[Marge: _Johannes filius
Henr. Rex Hiberniæ
constituitur._]
Deinde Rex[377] in die Dominica quæ vocatur _Lætare_ Jerusalem, quæ illo
anno pridie Cal. Aprilis evenit, _Windesoriæ_ fecit Johannem filium
suum, Militem, & statim misit eum in _Hiberniam_, & inde eum Regem
constituit.
[Note 377: _Hoved. ib._]
[Marge: _Urbanus Papa Joh.
coronandi potestatem
concedit._]
Misit etiam hoc anno[378] Rex nuntios suos ad _Urbanum_ Papam, & ab
eodem impetravit, ut quem vellet e filiis suis in _Regem_ coronaret
Hiberniæ: quod Papa & bulla sua confirmavit, & coronam misit de penna
pavonis auro contextam.
[Note 378: _Hoved. ib. pag. 631._]
A. D. 1186[379]. _Matildis_ Imperatrix moritur.
[Note 379: _Mat. Par._]
Cum vero res delata esset, idem Papa post Natale Domini, an. 1187.
_Octavianum_ Cardinalem & _Hugonem de Nunant_ ad Regem misit[380],
commisitque eis Legatiam in Hiberniam, ad coronandum ibi _Johannem_
filium Regis: sed Rex adhuc coronationem distulit.
[Note 380: _Hoved. ib. pag. 634._]
[Marge: _Conventio inter R.
Angliæ & Franciæ de cruce
Hieros. suscipiend._]
12. Cal. Febr. die S. Agnetis[381], Reges Franciæ & Angliæ ex pacto
conveniunt inter _Gisortium_ & _Trie_, cum Archiepiscopis, Episcopis,
_Comitibus_ & _Baronibus_ regnorum suorum. Conventui aderat _Guilielmus_
Archiepiscopus _Tyri_, qui insigni sua prædicatione, hostiles Regum
animos commulsit invicem, eoque perduxit, ut amici facti, in illa die,
de manu sua crucem receperint. Ut autem ipsi gentes suæ seorsum
cognoscerentur, Rex _Franciæ_ & gens sua susceperunt cruces rubeas; Rex
_Angliæ_, cum gente sua, cruces albas; & _Philippus_ Comes _Flandriæ_,
cum gente sua, suscepit cruces virides. Sic unusquisque ad providendum
sibi & itineri suo necessaria, reversus est in regionem suam.
[Note 381: _Hoved. ib. pag. 641._]
[Marge: _Statutum de itinere
Terræ Sanctæ._]
_Statutum Regis Henrici II. de itinere Terræ Sanctæ primo conditum in
Cenomannia, & sancitum denuo hic in Anglia[382]._
[Note 382: _Hoved. ut supra._]
_Henricus_ Rex Angliæ post susceptionem crucis, (ut prædicitur)
_Cenomannum_ venit, suorumque hic consilio ordinavit, prout sequitur.
Quod unusquisque decimam reddituum & mobilium suorum in eleemosynam
dabit, in subventionem terræ Jerosolymitanæ hoc anno, exceptis armis, &
equis, & vestibus militum, & exceptis equis, & libris, & vestibus, &
vestimentis, & omnimoda capella Clericorum, & lapidibus pretiosis tam
Clericorum quam Laicorum: facta prius excommunicatione ab
Archiepiscopis, Episcopis, Archipresbyteris singulis in singulis
Parochiis, super unumquemque qui decimam prætaxatam legitime non
dederit, sub præsentia & conscientia illorum qui debent interesse.
Colligatur autem pecunia ista in singulis parochiis, præsente Presbytero
parochiæ, & Archipresbytero, & uno Templario, & uno Hospitalario, &
serviente Domini Regis, & Clerico Regis, & serviente Baronis, & Clerico
ejus, & Clerico Episcopi: Et si aliquis juxta conscientiam illorum minus
dederit quam debuerit, eligentur de Parochia 4 vel 6 viri legitimi, qui
jurati dicant quantitatem illam, quam ille debuisset dixisse, & tum
oportebit illum superaddere quod minus dedit.
Clerici autem & Milites, qui crucem acceperint, nihil de decima illa
dabunt, sed de proprio suo dominico, quicquid homines eorum debuerint ad
opus illorum, colligetur per supradictos, & eis totum reddetur.
Episcopi autem per literas suas in singulis Parochiis Episcopatuum
suorum, facient nunciari in die Natalis, & S. Stephani, & S. Johannis,
ut unusquisque decimam prætaxatam, infra purificationem B. Virginis
Mariæ, penes se colligat, & sequenti die deinceps, illis Præsentibus qui
dicti sunt, ad locum quo vocatus fuerit, unusquisque legitime persolvat.
Præterea statutum est a Domino Papa, quod quicunque Clericus vel Laicus
crucem susceperit, ab omnibus peccatis de quibus poenituerit, &
confessus fuerit, authoritate Dei & beatorum Apostolorum Petri & Pauli,
liberatus est, & absolutus.
Depositum autem est a Regibus & Archiepiscopis, & aliis principibus
terræ, quod omnes illi tam Clerici quam Laici, qui hoc iter non
accipient, decimas reddituum & mobilium suorum hujus anni, & omnium
catallorum suorum, tam in auro quam in argento, & omnibus aliis, dabunt:
Exceptis vestibus, & libris, & vestimentis Clericorum, Capellanorum, &
lapidibus pretiosis tam Clericorum quam Laicorum; & exceptis equis &
armis, & vestibus militum, ad usum proprii corporis pertinentibus.
Depositum est etiam, quod omnes Clerici, Milites, & servientes, qui hoc
iter accipient, decimas terrarum suarum & hominum suorum habebunt, &
nihil pro se dabunt.
Burgenses vero & rustici, qui sine _licentia_ Dominorum suorum crucem
acceperint, nihilominus decimas dabunt.
Dispositum est etiam, quod nullus enormiter juret, & quod nullus ludat
ad aleas vel ad decios; & quod nullus post proximum Pascha utatur vario,
vel crisio, vel sabellina, vel escarleta: & quod omnes contenti sint
duobus ferculis. Et quod nullus aliquam mulierem secum ducat in
peregrinatione, nisi forte aliquam lotricem peditem, de qua nulla
habeatur suspicio: & quod nullus habeat pannos decisos, vel laceratos.
Dispositum est etiam, quod quicunque Clericus vel Laicus redditus suos
ante susceptionem crucis invadiaverit, exitus hujus anni integre habeat;
& transito anno creditor redditus rehabeat, ita quod fructus quos inde
receperit, in solutione debiti computentur; & debitum post susceptionem
crucis quamdiu debitor erit in peregrinatione non usuret.
Statutum est, quod omnes Clerici & Laici, qui in hac peregrinatione
proficiscentur, possunt licite invadiare redditus suos, sive
Ecclesiasticos sive Laicos, sive alios, a Pascha cum iter arripuerint,
usque ad tres annos; ita quod creditores, quicquid de creditoribus
contingat, fructus omnium reddituum quos in vadio habebunt, a prædicto
Pascha, usque ad tres annos integre percipiant.
Dispositum, est etiam, quod quicunque in peregrinatione decesserit,
pecuniam suam, quam secum in peregrinatione attulerit ad sustentationem
servientium suorum, & ad auxilium Jerosolymitanæ, & ad sustentationem
pauperum dividet, juxta consilium discretorum virorum, qui ad hoc
constituentur.
Hæc omnia supradicta statuta sunt & disposita ab Henrico Rege Angliæ, in
præsentia:
_Rich._ fil. Regis Com. Pictaviæ.
_Wil. Turon._ Archiep.
_Baldewini_ Cant. Archiep.
_Walteri Rothomag._ Archiep.
_Johannis_ Ebroicens. Episc.
_M._ Namnetens. Episc.
_Hugonis_ de Nunant. Cestrensis Electi.
_Lisardi_ Sagiensis Electi.
_Radulfi_ Andegavens. Epis.
_R._ Cenomanensis Episc.
Et in præsentia Baronum _Andegaviæ_, _Cenomanniæ_ & _Turonorum_ apud
Cenomannum.
Vide hæc non tam integre apud _Neubrig._ lib. 3. cap. 22. p. 289.
[Marge: _Concil.
Gaintingtoniæ cruce
suscipienda._]
_Concilium Gaintingtoniæ de cruce suscipienda, A. D. 1188[383]._
[Note 383: _Hoved. pag. 642. Gervas. Par. Hollinsh._]
Tertia Cal. Februarii Rex in Angliam revertitur; & statim postea magnum
celebravit Concilium Episcoporum, Abbatum, Comitum & Baronum, & aliorum
multorum tam Clericorum quam Laicorum, apud Gaintington[384]. Ubi in
publica audientia recitari fecit omnia supradicta capitula quæ
constituerat (in Cenomannia) de cruce capienda. Quibus recitatis,
Baldewinus Cantuariensis Archiepiscopus, & Gilbertus Roffensis
Episcopus, ejus Vicarius, mirifice prædicaverunt illo die, coram Rege &
Principibus suis verbum Domini, & salutiferæ crucis mysterium; ad quorum
prædicationem multi tam Clerici quam Laici crucem receperunt.
[Note 384: _Al. Gaintington 8 vel 9 milliaria a Nortampt._]
[Marge: _Decimæ colligentur
pro itinere Hierosol._]
Et tunc Dominus Rex misit servientes suos Clericos & Laicos per singulos
Comitatus Angliæ ad _decimas colligendas_ secundum prædictam
præordinationem in terris suis transmarinis constitutam. Sed de singulis
urbibus totius Angliæ fecit eligi omnes ditiores, viz. de Londonia 200,
& de Eboraco 100, & de aliis urbibus secundum quantitatem earum, & fecit
omnes sibi præsentari diebus & locis statutis, de quibus cepit decimam
mobilium suorum, secundum æstimationem virorum fidelium, qui noverant
redditus & mobilia eorum. Si quos autem invenisset rebelles, statim
fecit eos incarcerari, & in vinculis teneri, donec ultimum quadrantem
persolverent.
Similiter fecit de _Judæis_ terræ suæ, unde inæstimabilem sibi
acquisivit pecuniam.
Deinde misit _Hugonem_ Dunelmensem Episcopum, & alios Clericos & Laicos
ad _Willielmum_ Regem Scottorum pro _decimis colligendis_[385] in terra
sua: quo audito, Rex Scotiæ occurrit eis inter _Wrec_ & _Brigeham_ in
_Loenas_, & non permittens eos terram suam pro decimis colligendis
intrare, obtulit se daturum Domino suo Regi Angliæ quinque millia
marcarum argenti, pro supradictis decimis, & pro castellis suis
rehabendis, sed Rex Angliæ facere noluit.
[Note 385: _Hoved. pag. 642._]
[Marge: _Gilbertus de
Ogerstan in latrocinio
deprehensus punitur._]
Eodem anno[386] _Gilbertus_ de _Ogerstan_ frater _Templi_, a Domino Rege
Angliæ electus & constitutus cum aliis tam Clericis quam Laicis ad
decimas colligendas, deprehensus est in latrocinio, quem cum Dominus Rex
ratione judicii damnare posset: tamen tradidit eum Magistro Templi
Londoniarum, ut secundum ordinis sui statum tractaretur; quem Magister
Templi suscipiens, vinculis mancipavit, & diversis poenis afflixit.
[Note 386: _Hoved. pag. 649._]
[Marge: _Variorum furtorum
poena in Suffliete._]
Curia de _Suffliete_ dicit & parata est probare, quod tempore Domini Gi.
Episcopi[387] venit quidam homo Parmentarius nomine, & furatus est
bladum nocte de granario Monachorum in _Suffliete_, cum quo blado captus
est & in eadem curia incarceratus, & habuit judicium suum in eadem curia
de _Suffliete_, scil. quod ivit ad aquam apud _Suttune_, & fuit mundus.
Et tunc fuit Coronarius Domini Regis _Osbernus_ Monachus, qui præsens
fuit ad illud judicium faciendum.
[Note 387: _Gilbertus Glanvil. consecratus est Episcopus
Roffensis 29. Septemb. 1185. id est. 31 Hen. II. & decessit 24.
Junii 1214. id est, 16. R. Johannis Concionatus est crucem apud
Gaintington paulo post 3. Cal. Feb. an. 1188. 34. Hen. II._]
Item contigit in eadem villa, quod quidam faber, _Jordanus_ nomine,
furatus est pannos _Walderi_ fabri, cum quibus pannis captus est &
ligatus in curia de _Suffliete_, sed quia negavit contra omnes, recessit
quietus per judicium curiæ, & abjuravit patriam: Et ibi fuit idem
Osbernus Coronarius Domini Regis.
Item duæ mulieres venerunt in villam de _Suffliete_, quæ furatæ fuerant
multos pannos in villa de _Croindone_, & secuti sunt eas homines ejusdem
villæ de _Croindone_, quorum pannos furtive apportaverant usque in
villam de _Suffliete_, & ibi captæ fuerant & incarceratæ, & habuerunt
judicium suum in curia de _Suffliete_, ad portandum calidum ferrum,
quarum una fuit salva & altera damnata, unde submersa fuit in Bikepole.
Et hoc totum contigit tempore Gilberti Domini Episcopi. Et in quolibet
judicio fuerunt Coronarii Domini Regis. Et _Paulus de Stanes_ fuit tunc
Cacherellus de hundredo de _Acstane_. Et per totum illud tempus Robertus
de _Hecham_ Monachus fuit Custos de Manerio de _Suffliete_, & ad
mulieres judicandas fuit Dominus Henricus de _Cobeham_, & alii plures
homines discreti de patria. _Ex vet. MS. seu Rentale Roff. Ecclesiæ._
Cum prædones Danorum _Frekeham_ & _Iselham_, quod Rex _Alvredus_ dedit,
spoliando vendidissent, S. _Dunstanus_ illud eripuit, & Ecclesiæ
Roffensi restituit. Idem Sanctus _Ethelredum_ Regem, fratrem Sancti
_Edwardi_ Martyris, a vastatione Ecclesiæ Roffensis (nescio qua causa
furibundus Rex quam conceperat) C. lib. prohibuit[388].
[Note 388: _Ita MS. Spelmanni, sententia non completa._]
[Marge: _Lex contra ormannos
lata._]
Sub hac tempestate edita videtur lex quædam ad Normannorum cohibendam
insolentiam. Sic enim liber Prioratus S. _Petri de Dunstaple_[389].
Henricus Rex II. dedit _Hugoni de Curnay_ manerium de Houcton cum
omnibus pertinentiis, tenendum in forma qua ipse illud tenuit & habebat.
Mox autem post hæc _Hugo de Curnay_, per legem contra Normannos in
Anglia editam, ab Anglia exulabat: & Dominus Rex omnes terras ejus pro
beneplacito suo dedit, &c. Sententiam legis non reperio: terras autem
_Hugonis de Cornaco_ proditoris, Rex Johannes dedit Johanni
Marescallo[390].
[Note 389: _Lib. Dunstap. tit. Houston, cap. 1._]
[Note 390: _A Britanno, pag. 347._]
[Marge: _Vita Henrici a
Radulpho Nigro descripta._]
Piissimus Rex Angliæ Stephanus obiit 9. Cal. Novemb. &c. infra. Obiit
Anastasius Papa, successit Adrianus Anglicus. Nactus Angliæ regnum
_Henricus_, servos, spurios, caligarios, cubiculi, mensæ, regno
præfecit; & ex eis Quæstores, Prætores, Proconsules, Tribunos,
Municipes, Forestarios, super provincias constituit. Illustres
ignominiis oneratos, sed cæteris rebus vacuos, patrimoniis omnino
privavit, vel subdole portionibus detractis decrustando sensim
adnichilavit. Ex cubiculariis & aulæ nugatoribus Episcopos, Abbates,
factos authoritate propria, ad officium apparitorum revocavit: & quem
præsulem crearat ex præside, in præsidatum recreavit ex præsule.
Monasteriis vacantibus sollicite disposuit, non qualiter beatus
Gregorius subarando, sed quomodo Vectius qui monumentum patris exarando
coluit. Abbates ypodromos & canum custodes fecit. Possessiones
Ecclesiarum confiscavit, & quas ipse Deo imprudenter obtulit, impudens
revocavit. Episcopis testamentum facere permisit, sed relicta Ecclesiæ
callide subtraxit, relicta privatis violentius eripuit.
Nulli intra metas forestæ habitanti in locis propriis aut virgas
colligendi, aut sylvestria & invia in agriculturam agendi, potestatem
concessit sine forestariis. Legem quoque de forestis inauditam dedit,
qua delicti alieni immunes perpetuo mulctabuntur, cum decessores nulla
linea sanguinis contigerit. Illustribus uxores ducere, filias nuptui
dare præter Regis conscientiam inhibuit, & transgressores tanquam reos
læsæ majestatis punivit. Hæredes omnium quos avus suus extulerat, & qui
ei in subigenda Anglia constanter assistebant, cognatos quoque suos,
tanquam aspides exosos habuit. Corruptor pudicitiæ, & avum sequens in
flagitiis, primo in sponsas, post in filias Procerum illecebras
exercens, consortia hominum declinans, sub tectis & scopulis inviis se
sæpe deperdidit, filios ad idem invitans. Reginam, ut liberius stupris
vacaret, per quam crebro satyrion accepit, in domo carceris inclusit.
Nulli fidem servans fratres misere vitam finire coegit, immemor
Sacramenti præstiti præsente patris corpore.
Nullo quæstu satiatus abolitis antiquis legibus singulis annis novas
leges quas _assisa_ vocant edidit[391]. _Danegeldum_ avitum innovavit.
Judæorum Legem Christianismo præposuit, & eis succedens usuras capiendo
judaizabat.
[Note 391: Il faut toujours se défier des portraits que les
anciens Historiens Anglois ont fait des Princes qui ont succédé
au Conquérant, & qui ont maintenu en Angleterre les Coutumes
Normandes. Il n'est pas concevable comment une Nation éclairée
qui suit ces Coutumes, préfère encore actuellement d'en
rechercher l'interprétation dans les Loix antérieures à la
Conquête qui n'y ont nul rapport, à l'avantage qu'il y auroit à
consulter pour l'intelligence de ces Coutumes les Loix
Françoises, d'où ces Coutumes sont dérivées. Si les Anglois
n'aiment point à se rappeller l'époque où ils ont été soumis à
un Duc de Normandie, qu'ils ne laissent donc plus subsister
parmi eux aucune trace des Loix dont il leur a fait subir le
joug. _Voyez_ ce qu'a pensé Rapin de Thoiras de Henri II, Hist.
d'Anglet. 2e vol.]
Episcopos contra fidem orthodoxam jurare compellens: Clericos ad
sanguinis judicium & duplicem contritionem attrahere. Expulso beato
Thoma consanguineos ejus & Commessarios proscripsit, ipso in Ecclesia
interfecto, persecutoribus ejus patrocinium præstitit. Laicos apostatare
compulit. Juratus se tria Monasteria constructurum duos ordines
transvertit, personas de loco ad locum transferens: Meretrices alias
aliis Cenomanicas Anglis substituens. Aurum & argentum sub voti prætextu
in truncos convertit de XX solidis duos denarios extorquens, & in hoc
facinus Regem Francorum induxit; sicut & cunctis Principibus Christianum
nomen profitentibus auctor mali & exemplar inauditi fuit flagitii.
Consanguineos in tertio gradu connubere mos illi celeberrimus. Corruptus
a _Ricardo_ Archiepiscopo monetam corrumpi permisit, corruptores tandem
suspendio decedere compellens, avibus coeli, piscibus fluminum, bestiis
terræ carnem eorum dedit, & sata pauperum, loca pascuæ fecit. Causam
fidei læsæ & advocationis Ecclesiarum in Curia decidi constituit.
Electionis jus ita declinavit, quod toto regni sui spatio nec unus ex
millibus canonice sit promotus. Vulgus inauditum manibus & pedibus
truncavit. Comites & Episcopos in servitutem fossandi; & cæterorum
operum servilium coegit. Tributarius exteris, in domesticos prædo,
Scutagiis, recognitionibus, & variis angarium alluvionibus, fere omnes
depressit. Omne jus populi vitæ fori denunciavit. Scripta authentica
omnium enervavit, libertatibus omnium insidians quasi e specula.
Solotenus egit innoxiorum municipia, filias miseræ conditionis
corruptas, & oppressas copulans clarissimis. Hæredes omnes mechanicos
creavit. Servis generosas copulans, pedaneæ conditionis fecit universos.
Hæreditates retinuit aut vendidit. Fortunam semper in exitu præter duos
annos vitæ ultimos blandam expertus.
Ex inaucta ei insolentia nihil intemeratum reliquit, nihil intactum
præteriit & in auro aurum esuriebat, sitiebat, anhelabat, & crescentem
auri cumulum vincebat avaritia. Oratorium ingressus picturæ aut susurrio
vacabat, horas regulares quasi aconitum fugiebat. Presbyteros noxios
compeditos habuit in vinculis, nullam distinctionem habens Clerici aut
rustici, Abbatis vel cerdonis, Monachi vel pedanæ, in causis differendis
cavillacissimus, ut sæpe jus venderet. Episcopatus vacantes electione
suspendit; ut eis diutius abuteretur, & cum prius debeant Clerici &
Monachi in Episcopos & Abbates canonice eligi, quam consecrari vel
benedici; hodie prius in Anglia consecrantur & benedicuntur, nunquam
enim eliguntur: Sed a Laicis intruduntur inter eligentes serens
discordias, quod ei etiam inter filios consuetissimum, ut factionem
propriam aliena malignitate obnubilaret & hæc ei causa excidii præcipua.
_Hucusque protaxit hanc Chronicam Magister Radulfus Niger, qui accusatus
apud prædictum Principem, & in exilium pulsus; ob expulsionis injuriam
atrociora quam decuit de tanto & tam serenissimo Rege mordaci stylo
conscripsit, magnificos ejus actus quibus insignis ubique habebatur
reticendo, atque prava ejus opera absque alicujus excusationis
palliatione replicando cum pleraque de his quæ commemoravit in pluribus
articulis aliquantulam admittant excusationem; si gestorum ejus intentio
justo libramine ponderetur; si regiæ potestatis lubrica libertas
pensetur, quæ cunctis potentibus dat licere quodlibet, quorum vitiis
facile favent inferiores, prompti ad adulandum, cum & impunitas præstet
audaciam, divitiæ vero acuant & accendant culpam._
_Hoc auctarium adjecit Radulfus Coggeshalus Abbas Cisterciensium qui ad
Radulphi Nigri Chronicon ad A. D. 1113. porrectum 116. annorum
appendices fecit. V. Baleus._
------------------------------------------------------------------------