: _Pretium
animalium._]
Erit autem pretium bovis IV solidi, & vaccæ similiter, & averi
similiter; & ovis crispæ X denarii & ovis lanæ grossioris VI denarii, &
suis XII denarii, & verris XII denarii. Et cum firmarii firmas suas
dimiserint, de prædicto pretio respondebunt, vel de animalibus
pacabilibus in optione firmariorum; & cum omnia prædicta instaurata
fuerint, & appretiata, omnia imbrevientur aperte & distincte &
deferantur ad Scaccarium. Excipiuntur autem de hac assisa Episcopatus &
Abbatiæ, & terræ Baronum qui proximi sunt ætati.
Inquiratur etiam per sacramentum prædictorum de omnibus _Wardis_ &
_Eschaetis_, quæ non sunt in manu Domini Regis; & capiantur in manu Dom.
Regis, & de illis fiat sicut de aliis Eschaetis & Wardis.
[Marge: _Capitula de
Judæis._]
_Capitula de Judæis[444]._
[Note 444: _Hoved. pag. 745._]
Omnia debita & vadia Judæorum imbrevientur, terræ, domus, redditus, &
possessiones.
_Judæus_ vero qui aliquid horum celaverit, sit in forisfactura Domini
Regis de corpore suo, & de concelamento, & de omnibus possessionibus
suis, & omnibus Catallis suis; nec unquam concelamentum Judæo recuperare
licebit.
Item provideantur 6 vel 7 loca, in quibus facient præstita sua; &
provideantur 2 legales Christiani, & 2 legales Judæi, & 2 legales
scriptores; & coram illis & Clericis Willielmi de S. Mariæ Ecclesia, &
Willielmi de Chimilli fiant præstita, & Chartæ præstitorum fiant in
modum Chirographi, & altera pars remaneat _Judæo_, sigillato sigillo
illius cui pecunia traditur; & altera pars remaneat in arca communi, in
qua sunt 3 ferruræ; unde duo Christiani habeant unam clavem, & 2 _Judæi_
unam, & Clerici Willielmi de _S. Mariæ_ Ecclesia, & magistri Willielmi
de _Chimilli_ habeant tertiam; & præterea tria sigilla, & qui claves
habuerint sigilla apponent.
Clericus autem prædictorum Willielmi & Willielmi habeant rotulum de
transcriptis omnium chartarum, & sicut chartæ mutabuntur, mutetur &
rotulus.
De singulis Chartis dentur 3 denarii, medietas a _Judæo_, & medietas ab
eo cui pecunia creditur; unde 2 scriptores habeant 2 denarios, & custos
rotuli tertiam; & de cætero nullum fiet præstitum, nulla Judæis fiet
solutio, nulla fiet chartarum mutatio, nisi coram predictis vel majori
parte, si omnes interesse nequiverint.
Et praedicti duo Christiani habeant unum rotulum de recepta Judæorum
solutionis eis de cætero faciendæ; & 2 Judæi unum, & Custos rotuli unum.
Item quilibet _Judæus_ jurabit super rotulum suum quod omnia debita sua,
& vadia & redditus, & omnes res, & possessiones suas imbreviari faciet,
& quod nihil celabit ut prædictum est; & si scire poterit quod aliquis
aliquid celaverit, istud justitiis ad eos missis secreto revelabit; &
quod falsarios Chartarum, & retonsores denariorum, ubi eos scient,
detegent, & monstrabunt, & de falsis Chartis similiter.
Præterea _Inquisitio_ quæ quærenda erat de prisis & censeriis omnium
Baillivorum Domini Regis, tam Justitiarum quam Vicecomitum &
Constabulariorum, & Forestariorum & eorum servientium, post coronationem
Domini Regis Richardi primum, & quare prisæ illæ captæ fuerunt, & per
quem, & de omnibus Catallis, donis & promissis factis occasione saisinæ
factæ de terris Comitis _Johannis_, & fautorum suorum; & quis ea
receperit, & quæ, & quantam dilationem ceperit per mandatum Huberti
Cantuariensis Archiepiscopi tunc temporis Capitalis Justitiarii Regis.
[Marge: _Rex aliud sigillum
regni fieri jubet._]
Sub hoc tempore[445] Rex ex _Andegavia_ & _Cenomannia_ veniens in
Normanniam, moleste tulit quicquid factum fuerit de treugis factis inter
ipsum & Regem Franciæ; & imputans Cancellario suo hoc per eum fuisse
factum, abstulit ab eo sigillum suum, & fecit sibi novum sigillum fieri;
& mandavit per singulas terras suas, quod nihil ratum foret quod fuerat
per vetus sigillum suum; tum quia Cancellarius ille operatus fuerat inde
minus discrete, quam esset necesse; tum quia sigillum illud perditum
erat quando _Rogerus Malus-Catulus_ Vicecancellarius suus submersus erat
in mari ante insulam de _Cypro_.
[Note 445: _Hoved. pag. 746._]
Et præcepit Rex quod omnes qui Chartas habebant, venirent ad novum
sigillum suum, ad Chartas suas renovandas.
[Marge: _Torniamenta
statuit._]
Praeterea statuit Rex[446] _Torniamenta_[A] fieri in Anglia, & Charta
sua confirmavit, ita quod quicunque _torniare_ vellet, daret ei pecuniam
secundum formam subscriptam.
[Note 446: _Hoved. pag. 746._]
[Marge A: Tournois.]
Videlicet, Comes daret pro licentia torniandi XX marcas argenti; &
Barones X marcas argenti; & miles terram habens, IV marcas argenti; &
miles non habens terram, II marcas argenti. Et præcepit Rex ne aliquis
accederet ad loca torniamentorum, nisi prius tradidisset ei memoratam
pecuniam. Chartam autem hujus Concessionis, tradidit Rex Willielmo
Comiti Salesburiensi custodiendam. Vide Mat. Par. pag. 170. V. Hoved.
pag. 755. lin. 11.
[Marge: _Hubertus Archiep.
juramentum mittit per totam
Angliam._]
Eodem anno 1195. _Hubertus_ Cantuar. Archiepiscopus Apostolicæ Sedis
Legatus, & totius Angliæ Justitiarius, misit per totam Angliam hujusmodi
formam Juramenti, viz[447].
[Note 447: _Hoved. pag. 757._]
Quod omnes homines regni Angliæ, pacem Dom. Regis pro posse suo
servabunt.
Et quod nec latrones nec robatores, nec eorum receptatores erunt, nec in
aliquo eis consentient. Et quod cum hujusmodi malefactores scirent,
illos pro toto posse suo capient & Vicecomitibus liberabunt, qui nullo
modo deliberentur nisi per Dom. Regem, vel capitalem justitiam suam: Et
si illos capere non poterunt, eos Baillivis Domini Regis cuicunque
fuerint, scire facient.
Levato autem clamore insequendi _Utlagatos_, _Robatores_, _Latrones_,
aut eorum _Receptatores_, omnes sectam illam plene facient pro toto
posse suo; & si quem viderint, vel manifestum fuerit, sectam illam non
fecisse, vel sine licentia se ab ea retraxisse, eos tanquam malefactores
ipsos capient, & Vicecomiti liberabunt, non liberandos nisi per Regem,
aut ejus capitalem justitiam.
Milites[448] vero ad hoc assignati faciet venire omnes de balliva sua
coram se a quindecim annis, & ultra; & jurare facient quod pacem Domini
Regis, ut supradictum est, servabunt; & quod nec utlagati, nec
robatores, nec latrones, nec eorum receptatores erunt, nec in aliquo eis
consentient, & quod sectam, ut prædictum est, plenam facient; & quod si
cum malefactione aliquem ceperint, militibus in balliva super se
positis, & ad hoc assignatis, eum liberabunt, qui eum liberabunt
Vicecomiti custodiendum, ut ipsum malefactorem, nec liberandum nisi per
præceptum Dom. Regis, vel ejus capitalis justitiæ.
[Note 448: _V. Bract. Lib. 3. Tract. 2. cap. 1. num. 1._]
Ad hæc igitur exequenda missi sunt per singulos Comitatus Angliæ, viri
electi & fideles, qui per sacramentum fidelium hominum de visnetis,
multos ceperunt, & carceribus Regis incluserunt. At multi inde
præmuniti, & sibi male conscii fugerunt, relictis domibus &
possessionibus suis[449].
[Note 449: _W. cum Barba Leges peritas suspensas & tractas
ad caudam equi. Hoved. pag. 765. Mat. Par. 186._]
[Marge: _Assisa de mensuris
per Rich. R._]
_Assisa de mensuris facta per Richardum Regem Angliæ ad Instantiam
Huberti Cant. Archiep. Angliæ Justitiarii in die S. Edmundi Regis &
Martyris apud Westm. A. D. 1197. Reg. 8._
Hæc est _Assisa_[450] facta per Regem Richardum per petitionem Consilii
Episcoporum & cæterorum Baronum suorum de mensuris per totum regnum
Angliæ in festo S. Edmundi apud Westm. Anno regni sui 8.
[Note 450: _E vet. MS._]
Constitutum est quod omnes Mensuræ totius Angliæ tam in bladis quam in
leguminibus, & de rebus consimilibus, sint ejusdem quantitatis, sc. una
bona summa, &c.
_Assisa de mensuris facta per Richardum Regem Angliæ, ad Instantiam
Huberti Cantuariensis Archiepiscopi & Angliæ Justitiarii in die S.
Edmundi Regis & Martyris apud Westm.[451]._
[Note 451: _Hoved. pag. 774. Mat. Par. an 1197. pag. 184._]
Constitutum est quod omnes mensuræ totius Angliæ tam de bladis, quam de
leguminibus, & de rebus consimilibus, sint ejusdem quantitatis, scilicet
una bona summa æqui, & hæc mensura sit rasa tam in Civitatibus & Burgis
quam extra.
Mensura etiam vini & Cervisiæ, & cæterorum liquorum sit ejusdem
quantitatis secundum diversitates liquorum.
Pondera etiam libræ, & cæteræ peisæ sint ejusdem quantitatis in toto
regno secundum diversitates mercaturarum.
Mensuræ etiam bladorum & liquorum vini & cervisiæ, inclaventur ferreis
clavis, ne per dolum possint falsari.
Constitutum est ut lanei panni ubicunque fuerint in regno, fiant de
eadem latitudine, sc. de duabus ulnis inter listas; & ejusdem bonitatis
in medio & in lateribus. Eademque sit mensura de ulnis in toto regno, &
ulna sit ferrea.
Prohibitum est mercatoribus omnibus per totum regnum, ne quis prætendat
seldæ suæ rubros pannos, vel nigros, vel scuta, vel aliqua alia per quæ
visus emptorum sæpe decipiuntur ad bonum pannum eligendum.
Prohibitum est etiam quod nulla tinctura vendenda, nisi solummodo nigra
fiat alicubi in regno, nisi in Civitatibus aut capitalibus Burgis.
Constitutum est etiam ut in singulis Civitatibus aut Burgis, 4 & 6
legales homines de eadem villa, secundum quantitatem villæ, simul cum
Vicecomite vel cum Præposito Civitatis aut Burgi, si in manu
Vicecomitis non fuerint, assignentur ad hanc assisam custodiendam sub
hac forma; ut ipsi videant & certi sint quod omnia vendantur & emantur
per eandem mensuram, & omnes mensuræ sint ejusdem quantitatis secundum
diversitatem mercium. Et si aliquem invenerint qui confessus vel
convictus fuerit, quod per aliam quam per statutam vendiderit mensuram,
corpus ipsius capiatur, & in prisona teneatur, & omnia Catalla sua in
manu Domini Regis saisiantur, nec deliberentur nisi per Regem aut
capitales ejus justitias.
De ipsis custodibus statutum est, quod si ipsi hanc custodiam ita
negligenter fecerint, quod per alios quam per eos Custodes coram
justitiis Domini Regis, aliquem assisam præscriptam transiisse, vel de
mensuris victualium, vel aliarum mercium, vel latitudine pannorum, ipsi
Custodes de Catallis suis in misericordia Dom. Regis remaneant.
Præceptum est etiam ut post festum Purificationis beatæ Mariæ, nullus in
aliquo Comitatu vendat aliquid nisi per præscriptam mensuram, quæ
ejusdem sit quantitatis, nec post feriam mediæ quadragesimæ, quæ erit
apud _Stanford_, vendat aliquem pannum minoris latitudinis quam duarum
ulnarum inter listas.
[Marge: _Tallagium 5
solidorum._]
_Tallagium 5 solidorum de singulis carucatis, & modusimponendi &
colligendi ejusdem. An. Dom. 1198[452]._
[Note 452: _Hoved. pag. 778. Mat. Par. pag. 188._]
[Marge: _Commissionarii
jurati._]
[Marge: _Inquisitores._]
Eodem anno _Richardus_ Rex Angliæ accepit de unaquaque carucata terræ,
sive hyda totius Angliæ quinque solidos de auxilio: Ad quos colligendos
misit idem Rex per singulos Comitatus Angliæ unum Clericum & etiam
militem; qui cum Vicecomite Comitatus ad quem mittebantur, & legalibus
militibus ad hoc electis, præstito juramento quod fideliter exequerentur
negotium Regis, fecerunt venire coram se, Senescallos Baronum illius
Comitatus, & de qualibet villa Dominum, vel Baillivum villæ &
Præpositum, cum 4 legalibus hominibus villæ, sive liberis, sive
rusticis; & 2 milites legaliores de Hundredo qui juraverunt.
[Marge: _Inquisitorum
Sacramentum._]
Quod fideliter & sine fraude dicerent, quot carucarum Wannagia fuerint
in singulis villis; quot scilicet in dominico, quot in vilenagia, quot
in eleemosynis viris religiosis collatis; quas ipsi donatores, vel eorum
hæredes tenentur warrantizare, vel adquietare, vel unde viri religiosi
debent servitium facere.
[Marge: _Taxatio._]
[Marge: _Collectores._]
Et super singula carucarum _Wannagia_ ponebant ex præcepto Regis primo
II solidos, postea III solidos, & hæc omnia in scriptum redigebantur, &
habebat inde Clericus rotulum unum, & miles rotulum alterum, Vicecomes
rotulum tertium; Senescallus Baronum rotulum quartum de terra Domini
sui. Hæc pecunia recipiebatur per manus duorum legalium militum de
singulis Hundredis, & per manum Ballivi de Hundredo; & ipsi inde
respondebant Vicecomiti, & per prædictos rotulos respondebat Vicecomes
inde ad scaccarium coram Episcopis, Abbatibus & Baronibus ad hoc
assignatis.
[Marge: _Poena celantium._]
Ad poenam vero juratorum, qui aliquid contra juramentum suum celaverint
in hoc negotio, statutum erat.
Quod quicunque rusticus convictus fuisset de perjurio, daret Domino
meliorem bovem de Caruca sua, & insuper responderet de pretio ad opus
Dom. Regis, tantum pecuniæ quantum fuisset declaratum per suum perjurium
fuisse celatum: Si vero liber homo convictus fuisset, esset in
misericordia Regis, & insuper refunderet de proprio ad opus Domini
Regis, quantum fuerit per eum celatum, sicut & rusticus.
[Marge: _Gravis distringendi
modus._]
[Marge: _Excipiuntur feoda
Eccles. Eschaetæ._]
_Statutum_ etiam fuit; quod quilibet Baro cum Vicecomite, faceret
districtiones super homines suos, & si per defectum Baronum
districtiones factæ non fuissent, caperetur de dominico Baronum, quod
super homines suos restaret reddendum, & ipsi Barones ad homines suos
inde caperent; & libera _feoda Ecclesiarum parochialium_ de hoc tallagio
excipiebantur, & omnes _Eschaetæ_ Baronum quæ fuerunt in manu Dom.
Regis, communicaverunt.
[Marge: _Serganteriæ._]
_Serganteriæ_ vero Dom. Regis, quæ non erant de feodis militum,
excipiebantur; sed tamen imbreviebantur, & numerus carucatarum terræ, &
valentiæ terrarum, & nomina servientium; & servientes illi summonebantur
esse apud Londonias in Octavis clausi Pentecostes, audituri & facturi
præceptum Dom. Regis.
Ipsi vero qui electi fuerant, & constituti ad hoc negotium Regis
faciendum, statuerunt per æstimationem legalium hominum, ad
uniuscujusque carucæ _Wannagium_ centum acras terræ.
[Marge: _Extensio terræ
Rich. I._]
_Extensio terræ Richardi I. Regis Angliæ secus mare, ex Hovedeno in Ric.
I. p. 672. ubi agit de divisione Regnorum secus mare._
Sciendum est quod tota terra, quæ est ab Anglia usque in Hispaniam secus
mare, videlicet Normannia, Britannia, Pictavia, est Domini Regis Angliæ;
& protenditur usque ad portum qui dicitur _Huarz_[453], qui dividit
terram Comitis de Baonia a terra Regis _Navarræ_. Et terra Regis
_Navarræ_ incipit a portu de _Huviarz_, & protenditur usque ad aquam quæ
dicitur _Castre_, &c.
[Note 453: _Al. Huviarz._]
Eodem Anno (viz. 1198. Reg. 9. & 10.) _Hugo Bardulfi_, & magister
Rogerus _Arundel_ & Gaufridus _Hachet_, quibus commissæ fuerant
_Lincolnsire_, _Notinghamsire_, _Derebisire_, _Euerwicsire_,
_Northumberland_, _Westmerland_, _Cumberland_, _Lancaster_, itinerantes
placitaverunt placita coronæ Regis[454].
[Note 454: _Hoved. ib. pag. 783._]
[Marge: _Capitula Placitorum
Coronæ Regis._]
_Capitula Placitorum Coronæ Regis._
De Placitis Coronæ novis & veteribus quæ non sunt finita coram justitiis
Domini Regis. De morte antecessorum. De nova dissaisiva. De magnis
Assisis usque ad 10 libratas terræ, & infra. Et de advocationibus
Ecclesiarum. Et capientur coram eis electiones magnæ _Assisæ_ per
mandatum Domini Regis, vel ejus capitalis justitiæ.
De Ecclesiis vacantibus vel non vacantibus quæ fuerunt de donatione
Domini Regis; quis eas donavit, vel quis eas habeat & per quem, &
quantum valent.
De Eschaetis Domini Regis & eorum valentiis, & quis eas habeat, & per
quem.
De Dominabus & de valectis, & puellis quæ sunt vel esse debent in
donatione Domini Regis, & de valentiis terrarum suarum & si quis eorum
vel earum sit maritatus, & inquiratur cui, per quem, & a quo tempore.
Inquirendum est etiam quæ viduæ non finierunt pro se maritandis, & finis
capiatur ad opus Dom. Regis.
De sergentariis Domini Regis, quis eas habet, & per quem, & quantum
valent, & qui finem non fecerunt ad auxilium Domini Regis, & qui
fecerunt, & finis capiatur.
De usuris Christianorum, & eorum Catallis qui sunt mortui.
De illis qui sunt in misericordia Regis & non amerciati.
De præpresturis Domini Regis.
De viis Dom. Regis _Estreciatis_.
De Thesauris inventis.
De malefactoribus & eorum receptoribus.
De fugitivis retatis reversis post ultimam Assisam.
De omnibus ponderibus & mensuris, & ulnis renovatis; & si 4 homines qui
sunt attornati ad hæc custodienda, in unaquaque villa fecerint quod inde
statutum est; & si attachiaverunt transgressores illius Assisæ, & si non
attachiaverunt prout debent, puniantur sicut ipsi transgressores.
Totum vinum illius qui vendidit contra Assisam, capietur ad opus Domini
Regis, & præterea Dominus vini & venditores sint in misericordia Regis.
Inquirendum est per omnes Comitatus de hidis & carucatis; & si
Justitiarii qui ad hæc attornati fuerunt se bene habuerint; & si de
omnibus receperunt; & si aliqua concelaverunt.
De custodiis Portuum maris; si quid receperunt quod non reddiderunt; &
si mercedem aliquam pro jure Regis retinendo; & si quis aliquid ceperit
qui non fuit ad hoc attornatus.
Inquirendum est si omnes venerint & quis ille fuerit & qualiter
nominatus fuerit.
His igitur & aliis vexationibus, sive juste sive injuste tota Anglia a
mari usque ad mare redacta est ad inopiam. Sed nondum finitis supervenit
aliud genus tormenti ad confusionem hominum regni per Justitiarios
forestarum, viz. per Hugonem de Nevilla summum Justitiarium omnium
forestarum Regis in Anglia, qui cognominatus est Enuellu; & per Hugonem
War, & per Ernistum de Neville.
Prædictis igitur Justitiariis forestarum itinerantibus, præceptum est ex
parte Regis, ut per singulos comitatus, per quos ipsi ituri essent,
convenirent coram iis ad placita forestæ, Archiepisc. Episc. Comites &
Barones, & omnes libere tenentes, & de unaquaque villa Præpositus, & 4
homines ad audienda præcepta Regis.
[Marge: _Assisa Regis Rich.
I. de Forestis._]
_Hæc est Assisa Dom. Regis, & hæc sunt præcepta de Forestis suis in
Anglia, facta per assensum & consilium Archiepisc. & Episc. Abbatum,
Comitum, & Baronum & Militum totius regni sui[455]._
[Note 455: _Hoved. pag. 784._]
Dominus Rex primum defendit, quod si aliquis ei forisfaciat de venatione
sua, vel de Forestis suis, in aliqua re, non vult quod confidant in hoc,
quod habuit misericordiam de illis per eorum catalla hucusque qui ei
forisfecerint de venatione sua, & de Forestis suis. Nam si qui amodo ei
forisfecerint inde, & inde convicti fuerint, plenariam vult de illis
Justitiam fieri, qualis facta fuit tempore Henrici avi patris Domini
Regis, viz. ut amittant oculos & testiculos.
Item, Dominus Rex defendit, quod nullus habeat arcus vel sagittas, neque
canes, neque leporarios in Forestis suis, nisi habeat ipsum Regem ad
warrantum suum, vel aliquem alium qui eum possit inde _warantizare_.
Item Rex defendit, quod nullus donet vel vendat aliquid ad destructionem
bosci sui, vel wastam, quæ sit infra Forestam Regis; sed concedit bene
quod capiant de boscis suis, quod necesse iis fuerit sine wasta, & hoc
per visum Forestarii sui, & Viridariorum suorum.
Item præcipit, quod omnes illi qui habent boscos infra metas Forestæ
Domini Regis, quod ponant idoneos Forestarios in boscis suis: de quibus
Forestariis ipsi quorum bosci fuerint sint plegii: vel tales inveniant
plegios idoneos, qui possunt emendare, si Forestarii in aliquo
forisfecerint quod Dom. Regi pertineat.
Item præcipit, quod sui Forestarii curam super Forestarios Militum &
aliorum qui boscos habent infra metas Forestæ Domini Regis, quod bosci
non destruantur. Nam si super hoc bosci eorum destructi fuerint, sciant
bene illi quorum bosci fuerint, quod de ipsismet vel eorum terris
capietur emendatio, & non de alio.
Item præcipit Rex, quod sui Forestarii jurent, quod secundum omne posse
suum tenebunt ejus Assisam, qualem eam fecit de Forestis suis, & quod
non vexabunt milites neque probos homines de hoc, quod Dominus Rex iis
concessit de boscis eorum.
Item præcipit, quod in quolibet Comitatu in quo venationem habet,
ponantur 12 Milites ad custodiendum venationem suam, & viride in
Forestis suis, & quod 4 Milites ponantur ad adgistandos boscos suos, &
ad recipiendum panagium suum, & custodiendum & defendendum.
Item præcipit, quod nullus adgistet boscos suos infra metas Forestæ suæ,
antequam bosci eorum adgistentur: & est sciendum quod incipit
adgistamentum Dom. Regis 15 die ante festum S. _Michaelis_, & durat 15
diebus post festum S. _Michaelis_.
Item præcipit Rex, quod si Forestarius ejus habet in custodia sua
Dominicos boscos Regis, & bosci illi destructi fuerint, & non possit,
nec sciat justam causam monstrare quare bosci destruantur, nihil aliud
capiatur de Forestario illo, nisi proprium corpus suum.
Item præcipit, quod nullus Clericus ei forisfaciat de venatione sua,
neque de Forestis suis: & præcipit bene Forestariis suis, quod si
invenerint eos forisfacientes, non dubitent in eos manus imponere, ad
eos resistendos & capiendos: ipse enim eos inde warantizabit.
Item Rex præcipit, quod omnia essarta videantur in quolibet tertio anno,
tam nova quam vetera, intra regardum, & omnes perpræsturæ similiter, &
omnia wasta boscorum, & quod quodlibet illorum per se imbrevietur.
Item Rex præcipit, quod Archiepisc. Episcop. Comites, Barones, &
Milites, & libere tenentes, & omnes homines de terra sua, veniant ad
summonitionem _Magistri Forestarii_ sui, & ad placitanda placita de
Forestis suis.
Prohibendum est etiam ad Placita Forestæ, ne aliqua caretta exeat
Chiminum in Foresta Regis, neque porci sint in Foresta Regis tempore de
Foinesun, sc. 15 diebus ante nativitatem S. _Johannis Baptistæ_, & 15
diebus post idem festum.
Est autem sciendum, quod qui forisfecerit in Foresta Regis de venatione
sua, & inde attaintus fuerit, erit in misericordia Regis ad oculos &
testiculos perdendos.
Qui autem forisfecerit in Foresta Regis de viridi, sive per
_culpaturam_, sive per _esbrancaturam_, sive per _foditionem turvarum_,
sive per _escoriationem moræ_, sive per _culpationem_ de subnemore, sive
per _essartum_, sive per novam _prepræsturam_, per _sepem_ vel
_fossatum_, vel per _remotionem molendini_, vel _cursus aquæ_, vel
_beccariæ_, vel aliarum domorum, vel per foenum & falcandum extra sepes,
vel extra fossata, erit in misericordia Regis de pecunia sua, nisi habet
Viridarios vel Forestarios Regis ad warrantum.
Similiter qui arcus vel sagittas portaverit, vel canes duxerit sine
copula per Forestam Regis, & inde attaintus fuerit, erit in misericordia
Regis.
Statutum etiam est, quod semper in tertio anno fiat visus Forestæ; in
reguardo autem Forestæ hæc supradicta videnda sunt. Et videnda sunt in
reguardo nova essarta & vetera imbladata post ultimum reguardum, & quo
blado vel legumine imbladata sint. Nova autem sarta erunt in manu Regis:
si vetera sarta imbladata sunt de frumento, vel siligine, unaquæque acra
dabit Regi 13 denarios de illa vestitura: & si imbladata fuerint de
avena, vel hordeo, vel fabis, vel pisis, vel alio legumine, unaquæque
acra dabit Regi 6 denarios de illa vestitura.
Et sciendum est, quod tempore _Henrici Regis_ filii _Matildis_
Imperatricis, permissum erat intra metas Forestæ fossata fieri loco
sepium. Et idem Rex Henricus statuit apud Woodstock, quod quicunque
forisfecerit ei de Foresta sua semel de venatione sua, de se ipso salvi
plegii capiantur; & si iterum forisfecerit, similiter capiantur de ipso
salvi plegii; si autem tertio idem forisfecerit, pro tertio forisfacto
nulli plegii capiantur, sed proprium corpus forisfactoris.
Eodem anno viri religiosi voluerunt dare Regis 5 solidos de wannagio
carucæ, sicut cæteri homines regni faciebant.
Exiit edictum à Rege, ut quicunque in regno suo forisfecisset Clerico,
aut alii viro religioso, non cogeretur satisfacere illi: sed si Clericus
aut alius vir religiosus forisfecisset alicui Laico, statim
compelleretur ad satisfaciendum illi: unde factum est, quod viri
religiosi ad redemptionem coacti sunt.
Præterea præcipit idem Rex, ut omnes, tam Clerici quam Laici, qui
chartas sive confirmationes habebant de sigillo suo veteri, deferrent
eas ad sigillum suum novum renovandas: & nisi fecerint, nihil quod actum
fuit per sigillum suum vetus, ratum haberetur. Hov. p. 785[456].
[Note 456: _Casus Rob. de Turnham Hov. pag. 786._]
[Marge: _Truncatio membrorum
provenatione adimitur._]
Legem furtivæ venationis, qua delinquentibus eruebantur oculi,
abscindebantur virilia, manus vel pedes truncabantur, pius Rex &
miscericors sustulit[457] _Richardus_ I inhumanum ducens, ut homines ad
imaginem Dei creati, pro feris, quæ juxta legem naturalem generaliter
omnibus sunt concessæ, de vita vel membris periclitarentur, & id
faciendo feris & bestiis deterior videretur. Hoc enim solummodo
sufficiebat ei, ut quilibet in tali culpa deprehensi, vel Angliam
abjurarent, vel poenam carceralem subirent, vel poena punirentur
pecuniali, salvis omnibus vita & membris. Hæc _Parisius_, qui casum
refert nova hac lege judicatum.
[Note 457: _Mat. Par. in an. 1232. pag. 360._]
[Marge: _Vicesimæ ad terræ
sanctæ subventionem datur._]
Cum ad mandatum Dom. Papæ omnes Prælati totius regni coram Rege
congregati fuissent[458], ut partem vicesimam mobilium suorum ad
subventionem Terræ Sanctæ concederent, & seorsum sederent super præfato
negotio colloquentes; Rex ait Galfrido fil. Petri, & Willielmo Priwerre,
qui apud pedes ejus sedebant, voce demissa, Videtis Prælatos illos qui
ibi sedent. Videmus, Domine (inquiunt.) Et Rex ad eos, Si scirent
quomodo eos ob reverentiam Dei timeo, & quam invite offenderem illos,
ipsi me conculcarent, quemadmodum conculcatur calceamentum vetus.
[Note 458: _Mat. Par. in an. 1232. pag. 361._]
[Marge: _Moribundus Joh.
ratri regnum dividit._]
A. D. 1199. Reg. 11. Cum de vita desperaret Rex _Richardus_[459],
divisit _Johanni_ fratri suo regnum Angliæ, & omnes alias terras suas, &
fecit fieri prædicto Johanni fidelitates ab illis qui aderant, &
præcepit, ut traderentur ei castella sua, & tres partes thesauri sui: &
omnia baubella sua divisit Othoni nepoti suo Regi Alemannorum, & quartam
partem thesauri sui præcepit servientibus suis & pauperibus distribui.
[Note 459: _Hoved. pag. 791._]
[Marge: _Moritur._]
Decessit 8. Idus _Aprilis_ feria 3. ante Dominicam Palmarum, 12.[460]
die postquam percussus fuerat.
[Note 460: _Al. 9._]
-------------------------------------------------------------------------