_Anno Domini 1154._
[Marge: _Henricus II. regnum
iniit._]
_Henricus_ filius _Matildis_ Imperatricis, Dux Normanniæ & Aquitaniæ,
Comes Andegaviæ, Pictaviæ, &c. regnum iniit 25. die Octob. An. 1154. &
coronatus fuit Westmonasterii die Dominica 17. Decemb. sequenti.
[Marge: _Ditionis ejus
limites._]
Regnum Angliæ celebre fecit[275], adjectis Scotia, Hibernia, insulis
Orcadum, Britannia Armoricana, Pictavia, Aquitania, & aliis in Francia
territoriis.
[Note 275: _Stow._]
[Marge: _Professio ejus in
coronatione._]
Inter coronationis solennia[276], professionem de servanda Ecclesiæ Dei
libertate (necnon de aliis procul dubio, quæ ab ineunte Principe jurari
solent) scripto conceptam, super altari, ut sanctius se astringeret, Deo
obtulit.
[Note 276: _Epist. Tho. Becket. Archiep. ad ipsum Regem.
Hov. pag. 497._]
Videtur scriptum illud fuisse Chartam Libertatum Angliæ, qua omnia ab
Henrico I. avo suo concessa, ipse redintegrata, concedit & confirmat.
[Marge: _Charta Libertatum
Angliæ._]
_Charta Libertatum Angliæ Regis Henrici II._
_Henricus_ Dei gratia, Rex Angliæ, Dux Normanniæ & Aquitaniæ, Comes
Andegaviæ, Baronibus & fidelibus suis, Francis & Anglicis, salutem.
[Marge: _Concedit omnes
consuetudines quas Henricus
I. concessit._]
Sciatis, me ad honorem Dei & sanctæ Ecclesiæ, & pro communi emendatione
totius regni mei, concessisse & reddidisse, & præsenti Charta mea
confirmasse, Deo & sanctæ Ecclesiæ, & omnibus Comitibus & Baronibus, &
omnibus hominibus meis, omnes consuetudines, quas Rex Henricus avus meus
eis dedit & concessit. Similiter etiam omnes malas consuetudines, quas
ipse delevit & remisit, ego remitto & deleri concedo, pro me & hæredibus
meis.
[Marge: _Malas delet._]
[Marge: _Præcipit ut
Ecclesia & omnes homines
sui, eas teneant quiete._]
Quare volo & firmiter præcipio, quod sancta Ecclesia & omnes Comites &
Barones, & omnes mei homines, omnes illas consuetudines, & donationes, &
libertates, & liberas consuetudines, habeant & teneant libere & quiete,
bene & in pace & integre, de me & hæredibus meis, sibi & hæredibus suis,
adeo libere & quiete & plenarie, in omnibus, sicut Rex Henricus avus
meus eis dedit & concessit, & Charta sua confirmavit. T. Richardo de
_Luci_.
[Marge: _Charta Libertatum
Lond. concessarum._]
_Charta Libertatum ejusdem Regis Londoniensibus concessarum._
_Henricus_, Dei gratia, &c. Archiepiscopis, Episcopis, Abbatibus,
Baronibus, Justitiis, Vicecomitibus, Ministris, & omnibus fidelibus
suis, Francis & Anglis, salutem.
Sciatis, me confirmasse civibus meis _London._ quod nullus eorum
placitet extra muros civitatis London. de ullo placito præter placita de
tenuris exterioribus, exceptis meis Monetariis & Ministris meis.
Concessi etiam eis quietantiam murdri infra Urbem & Portsocna: & quod
nullus faciet bellum: & quod de placitis ad coronam se possunt
disrationare secundum antiquam consuetudinem civitatis: & quod infra
muros nemo capiat hospitium per vim, vel per liberationem Mareschalli.
Hoc etiam eis concessi, quod omnes cives _Londoniarum_ sint quieti de
thelono & lestagio per totam Angliam, & per portum maris: & quod nullus
de materia pecuniæ judicetur, nisi secundum legem civitatis, quam
habuerunt tempore Henrici avi mei: & quod in civitate in nullo placito
sit Miskenninga: & quod Hustingus semel tantum in hebdomada teneatur: &
quod terras suas, & tenuras, & vadimonia, & debita omnia juste habeant,
quicunque eis debeat, & de terris suis & tenuris, quæ infra urbem sunt,
rectum eis teneatur secundum legem civitatis, & de omnibus debitis suis
quæ accommodata fuerint apud London. & de vadimoniis ibidem factis,
placita apud London. teneantur. Et si quis in tota Anglia theloneum vel
consuetudinem ab London. ceperit, postquam ipse a recto defecerit,
Vicecomes London. namium inde apud London. capiat.
Concedo etiam eis, quod habeant fugationes suas, ubicunque eas habuerunt
tempore Regis Henrici, avi mei.
Insuper etiam ad emendationem civitatis eis concessi, quod sint quieti
de Brud toll, & de Childwyte, & de Yaresgive, & de Scotale; ita quod
Vicecomes meus London. vel aliquis alius Ballivus Scotale non faciat.
Has prædictas consuetudines eis concedo, & omnes alias libertates quas
habuerunt tempore Henrici Regis, avi mei.
Quare volo & firmiter præcipio, quod ipsi & hæredes eorum hæc prædicta
omnia hæreditarie habeant & teneant de me & hæredibus meis. Hiis
testibus, Archiepiscopo Cantuariæ, Episcopo London.
[Marge: _Alienigenas
expellit._]
Anno 1155. Rex sub Natali Domini[277], consultis Baronibus, edicto
cavit, quod Guilielmus de Ypres, cæterique omnes Flandrenses, &
alienigenæ, qui tempore belli huc confluxerant, constituto eis fatali
die, ab Anglia discederent.
[Note 277: _Neubr. lib. 2. cap. 1. Mat. Par. Rob. de Monte,
&c._]
[Marge: _Alienata per
Stephanum Regem resumit._]
Urbes, castella, villas, prædia, cæteraque omnia ad sacrum patrimonium,
id est, coronam pertinentia, quæ a Stephano Rege alienata erant, revocat
& resumit.
[Marge: _Pseudo-Comites
deponit._]
Comites a Rege Stephano creatos[278] sine comitatibus, quos authores
illius seculi Imaginarios & Pseudocomites vocant, deponit; prædiaque eis
a Stephano collata, ad dignitatum suarum supportationem, fisco refert.
[Note 278: _Rob. de Monte. Mat. Par._]
[Marge: _Castra illegitima
diruit._]
Castella adulterina & illegitima[279], quæ tempore Regis Stephani
constructa erant, & ab eodem juxta decretum Wallingfordiæ non eversa,
tandem demoliri fecit; sed aliquibus in regni beneficium reservatis.
[Note 279: _Rob. de Monte. an. 1156. Neubr. Hoved. an.
1156. Mat. Par._]
[Marge: _W. Peverell ob
veneficium plectitur._]
Guilielmum _Peverell_ castelli _Nottingham_ & maximarum possessionum
Baronem exhæredavit[280], causa veneficii Comiti Cestriæ atque aliis
propinati.
[Note 280: _Rob. de Monte. Mat. Par. Mat. West._]
[Marge: _Et Episcopus Wint.
pro transfretatione sine
licentia._]
Tria castella Henrici _Wintoniensis_ Episcopi[281], quod sine licentia
sua mare transiit; ad terram complanavit.
Per idem tempus Rex _Henricus_[282] solennes nuncios Romam mittens,
Papam Adrianum Anglum rogat, ut sibi liceat Hiberniam insulam subjugare,
& ad fidem Christi revocare; cui Papa hoc concessit Privilegium.
[Note 281: _Mat. Par._]
[Note 282: _Mat. Par. Mat. West._]
[Marge: _Bulla Adrian. Papæ
pro concessione Hiberniæ._]
_Bulla Adriani Papæ III. qua Hibernia Insula Henrico II. Regi Angliæ
conceditur[283]._
[Note 283: _Mat. Par. pag. 91._]
_Adrianus_ Episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio
illustri Anglorum _Regi_, salutem & Apostolicam benedictionem.
Laudabiliter & satis fructuose de glorioso nomine tuo propagando in
terris, & æternæ foelicitatis præmio accumulando in coelis, tua
Magnificentia cogitat; dum ad dilatandos Ecclesiæ terminos, & ad
declarandum indoctis & rudibus populis Christianæ fidei veritatem, &
vitiorum plantaria de agro Dominico extirpanda, sicut Catholicus
Princeps intendis, & ad id convenientius exequendum, consilium Sedis
Apostolicæ exigis & favorem. In quo facto quanto altiori consilio &
majori discretione procedis, tanto in eo feliciorem progressum, te,
parante Domino, confidimus habiturum.
Significasti siquidem nobis (fili in Christo charissime) te Hiberniæ
insulam, ad subdendum populum legibus Christianis, & vitiorum inde
plantaria extirpanda velle intrare, & de singulis domibus annuam unius
denarii B. Petro velle solvere pensionem; ita & jura Ecclesiarum illius
terræ illibata & integra conservare.
Nos autem pium & laudabile desiderium tuum favore congruo prosequentes,
& petitioni tuæ benignum impendentes assensum, gratum & acceptum
habemus, ut pro dilatandis Ecclesiæ terminis, vitiorum restringendo
discursu, pro corrigendis moribus & virtutibus inserendis, pro
Christianæ religionis augmento, insulam illam ingrediaris, & quæ ad
honorem Dei & illius terræ salutem spectaverint, exequaris: & illius
terræ populus te recipiat, & sicut Dominum veneretur, jure Ecclesiarum
illibato & integro permanente, & salva B. Petro de singulis domibus
annua unius denarii pensione.
Sane omnes insulas, quibus Sol justitiæ Christus illuxit, & quæ
documenta fidei Christianæ susceperunt, ad jus sancti Petri &
sacrosanctæ Romanæ Ecclesiæ (quod tua etiam nobilitas recognoscit) non
est dubium pertinere. Si ergo quod animo concepisti effectu duxeris
prosequente complendum, stude gentem illam bonis moribus informare, &
agas tam per te quam per illos, quos ad hoc, fide, verbo, & vita idoneos
esse perspexeris, ut decoretur ibi Ecclesia, plantetur & crescat fidei,
Christianæ religio, & quæ ad honorem Dei & salutem pertinent animarum,
taliter ordinentur: ut & a Deo sempiternæ, mercedis cumulum consequi
merearis, & in terris gloriosum nomen valeas in seculis obtinere.
[Marge: _Concil. Wallingf._]
An. 1156. _Concilium_ habetur _Wallingfordiæ_, in quo, die Dominica post
octavas Paschæ, vi. 4. Idus April. Magnates regni fidelitatem jurant,
primitus Regi, deinceps filio suo Guilielmo primogenito, ipsoque
discedente Henrico fratri suo, nondum 6. hebdomadarum infantulo.
[Marge: _Nova moneta._]
Novam facit monetam[284], quæ (abdicata jam Procerum illa) sola recepta
erat, & accepta in regno.
[Marge: _Leges Hen. I.
excitat._]
Stabilita in regno pace[285], publicæ disciplinæ in primis habuit
sollicitudinem. Leges _Henrici_ Regis avi sui, quæ sub Stephano passæ
sunt deliquium, excitat denuo præcipitque per totum regnum
inviolabiliter observari; Judices renovans & Ministros.
[Note 284: _Hoved._]
[Note 285: _Neubrig. lib. 2. c. 1. Hoved._]
[Marge: _Concil. Winton._]
Ad festum S. Michaelis Archang. _Concilium Wintoniam_ vocat[286], in quo
agitur de Hibernia conquirenda, eandemque dando fratri Regis Guilielmo.
Sed quia matri ejus Imperatrici non placuit, intermissa est ad tempus
expeditio.
[Note 286: _Rob. de Monte._]
[Marge: _Resumit Carliol.
civitatem._]
Eripit _Malcolmo_, Regi Scotorum[287], civitatem _Carliol._ quam
_Stephanus_ anno regni sui primo Regi Scotorum Davidi dederat; novum
Castrum super Tinam, Castrum Banburgi, & totum Comitatum _Laudonensem_
adjacentem; omnia nempe quibus Matildis Imperatrix ob auxilium contra
Stephanum, Davidem etiam donaverat. Ne tamen ingratus omnino videretur,
concessit ei Comitatum Huntingtoniæ, quam Henrico patri suo, Davidis
filio, Stephanus prius largitus erat.
[Note 287: _Matt. Par. Mat. West. Neubrig. lib. 2. cap.
4._]
[Marge: _Resumit Pennenesel
& Norwic. civitatem._]
Resumpsit, etiam[288] a Guilielmo, _Notho_ Regis Stephani, Comite
_Moretonii_ & _Warennæ_, castrum Pennenesel, castrum & civitatem
_Norwicum_, membra coronæ Angliæ, omnesque munitiones in Anglia &
Normannia, quas ex dono Regis Stephani possidebat. Libentius tamen ut
hæc redderet, dedit ei quicquid pater ejus Rex Stephanus habuit, die,
qua Rex Henricus mortuus fuit & vivus.
[Note 288: _Mat. Par. Mat. West. N. Trivet._]
[Marge: _H. Bigod castella
Regi resignat._]
Eo tempore _Hugo Bigod_ castella sua Regi resignavit; quod & multi alii
qui a corona aliquid adepti erant alias facere sunt coacti.
[Marge: _Malcolmus R.
hominium præstat Regi
Henr._]
Eodem anno _Malcolmus_ Rex Scottorum[289] venit ad Regem apud _Cestre_,
& homo suus devenit, eo modo quo avus suus fuerat homo veteris Regis
_Henrici_, salvis omnibus dignitatibus suis. _Hoved._
[Note 289: _Hoved. ann. 1157._]
[Marge: _Expeditio contra
Wallos._]
Ad expeditionem contra _Wallos_[290] duo quique milites per totam
Angliam inveniunt tertium.
Cum vero inter loca aspera & nemorosa[291], pars istius exercitus
anterior ab insidiatoribus profligata esset, recurrens in sequentem,
Regem clamitat occisum esse. Quo audito, fugientibus cæteris, fugit una
_Henricus Essexiensis_ jure hæreditario Regis signifer; abjectoque
vexillo regio, occurrentibus pariter Regem extinctum prædicat. Rex autem
salvus fuit: At super hoc, _Henricus_ a _Roberto Montefort_ de
proditione appellatur, & judicio Regis ad duellum cogitur, in quo a
_Roberto_ victus est. Rex tamen vitæ ejus pepercit, & detonsum trusit in
monasterium _Radingæ_; sed amplissimum ejus patrimonium fisco attraxit.
[Note 290: _Mat. Par._]
[Note 291: _Neubr. lib. 2. cap. 5. Hollingsh._]
[Marge: _Rex iterum
coronatus est Lincolniæ._]
Rex _Lincolniæ_, juxta priscum morem[292], die Dominico natalis iterum
coronatus est Lincolniæ[293], non intra moenia propter vetustam
superstitionem, quam contempsit _Stephanus_; at in Wikeforde juxta, post
divinorum celebrationem, coronam super altare posuit, nec hanc postea
unquam induit; ut habet Parisius. Cessasse hinc videtur prisca illa
fastus regii ceremonia. Hovedenus autem ait: tertio se & Alienoram
conjugem suam in Paschali solennitate sequenti Wircestriæ fecisse
coronari; oblatisque jam coronis suis ad altare, vovisse Deo nunquam
postea se coronandos.
[Note 292: _Neubr. lib. 2. cap. 9._]
[Note 293: _Mat. Par. ait Wigorniæ._]
[Marge: _Nova moneta._]
A. D. 1158. Nova moneta fuit in Anglia fabricata (inquit Parisius;) at
forte eadem est de qua _Hovedenus_ supra in An. 1156.
[Marge: _Scutagium._]
A. D. 1159. Rex sub _Scutagii_ nomine ab Anglis dicitur[294] hoc anno
percepisse 12400 lib. argenti; ingentem etiam vim pecuniæ ex aliis suis
ditionibus, ad Tholosanum Comitatum qui de jure hæreditario uxoris suæ
fuit, comparandum. Hoc igitur illud esse censeo, quod a quibusdam
appellatur _Scutagium Tholosanum_, licet mihi non videtur fuisse
Scutagium, sed Tallagii genus aliquod a subditis concessum. Scutagium
enim non præcedit bellum, at finitum sequitur de absentibus colligendum:
nec ad comparandum novas ditiones, sed ad pristinas retinendum; & hoc
infra fines regni, non extra. Quod igitur de Scutagio Normannico,
Aquitanico & hujusmodi perhibetur, intelligendum censeo non in Anglia
levatum, sed in Normannia & Aquitania: vel si in Anglia, de his tantum
qui terras eidem obnoxias, sive in Normannia & Aquitania, sive in ipsa
Anglia (nam in donatione sic conveniretur) tenuere.
[Note 294: _Gervasius, Stow._]
[Marge: _Nuptiæ Henr.
septennis cum Margareta
trienni._]
A. D. 1160. 4. _Novembr._ _Nonis_ Burgi celebratum est matrimonium inter
_Henricum_ filium Regis Angliæ septennem, & _Margaretam_ filiam Regis
Franciæ triennem, Legati Romani authoritate; sed eisdem paulo antea
desponsatis.
[Marge: _Papa Alexander in
Anglia recipitur._]
A. D. 1162. Reg. 8. In schismate de Papatu, Rex Angliæ (ut etiam
Franciæ) _Alexandrum_ recipit pro catholico[295].
[Note 295: _Hoved._]
Hæretici quidam, in synodo _Oxoniensi_ dampnati[296], cauterio fronte
inuruntur, flagellantur, ejiciuntur: omnibus prohibitis aut hospitium
aut alimonium eis præbere.
[Note 296: _Mat. Par. in hoc ann. pag. 36._]
[Marge: _Concil. Clarendon.
de consuetud. regni._]
_Concilium Clarendoniæ, in quo pars consuetudinum regni (quas avitas
vocabant) sunt recognitæ[297]._
[Note 297: _Neubr. lib. 2. c. 13._]
A. D. 1164. in præsentia Regis Henrici apud _Clarendoniam_, 8. Cal.
Febr. præsidente Joh. de Oxonia, de mandato ipsius Regis, præsentibus
etiam Archiepiscopis, Episcopis, Abbatibus, Prioribus, Comitibus,
Baronibus & Proceribus regni; facta est recognitio, sive recordatio
cujusdam partis consuetudinum & libertatum antecessorum suorum, Regis
viz. Henrici avi sui, & aliorum, quæ observari debebant in regno, & ab
omnibus teneri, propter dissensiones & discordias sæpe emergentes inter
Clerum & Justitiarios dom. Regis & Magnatum regni. Harum vero
consuetudinum recognitarum quæedam pars in 16. capitulis subsequentibus
continetur.
1. De advocatione & præsentatione Ecclesiarum, si controversia emerserit
inter Laicos, vel inter Laicos & Clericos, vel inter Clericos in curia
Dom. Regis terminetur.
2. Ecclesiæ de feudo Dom. Regis non possunt in perpetuum dari, absque
concessione ipsius.
3. Cleri accusati de quacunque re, summoniti a judiciario Regis, veniant
in curiam ipsius responsuri ibidem de hoc, unde videbitur curiæ Regis,
quod ibi sit respondendum; ita quod Regis Justiciarius mittet in curiam
sanctæ Ecclesiæ, ad videndum quo modo res ibi tractabitur. Et si Clerus
convictus vel confessus fuerit, non debet eum de cætero Ecclesia tueri.
[Marge: _Nemo regno exeat
sine licentia._]
4. Archiepiscopis, Episcopis & Personis regni, non licet exire regnum
absque licentia Dom. Regis: & si exierint, si Regi placuerit, securum
eum facient, quod nec in eundo, nec in redeundo, nec in moram faciendo,
perquirent malum sive damnum Domino Regi vel regno.
5. Excommunicati non debent dare vadium ad remanentiam, nec præstare
juramentum; sed tantum vadium & plegium standi judicio Ecclesiæ, ubi
absolvuntur.
6. Laici non debent accusari, nisi per certos & legitimos accusatores &
testes in præsentia Episcopi, ita quod Archidiaconus non perdat jus
suum, nec quicquam quod inde habere debeat. Et si tales fuerint qui
culpantur, quod non velit vel non audeat aliquis accusare, eos Vicecomes
requisitus ab Episcopo, faciat jurare duodecim legales de vicineto sive
de villa, coram Episcopo, quod veritatem secundum conscientiam suam
manifestabunt.
7. Nullus qui de Rege tenet in capite, nec aliquis Dominicorum
Ministrorum ejus, excommunicetur, nec alicujus eorum terræ sub
interdicto ponantur, nisi prius Dom. Rex, si in regno fuerit,
conveniatur, vel Justitiarius ejus, si fuerit extra regimen, ut rectum
de eo faciat; & ita, ut quod pertinebat ad Regis curiam, ibi terminetur,
& de eo quod spectat ad curiam Ecclesiasticam, ad eandem mittatur, ut
ibidem terminetur.
8. De appellationibus si emerserint, ab Archidiacono debebit procedi ad
Episcopum, ab Episcopo ad Archiepiscopum; & si Archiepiscopus defuerit
in justitia exhibenda, ad Dominum Regem perveniendum est postremo, ut
præcepto ipsius in curia Archiepiscopi controversia terminetur: ita quod
non debeat ultra procedi absque assensu Dom. Regis.
9. Si calumnia emerserit inter Clericum & Laicum, vel e converso, de
ullo tenemento quod Clericus velit ad eleemosynam trahere, vel Laicus ad
laicum feudum; per recognitionem duodecim legalium hominum, juxta
capitalis Justitiarii Regis considerationem terminabitur, utrum
tenementum sit pertinens ad eleemosynam, sive ad laicum feudum coram
Justitiario Regis. Et si recognitum fuerit ad eleemosynam pertinere,
placitum erit in curia Ecclesiastica: Si vero ad laicum feudum, nisi
ambo tenementum de Episcopo eodem vel Barone, advocaverint de feudo illo
eundem Episcopum vel Baronem, erit placitum in curia ipsius, ita quod
propter factam recognitionem saisinam non amittat, qui prius fuerit
saisitus de Civitate, vel Castello, vel Burgo, vel Dominico Manerio
Regis.
10. Si ab Archidiacono vel Episcopo super aliquo delicto citatus fuerit,
unde debeat eis respondere, & ad citationes eorum noluerit satisfacere,
bene licet eis sub interdicto ponere eum, sed non licet excommunicare,
priusquam capitalis Minister Regis villæ illius conveniatur, ut
justitiet eum ad satisfactionem venire. Et si minister Regis inde
defecerit, erit in misericordia Regis, & exinde poterit Episcop. ips.
accusatum Ecclesiastica justitia coercere.
11. Archiepiscopi, Episcopi, & universæ personæ regni, qui de rege
tenent in capite, habeant possessiones suas de Rege sicut Baroniam, &
inde respondeant Justitiariis & Ministris Regis, & sequantur & faciant
omnes consuetudines regias, & sicut cæteri Barones debent interesse
judiciis curiæ Regis, cum Baronibus quousque perveniatur ad diminutionem
membrorum, vel ad mortem.
12. Cum vacaverit Archiepiscopatus, vel Episcopatus, vel Abbatia, vel
Prioratus in dominio Regis, esse debet in manu ipsius, & inde percipiet
omnes reditus & exitus sicut dominicos reditus suos. Et cum ventum
fuerit ad consulendum Ecclesiam, debet Dominus Rex mandare potiores
personas Ecclesiæ, & in capella ipsius Regis debet fieri electio,
assensu ipsius Regis, & consilio personarum regni quas ad hæc faciendum
advocaverit, & ibidem faciet electus homagium & fidelitatem Regi, sicut
ligio Domino suo, de vita sua & de membris, & de honore terreno, salvo
ordine suo, priusquam consecretur.
13. Si quisquam de Proceribus regni disfortiaverit Archiepiscopo, vel
Episcopo, vel Archidiacono, de se suisve justitiam exhibere, Dominus Rex
debet eos justitiare. Et si forte aliquis disfortiet Domino Regi
rectitudinem suam, Archiepiscopi, Episcopi & Archidiaconi debent eum
justitiare, ut Regi satisfaciat.
14. Catalla eorum, qui sunt in forisfacto Regis, non detineat Ecclesia,
vel coemeterium, contra Justiciarios Regis, quia ipsius Regis sunt, sive
in Ecclesiis sive extra fuerint inventa.
15. Placita de debitis, quæ fide interposita debentur, vel absque
interpositione fidei, sint in justitia Regis.
16. Filii rusticorum non debent ordinari absque assensu Domini, de cujus
terra nati dignoscuntur[298].
[Note 298: On voit toujours les Coutumes féodales
subsister.]
Hanc recognitionem sive recordationem de consuetudinibus & libertatibus
(iniquis, inquit _Parisius_, & dignitatibus Deo detestabilibus)
Archiepiscopi, Episcopi, Abbates, Priores, Clerus, cum Comitibus, &
Baronibus, & Proceribus cunctis, juraverunt, & firmiter in verbo
veritatis promiserunt, viva voce tenendas & observandas Domino Regi, &
hæredibus suis, bona fide, & absque malo ingenio, in perpetuum. Sed
resiluit statim Thomas Archiepiscopus Cantuariæ, gravem sibi imponens
poenitentiam, & nisi a Papa (quod factum est) non remittendam. Vide
ibid. Epist. Papæ.
[Marge: _Clericos criminosos
degradandos ante punit._]
Decrevit etiam Rex, Ut Clericos, quos in publico flagitio Episcopi
invenirent obnoxios, præsente Regis Justitiario, exauctorarent, & post
curiæ Regis traderent puniendos. Archiepiscopus in contrarium sentiebat,
ut quos exauctorarent Episcopi, a manu laicali postmodum non punirentur,
quia bis in idipsum punire viderentur.
[Marge: _Casus Phil. de
Broc._]
Huic controversiæ occasionem præstitit _Philippus de Broc_, Canonicus
Bedefordensis; qui tractus in causam propter homicidium, in Regis
Justitiarium verbum protulit contumeliosum: quod cum negare coram
Archiepiscopo non posset, Præbendæ suæ beneficio mulctatus est, & per
biennium a regno pullus[299].
[Note 299: _Constitutiones Clarendoniæ in Com. Wilt. extant
in Concil. impres. sed omissis quæ Papa non approbavit Camd.
pag. 250. Vid. Binium, tom. 3. par. 2. pag. 1342. ubi Alexand.
III. singulos hujus Concilii Canones synodica damnavit
authoritate. Vide Concilium Northamptioniæ Pambrittanicum, an.
1176. ubi a Legato Papæ, Hugone de Petra Leonis, denuo
confirmantur. Justiciariique jurati ad earundem observantiam._]
[Marge: _Aliud Exemplar
Concilii Clarendon._]
_Aliud Exemplar ejusdem Concilii e Libro de Vita & Passione S. Thomæ
Cantuariensis (Quadrilogus nuncupato) Parisiis impresso, An. 1495.
desumptum._
Rescriptum illarum consuetudinum quas avitas vocant, quoniam quando &
coram quibus facta est recognitio regalium consuetudinum[300].
[Note 300: _Quadrilog. lib. 5. in exordio._]
Anno ab incarnatione Domini millesimo centesimo sexagesimo quarto,
Papatus Alexandri anno quarto, illustrissimi Regis Anglorum Henrici
secundi anno decimo. In præsentia ejusdem Regis facta recordatio &
recognitio cujusdam partis consuetudinum & libertatum, & dignitatum
antecessorum suorum videlicet Regis Henrici avi sui, & aliorum quæ
observari & teneri debent in regno. Et propter dissensiones & discordias
quæ emerserant inter Clerum & justitias Domini Regis, & Barones regni de
consuetudinibus & dignitatibus. Facta est ista recognitio coram
Archiepiscopis & Episcopis, & Clero & Comitibus & Baronibus & Proceribus
regni. Et easdem consuetudines recognitas per Archiepiscopos &
Episcopos, & per Barones, & per Nobiliores & _Antiquiores_ regni, Thomas
Cantuariensis Archiepiscopus, & Rogerus Eboracen. Archiepiscopus, &
Gilbertus Londoniensis Episcop. & Henricus Wintoniensis Episcopus,
Nigellus Eliensis Episcopus, & Willelmus Norwicensis Episcopus, &
Robertus Lincolniensis Episcopus, & Hilarius Cicestrensis Episcopus,
Jocelinus Saresberiensis, & Richardus Cestrensis Episcopus, &
Bartholomæus Oxoniensis Episcopus, & Robertus Herefordensis Episcopus, &
David Menevensis Episcopus, & Rogerus Wirgorniensis electus
concesserunt, & in verbo veritatis viva voce firmiter promiserunt
tenendas & observandas Domino Regi & Hæredibus suis, bona fide & absque
malo ingenio; præsentibus istis: Roberto Comite Rochestriæ, Reginaldo
Comite Cornubiæ, Conano Comite Britanniæ, Johanne Comite de Haugo,
Rogerio Comite de Clare, Comite Gauffrido de Mandeville, Hugone Comite
Cestriæ, Willermo Comite de Arundell, Comite Patricio, Willermo Comite
de Ferrariis, Richardo de Luci, Reginald de sancto Walerico, Rogerio
Bigot, Reginaldo de Warenner, Richerio de Aquila, Willermo de Bransa,
Richardo de Canivilla, Nigello de Monbray, Simone de Bello Campo,
Humphrido de Boun, Matheo de Herefordia, Waltero de Meduana, Maneter de
Biseht _Dapifero_, Willermo Maleth, Willermo de Curti, Roberto de
Dunestavilla, Jocelino de Baillolio, Willermo Lanualis, Willermo de
Laisneto, Gauffrido de Veu, Willermo de Hastinga, Hugone de Moravilla,
Alano de Neuvil, Simone filio Petri, Willermo Mallevit Camerario,
Johanne Malevit, Johanne Marescallo, Petro de Mara, & multis aliis
Proceribus & Nobilibus regni tam Clericis quam Laicis. Consuetudinum
vero & dignitatum regni recognitarum, cujus quædam pars præsenti Scripto
continetur, cujus partis capitula hæc sunt.
_Capitulum primum._
De advocatione & præsentatione Ecclesiarum si controversia emerserit
inter Laicos, vel inter Laicos & Clericos, vel inter Clericos in Curia
Domini Regis tractetur & terminetur.
Cap. 2. Ecclesiæ de feudo Regis non possint in perpetuum dari absque
assensu & concessione ipsius.
Cap. 3. Clerici citati & accusati de quacunque re sive moniti a justitia
Regis veniant in Curiam ipsius, responsuri ibidem, de hoc unde videbitur
Curiæ quid ibi sit respondendum, & in Curia Ecclesiastica unde videbitur
quid sit ibi respondendum. Ita quod justitia Regis mittet in Curiam
sanctæ Ecclesiæ, ad videndum qua ratione res ibi tractabitur. Et si
Clericus convictus vel confusus fuerit non debet eum de cætero Ecclesia
tueri.
Cap. 4. Archiepiscopis Episcopis, personis regni non licet exire de
regno absque licentia Regis, & si exierint, si Domino Regi placuerit,
assecurabunt quod nec in eundo nec in moram faciendo nec in redeundo
perquirent malum vel damnum Regi vel regno.
Cap. 5. Excommunicati non debent dare vadium ad remanens nec præstare
juramentum, sed tantum vadium & plegium standi judicio Ecclesiæ ut
absolvantur.
Cap. 6. Clerici non debent accusari nisi per certos & legales
accusatores & testes in præsentia Episcopi, ita quod Archidiaconus non
perdat jus suum; nec quicquam quod inde habere debeat. Et si tales
fuerint qui culpantur, quos nec velit, nec audeat aliquis eos accusare:
Vicecomes requisitus ab Episcopo faciet jurare duodecim legales homines
de vicineto seu de villa coram Episcopo quod inde veritatem secundum
conscientiam suam manifestabunt.
Cap. 7. Nullus qui de Rege teneat in capite, nec aliquis Dominicorum
Ministrorum ejus excommunicetur; nec terræ alicujus illorum sub
interdicto ponantur, nisi prius Dominus Rex si in terra fuerit
conveniatur, vel justitia ejus si extra regnum fuerit ut rectum est de
ipso faciat, & ita id quod pertinebat ad Curiam regiam ibidem
terminetur, & de eo quod spectabit ad Ecclesiam ad eandem mittatur ut
ibidem tractetur.
Cap. 8. De appellationibus si emerserint ab Archidiacono debent
procedere ad Episcopum, ab Episcopo ad Archiepiscopum, & si
Archiepiscopus defuerit in justitia exhibenda, ad Dominum Regem est
perveniendum postremo, ut præcepto ipsius in Curia Archiepiscopi
controversia terminetur ita quod non debet ulterius procedere absque
assensu Regis.
Cap. 9. Si calumnia emerserit inter Laicum & Clericum vel inter Clericum
& Laicum de ullo tenemento quod Clericus ad Eleemosynam velit attrahere,
Laicus vero ad Laicum feudum, recognitione duodecim hominum legalium per
capitalis Regis justitiæ considerationem terminabitur, utrum tenementum
sit pertinens ad Eleemosynam sive ad Laicum feudum coram ipsa justitia
Regis. Et si recognitum fuerit ad Eleemosynam pertinere placitum erit in
Curia Ecclesiastica. Si vero ad Laicum feudum (nisi ambo de eodem
Episcopo vel Barone advocaverint) erit placitum in Curia Regis; sed si
uterque advocaverit de feudo illo ante eundem Episcopum vel Baronem,
erit placitum in Curia ipsius ita quod propter factam recognitionem
saisinam non amittat qui prius saisitus fuerat.
Cap. 10. Qui de Civitate, Castello, vel burgo, vel dominico manerio
Regis fuerit, si ab Archidiacono vel Episcopo de aliquo delicto citatus
fuerit unde debeat iis respondere, & ad citationem eorum noluit
satisfacere, bene licet eum sub interdicto ponere. Sed non debet
excommunicari priusquam capitalis minister villæ illius conveniatur, ut
justificet eum ad satisfactionem venire. Et si minister Regis inde
defecerit, ipse erit in misericordia Regis, & exinde poterit Episcopus
ipsum accusatum justitia Ecclesiastica coercere.
Cap. 11. Archiepiscopi & personæ universæ regni qui de Rege tenent in
capite habent possessiones suas de Rege sicut Baroniam, & inde
respondent justitiis & ministris Regis, & sequentur & facient omnes
rectitudines, & consuetudines regias, & sicut Ba Barones cæteri debent
judiciis Curiæ Regis cum Baronibus interesse usque dum perveniatur in
judicio ad diminutionem membrorum vel mortem.
Cap. 12. Cum vacaverit Archiepiscopatus vel Abbatia vel Prioratus de
dominio Regis debet esse in manu ejus, & inde percipiat omnes reditus &
exitus sicut dominicos, & cum venerit ad consulendam Ecclesiam debet
Dominus Rex mandare potiores personas Ecclesiæ & in capella ejus debet
fieri electio assensu Regis & consilio personarum regni, quas ad hoc
faciendum vocaverit. Et ibidem faciet electus homagium & fidelitatem
Regi sicut ligio Domino suo de vita sua, de membris & honore terreno,
salvo ordine suo priusquam sit consecratus.
Cap. 13. Si quisquam de Proceribus Archiepiscopis vel Episcopis, vel
Archidiaconis, de se vel suis justitiam exhibere renuerit Rex debet
justificare. Et si forte aliquis deforciaret Regi rectitudinem suam
Archiepiscopi & Archidiaconi debent eum justificare ut Regi satisfaciat.
Cap. 14. Catalla eorum qui sunt in forisfacto Regis non detineat
Ecclesia vel coemeterium contra justitiam Regis sive in Ecclesiis, sive
extra fuerint inventa.
Cap. 15. Placita de debitis quæ fide interposita debentur, vel absque
interpositione fidei sint in justitia Regis.
Cap. 16. Filii rusticorum non debent ordinari absque assensu Domini de
cujus terra nati sunt sive esse dignoscuntur.
[Marge: _Concil. Clarend.
1164._]
_Concilium apud Clarendoniam 8 Cal. Februar. A. D. 1164. id est, 11.
Henr. II. præsidente Johanne de Oxonia de mandato ipsius Regis
præsidentibus etiam ipsis Archiepiscopis, viz. Thoma Cant. & Rogero
Eboracens. Episcopis Abbatibus Prioribus Comitibus Baronibus, &c.[301]_
[Note 301: _V. Capitt. Mat. Par. pag. 96, & Nic. Trivet. &
Ger. Dor._]
In hoc Concilio discisæ sunt plurimæ radices Ecclesiasticæ potestatis,
ex quo diu cum nutasset ipsa arbor, tandem corruit. Sexdecim Capitulis.
Hunc _Johannem_ de Oxonia excommunicavit postea _Thomas_ Archiepiscopus
_Cant._ (vulgo _Becket_) ut patet in Epistola ipsius ad suffraganeos
suos apud Hoved. pa. 99.
Novarum rerum & gravissimarum perturbationum tempestas in Ecclesiam
Archipræsulemque ejus jam irruit, quam profusius & lugubriter canunt
istius sæculi authores, sed expressius habeas ex Epistolis ipsorum
agentium & patientium. Quæ cum plurimæ & ab Hovedeno magna ex partæ
concinnatæ; sine obsecro ut te illi relegam, ne ab instituto nostro plus
satis abripiar.
[Marge: _Concil.
Northampton. A. D. 1164._]
_Concilium Northamptoniæ[302]._
[Note 302: _Mat. Par. ib. Hoved in an. 1165._]
Anno 1164. 3 Id. Octobr. _Concilium_ habetur _Northamptoniæ_, ubi Thomas
Archiepiscopus Cantuariæ de plurimis postulatur. Inter alia Regi versus
eum conquestus est _Joh. Marescallus_ Regis, quod Archiepiscopus
manerium quoddam ei deforciabat, quod jure hæreditario idem _Johannes_
de Archiepiscopo _teneret_. Et cum super hoc querelam suam in Curia
Archiepiscopi exhibuisset, multasque moras & vexationes passus,
justitiam non est assecutus; sed Curiam Archiepiscopi secundum
_consuetudinem_ regni Sacramento suo _falsificaverat_.
Respondet Archiepiscopus, nulla justitia defuit _Johanni_ in Curia
mea[303]; sed ipse (nescio cujus Consilio an proprio voluntatis motu)
attulit in Curia mea quendam Toper. & juravit super illum, quod ipse pro
defectu justitiæ, a Curia mea recessit: Et videbatur Justitiariis Curiæ
meæ, quod ipse injuriam mihi fecit, quia sic a Curia mea recessit: Cum
statutum sit in regno Angliæ: Quod qui Curiam alterius falsificare
voluerit, oportet eum jurare super sacrosancta Evangelia.
[Note 303: _Hoved. ib._]
Exigente[304] super hoc, judicium Rege, Barones Curiæ Regis judicaverunt
eum esse in misericordia Regis: & quamvis Archiepiscopus niteretur
judicium illud falsificare; tamen prece & Consilio Baronum posuit se in
misericordia Regis de 500 libr. & invenit inde fidejussores.
[Note 304: _Hoved. ib. Mat. Par. an. 1164._]
Deinceps Archiepiscopus ad rationem villicationis suæ, multifariam in
regno gestæ priusquam consecratus esset, revocatur: Ab eoque sub hoc
nomine deposcuntur 30,000 Marcæ, ultra 500 alias quas Rex se mutuo, ille
dono concessisse affirmabat. His accumulantur multa gravia: Et licet
omnibus satis candide se respondisse arbitratus est Archiepiscopus,
Magnatum tamen sententiæ malefidus, Romam provocat.
Nuntios igitur Rex ad Papam Alexandrum mittit, duos postulans huc
Legatos destinari (vel ut refert _Hovedenus_ Eboracensem Archiepiscopum
hac donari potestate) qui in omnibus inter ipsum & Thomam Cantuariensem,
remota appellatione, definirent. Veritus autem Papa Legatorum indolem,
neutrum annuit: Concessit autem[305]; ut Rex ipse legatus esset totius
Angliæ; ita tamen quod ipse nullum gravamen facere posset Cantuariensi
Archiepiscopo.
[Note 305: _Hoved. pag. 493._]
Rex gravissime his accensus, singulis Angliæ Vicecomitibus
ita præcipit.
[Marge: _Constitutiones R.
Henr. II._]
_Aliud istarum Constitutionum Exemplar e Libro sumptum de vita &
passione S. Thomæ Cantuariensis Archiepiscopi, Parisiis impresso. A. D.
1495. & Quadrilogus nuncupato._
Hæ sunt Constitutiones[306] quas constituit Rex _Henricus_ in Normannia;
& mandavit justitiis suis _Richardo_ de _Luci_ & duobus Archidiaconis S.
& R. & omnibus Principibus & populis Angliæ jurandas, & servandas:
Latores earum fuerunt _Guimerus_ Presbyter & _Galterus de Grinesby_.
[Note 306: _Vit. & Pas. S. Thom. Cant. lib. 5. cap. 2._]
Si quis inventus fuerit ferens literas Domini Papæ, vel aliquod mandatum
Archiepiscopi Cantuariensis continens interdictum Christianitatis in
Angliam, capiatur, & de eo sine delatione justitia fiat sicut de
traditore Regis & Regni.
Cap. 2. Præterea nullus Clericus vel Monachus, vel conversus, vel
alicujus conversionis permittatur transfretare vel redire in Angliam
nisi de transitu suo habeat literas justitiæ, & de reditu suo literas
Domini Regis. Si quis aliter inventus fuerit agens, capiatur &
incarceretur.