GUILIEL. I.

_An. Dn. 1067, Reg. 1._

[Marge: _Nomen ejus._]

Guilielmus primus quem alii Comitem, alii Ducem vocant Normanniæ:

Forenses & Chronologi _Conquestorem_ (sive a Latino conquirendo, id est,

comparando Regnum Angliæ: Sive a Gallico _Conquivir_, quod est, vel

_comparare_, vel _subjugare_) Solium iniit 14 die Octob. an. Dn. 1067,

excessitque 9 Septembr. an. 1087. hoc est sui _Regiminis 20 incompleto_.

[Marge: _Ditio._]

Ditionem ejus sic descripsit _Mat. Parisius_ in An. 1085. _Normannia_

sibi hæreditario Jure pervenerat, _Cenomanniam_ armis acquisierat,

_Britanniam Armoricanam_, acclivem sibi fecerat, in _Anglia_ solus

regnabat, _Scotiam_ & _Walliam_ subjugabat; pacis autem tantus amator

erat, quod puella auro onusta impune posset totam pertransire _Angliam_.

[Marge: _Succcessio._]

Anno eodem (1065) Rex _Edwardus_ Senior[63] jam gravatus, cernens

Clitonis Edwardi nuper defuncti filium Edgardum, regio Solio minus

idoneum, tam corde quam corpore, Godwinique Comitis multam malamque

sobolem quotidie super terram crescere; ad cognatum suum Wilhelmum

Comitem Normanniæ animum apposuit, & eum sibi succedere in Regnum

Angliæ, voce stabili sancivit. Wilhelmus enim tunc in omni prælio

superior triumphator contra Regem Franciæ, & omnes Comites Normanniæ

contiguos publice personabat, invictus in armorum exercitio, judex

justissimus in causarum judicio, religiosissimusque ac devotissimus in

divino servitio. Hinc Rex Edwardus, Robertum Archiepiscopum Cantuariæ

legatum ad eum a latere suo direxit, illumque designatum Regni sui

successorem, tam debito cognationis quam merito virtutis sui

Archipræsulis relatu, insinuabat. De hoc Haraldus major domus regiæ

veniens in Normanniam, se Wilhelmo Comiti post Regis obitum, regnum

Angliæ conservaturum non tantum juravit, sed etiam se ducturum filiam

Wilhelmi in uxorem data fide spopondit.

[Note 63: _Ingulphus. pag. 899 & 900._]

[Marge: _Quo Titulo Rex

factus._]

Quo hic titulo Rex evasit Angliæ, cum extraneus esset & (ut vocant)

_bastardus_, non est otiosum indagare. E regio enim Anglorum thoro

minime oriundus est, nec agnatione ullus ei aditus. Gradu tamen primo

Edouardi Confessoris consanguineus, sed materna linea, non paterna.

Duxerat quippe _Ethelredus_ Rex Anglorum _Emmam_ Sororem Roberti Ducis

Normanniæ, coelibis, at patris naturalis Guilielmi Conquestoris, & ex

illis nuptiis procreatus est _Edouardus_ Confessor, qui patri tamen in

regno non successit, sed fratri suo uterino, e Canuto Rege & præfata

_Emma_ (_Ethelredi_ aliquando vidua) propagato. Ejecta enim _Ethelredi_

sobole, regni apicem _Canutus_ occupat, Nothumque suum _Heraldum

Harefoot_ successorem statuit. Eo mortuo, regnum assecutus est _Canutus_

audax (vulgo _Hardi-cnute_) filius _Canuti_ Regis atque _Emmæ_, matris

Confessoris: Sed & illo brevi sine liberis decedente, frater ejus

Uterinus Edouardus Confessor in solium ejus promovetur. Edouardus prolis

spe orbatus, _Edgarum_ Germani sui Edmundi e filio Nepotem, e Pannonia

accersitum hæredem scripsit, _Adelingumque_ (alias _Clitonem_) quod

successorem Regni apud Saxones denotabat, salutavit. Tenellum vero atque

regno imparem _Heraldo_ Godwini Comitis filio inter Magnates Angliæ

potentissimo in tutelam credidit, fidei suscipiens Juramentum. Sed

_Eadgaro_ postmodum ut imbelli, abdicato; _Robertum_[64] Cantuariæ

Archiepiscopum in _Normaniam_ mittit, _Guilielmumque_ Ducem quem dum

exularet hospirem habuisset & patronum, Regni constituit successorem.

Duci insuper _Heraldum_ legat qui (post difficultates aliquot)

Rothomagum veniens, fidelitatem ei de regno jurat, mortuoque Edouardo,

ipsum in solium evecturum.

[Note 64: _LL. Ed. Conf. cap. 39, append._]

Reversus _Heraldus_, Regem invenit novissimo laborantem morbo:

Collectisque suis ab eodem contendit ut se regni institueret

successorem. Contradicente vero _Edouardo_ & _Guilielmum_ præterea

iterante, vehementius reclamant _Heraldus_ & Cognati: Sic ut animo

turbato Rex ad parietem versus[65], faciant (inquit) Angli prout volunt,

Ducem sibi aut Regem, vel ut alii referunt[66] _sicut tu eos attulisti

sic & idem delegatum habes_. Ænigmatice, sed quod ad Ducem Normanniæ

potius referatur, qui _Edouardum_ exceperat exulantem, pluribusque

conservatum annis, regno hunc tandem exhibuerat[67].

[Note 65: _Breviar. Monast. de Bello._]

[Note 66: _Promissum._]

[Note 67: _Asseritur donationem istam robore caruisse, tum

quod a Rege facta esset in lethali lecto, tum & sine Baronagii

sui communi assensu ut Matth. Paris in anno 1257, pag. 912,

lib. 32._]

Defuncto vero _Edouardo Confessore_, _Heraldus_ sine mora regnum

occupat, exutis simul tribus justioribus hæredibus: Naturali scilicet,

legitimo & adoptivo. Horum duos potentissimos, Suanum Regem Daniæ, &

Guilielmum Ducem Normanniæ, tertium omnibus potiorem sed ephebum, atque

inopem, a tutore perfide destitutum, & qui partes ejus tueretur non

habentem, _Eadgarum Adelingum_.

Erat _Swanus_ Canuti Regis filius naturalis hoc est, Nothus, (quod apud

gentes boreales in hæreditate obeunda parum obfuit, successitque ideo in

regnum _Daniæ_) frater item _Heraldi Harefoot_, _Canuti_ audacis, &

_Edouardi Confessoris_ Regum Angliæ, fuissetque proculdubio Jus illius

sat laudabile si adversus _Heraldum_ invasorem sat foeliciter

dimicasset. Sed hic in partibus Angliæ borealibus cum ingenti fusus est

exercitu. Solum igitur jam Normannum habuit _Heraldus_ inimicum

formidabilem cui poenas luens suæ perfidiæ, regnum jure debitum in

_Hastingensi_ prælio resignavit.

Sic Regnum _Angliæ_ juris titulo non subactoris assecutus est

_Normannus_, atque inde _Conquereur_ quasi _Purchacesour_ appellatus

est. Conquestus enim in antiquis chartis illud notat[68] quod jure

hæreditario non habemus a parentibus, sed quod labore comparatum est vel

parsimonia. Hanc imperiti differentiam ignorantes _Conquestorem_ pro

subactore intellexere abusuque vocis novam extorsere significationem,

quæ antiquis nusquam reperitur.

[Marge: _Bastardi idem Jus

quod legitimi habens apud

Boreales._]

[Marge: _Et apud

Longobardos._]

Sed quoniam de _bastardis_ hæreditatem adeuntibus mentionem fecimus, a

re non fuerit plura aliquot his attexere. Apud Boreales enim populos, a

legitimis olim vix sunt discriminati. Sic _Heraldus Harefoote_ (ut

_Swanum_ taceam) e sutoris calcearii filia oriundus in regnum Angliæ

irrepsit, & Guilielmus Conquestor in ducatum Normanniæ, qui alioquin ad

Dominum féodalem _Henricum_ Regem _Franciæ_ ob hæredis masculi defectum

ransiisset. Refert tamen Chronicon de Bello, _Guilielmum Nothum_ ab

Henrico Rege in successionem Normanniæ ideo susceptum, quod _Robertus_

Dux Normanniæ pater _Guilielmi_ ab _Henrico_ postulatus ejusdem filium

post natum in Regem Franciæ suscepisset. A borealibus etiam in austrum

transmigrantes _Longobardi_, morem hunc in _Italiam_ traduxere, ut inter

filios legitimos portionem licet non æqualem naturales sortirentur, quod

in suis claret Legibus. Sed de hoc _Hovedenum_ audi[69]. Est autem

sciendum quod consuetudo regni _Norwegiæ_ est usque in hodiernum diem,

quod omnis qui alicujus Regis _Norweiæ_ dignoscitur esse filius, licet

sit spurius, & de ancilla genitus, tantum sibi jus vendicat in regnum

_Norweiæ_, quantum filius Regis conjugati, & de libera genitus; & ideo

fiunt inter eos prælia indefinenter, donec unus eorum vincatur &

interficiatur.

[Marge: _Rex coronatur._]

[Note 68: _Vide Cod. LL. antiqu. Cap. Ludov. ad Legem

Salicam § 2, & Glossar. ibidem, in voce Conquisitum. Vide &

Hier. Bignonii Formul. ad Marculph. pag. 435._]

[Note 69: _Lib. 2, tit. 14, l. 2, &c. in anno Dom. 1194,

pag. 147._]

Fracta re Anglorum in _Hastingensi_ prælio[70], Guilielmus Victor

Londinum properat, & in festo Nativitatis Domini nostri, _Clero

populoque acclamantibus ab Aldredo Archiepiscopo Eboracensi_ regio

coronatur Diademate. Noluit enim Guilielmus hoc e Stigando ministerium,

quod exulante tantum non exauctorato prædecessore ejus Roberto,

Archiepiscopatum Cantuariæ invasisset.

Suscipit deinde Rex[71] Procerum _homagia_ cum fidelitatis juramento &

obsidibus; disponitque per Civitates & Castella e suis præsidia, &

firmatus jam in regno Normanniam repetit, magnam vim thesauri atque una

Anglorum obsides secum deserens. Peracto Negotio obsides illic ut in

tutiori linquit custodia, reversusque in Angliam commilitonibus suis qui

victoriam in _Hastingensi_ pugna sanguine & sudore emeruissent, Anglorum

prædia fusius dispartitur. Parum id quod reliquum fuit, cum indigenis

ipsis perpetuæ addixit servituti.

[Note 70: _Anno Dom. 1067. Reg. 1._]

[Marge: _Homagia procerum._]

[Marge: _Extorres anglorum

Proceres ugiunt._]

[Marge: _Eadgarus fugit in

Hungariam._]

Extorres igitur fugiunt Anglorum Proceres, pars ad exteros, pars ad loca

deserta atque invia; ubi feralem ducentes vitam Normannos sæpe acriter

lacesserunt. _Eadgarus_ Cognomento _Adelingus_ regni hæres legitimus (de

quo supra) ascensa navi cum Matre & Sororibus _Margareta_ &

_Christiana_, Hungariam, unde accersiti venerant, contendunt, sed

adverso coeli impetu, in Scotiam appelluntur. Regios hospites, regio

illic excipit hospitio Rex _Malcolmus_, (uti prius multos Anglorum

Comites) & _Margaretam_ in uxorem ducit, ancilla Christi, Christiana

facta.

[Marge: _Filius ei natus._]

Guilielmo Regi natus est in Anglia Henricus filius[72], qui hoc auspitio

regnum Angliæ contra Robertum fratrem suum majorem in Normannia natum,

postea occupavit.

[Marge: _Northumbria datur

Comiti Roberto._]

Rex, Northumbriæ Comitatum dedit Comiti Roberto: Sed nolentes hunc

Pagenses, eum cum 900 aliis interfecerunt. Interfectores vero usque ad

unum Rex delevit.

[Marge: _Filii R. Swani

Angliam invadunt cum

Eadgaro._]

Filii _Swani_ Regis Daniæ, jus paternum ad regnum Angliæ vendicantes,

Northumbriam cum 300 navibus invadunt; quibus se adjungunt Eadgarus

Adelingus & Barones reliqui apud Scotos, borealesque exulantes. Fusis

autem a Guilielmo Rege & profligatis, Eadgarus ipse Regis exorat

Gratiam, & deposita jam spe aviti regni fidelitatem Regi supplex jurat.

[Marge: _Eadgarus moritur._]

Obiit deinceps sine prole, mansitque regni ejus sine sceptro hæres

unica, Soror ejus Margareta Regina Scotiæ; e qua nati sunt filii sex

regnum Scotiæ propagantes, & filiæ duæ quarum Matildis senior Henrico I.

Regi Angliæ nupta Matildem peperit Imperatricem Matrem Henrici II. in

quo sic coaluit stirps utraque regia Anglo-Saxonum & Normannorum.

[Note 71: _Mat. Par. ann 1067, pag. 4 & 5._]

[Note 72: _A. D. 1068._]

[Marge: _Guil. distribuit

Angliam inter socios suos._]

Diximus Guilielmum I. Angliam inter Commilitones suos, indigenis vel

ejectis vel perpetuæ servituti adactis, distribuisse. Sic Authores

plerique; sed intelligendum est, triplicem fuisse indigenarum speciem.

Unam fautorum Guilielmi; aliam inimicorum; tertiam neutralium & in

singulos pariter non animadversum. Ingressus est enim juris titulo, non

populatoris; regnum sibi a consanguineo suo divo Edouardo Confessore

solenniter legatum; Heraldique ipsius Pseudoregis juramento stipulatum,

vendicans. His igitur quos amicos reperit, aut satis æquos, honores

permisit & Patrimonia, novis etiam interdum additis. Sic Comitatum

Huntingtoniæ Siwardo Saxoni, Simoni Sylvestri Comitatum Leicestriæ.

Candoro Britoni Comitatum Cornubiæ, Eadgaro Adeling Comitatum Oxonii.

Brithrico Saxono cuidam Dominium Glocestriæ. Outredo Siwardi filio

Dominium de Raby.

Quibusdam etiam honores novos addidit, Siwardo Comitatum Northumbriæ.

Walleofo seu (ut Ingulphus) Waldeno filio ejus, cum Judith nepte sua in

uxorem, Comitatum Patris Huntingtoniæ & Northamptoniæ. Radulpho filio

Gualteri Nedantini Saxonis Comitatum Herefordiæ. Et Radulpho Gart Sax.

Comitatum Eastangliæ. i. Norfolciæ Suffolciæ & Cantabr. præterea ejecto

Osculfo, Copsonem fecit Northumbriæ Comitem, eoque interfecto

Gospatricum.

Sed hos omnes fateor præter Siwardum forte & Outredum filium suum,

Comitatibus demum exuit & honoribus. Brithricum ut Reginæ suæ litaret

iracundiæ exosum hunc habentis ob repudiatas ejus Nuptias. Radulphum

medentinum ob ignaviam. Reliquos novis inhiantes motibus. Nec quid

obfuit sciam quo pacatius succedens, hæc non efficeret. _Comitatuum enim

nulli tum adhuc jus hæreditarium: Sed Præfecti qui Comites dicebantur,

officiarii erant & magistratus, a Rege ad arbitrium dati & semoti, prout

illi hodie quos Comitatuum appellamus Locum-tenentes. Hæreditariam

fecit hanc dignitatem, feodalemque prior aliquot annis apud Gallos Hugo

Capetus ut novit commento beneficii, proceres ad novum ejus regnum

stabiliendos contra stirpem quam ejecerat Carolinam pelliceret._

[Marge: _Guil. R. Comites ad

placitum duraturos creat._]

Primos igitur Comites non perpetuos, sed ex more Saxonum Officiarios &

ad placitum duraturos (quales ingrediens reperierat) fecit Guilielmus;

sed ex hoc genere Anglos tantum (si recte teneo) non Normannos sive

Francos. _Morem enim utriusque Gentis secutus Francis Comitatus cessit

hæreditarie, cum jurisdictione assueta & tertia parte emolumenti

provenientis ex placitis Comitatus, quam Authores tertium vocant

denarium.[73]_

[Note 73: Les Comtes, que le Conquérant établit d'abord,

étoient amovibles, parce que la Loi d'Edouard, qu'il confirma

en montant sur le Trône, n'admettoit point de Fiefs; mais dès

que le Conquérant eut réussi à faire exécuter les Loix féodales

Normandes, les Comtés furent héréditaires & à titre

d'inféodation.]

[Marge: _Hæreditarios

Comitatus & Vicecomitatus

concedit._]

Concessit utique & Vicecomitatus aliquot hæreditarie Baldwino Baroni de

Okehampton Devoniæ: Ursoni Abtot, Wigorniæ; Estottevillis forte,

Eboraci, nam hi olim sub illis seculis Vicecomitatum illum hæreditarie

possidebant.

[Marge: _Male tractat

inimicos._]

Inimicos pro more sævitiæ militaris, durius castigavit. Carcere, Exilio,

prædiorum fortunarumque ademptione. Turbidos, morte, patibulo,

cæcitate[74].

[Note 74: _Mat. Par. in anno 1074._]

In servitutem neminem (quod sciam) adegit personalem (ut captos olim in

bello) nec aliam quam reperit, prædialem; militarem vero gravius auxit.

[Marge: _Neutrales terras

disponit._]

[Marge: _Willelm e Albenege

Pincerna Regis Willel. de

Warrennia Forestarius

Regis._]

De neutralibus quid statuit, dicat tibi Liber antiquus MS. ad

Shenebruniorum familiam (alias Sharnebourne) in agro Norfolciensi

aliquando pertinens. Edwinus Dacus venit de Dacia in Angliam cum Canuto

Rege Danorum, an. Dn. 1014, quando ipse Canutus debellavit cum Edredo

Rege Angliæ.--Et fuit ipse Edwinus Dominus integre de prædictis villis

(sc. _Neteshamiæ Shernebrunia_; & _Stonhoghia_, hodie _Snetsham_,

_Sharnbourne_ & _Stanho_, &c.) & obtinuit omnia prædicta in pace,

quousque _Wilielmus Bastardus_ Dux Normannorum rexit Angliam super

Heraldum Regem, qui coronatus fuit Rex Angliæ apud Westm' an. Dn. 1066.

Et post coronationem suam, ipse dedit diversas terras in Anglia

diversis hominibus qui secum venerunt in auxilio ad Angliam

conquirendam. Inter quas dedit _Villielmo de Albenege_ pincernæ suo, &

_Willielmo de Warrennia_ forestario suo, diversas terras & dominationes

in Comitatu Norfolciæ, & alibi in Anglia. Et prædicti _Willielmus

Pincerna_, & _Willielmus de Warrennia_, & omnes alii qui venerunt cum

prædicto Conquestore ejecerunt diversos homines infra dominationes suas

de omnibus terris & dominationibus suis: Inter quos prædicti _Willielmus

Pincerna_ & _Willielmus de Warrennia_ ejecerunt prædictum Edwinum de

prædictis duabus villis, & de omnibus aliis terris & dominationibus

suis. Propter quod, idem Edwinus, & quidam alii, qui ejecti fuerunt,

abierunt ad Conquestorem, & dixerunt ei; quod nunquam ante Conquestum,

nec in Conquestu suo, nec post fuerunt contra ipsum Regem in consilio &

auxilio, sed tenuerunt se in pace, & hoc parati fuerint probare quo modo

ipse Rex vellet ordinare. Per quod, idem Rex fecit inquiri per totam

Angliam, si ita fuit; quod quidem probatum fuit; propter quod idem Rex

præcepit, ut omnes illi qui sic tenuerunt se in pace in forma prædicta,

quod ipsi rehaberent omnes terras & dominationes suas, adeo integre & in

pace, ut unquam habuerunt vel tenuerunt ante Conquestum suum; & quod

ipsi in posterum vocarentur _Drenges_.

Super quod idem Rex ad sectam prædicti Edwini, mandavit prædictis

_Willielmo Pincernæ_, & _Willielmo de Warrenn_. quod ipsi deliberarent

prædicto Edwino, omnes terras & dominationes suas ex quibus ejecerunt

eum. Qui inde nihil voluerunt facere, sed prædictus _Willielmus

Pincerna_ dedit eidem Edwino unum messuagium, CCC. acras terræ, & tres

faldas in _Snetesham_, quæ in antea vocabatur _Netesham, tenendum de

eodem Willielmo Pincerna per certa servitia_, & retinuit ad opus suum &

ad opus _Willielmi de Warrennia_, residuum prædictæ villæ de _Snetesham_

unde _ipsi feofaverunt alios de hominibus suis qui secum venerunt de

Normannia._[75] Et prædictus _Willielmus de Warrennia_ dedit similiter

eidem Edwino, unum Messuagium, CCCC. acras terræ, & quatuor faldas in

_Sharnebourne_, cum dominio ejusdem villæ, quas in antea vocabatur

_Shenebrunia, tenendum per certa servitia de eodem Willielmo de

Warrennia_, & retinuit ad opus suum residuum ejusdem villæ de

_Shernebourne_ cum advocatione Ecclesiæ, unde _ipse feofavit alios de

hominibus suis qui secum venerunt de Normannia_.

[Note 75: Voilà des sous-inféodations dont les Coutumes

Normandes avoient pu seules faire naître l'idée.]

Et post istas donationes factas prædicto Edwino, per prædictum

_Willielmum Pincernam_, & _Willielmum de Warrennia_ Dominus _Radulphus

de Ibrenys_, qui similiter venit in Angliam cum Conquestore & cui idem

Rex dedit terras de _Suthmere_ cum membris in comitatu Norfolc. cepit

prædictum Edwinum, & ipsum incarceravit, & in prisona detinuit per

longum tempus, quousque idem Edwinus evasit per noctem extra prisonam, &

abiit prædicto _Willielmo Pincernæ_, & fecit ei querimoniam de injuria

sibi facta & supplicavit ei ut ipse posset tenere de ipso prædictam

villam de _Stanhowe_, qui voluit: Sed ipse cum _Willielmo de Warrennia_

ceperunt prædictam villam de _Stanhowe_ in manibus suis, & prædict.

_Willielmus Pincerna_, dedit prædicto Edwino unum Messuagium, CCCC.

acras terræ & quatuor faldas, in prædicta villa _de Stanhowe_, tenendum

de eo per servitium XL. den. per annum & residuum ejusdem villæ _de

Stanhowe_ cum advocatione Ecclesiæ retinuit ad opus suum, & ad opus

_Willielmi de Warrennia_; qui inde feofaverunt alios de hominibus suis,

qui secum venerunt de Normannia ut supra dictum est. Et postea idem

_Willielmus Pincerna_, mandavit in Normanniam pro una filia sua

bastarda, quam ibi procreaverat ante adventum suum in Angliam & illam

dedit _Ascento_ filio prædicti Edwini; & per hoc fuit idem Edwinus in

pace tota vita sua; ita quod nullus ausus fuit postea ei injuriam

facere, nec dampnum: Et prædictus Edwinus cito post prædictum maritagium

obiit in senectute sua post multas tribulationes suas tempore prædicti

Regis Willielmi Conquestoris, &c.

_Authorem fusius dedi, ut Normannorum morem in distribuendis agris

nusquam mihi clarius elucentem intelligeres[76]._ Quod enim hic factum

est, alias etiam fieri non dubitamus. Et hoc quidem celebre illud est

judicium cujus in Norfolcia meminit _Camdenus_: Et in juridicis

_Hibernensium_ relationibus _Joh. Davisius_, recte neutri aut per

transennam cognitum, ut e collatis judices. Illud denique certum est,

_Anglos pene omnes, etiam quos admisit primo, ejecit demum Guilielmus

Conquestor vel in Normannorum clientelam (quam Homagium vocant)

subjugavit_. Sic Edwinum hic supra vides; & in libro censuali (vulgo

_Domesdei_) quo describi fecit totam Angliam; vix reperitur Anglus

quispiam a Rege tenens in capite sed a Franco aliquo cui illud Rex

concesserat dominium.

[Note 76: Les loix Normandes s'exécutoient sans être

écrites.]

William le Conquerour ad graunt al _Warren_ un Norman de principall

quality le Castle de _Shirbourne_ in Northfolk, l'heir de _Shirbourne_

l'auncient enheritor de cest Castle, monstre al Conquerour, que il fuit

son subject & liege home, & enheritoir le dit Castle per meme la ley que

le Conqueror ad allow & establish en Engleterre, & pur ceo pria, que il

poet tener le dit Castle en peace: le Conqueror en cest case dona

judgment pur _Shirbourne_ encounter Warren, de quel judgment _Camden_

fait mention en le description de Northfolk, & Calthrop Justice disoit,

que il ad vieu un authentique Copy de cest Judgment en le Library de

_Sir Christopher Heydon_ al Baconsthorp en Northfolk. _Davys_ Case de

_Tanistry_, fol. 41. a.

[Marge: _Leges condit._]

Distributis prædiis, de _Legibus_ cogitat innovandis: ardentissimisque

Procerum vix mulcetur deprecationibus, quin _Danorum_, e quibus ipse

propagatus fuerat, imposuisset. Æquiores enim & aliarum omnium

Britannicarum gentium, eas longe asserebat prudentiores. Tandem vero S.

_Edouardi Confessoris_ reddidit: _Sed hinc (ut perhibent) emendatas,

illinc Normannorum auctas consuetudinibus._

_Quas e Normannia traduxit consuetudines, nusquam (quod scio)

colliguntur, nec ab illis prioris seculi facile dignoscuntur[77]._

[Note 77: Elles se trouvent, ces Loix, dans les Ouvrages

des Auteurs que j'ai ci-devant indiqués. Ils n'ont pu les

recueillir qu'après qu'un long usage les avoit autorisées. Le

Conquérant, au lieu de les rédiger en un seul corps; préféra de

laisser à ses Normands le soin de les réaliser par les divers

Actes qu'ils passoient dans les formes & aux conditions

prescrites par leurs Coutumes.]

[Marge: _Scaccarium

instituit._]

Curiam quam _Scaccarium_ vocant ad Normanniæ speciem hic instituit; sed

non iisdem prorsus ritibus. Præfuit enim Normanniæ non solum patrimonio

principis & rei fisci (ut nostra hodie) sed _Placitis_ etiam _Spadæ_

(quæ nos _Coronæ_ appellamus) & supremo regimini. Ideo a _Ludovico_ XII.

A. D. 1505, in Curiam erigitur parlamentariam[78], Rotomagi urbis

Normanniæ metropolis, perpetuo celebrandam.

[Note 78: _Ordin. Lud. XII. fol. 51, 6., 6._]

[Marge: _Justitiarium in

Scaccario constituit._]

_Judices_ dedit[79] nostro _Scaccario Capitalium Angliæ

Justitiarium_[80] (quem illud seculum Justitiam nuncuparunt) ex officio

præsidentem; & majores regni Barones tam Ecclesiasticos quam Seculares;

non autem omnes, nec perpetuo ullos, sed nunc hos nunc illos ex arbitrio

Regis assessuros. Capitalis Angliæ Justitiarii locum sub ætate Edouardi

I. obtinuit is qui hodie _capitalis Baro Scaccarii_ dicitur: Baronum

regni alternantium, cæteri judices qui Baronum titulo non dignitate

succedentes, stationarii facti sunt. Sedebat Scaccarium sub his seculis

solummodo in terminis Paschæ & S. Michaelis, cum firmæ & reditus Regis

solverentur.

[Note 79: _Dialog. Scaccar. cap. 4._]

[Note 80: L'ancien Coutumier Normand parle de ce Justicier

Greigneur.]

[Marge: _Duellum

introduxit._]

Introduxit etiam litium examen per duellum, id est, _triall by battail_:

quod apud Saxones nostros, licet frequens aliis, non invenio.

[Marge: _Leges lingua

Normannica scribit._]

_Leges[81] scribi instituit lingua Normannica_, eandemque in agendis

litibus, scholis, ludis, ceremoniis, venatione, aucupio, &c. usurpari.

Prohibetur autem in litibus agendis, Stat. 33. Ed. 3. ca. 15. & in

scholis.

[Note 81: Cela ne s'entend que des Loix d'Edouard, & des

Additions que le Conquérant y fit.]

[Marge: _Bellum cum

Haraldo._]

Guilielmus cognomento Bastardus a veteribus olim _Comes_ & interdum

_Consul_, a recentioribus passim _Dux_ Normanniæ appellatus, prælium

iniit cum _Haraldo_ Pseudorege Anglorum, prope _Hastinges_ in Sussexia

in die S. Calixti Pap. pridie Idus Octob. id est, ejusdem mensis 6. A.

D. 1066. triumphatisque hostibus, Londini in die dominicæ nativitatis

Rex ab omnibus acclamatur, & ab _Aldredo_ Archiepiscopo Eboracensi regni

insignitur diademate. Posthinc _Conquester_ dictus est vulgariter.

[Marge: _Ignitegii

Institutio._]

Clandestinis malefidus conventiculis novas siquidem parituris

molitiones, edicto cavit, ut pulsata ad horam noctis octavam campana,

focus ubique obrueretur (_Curfu_, i. e. _Couerfeu_ vocant, Latine

_Ignitegium_) lumen extingueretur, & solutis concessibus singuli se

quieti reciperent. Firmato autem apud successores regno, Hen. I. legem

hanc ademit. Vid. Chartam Wil. Conq. Ecclesiæ Divi Pauli de 12 hidis

quos _Ethelbertus_ dedit, &c. & Chart. ipsius Ethelberti, _Stow_, p. 77.

A. D. 603. in tit. _East-Saxons_.

[Marge: _Cervum capientis

poena._]

_Cervum vel Capreolum capienti, oculi eruebantur[82]; nec fuit qui his

se opponeret legibus: amabat enim ferus Rex feras, quasi pater

ferarum._[83]

[Marge: _Militum creandorum

nova ratio._]

[Note 82: _Matt. Paris, anno 1085._]

[Note 83: Quelle différence entre ce portrait du Conquérant

& celui qu'en fait Rapin de Thoiras! Ceci prouve que dans le

milieu du siecle dernier tous les sçavans Anglois n'étoient pas

Philosophes.]

_Militum_ creandorum mutavit formulam[84], Anglicam illam exosam habens.

Anglorum quippe consuetudo fuit, ut militiæ consecrandus, vespere

præcedente, apud Episcopum, Abbatem, Monachum, vel Sacerdotem aliquem,

sua confessus peccata, noctem totam contritione & orationibus in

Ecclesia perageret, missamque crastino audiens, gladium ad altare

offerret. Evangelio finito, sacratum jam gladium collo Militis cum

benedictione imposuit Sacerdos, perceptumque Eucharistiam, Militem

dimisit legitime consecratum. Hic quem _Guilielmus_ sprevit, mos

Anglorum; sed _quem substituit, non satis elucet_. _Forsan aliis

prætermissis ceremoniis, militari baltheo candidatum cingere[85]._

[Note 84: _Ingulphus., pag. 901._]

[Note 85: Britton donne, chap. 68, la forme de l'hommage dû

pour ces deux sortes de Chevaliers.]

[Marge: _Jura Feodalia &

Tenury._]

_Jura Feodalia_ & _Tenurarum_ (quibus hodie conterimur) disciplinam a

_Longobardis_ petitam introduxit: _Wardiam_, _Maritagium_, _Relevium_,

_Homagium_, _Fidelitatem_, _Estuagium_, & _Tenuram_ (quam vocant) per

_Servitium Militare_. Saxonibus enim hæc incognita, si regulas

respexeris a Littletono traditas: suas tamen habuisse servitutes

militares nemo dubitet, quo proficisci tenebantur in exercitum Domino

evocante _Herebergare_, id est alias, castrametari. _Poena detrectantis_

& subducentis se ab exercitu.

_Clypeum ferre in exercitu_; Normannis scutagium. _Collatio pecuniæ ad

alendum exercitum, alias Hereotum, id est, præstatio armorum vel

alicujus militaris supellectilis ad præsidium Domini, vassalo moriente,

& id genus alia._[86] E quibus nullum à Jurisconsultis nostris servitium

habeatur militare, quod _Wardiam_ & _Maritagium_, prout hodie solet, non

afferebat. Hinc terræ, quæ tenentur de maneriis in antiquo dominico

Regis, in libris juridicis dicuntur teneri omnes in _Socagio_[87]:

propterea quod maneria illa, tempore quo confectus erat Liber Domesdei,

fuisse deprehenduntur in manibus Regis Edouardi Confessoris, a quo nemo

in illis tenuit per servitium militare.

[Note 86: Tout cela n'a aucun rapport aux Loix Normandes:

1º. les Seigneurs, dont les Loix Saxones parlent, avoient le

droit d'assembler les hommes de leur Province pour les mener au

combat; mais ce n'étoit point parce que ces hommes tenoient des

fonds de ces Seigneurs, qu'ils étoient obligés de les suivre.

2º. J'ai fait voir ailleurs la différence qu'il y a entre

l'_Hériet_ & le _Relief_.

3º. Quant à l'Escuage, que Spelman croit trouver chez les

Saxons, on pourroit également le trouver établi chez les Grecs:

ils avoient des Ecuyers.]

[Note 87: _Fitzh. fol. 11 & fol. 16._ E.]

[Marge: _Forinsecum

servitium._]

Sub Conquestu etiam fuit adinventum (ut ex Bractono[88] liquet)

_Servitium forinsecum_, alias extrinsecum & regale, i. e. servitium quo,

ex ratione tenementorum non personæ, quispiam tenetur Regi militare. Et

dicitur forinsecum & extrinsecum, non quod extra regnum faciendum sit,

quod aliquando tamen accidat; sed quod extra servitium Domino feodali

debitum (quod intrinsecum vocant) Regi sit præstandum: Ideo (inquit)

dici possunt forinseca servitia, quia pertinent ad Dominum Regem, & non

ad Dominum capitalem, nisi cum in propria persona profectus fuerit in

servitio, &c. vel nisi, &c. De hoc vide plura apud eundem.

[Note 88: _Bract. lib. 2. cap. 16, n. 7._]

[Marge: _Relevia ad placitum

Regis gravissima._]

_Hæredes_ tenentium in capite, non justo & legitimo relevio, sed gravi

redemptione terras suas e manibus Regis suscipiunt: quod Henricus I.

sustulit, Chart. Libertat. Angl. cap. XIV.

Delinquentes etiam non secundum modum delicti, _sed ad decoctionem

facultatum suarum ex arbitrio Regis plectebantur_[89].

[Note 89: Ceci est contraire à l'art. 62 de la seconde

Addition faite par le Conquérant aux Loix d'Edouard.]

[Marge: _Etiam a Comitibus,

præter Herefordenses,

imposita._]

Exemplo _Regis_ sævitum etiam est a _Comitibus_ (penes quos & forum

Comitatus fuit, & totius Comitatus administratio) in pagenses suos: adeo

ut in quibusdam provinciis, ob parvam occasiunculam in transgressione

præcepti herilis, 20 vel 25 solidi pendebantur; ut refert

Malmesberius[90]. Hoc vero indignatus _Guilielmus_ filius _Osberni_

Comes _Herefordiæ_, qui Normanniæ Ducem ad oppugnandam Angliam ante

alios omnes maxime incitaverat juveratque, legem inter suos tulit

_Herefordenses_; ut nullus miles, pro qualicunque commisso, plus 7.

solidis solveret.

[Note 90: _Malmes. in Wil. I, pag. 105._]

_Mulctarum_ autem asperitatem ademit postea _Henricus_ I. ut infra

videris in Charta sua Libertatum Angliæ.

[Marge: _Chartæ._]

_Instrumenta_, quibus transferuntur[91] prædia breviori methodo, & multo

magis concinna, quam Saxonica, exhibuit: & Chartæ jam inde, non ut antea

Chirographa appellantur: nec vernaculo, ut apud plerunque Saxones, sed

Latine conscribuntur, Warrantiæ clausulam prius haud notam continentes.

[Note 91: _Ingulph. 901._]

[Marge: _Sigilla._]

Introducitur jam & _Sigillorum_ ratio[92], Saxonibus non in usu. Saxones

enim crucibus sæpe aureis & sacris aliis signaculis (quæ interdum

_Thaumata_ appellabant) sua subscriptis Chirographa confirmarunt,

testium adhibentes magnam multitudinem, quam Normanni contraxerunt.

Reperio tamen Saxonum aliquot Reges, nempe Edouardum Confess. &

superiori ævo Edgarum, sigillis usos esse.

[Note 92: _Ingulph. ibid._]

[Marge: _Traditio Saisinæ._]

Et cum Saxones traditione gladii Domini sui, galeæ, cornu, crateræ,

calcaris, strigilis, arcus, interdum & sagittæ, prædia cederent absque

scripto; Normannis potius fuit per chartam facere, cessionemque

prædiorum traditione cespitis, domorum annulo ostii testificare. Mos

uterque in lege valet feodali, sed hæc investitura propria dicitur, illa

impropria: sub initio tamen Guilielmi Conq. in usu mansit, annis vero

posterioribus ire coepit in desuetudinem.

[Marge: _Angli spreti._]

_Normanni_ autem tantum tunc (inquit _Ingulphus_)[93] Anglicos abominati

sunt, ut quantocunque merito pollerent, de dignitatibus pellerentur: &

multo minus habiles alienigenæ, de quacunque alia natione quæ sub coelo

est, extitissent, gratanter assumerentur. Et ipsum etiam idioma tantum

abhorrebant, quod leges terræ, statutaque Anglicorum Regum, lingua

_Gallica_ tractarentur, instituit.

[Marge: _Idiomatis & linguæ

mutatio._]

[Note 93: _Ingulph. ibid._]

[Marge: _Pueros Gallice

docendos._]

Et pueris etiam in scholis principia literarum Grammatica, Gallice & non

Anglice traderentur. De hoc _Robertus Halkot_ Dominicanus, qui obiit 14.

E. III. Narrant historiæ, quod cum Willielmus Dux Normannorum regnum

Angliæ conquisivisset, deliberavit quomodo linguam Saxonicam posset

destruere & Angliam & Normanniam in idiomate concordare: Et ideo

ordinavit, quod nullus in curia Regis placitaret, nisi in Gallico: &

iterum, quod puer quilibet ponendus ad literas addisceret Gallicam, &

per Gallicam Latinam, quæ duo hodie observantur. Ut modus etiam

scribendi Anglicus omitteretur, & modus Gallicus in chartis & in libris

omnibus admitteretur.

[Marge: _Cognomina

introducta._]

Introducuntur jam etiam nomina _gentilitia_, quæ & _Cognomina_

appellantur. Hactenus enim Angli, more Græcorum & Germanorum, simplici

usi sunt nomine, atque hoc in baptismate imposito. Licet enim nonnulli

apud Saxones alias reperiantur binomines, ut _Edgar Etheling_, _Edmundus

Ironside_, _Osgat Clappa_, & hujusmodi; de more tamen hoc non factum

est, sed ab insigni quopiam accedente. Post adventum autem Normannorum

cooptare coeperunt sibi cognomina, alii a loco suæ habitationis (ut

nobiliores plurimi) alii ab officio, professione, artificio, ministerio;

alii ab animæ corporisve qualitatibus, & quibusdam notis, &c. quæ omnia

licet primo essent personalia, & individuo cuipiam contingentia;

paulatim tamen ad sobolem transiere, factaque demum sunt gentilitia.

[Marge: _Et Arma

gentilitia._]

Hoc item seculo (incertum sub quo Rege) _emicare coeperunt insigniendi

Symbola_, quæ _Arma vocant_: primoque (ut Cognomina) tantummodo fuisse

personalia, sed ad filios cum patris armatura postea delata, eveniunt

tandem _gentilitia_.

In re Ecclesiæ hæc de novo instituit etiam[94] _Guilielmus_ I.

[Note 94: _Eadmer. Monac, pag. 6._]

[Marge: _Papam non

suscipiendam, nisi Rege

approbante._]

Ut nemo in omni dominatione sua constitutus, Romanæ urbis Pontificem,

pro Apostolico (id est, Papa legitimo) nisi se jubente, reciperet; aut

ejus literas, si primitus ei non ostensæ fuissent, susciperet.

[Marge: _Nec Constutitiones

Archiepiscopi._]

Primatem regni sui, Archiepiscopum _Cantuariensem_ seu _Dorobernensem_,

si coacto generali Episcoporum consilio, præsideret, Rex non sinebat

quicquam statuere, aut prohibere, nisi quæ suæ voluntati accommoda, & a

se primo essent ordinata.

[Marge: _Nec Barones

plectendos ab Episcopis._]

Nulli--Episcoporum suorum concessum iri permittebat, ut aliquem de

Baronibus suis seu Ministris, sive incesto, sive adulterio, sive aliquo

capitali crimine denotatum, publice nisi ejus præcepto implacitaret, aut

excommunicaret, aut ulla Ecclesiastici rigoris poena, constringeret.

[Marge: _Rex Guil.

crudelis._]

Erat humilis Dei servientibus[95], durus sibi resistentibus. Posuerat

namque Consules & Principes in carcerem; Episcopos & Abbates

possessionibus suis privaverat; fratri quoque non pepercerat, nec erat

qui resisteret.

[Note 95: _Hunting. pag. 371._]

Auferebat quoque potentissimis etiam auri & argenti millia.

Ad castella solus omnes fatigabat construenda.

[Marge: _Poena Cervum

capientis._]

Si cervum caperent[96] aut aprum, oculos eis evellebat, nec erat qui

obmurmuraret. Amavit autem feras tanquam pater esset earum, &c.

[Note 96: _Hoc & Matt. Par. pag. 11._]

[Marge: _Poena homicidæ._]

Si aliquis quempiam quacunque de causa peremisset, capitali subjacebat

sententiæ.

[Marge: _Poena

oppressoris._]

Si aliquem vi oppressisset genitalibus privabatur armis.

[Marge: _De Terminis

Juridicis, & duodecim virali

Judicio._]

Quoad illa quæ _Polydorus_ asserit; pacis Justitiarios, & dierum

Juridicorum distinctiones, _Terminos_ appellatas, examenque per xii

Juratores, quod is terribile duodecimvirale Judicium vocat, a

_Conquestore_ fuisse instituta, _fallit sine dubio vehementer_[97].

_Justitiarios_ enim istos ante imperium _Edouardi_ III. id est, duobus

annis serius, initium accepisse, in _Archæologo_ nostro clarum fecimus.

_Terminos_ autem multo ante ingressum _Conquestoris_, e scitis Canonum

(quæ Episcopum non laterent) oriundos, vim a _Danis Saxonicisque_

Regibus consecutos esse, monstrant foedus _Edouardi_ senioris &

_Guthruni_; synodus _Ænhamensis_ sub _Ethelredo_; & Leges _Canuti_ &

_Edouardi_ Confessoris c. 3. Duodecimviralem primo _Juratam_

Anglo-Saxonibus innotuisse, evincunt sub Ethelredo Rege Senatus

_Vanetingensis_, cap. 4. & _Consulium de Monticolis Walliæ_, cap. 3.

Licet etiam _Guilielmus_ Conquestor statim post subactam Angliam XII

Juratores e singulis Comitatibus ad leges patrias inquirendas

dictandasque conscribi faceret: in criminosis tamen decernendis vix

usquam reperiri puto aut eum successoremve ejus aliquem ante _Henricum_

II. duodecemvirale judicium exercuisse, rarius equidem & ipsos Saxones.

Frequentissimum enim sub his seculis examen fuit, id quod judicium Dei

appellabant, hoc est, Ordalium aliaque sortilegia, _in quibus Normannis

nostris summopere Duellum placuit, ipsis & Glanvilla nostra Legem

apparentem nuncupatum_.

[Note 97: Avant le Conquérant, les questions se décidoient

par des Jurés, mais avec des formalités bien différentes de

celles que ce Prince prescrivit après la Conquête. _Voyez_

Arth. Duck. L. 2, nº 26, pag. 318.]

_Hic sequuntur in MS. Spelmanno Chartæ Regis Willielmi Conquestoris de

quibusdam statutis, ex Rub. Libr. Scacc. fol. 162._

[Marge: _Charta R. Guil. de

Legibus Edov. Regis._]

_Charta Regis Willielmi Conquest. de Legibus boni Regis Edouardi Conf.

stabiliendis; facta in vit. ante An. ejus 4. Domini nostri 1070,

precibus Willielmi London. Episcopi, qui dicto anno obiit._

_Willielmus_ Rex salutat _Willielmum_ Episcopum & Godfridum

Portegresium, & omnem[A] Burghware infra London. Franc. & Angl.

amicabiliter: Et vobis notum facio, quod ego volo quod vos sitis omni

lege illa digni, qua fuistis _Edwardi diebus Regis_[98].

[Marge A: Burgi Barones.]

[Note 98: On ne suivoit donc plus les Loix d'Edouard dans

toute l'Angleterre, puisqu'il falloit une confirmation

particuliere de ces Loix pour que certains lieux continuassent

d'en faire usage.]

Et volo quod omnis puer sit patris sui hæres post diem patris sui. Et

ego nolo pati, quod aliquis homo aliquam injuriam vobis inferat. Deus

vos salvet. Leges has _Edwardi_ Confessoris, ut hic charta stabilivit

Willielmus Conq. Sic & solenni jurejurando confirmavit super omnia sacra

in Ecclesia Sancti _Albonis_, Frederico ejusdem loci Abbate, hoc

ministrante. Chro. 10. col. a. nu. 20. sub anno 1072. Neutri autem

stetisse ex historiis liquet; facta autem est hæc Charta ante an. 4.

_Guilielm. Conq._ nam Willielmus Epis. obiit anno 1070, & annus ejus 4

incepit 14 Octob. 1070.

[Marge: _Concilium

Wintoniæ._ A.D. 1070. _Reg.

3._]

_Concilium Wintoniæ in quo præsente Willielmo Rege & Alexandri II. Papæ

legatis, Stigandus Archiepiscopus Cantuariæ & multi alii Episcopi &

Abbates a sedibus suis ejiciuntur._

[Marge: _Episcopos ejectos

perpetuo carceri

emancipat._]

Anno 1070 (3 Guiliel. I.) Concilium magnum in Octavis Paschæ _Wintoniæ_

celebratum est[99], jubente & præsente Rege _Guilielmo_, Domino

Alexandro Papa consentiente & per suos Legatos Carmenfredum Sedunensem

Episcopum, & Presbyteros Johannem & Petrum Cardinales Sedis Apostolicæ,

suam authoritatem exhibente. In hoc degradatur _Stigandus_

Archiepiscopus Cantuariæ, tribus de causis. 1. Quod Episcopatum

_Wintoniæ_, cum Archiepiscopatu injuste possideret. 2. Quod exulante

_Roberto_ Archiepiscopo sed non exauctorato, ejus Archiepiscopatum

sumpserat, pallioque Cantuariaæ remanente, in missarum celebratione

aliquandiu usus esset. 3. Quod a _Benedicto_ quem S. Romana Ecclesia

excommunicaverat, quod Sedem Apostolicam pecuniis invaserat, pallium

postea accepisset. Multi præterea degradati sunt Episcopi & Abbates quos

nec Ecclesiæ Canones, nec Leges seculi, nec causa evidens damnabat. Sed

urgente hoc Rege calido, ut diminuta Anglorum potentia, familiares suos

& Normannos induceret regni primordia firmaturos. Ejectos perpetuo

mancipavit carceri, ne mutationes molirentur liberi; & in hoc se tueatur

ut apud Virgilium Dido.

[Note 99: _Flor. Wigor. Hov. p. 453, Wals. p. 432._]

_Res dura & Regni novitas me talia cogunt._

[Marge: _1072. Concil.

Windesoriæ._]

Anno ab incarnatione Domini nostri _Iesu Christi_[100] millesimo

septuagesimo secundo, Pontificatus autem Domini Papæ _Alexandri_

undecimo, Regni vero _Willielmi_ gloriosi Regis Anglorum & Ducis

Normannorum sexto; ex præcepto ejusdem Alexandri Papæ annuente eodem

Rege in præsentia ipsius Episcoporum atque Abbatum, ventilata est causa

de primatu quem Lanfrancus Dorobernensis Archiepiscopus super

Eboracensem Ecclesiam jure suæ Ecclesiæ proclamabat. Alio tempore

_Wolstanus_ in Consilio Wintoniæ coacto, Rege _Willielmo_ jubente &

_Alexandro_ Papa consentiente possessiones plurimas sui Episcopatus die

v. contra Tho. Eboracens. Archiep. dirationatur in Conc. Pedredæ coram

Rege & Archiep. Cantuar. atque Primatibus totius Regni adjudicantibus

terminatur pro Ulstano.

[Note 100: _Malm. pag. 117. Mat. Par. ibid. pag. 7._]

[Marge: A.D. 1070 _&_ 1071.]

_Rex colligi facit Leges Regni antiquas._

[Marge: XII. _Inquisitores e

singulis eliguntur

Comitatibus._]

_Willielmus_ Rex quarto anno regni sui, consilio Baronum suorum, fecit

summoneri[101] per universos consulatus Angliæ, Anglos nobiles &

sapientes, & sua Lege eruditos, ut eorum & jura _& consuetudines ab

ipsis audiret_. Electi igitur de singulis totius patriæ comitatibus viri

XII jurejurando confirmarunt primo.

[Note 101: _Hoved. an. 1180, pag. 601. Archæon. fol. 126,

b._]

[Marge: _Eorum

Sacramentum._]

Ut quoad possent recto tramite, neque ad dextram neque ad sinistram

partem divertentes Legum suarum consuetudinem & sancita patefacerent;

nil prætermittentes, nil addentes, nil prævaricando mutantes.

[Marge: _Incipiunt a Legibus

Ecclesiæ._]

A Legibus itaque sanctæ matris Ecclesiæ sumentes exordium, quoniam per

eam Rex & Regnum solidum habent subsistendi fundamentum, Leges

libertatis & pacis ipsius concionati sunt, dicentes, &c.[102] prout

extant apud _Hovedenum_ in an. Dn. 1180, pa. 601, & in _Archæonom. Guil.

Lambardi_, pa. 126, vel quæ fonti magis videantur congruæ, exoleto illo

Normannorum idiomate ab _Ingulpho_ Saxone coætaneo traditæ, _ut hic

sequuntur_,[103] _tenore admodum dispari_. Sed Ingulphum ipsum prius

audi, e MS. codice Croilandensi.

[Note 102: Il s'agit ici des Loix d'Edouard, que le

Conquérant abolit insensiblement, comme je l'ai dit.]

[Note 103: Spelman devoit, sans doute, donner une nouvelle

édition des Loix d'Edouard en meme-temps qu'il auroit fait

servir comme de Préface à ces Loix le présent Traité.]

[Marge: A. D. 1070 _Rex

thesauros Ecclesiæ

diripit_.]

Anno Dom. 1070, Rex _Willielmus_ pessimo usus consilio, omnia Anglorum

Monasteria auro spolians & argento, insatiabiliter appropriavit; & ad

majora sanctæ Ecclesiæ opprobria, calicibus & feretris non pepercit.

[Note 104: _Mat. Par. ibid. pag. 7._]

[Marge: _Servitia militum

Ecclestiasticis imponit._]

Episcopatus quoque & Abbatias omnes[105] quæ Baronias tenebant, &

eatenus ab omni servitute seculari libertatem habuerant, sub servitute

statuit militari, inrotulans[A] singulos Episcopatus & Abbatias pro

voluntate sua[106], quot milites sibi & successoribus suis, hostilitatis

tempore, voluit a singulis exhiberi. Et rotulos hujus Ecclesiasticæ

servitutis ponens in thesauris, multos viros Ecclesiasticos huic

constitutioni reluctantes, a regno fugavit. Sub hac tempestate Stigandus

Cantuariensis Archiepiscopus, & Alexander Lincolniensis, facto ad Scotos

diffugio, moram ad tempus fecerunt ibidem. Solus inter omnes Angliæ

prælatos, Egelwinus Dunelmensis Episcopus exul & proscriptus, zelum Dei

habens, excommunicavit universos Ecclesiæ invasores, & rerum

Ecclesiasticarum raptores.

[Note 105: _Ibid. & V. Charta. Ex Wilston. § 4 supra._]

[Marge A: _Involutans._]

[Note 106: En cela le Conquérant suivoit les Loix de

France. Il y a plusieurs rôles des services que devoient les

fonds possédés par les Ecclésiastiques dans les Capitulaires.]

[Marge: _Temporum ad idem

recursus._]

Anno 1073[107], Henrici Imp. 17. omnia juxta cursum _Solis_ & _Lunæ_

habentur, sicut in anno 15 _Tiberii_ in quo baptizatus est Dominus i.

dies baptismatis 8. Idus _Januarii_ die dominico _Epiphaniæ_ & secunda

feria initium jejunii ejus 40 diebus. A baptismate itaque Domini in anno

15 _Tiberii_ hucusque duo magni _cycli_, hoc est, 1064 anni.

[Note 107: _Fl. Wig. Hoved._]

[Marge: _Prima decollatio

magnatum._]

An. 1075, 1. Guilielmi I. _Waltheofus_ Comes cum Radulpho Comite

Estangliæ, multisque aliis principibus in Regem conjuratus licet

poenitentia ductus eum festinanter adiit in Normannia & rem omnem

pandens misericordiam petiisset, suprema tamen sententia damnatus est, &

Anglorum omnium primus (quod sciam) capite mulctatus. Hov. ibid. Flor.

Wig. ibid. & præc.

[Marge: _Hidagium._]

An. 1084, de unaquaque hida[108], per Angliam VI solidos accepit Mat.

Par. pa. 10. hoc rejicit ad an. 1083, & factum ait post descriptionem

Angliæ tunc a Justitiariis ad hanc emissis compositam.

[Note 108: _Flo. Wig. ibid._]

[Marge: _Domesdei liber

agrarius conditur._]

An 1086, Articulatim describi fecit totam Angliam quantum terræ quisque

Baronum suorum possidebat, quot feodales milites, quot carucas, quot

Villarios, quot Animalia, imo quantum vivæ pecuniæ quisque haberet in

omni regno suo a maximo usque ad minimum, & quantum redditus quæque

possessio reddere poterat, & vexata est terra multis cladibus inde

provenientibus. Componebatur hæc descriptio in duo volumina quæ ex

prisco nomine _Domesday_ hodie nuncupantur: Sed desideratis Comitatuum

enarrationibus. Vide _Præf. Eadmeri_.

[Marge: _A. D. 1084. Filium

juniorem militem facit._]

Anno Domini 1084,[109] Rex Anglorum Willielmus, in _Pentecostes_ festo,

apud _Westmonasterium_ Henricum filium juniorem cingulo militari

donavit.

[Note 109: _Mat. Par. ibid. Flo. Wig. in an. 1086._]

[Marge: _Homagium

fidelitatem & pecuniam ab

omnibus exigit._]

Deinde (_Searesbiriæ_ die Calendar. Aug an. 1086, inquit _Florent._)

cepit _homagia_ hominum totius Angliæ[110], & _juramentum_ fidelitatis,

cujuscunque erant feodi vel tenementi, & extortis magnæ _pecuniæ_

copiis, ab omnibus promiscue, sive per fas, sive per nefas, in

Normanniam transfretavit.

[Note 110: _Mat. Par. ibid. Flo. Wig. in an. 1086._]

[Marge: _Telonia &

Consuetudines iniquæ

exoriuntur._]

Anno Domini 1085,[111] cum jam Dei voluntatem super Anglorum Gentem

_Normanni_ complevissent, nec aliquis princeps de genere Anglorum

superesset in regno, omnesque in moerorem & servitutem redacti fuissent,

ita ut Anglum vocari foret Opprobrio: pullulaverunt in Anglia _telonia_

iniqua & _consuetudines_ pessimæ, & quanto magis principes decernebant

de recto & justitia tanto magis fiebat injuria.

[Note 111: _Mat. Par._]

[Marge: _Cervum capientis

poena._]

_Cervum_ vel _Capreolum_[112] vel _aprum_ (inquit Hoved.) capienti oculi

eruebantur, nec fuit qui his se opponeret Legibus, &c. Florent. in an.

1087, ait eum morientem graviter de his poenituisse.

[Note 112: _Hoc Hoved. supra._]

[Marge: _Castrorum

structura._]

Ad _Castra_ quoque construenda, Rex antecessores suos omnes superabat.

Circa an. Domini 1085, 2, 18 & 19, Guiliel. R.

Item lib. MS. Arch. _Cant._ hæc in fine chartæ prædictæ adjungit. Tenor

hujus chartæ est in Anglico de verbo ad verbum in eadem charta, &

continetur in registro Epis. London.

[Marge: _Manerium Lestona

Episcopo Lincoln. dat._]

Concedo (Rex Guil. Conq.) eidem Ecclesiæ (Lincoln.) manerium quoddam

quod vocatur _lestona_ quodque _Waldenus_ Comes dudum per manum meam

dicto Episcopo dederat. Et quoddam alterum quod dicitur Waburne quod

sibi olim cum Episcopali baculo concesseram ibid. m. 13. nu. 5. Teste L.

Archiep. & E. Vicecom.

Decreta D. Lanfranci pro Ordin. S. Benedic. ex antiq. in Ecclesiæ

Christi Cantuar. in palatio Dunelmensi Londini Apostolat. Benedict. pa.

211, &c. usque pa. 253. ubi dicitur finis Statutorum D. Lanfranci.

Incipiunt, _Lanfrancus_ indignus Ecclesiæ Dorobernensis antistes

dilectissimis fratribus suis, &c. & continent 25 capita.

Cum autem ingravescente ægritudine[113] diem mortis sibi imminere

sensisset (Guilielmus I.) fratrem suum _Odonem_ Barocensem Episcopum,

Comites _Morcarum_, & _Rogerum_, _Siwardum_ cognomento Baro, &

_Walnothum_ Regis _Haraldi_ germanum (quem a pueritia tenuerat in

custodia) & omnes quos vel in Anglia vel in Normannia custodiæ

manciparat, laxavit.

[Note 113: _Flo. Wig. in. an. 1087. Hunting. pag. 37.

partim._]

Dein filio suo _Guilielmo_ regnum tradidit[114] Angliæ; & _Roberto_

filio suo primogenito, qui tunc exulabat in _Francia_, Comitatum

concessit _Normanniæ_; Henrico tertio filio thesauri copiam.

[Note 114: _Fl. Wig. ibid. & Hunting. 371._]

Et sic coelesti munitus viatico[115], postquam XX. annis, mensibus X &

XVIII diebus, genti Anglorum præfuit, quinto Iduum Septembris die regnum

cum vita perdidit, & Cadomi in Ecclesia S. Stephani protomartyris quam

ipse a fundamentis struxerat, bonisque ditaverat, sepultus requiescit.

[Note 115: _Fl. Wig. ibid._]

An. Dn. 1086, Rex in Hebdomada Pentecostes filium suum Henricum armis

militaribus honoravit. Nec multo post mandavit ut Archiepiscopi,

Episcopi, Abbates, Comites, Barones, Vice-comites, cum suis militibus

die Calendarum Augustarum sibi occurrerent Saresbiriæ. Quo cum

venissent, milites illorum sibi fidelitatem contra omnes homines jurare

coegit. Sed hoc magis perspicue reddit codex quidam MS. in hunc modum.

Eodem anno (scil. 1086.) Rex filium Md addere alicubi Relaxationem quam

Guilielmus I. fecit de Danigeldo nisi propter inopinatos casus, e

_Nigro lib. Saccarii_, V. locum in _Glossar._ nostro in verbo

_Danigeldum_.

Suum Henricum armis militaribus honoravit, & convocatis magnatibus terræ

& Archiepiscopis, & Episcopis, Abbatibus, & eorum militibus eidem filio

fidelitatem jurari fecit. Cogitaverat enim Rex transfretare, & in anno

sequenti cogitatum implevit.

De placito apud _Pinendenam_ inter _Lanfrancum_ Archiepiscopum &

_Odonem_ Baiocensem Episcopum. Tempore[116] magni Regis Willielmi qui

Anglicum regnum armis conquisivit, & suis ditionibus subjugavit,

contigit Odonem Baiocensem Episcopum, & ejusdem Regis fratrem multo

citius quam Lanfrancum Archiepiscopum in Angliam venire, atque in

Comitatu de Chent cum magna potentia residere, ibique potestatem non

modicam exercere. Et quia illis diebus in Comitatu illo quisquam non

erat qui tantæ fortitudinis viro resistere posset, propter magnam quam

habuit potestatem, terras complures & Archiepiscopatum Cantuariæ &

consuetudines nonnullas sibi arripuit atque usurpans suæ dominationi

ascripsit. Postea vero non multo tempore contigit præfatum Lanfrancum

Cadomensis Ecclesiæ Abbatem jussu Regis in Angliam quoque venire atque

in Archiepiscopatu Cant. Deo disponente totius Angliæ Regni Primatem

sublimatum esse. Ubi dum aliquandiu resideret & antiquas Ecclesiæ suæ

terras multas sibi deesse inveniret, & suorum negligentia antecessorum

illas distributas atque distractas fuisse reperisset, diligenter

inquisita & bene cognita veritate, Regem quam citius potuit & non pigre

inde requisivit. Præcepit ergo Rex Comitatum totum absque mora considere

& homines comitatus omnes Francigenas & præcipue Anglos in antiquis

Legibus & consuetudinibus peritos in unum convenire qui cum convenerunt

apud Pinendenam omnes pariter consederunt. Et quam multa placita de

diratiocinationibus terrarum & verba de consuetudinibus Legum inter

Archiepiscopum & prædictum Baiocensem Episcopum ibi surrexerunt & etiam

inter consuetudines Regales & Archiepiscopales quæ prima die expedire

non potuerunt ea causa totus Comitatus per tres dies fuit ibi detentus.

In illis tribus diebus dirationavit ibi Lanfrancus Archiepiscopus plures

terras quas tunc ipse Episcopus & homines sui tenuerunt, viz. Herbertus

filius Moins, Turold de Rover. Radulphus de curva Spina, _Hugo de monte

forti_, & alii plures de hominibus suis cum omnibus consuetudinibus &

rebus quæ ad easdem terras pertinebant super ipsum Baiocensem Episcopum,

& super ipsos prædictos homines illius & alios sc. Declinges, Estoces,

Prestetuna, Daintuna, & multas alias minutas terras, & super Hugonem de

Monteforti dirationavit Hocinges & Brocet. _scilicet Raculf Sandivir,

Rateburge, Rodetune, Monasterium de Limnige, cum terris &

consuetudinibus ad ipsum Monasterium pertinentibus, Saltwde cum burgo

Hethe ad Saltwde pertinente, Langpor, Niwendenne, Roking, Decling,

Prestetune, Broche, Sunderherste, Earhethe, Orpintune, Emsforde, quatuor

prebendas de Niwentune, Stokes & Denmtune. In Suthreia favente Rege

Willielmo dirationavit ipse Archiepiscopus Marcelache. In London

Monasterium sanctæ Mariæ cum terris & domibus quas Lunng. presbyter &

uxor illius habuerunt. In Midlesexe Hergas Heisam. In Bochingehamshire

Risebergam Haltune. In Oxenefordsire Niwentune. In East sexe Stistede.

In Sutfolchia Frakenham._ Item super Radulphum de curva spina LX

solidatas de pastura in Grean. Et omnes illas terras & alias

dirationavit cum omnibus consuetudinibus & rebus quæ ad easdem terras

pertinebant ita liberatas atque quietas, quod in illa die qua ipsum

placitum finitum fuit, non remansit homo in toto regno Angliæ, qui

aliquid inde calumniaretur, neque super ipsas terras etiam pravum

quicquam clamaret. _Stokes vero & Denmtune & Frakenham reddidit Ecclesiæ

sancti Andreæ, quia de jure ipsius Ecclesiæ antiquitus fuerunt._ Et in

eodem placito non solum istas prænominatas & alias terras, sed & omnes

libertates Ecclesiæ suæ, & omnes consuetudines suas renovavit &

renovatas ibi dirationavit. Soca, Saca, Toll, Team, Flymenafyrmthe,

Grithbreche, Foresteall, Haunfare, Infangennetheof, cum omnibus aliis

consuetudinibus paribus istis, vel minoribus istis in terris & in aquis,

in sylvis, & in viis & in pratis, & in omnibus aliis rebus infra

civitatem & extra, infra burgum & extra, & in omnibus aliis locis. Et

ab omnibus illis probis & sapientibus hominibus, qui affuerunt, fuit ita

ibi diraciocinatum, & etiam a toto comitatu concordatum atque judicatum,

quod sicut ipse Rex tenet suas terras omnino liberas & quietas in suo

dominio, ita Archiepiscopus Cant. tenet suas terras omnino liberas &

quietas in suo dominio. Huic placito interfuerunt Goiffridus Episcopus

Constantiensis, qui in loco Regis fuit, & justitiam illam tenuit;

Lanfrancus Archiepiscopus, qui, ut dictum est, placitavit, & totum

diraciocinavit; Comes Cantiæ, videlicet prædictus Odo Baiocensis

Episcopus; Ernestus Episcopus de Rover; Aegelricus Episcopus de

Cicestria, vir antiquissimus & legum terræ sapientissimus, qui ex

præcepto Regis advectus fuit ad ipsas antiquas legum consuetudines

discutiendas & edocendas in una quadriga; Richardus de Tunebregge; Hugo

de Monte forte; Willielmus de Arces; Haymo Vicecomes; & alii multi

Barones Regis & ipsius Archiepiscopi, atque illorum Episcoporum homines

multi; & alii aliorum comitatuum homines etiam cum toto isto comitatu,

multæ & magnæ authoritatis viri, Francigenæ scilicet & Angli. In horum

omnium præsentia multis & apertissimis rationibus demonstratum fuit,

quod Rex Anglorum nullas consuetudines habet in omnibus terris Cant.

Ecclesiæ, nisi solummodo tres. Et illæ _tres_, quas habet,

_consuetudines_, hæ sunt. _Una_, si quis homo Archiepiscopi effodit

illam regalem viam, quæ vadit de civitate in civitatem; _altera_, si

quis arborem incidit juxta regalem viam, & eam super ipsam viam

dejecerit; de istis duabus consuetudinibus qui culpabiles inventi

fuerint atque detenti, dum talia faciunt, sive vadimonium ab eis

acceptum fuerit, sive non, tamen in secutione ministrorum Regis & per

vadimonium emendabunt quæ juste emendanda sunt. _Tertia_ consuetudo

talis est, si quis in ipsa regali via sanguinem fuderit, aut homicidium

vel aliud aliquid fecerit, quod nullatenus fieri licet, si dum hoc facit

deprehensus atque detentus fuerit, Regi emendabit. Si vero deprehensus

ibi non fuerit, & inde absque vade data semel abierit, Rex ab eo nichil

juste exigere poterit. Similiter fuit ostensum in eodem placito, quod

Archiepiscopus Cant. Ecclesiæ in omnibus terris Regis & Comitis debet

multas consuetudines juste habere. Etenim ab illo die quo clauditur

_Alleluya_ usque ad Octavas Paschæ, si quis sanguinem fuderit,

Archiepiscopo emendabit; & in omni tempore, tam extra Quadragesimam quam

infra, quicunque illam culpam fecerit quæ _Childwite_ vocatur,

Archiepiscopus aut totam aut dimidiam emendationis partem habebit. Infra

Quadragesimam quidem totam, & extra, aut totam, aut dimidiam

emendationem. Habet etiam in iisdem terris omnibus quæcunque ad curam &

salutem animarum videntur pertinere. Hujus placiti multis testibus

multisque rationibus determinatum finem postquam Rex audivit, laudavit,

laudans cum consensu omnium principum suorum confirmavit, & ut deinceps

incorruptus perseveraret, firmitus præcepit. Quod propterea scriptum est

hic, ut & futuræ in æternum memoriæ proficiat, & ipsi futuri ejusdem

Ecclesiæ Episcop. Cantuar. successores sciant, quæ & quanta in

dignitatibus ipsius Ecclesiæ a Deo tenere, atque a Regibus & Principibus

hujus regni æterno jure debeant exigere.

[Note 116: _Ex vet. MS. seu Rentale Roffens. Ecclesiæ._]

------------------------------------------------------------------------

_GUILIELMUS II._

_Guillielmus_ Rufus non jure hæreditario, sed ex Testamento patris sui,

in regnum Angliæ successit. _Roberto_, fratre ejus primogenito,

Normanniam avitum patrimonium possidente. Regnare coepit 9. Septemb. an.

1087, exiit 1. Aug. An. 1100, regni ejus 13. non. completo.

[Marge: _Incarceratio

liberatorum procerum._]

Mortuo _Guilielmo_ I. _Guilielmus_ filius ejus[117] Angliam festinato

adiit, ducens secum _e Normannia_ Wulnothum & Morcarum Comitem,

Saxonicos Proceres, quos inter alios pater ejus carcere in Normannia

diutino retinuerat, &, ut supra diximus, moriturus liberaverat: Sed mox,

ut Wintoniam venit, illos, ut prius fuerant, custodiæ mancipavit.

[Note 117: _Flo. Wig. in an. 1087. Hoved. ibid._]

[Marge: _Coronatio Regis._]

Sexto Cal. Octobris, die Dominico, in Westmonasterio, a Lanfranco

Doroberniæ Archiepiscopo, in Regem consecratus est.

[Marge: _Thesauri Guil. I.

in eleemosynis erogantur in

Anglia._]

Dein Wintoniam rediens, thesauros sui patris, ut ipse jusserat, per

Angliam divisit; sc. quibusdam principalibus Ecclesiis decem, quibusdam

sex marcas auri, quibusdam minus. Ecclesiis etiam in civitatibus

vel[118] villis suis per singulas, denarios 60 dari; cruces, altaria,

scrinia, textos, candelabra, situlas, fistulas, ac ornamenta varia

gemmis, auro, argento, lapidibusque pretiosis redimita, per Ecclesias

digniores ac monasteria jussit dividi.

[Note 118: _Hov. fol. 5._]

Ejus quoque germanus Robertus in Normanniam reversus,

thesauros, quos invenerat, Monasteriis, Ecclesiis, pauperibus,

pro anima patris sui largiter divisit. Et, Ulfum Heraldi quondam

[Marge: _Haroldi & Malcolmi

RR. filii fiunt milites._]

Regis Anglorum filium, Dunecaldumque Regis Scotorum Malcolmi filium, e

custodia laxatos, & armis militaribus honoratos, abire permisit.

Nobiliores quique proceres[119] a Rege ad Robertum deficientes, bella

quique per patrias suas movent: inde Odo Baiocens. & Dunelm. Episcopus,

& alii exhæredati, abjurant Angliam. Vid. _Hunt_.

[Note 119: _Hunting. pag. 372._]

[Marge: _Terræ ob

infidelitatem ademptæ

restituuntur. Regni

successio Roberto

pangitur._]

Normannis quibus in bello[120] inter _Guilielmum_ Rufum & _Robertum_

Comitem Normanniæ, terræ ademptæ erant in Anglia, ob fidelitatem Roberto

præstitam, pacta jam pace restituuntur. Ad hæc etiam constituerunt inter

se, ut si Comes absque filio legali in matrimonio genito moreretur,

hæres ejus esset Rex; modoque per omnia simili, si Regi contigisset

mori, hæres illius fieret Comes. Hanc conventionem 12 ex parte Regis, &

12 ex parte Comitis, Barones juramento firmarunt.

[Note 120: _Fl. Wig. an. 1091. Hoved. 4º 1090. inceptum,

sed finitum an. 1091._]

[Marge: _Anglia

dissidentibus Papis neutri

paruit._]

Dissidentibus de Papatu _Urbano_ II.[121] & _Clemente_ III. res (ut de

aliis mundi partibus sileamus) per plures annos Ecclesiam Angliæ in

tantum occupavit, ut ex quo _Gregorius_ (qui & _Hildebrandus_) defunctus

fuit (id est an. 1085.) nulli, loco Papæ, usque ad hoc tempus subdi vel

obedire voluerit, licet _Urbanum_ pro Vicario B. Petri Italia Galliaque

jam receperat. Et dum apud Gallos vixit _Anselmus_ Beccensis Abbas,

Archiepiscopus Cantuar.[122] prohibetur a Rege ne huic in Anglia

obediret, donec a Rege admitteretur juxta 1 Guilielmi I. V.

[Note 121: _Iidem ex Eadm. pag. 25._]

[Note 122: _Eadm. pag. 26._]

[Marge: _Leges ad votum

populi permittuntur._]

[Marge: _Exactiones injustæ

tolluntur._]

[Marge: _Venationes

conceduntur. Fidelitas._]

Conjuratis cum Odone Baiocensi Episcopo[123] præcipua magnatum parte, ut

Guilielmum ejicerent, & Robertum fratrem ejus primogenitum in solio

collocarent; Guiliemus Rex fecit congregari Anglos, & ostendit eis

traditionem Normannorum, & rogavit ut sibi auxilio essent eo tenore, ut

si in hac necessitate sibi fideles existerent, _meliorem legem[124] quam

vellent eligere, eis concederet_, & omne injustum scottum (i. e. tributa

& exactiones) interdixit; & concessit omnibus silvas suas, & venationes:

sed quicquid promisit parvo tempore custodivit. Angli tunc fideliter eum

jurabant.

[Note 123: _Fl. Wig. Mat. Par. 1088. Hoved. an 1088, pag.

461._]

[Note 124: Les Loix d'Edouard n'étoient donc plus l'unique

Loi.]

[Marge: _Ecclesiæ ad firmam

dimittunt._]

A. D. 1089. obeunte[125] _Lanfranco_ Archiep. Cantuar. Rex _Willielmus

Ecclesias & Monasteria fere totius Angliæ in manu sua, pastoribus

defunctis, retinens_,[126] gravi omnia depopulatione vastabat, & instar

firmarum laicis commendabat.

[Note 125: _Mat. Par. an. 1089._]

[Note 126: La Régale s'est introduite en Angleterre par le

Conquérant, qui la tenoit des François.]

[Marge: _Homag. Regis

Scotiæ._]

Anno 1090, _Malcolmus_ Rex Scotiæ, Regi Angliæ homagium facit &

fidelitatem jurat.

[Marge: _Rex iterum legum &

morum pollicetur

mendationem._]

Rex morbo laborans Glocestriæ[127], pene ad exhalationem spiritus, vitæ

poenitet anteactæ, meliorisque spondet institutionem, vades inter se &

Deum facit Episcopos suos, mittens qui hoc votum suum super altare sua

vice promittant. Scribitur edictum, regioque sigillo firmatur, quatenus

captivi, quicunque sunt, in omni dominatione sua relaxentur; omnia

debita irrevocabiliter remittantur; omnes offensiones antehæc

perpetratæ, indulta remissione, perpetuæ oblivioni tradantur.

[Note 127: _Eadm. pag. 26, l. 35, an. 1093. prid. Non.

Mar._]

Promittuntur insuper omni populo _bonæ & sanctæ leges, inviolabilis

observatio juris_, injuriarum gravis, & quæ terreat cæteros examinatio.

Anselmum donat Archiepiscopatu Cant.

Convalescens denuo, cuncta[128] quas infirmus statuerat bona, dissolvit,

& irrita esse præcepit: inde orta vasta miseria miseraque vastatio.

Siquidem omne malum quod Rex fecerat priusquam fuerat infirmatus, bonum

visu est comparatione subsequentium.

[Note 128: _Eadm._]

[Marge: _Episcopatus jam

gratis donat. Fructus

retinet._]

Rex e morbo gravius laborans Gloverniæ[129] vitam suam corrigere,

Ecclesias non amplius vendere, nec ad censum ponere, sed illas regia

tueri potestate, irrectas leges destruere & rectas statuere, Deo

promisit. Anselmo igitur Archiepiscopatum Cantuariæ jam largitur, &

_Roberto Bloet_ Cancellario suo Londoniensem præsulatum. Vacaverat per

quatuor annos integros _Archiepiscopatus_, & in fiscum deportati sunt

ejusdem redditus, qui successori semper antea conservabantur. His

tamen[130] non pacatus Rex, 1000 libras ab Archiepiscopo deinceps petit,

vel hoc solo nomine quod gratis promotioni suæ Episcopali annuisset.

Renuit autem Archiepiscopus, pari dignum poena arbitratus, ante

promotionem vel post eam pecunias numerare.

[Note 129: _Fl. Wig. an. 1093. Hov. ibid. Mat. Paris in

1092._]

[Note 130: _Mat. Par. an. 1094, pag. 17, l. 41._]

[Marge: _Militum

conscriptio._]

Rex conscribi[131] procurat 20000 peditum in Anglia ut in Normanniam

convenirent; hi autem cum ad mare venissent transituri, Rex a singulis

eorum pecuniam vectualem, 10 scil. sol. accipiens, omnes domum remisit.

Videtur, milites hos non compulsu (quod _Pressing_ vocant) sed precibus

Regis conscriptos esse; pecuniam vero a pagensibus collatam, non Rege.

[Note 131: _Mat. Par. an. 1093._]

[Marge: _Ecclesiæ

exactionibus subditæ._]

Rex Guilielmus in Angliam (e Normannia) rediens[132], Ecclesias &

Monasteria totius regni gravi exactione afflixit. Vid. hæc inf. an.

1094.

[Note 132: _Mat. Par. ibid._]

[Marge: _Regni Wallensium

finis._]

_Rhesus_[133] Walanorum (seu Wallensium) Rex, in ipsa hebdomada

Paschali, juxta castellum quod _Brecheniean_ nominatur, in pugna occisus

est. Ab illo die regnare in _Walonia_ Reges desiere.

[Note 133: _Fl. Wig. an 1093._]

[Marge: _Mos componendi

lites inter Reges Angliæ &

Scotiæ._]

Rex Scotorum _Malcolmus_ die festivitatis S. Bartholomæi Apostoli, Regi

Guilielmo juniori, ut prius per legatos inter eos statutum fuerat, in

civitate Gloverniæ occurrit; sed Malcolmum videre aut cum eo colloqui,

præ nimia superbia & potentia, Rex Guilielmus despexit. Insuper etiam

illum ut (secundum judicium tantum Baronum suorum) in curia sua,

rectitudinem ei faceret, constringere voluit; sed id agere, nisi in

regnorum suorum confiniis, ubi Reges Scotorum erant soliti rectitudinem

facere Regibus Anglorum, & secundum judicium Primatum utriusque regni,

nullo modo Malcolmus voluit.--In patriam secedens[134], Angliam hyeme

prædatum revertitur, & cum primogenito filio ejus Edwardo, multisque

aliis[135] in _Northumbria_ (die festivitatis S. Bricii) a militibus

_Roberti Moulbrey_ Northumbrorum Comitis, occisi sunt, in provincia

nimirum quam atroci depopulatione ipse prius quinquies attinuerat.

[Note 134: _Mat. Par. 1092._]

[Note 135: _Hoved. suis exercitibus._]

Hoc audito, sanctissima Scotorum Regina _Margareta_, Edgari Ethelingi

soror, præ dolore efflavit animam.

[Marge: _Rex concedit regnum

Scotiæ._]

Qua mortua[136], _Dunenaldum_ Regis _Malcolmi_ fratrem, Scoti sibi in

Regem elegerunt, & omnes Anglos qui de curia Regis extiterunt, de Scotia

expulerunt. Quibus auditis, filius Regis Malcolmi Dunecanus, Regem

Guilielmum (cui tunc militavit) ut ei regnum patris sui concederet,

petiit, & impetravit, eique fidelitatem juravit: & sic ad Scotiam cum

multitudine Anglorum & Normannorum properavit, & patruum suum Dunenaldum

expulit, & in loco ejus regnavit. Deinde nonnulli Scotorum in unum

congregati, homines illius pene omnes peremerunt, ipse vero cum paucis

vix evasit. Veruntamen illum post hæc regnare permiserunt, ea ratione,

ut amplius in Scotiam, nec Anglos nec Normannos introduceret, sibique

militare sineret. V. Flo. Wig. v. 466.

[Note 136: _Fl. Wig. 1093._]

[Marge: _Conventus magnarum

regni ad Hastingiam._]

[Marge: _Pecuniarum immensa

collectio._]

Post Calend. Oct. 1093, ex præcepto[137] Regis omnes fere Episcopi, una

cum principibus Angliæ, ad _Hastings_ convenerunt ipsum Regem in

Normanniam transfretaturum, sua benedictione & concursu[138] prosecuti.

Rex Normanniam fratri suo Roberto toto conamine auferre laborans, multam

& immensam undique collectam pecuniam in hoc expendebat, videturque

difficultates pati regiæ excellentiæ indecentes. Et, Rex asseruit quod

[Marge: _Episcopos Angliæ

Romano non fore subditos._]

nullus Archiepiscopus[139] vel Episcopus regni sui, Curiæ _Romanæ_ vel

_Papæ_ subesset, præcipue cum ipse omnes libertates haberet in regno

suo, quas Imperator vendicabat in Imperio. Inter alia vero jam tum

vendicabat _Henricus_ IV. ipsius Papæ designationem.

[Note 137: _Eadm. pag. 23._]

[Note 138: _Eadm. pag. 21._]

[Note 139: _Mat. Par. an. 1094._]

[Marge: _Militum

conscriptio._]

Rex Nuntiis in Angliam missis[140] XX. millia pedonum in Normanniam

jussit sibi in Auxilium mitti. Quibus ut mare transirent Heastingæ

congregatis, pecuniam, quæ eis data fuerat ad victum Ranulphus

Passeflambardus præcepto Regis abstulit, scil. unicuique X sol. & eos

domum repedare mandavit, pecuniam vero Regi transmisit.

[Note 140: _Flo. Wig. an. 1094, pag. 462._]

[Marge: _Tributum bienne._]

Interea gravi & assiduo _tributo_, hominumque mortalitate, præsenti &

anno sequenti, tota vexabatur Anglia. Hæc Matt. Par. in an. 1093. vid

sup.

[Marge: _Anselmus Archiep.

Cant. Romam abire vult._]

_Anselmus_ electus in Cantuar. Archiep.[141] veniam a Rege petit Romam,

pro accipiendo ab Urbano pallio, adeundi. Respondet Rex, se nondum

Urbanum accepisse pro Apostolico nec vel suæ aut paternæ fuisse

consuetudinis, ut præter suam licentiam aliquis in regno Angliæ Papam

nominaret, & qui hanc ei potestatem præriperet, coronam suam videretur

adimere. Anselmus asserit, se Urbano professum esse obedientiam, cum

_Beccensis_ adhuc fuisset in Normannia Abbas, & Regi hoc nondum

Archiepiscopus prodidisse, nec jam posse resilire. Gravibus coercetur

angustiis: Nam ut Urbano canonicam obedientiam, sic cum homagio

fidelitatem Regi juraverat, & his inter se pugnantibus, cui sisteret aut

quid agendum dubitatur. Res ad Episcoporum, Abbatum, cunctorumque regni

principum (id est magni regni Concilii) definitionem commendatur.

[Note 141: _Eadm. pag. 25._]

[Marge: _Concilium

Rockinghamiæ._]

[Marge: _Pallium Anselmo

datur._]

Indicti igitur a Rege, _Rochinghamiæ_ omnes conveniunt 5. Idus Martii

1094, die Dominico, hora prima, in Ecclesia ipsius castri: & post

longissimas disceptationes die una atque altera definitur, urgeturque

acrius ab Episcopis ipsis, Regi potius observandam fidem quam Romano

Pontifici: Anselmumque increpantes, Noveris (inquiunt) totum regnum

conqueri adversum te, quod nostro communi Domino conaris decus imperii

sui, coronam, auferre. Quicunque enim regiæ dignitatis ei consuetudines

tollit, coronam simul & regnum tollit: Unum quippe sine alio decenter

haberi non posse probamus. Sed nec his nec aliis plurimis _Anselmus_

flectitur, adeo ut sentire demum deprehendatur, Archiepiscopum

Cantuariensem a nullo hominum, nisi a solo Papa, judicari posse vel

condemnari: nec ab aliquo cogi pro quavis calumnia, cuiquam, eo excepto,

contra suum velle respondere. Ira excandescens Rex, parem se in regno

profitetur nunquam perpessurum: sed post quatriduanas jam litigationes,

induciæ conceduntur usque ad Octavas Pentecostes. Rex interea clam per

nuntios cum _Urbano_ agit, ut Archiepiscopale pallium sibi mitteretur

Anselmo conferendum, ut, hoc ipso beneficio, viri frangeret morositatem,

qui nec ita vincitur. A Rege enim pallium noluit accipere, sed in altare

positum fastu solenni inde reportavit.

[Marge: _Rex Urbanum

præcepit pro Apostolico

suscipi._]

De Papatu graviter jam per x annos deceptatum fuit[142]. Primo inter

_Gregorium_ VII. quem in _Brixensi_ synodo anno 1083, deposuerat

Henricus Imperator, & _Clementem_ III. loco ejus ibidem designatum.

Deinde inter eundem _Clementem_ & _Victorem_ III. _Urbanumque_ II.

successive a Pontificiis contra Clementem constitutos. Partium studio

orbis scinditur Christianus; Gallis Italisque Urbano adhærentibus,

Germanis Clementi, Anglis neutri, quod hucusque Rex juxta legem a patre

ejus conditam, quis pro Apostolico suscipiendus esset, non

promulgaverat.

[Note 142: _An. 1095, juxta Hov. pag. 465, an. 1095._]

Demum autem _Urbani_ victus amicitia, quod Archiepiscopale Cantuariæ

pallium _Anselmo_ debitum, ei ex arbitrio conferendum transmississet:

_Urbanum_ in omni imperio suo pro Apostolico haberi,[143] eique vice

beati Petri in Christiana religione obediri, imperavit.

[Note 143: _Eadm. Will. 2, pag. 33._]

[Marge: _Concilium

Scaresberiæ._]

In Concilio regni Octavis Epiphaniæ apud _Searesberiæ_ celebrato; Comes

_Guilielmus de Owe_[144], qui cum _Roberto Moubreo_ Comite

Northumbrensi multisque aliis, de ejiciendo interficiendoque Rege

conjuraverat, filiumque amitæ Regis _Stephanum de Albemarlo_ in solium

evehendo, ad duellum provocans, victus est ab appellante. Juxta legem

igitur a Guilielmo Conquestore latam, oculi ei eruuntur, & testiculi

abscinduntur.

[Note 144: _Flo. Wig. an. 1096. Hov. 1095._]

[Marge: _Rob. Comes

Northumbriæ gratiam

obtinet._]

_Roberto_ autem Comiti Northumbriæ indulgebatur gratia, sub conditione,

ut uxor ejus castellum _Bambergense_ Regi traderet, quod hac pulsa

necessitate fecit.

Sed Guilielmus de _Aldari_, Regis compater, dapifer, atque amitæ filius,

hujus proditionis particeps, acriter per plateas flagellatur, laqueo

suspenditur; _Concilio_, ut videtur, sic decernente. Moriturus autem

Confessori innocentiam protestatus est.

[Marge: _Tributa &

exactiones gravissimæ ad

Normanniam lucrandam._]

Post 17. Cal. Julii, an. 1096[145], cum _Robertus_ Dux Normanniæ

Hierosolymis profecturus, Normanniam fratri suo Regi Guilielmo pignori

collocasset, pro 10000 marcis sub triennio restituendis; Rex ut tantam

vim pecuniæ, lucrandi spe Ducatus cogat, Angliam totam decoquit. Hinc ex

dono, illinc ex mutuo, passim exactionibus & tributo, quod Saxones

_Danegeldum_ & _Hidagium_, Normanni _Tallagium_ vocant, pro arbitrio non

ex lege, nummos eradit, nec tamen ultra 666 libras.

[Note 145: _Flo. Wig._]

_Marcas_ (quod reperi) vel has circiter compilavit: Interea ab Ecclesiis

& Monasteriis, quæ nunc primum ad tributa adiguntur, non abstinetur.

Nihil (inquit _Eadmerus_) Ecclesiarum ornamentis in hac parte indulsit

dominandi cupiditas, nihil sacris altarium vasis, nihil reliquiarum

capsis, nihil Evangeliorum libris auro argentoque paratis.

[Marge: _Danegeldi

redditio._]

Instituta olim erat Ethelredi Regis anno 13. _Danegeldi_ redditio hoc

est 12. denar. annuatim, ex unaquaque hyda, i. e. centum acræ terræ,

totius Angliæ, ad conducendum milites, qui piratas Danicas coercerent.

De hoc autem libera (inquit Legum Edouardi Confessoris concinnator) &

quieta erat omnis Ecclesia, & etiam omnis terra quæ in proprio dominio

Ecclesiæ erat, ubicunque jacebat, nihil prorsus in tali redditione

persolvens, quia magis confidebant in orationibus quam in armorum

defensionibus. Et hanc libertatem tenuit Anglorum Ecclesia, usque ad

tempus _Willielmi_ Regis junioris, qui de Baronibus totius Angliæ

auxilium petiit ad Normanniam retinendam de fratre suo _Roberto_

Normannorum Comite, Jerusalem proficiscente. Concessum est ei, non lege

statutum neque firmatum; sed habuit necessitatis causa ex unaquaque hyda

4 solidos, Ecclesia non excepta: quorum dum fieret collectio,

proclamabat sancta Ecclesia libertatem suam reposcens, sed nihil

profecit.

Indixit majoribus Angliæ[146], ut quisque illorum pro posse sibi

pecuniam festinanter accommodaret. Idcirco Episcopi, Abbates, Abbatissæ,

aurea & argentea Ecclesiæ ornamenta fregerunt; Comites, Barones,

Vice-comites, suos milites & villanos spoliaverunt, & Regi non modicam

summam auri & argenti detulerunt. Ille autem mense Septembri mare

transiit, pacem cum germano facit, 6666 lib. illi præstitit, & ab eo

Normanniam in vadimonium accepit.

[Note 146: _Fl. Wig. an. 1096._]

[Marge: _Ordalium 50 divitum

Anglorum._]

Sub his temporibus[147] (viz. antequam Anselmus Romam petiit) Guilielmus

Rex, pecuniæ emulgendæ spe, 50 circiter ditiores Anglos de cervis regiis

deprædandis accusatos, ad examen igniti ferri demandavit. Statuto autem

die cum judicium sævius executum esset, Dei misericordia, illæsi omnes

ab ustione, innocentiam sunt testati. Commotus Rex: _Meo_ (inquit)

_judicio amodo respondebitur, non Dei_; quod pro voto cujusque hinc inde

plicatur. Judicium autem igniti ferri (ut Ordalii species reliquas)

judicium Dei appellabant.

[Note 147: _Eadm. pag. 48._]

[Marge: _Nulla Synodus sub

Guilielmo generalis._]

A. D. 1097[148], ad hunc usque annum, nec certe in sequentibus, passus

est Rex Anselmum _synodum_ generalem celebrare, aut delicta undequaque

pullulantia cohibere. Mare igitur apud Papam conquesturus sub Novembri

transiit. Rex autem confestim præcepit cuncta quæ illius juris fuerant,

in suum transcribi dominium, & irrita fieri omnia quæ per ipsum mutata,

vel statuta fuisse probari poterant, ex quo venerat in Archiepiscopatum.

Ingens ex hoc illic tribulatio.

[Note 148: _Fl. Wig. ibid. Malmesb. lib. 4. Ran. Cestriens.

lib. 7, cap. 11. Eadm. pag. 41._]

[Marge: _Exactiones

sæviunt._]

A. D. 1098. Rex[149] in æstate urbem _Cenomanniam_ cum magna parte

illius provinciæ, subegit. Populos vero interim Anglorum exactionibus &

tributis, non abradens modo sed potius excorians, omnibus infestus &

molestus fuit.

[Note 149: _Flo. Wig. ibid. Mat. Par. ibid. pag. 42._]

[Marge: _Membrorum ob

proditionem detruncatio._]

1098. Multi Walli[150] in Menavia (i. e. Anglesey) ab obsequio Regis

deficientes occiduntur; & proditionis rei, quidam manibus vel pedibus

truncatis testiculisque abscissis, excæcantur. Inter hos _Kenredum_

Presbyterum quendam Ecclesia memorant extractum, testiculisque cum oculo

uno atque lingua excisis, die tertia loquelam recepisse.

[Note 150: _Flo. wig. & Hoved. ibid._]

[Marge: _Rex excommunicandus

decernitur._]

1099. Rex in _Barensi_ Concilio[151] sub Urbano Papa, ob sævitiam ejus

in Ecclesiam Anglicanam & _Anselmum_ Archiepiscopum, præsertim quod

investituras præsulum sibi arrogaverat, plena acclamatione

excommunicandus decernitur. Anselmi autem precibus ibidem tunc

præsentis, moratur a sententia.

[Note 151: _Flo. wig. ibid. Eadm. pag. 49._]

[ Marge: _Excommunicantur

investituras dantes

Laicis._]

In Concilio[152] vero jam tum subsequente _Romæ_ generali (cui etiam

_Anselmus_ interfuit) sub anathematis interminatione prohibentur Laici

Ecclesiarum investituras dare; Clerici a Laicis accipere, & accipientes

consecrari; Laicorumve hominum ob honores Ecclesiasticos homines fieri.

[Note 152: _Eadm. Flo. wig. ibid._]

-------------------------------------------------------------------------

_HENRICUS I._

[Marge: _Henricus succedit

Willel. Rufo._]

Guilielmo occiso, successionis dignitas ad Robertum pertinet, cum ex

jure hæreditario, tum ex pacto inter ipsum & Guilielmum, a XII Baronibus

utrinque conjuratis. _Henricus_ autem[153] frater minimus, quod in

Anglia natus esset, & a Patre jam tum Rege, potiorem se apud Anglos

novit, proclivesque eos in partes suas. Arctius tamen ut connecteret

fluctuantes, Guilielmum queritur sævis Legibus, tributis & exactionibus,

tanquam clava ferrea, contrivisse subditos: _Robertum_ utique

Hierosolymis jam quinquennio militantem, vivumne anne mortuum incertum

esse; hominem vero levem & præcipitem, semet denique virga aurea omnia

metientem, justitia, & mansuetudine regnaturum pollicetur. _Leges

insuper Edouardi Confessoris, omnium habitas desiderio, profligatis

asperis & quibuscunque examinatis restitutum._ Placuit conditio, & dum

Sceptri calet ambitu, jugisque mens esset ad pollicita perimplenda, Rex

eligitur consecratusque Westmonasterii, a Mauritio Londoniensi Episcopo

(Anselmo Archiepiscopo Cantuar. exulante) die dominica 2 Augusti An. Do.

1100, id est, intra triduum post excessionem fratris, solenni tunc

restipulatur jurejurando[154]: Bonas & sanctas omni populo Leges se

servaturum; & omnes oppressiones & iniquitates quæ sub fratre suo

emerserant in omni sua dominatione, tam in Ecclesiis quam in Secularibus

negotiis, prohibiturum & subversurum.

[Note 153: _Nubrig. lib. 1, c. 3._]

[Marge: _Jurejurandum Regis

ad Coronationem suam._]

[Note 154: _Eadm. in Hen. I, pag. 55._]

Edidit & jam illico[155] _Chartam libertatum Angliæ munitamque Sigillo

regio, per singulos Comitatus divulgatam iri imperavit_[156].

[Note 155: _Eadm. ibid._]

[Note 156: Il conserva les Fiefs, suivant l'art. 2 de cette

Charte, & c'étoit conserver dans le sein de ses Etats le germe

de la destruction de toute autre Loi que celle qui étoit

constitutive de la féodalité.]

[Marge: _Ignitegii lex

adempta._]

[Marge: _Injustitias tollit

& effoeminatos._]

An. 1100, 1 Hen. I. edicto per Angliam misso cum in Curia, tum in toto

regno restituit populo ignis atque candelarum usum[157], quem pater ejus

post horam vesperæ octavam, pulsante ad ignitegium campana prohibuerat;

injustitias a fratre & _Ranulpho_ institutas prohibuit, effoeminatos a

Curia pellit.

[Note 157: _Malm. lib. 5, pag. 156. Stowe in ann._]

[Marge: _Mensurandi virga

instituitur._]

Mensuras injustas prohibuit, fecitque novas ad brachii sui ipsius

longitudinem & inde ulnam appellavit. Eadem hodie _virga_ dicitur Angl.

_a Yard_; erat autem Rex proceri & magni corporis.

[Marge: _Rex posthabito

concilio Romano investituram

dat._]

Rex post Coronationem[158] dedit Episcopatum _Wintoniensem_ Willielmo

_Giffard_, & continuo de possessionibus cunctis ad Episcopatum

pertinentibus (contra Canones Romani Concilii anno præcedente sub

_Urbano_ editos) investivit eundem.

[Note 158: _Mat. Par. an. 1100, pag. 54._]

[Marge: _Ranulphus Dun.

Episc. in turrim

conjicitur._]

In communi Concilio gentis Anglorum[159] _Ranulphus Dunelmensis_

Episcopus, postulatus de tot & plurimis gravaminibus sub defuncto Rege

(cui nimium erat familiaris) populo illatis, de communi consilio gentis

Anglorum in Turrim conjicitur.

[Note 159: _Mat. Par. pag. 54. Fl. Wig. an. 1100. Malm.

lib. 5. pag. 156._]

[Marge: _Anselmus negat Regi

hominium & investituras._]

Anselmus etiam Cantuariæ Archiepiscopus revocatur. Rediens vero negat

Regi hominium facere & Archiepiscopatum de manu ejus accipere ob Canones

prædicti Concilii, quod Regem egit in maximas angustias. Nec enim minui

pateretur majestatis privilegia, nec tutum duceret hanc injuriam ab

Archiepiscopo illatam vindicare, ne Robertum Hierosolymis jam reversum

in Regem promoveret, Papa conspirante, Archiepiscopus. Dantur igitur

induciæ usque Pascha, & utrinque Romam mittuntur, qui Decreta

Pontificia, in pristinum regni usum transmutarent.

[Marge: _Synodus Lambethæ._]

[Marge: _Nuptiæ Regis

Henrici._]

An. Dn. 1101. In Synodo[160] Episcoporum Abbatum, Nobilium quorumcunque

ac religiosi ordinis virorum _Lambethæ_ habito, de nuptiis agitur inter

Henricum Regem & Matildem filiam Malcolmi Regis Scotiæ, & Margaretæ

Uxoris suæ, Sororis Edgari Ethelingi Saxonicorum Regum hæredis ultimi.

Cum autem Matildis Wintoniæ in Coenobio Monialium enutrita, velum ex

more Monialium gestasset aliquando; id in primis studiose quæritur,

annon & ipsa Monialis esset. Decernitur vero, eam Coenobium subiisse

castitatis solummodo tuendæ gratia; velumque non e voto, aut diuturno

habitu; at sub temporum intervallis, modo præcipiente, modo coercente

Catherina matertera sua illic Moniali induisse. Libera igitur totius

Concilii acclamatione de nunciatur, & Regi nubit.

[Note 160: _Eadm. pag. 56. & seq._]

An. Dn. 1101. Pascha veniente non reversi sunt[161] Roma nuntiis,

porriguntur ideo induciæ ad eorum reditum.

[Note 161: _Eadm. pag. 48._]

[Marge: _Populus fidem, Rex

justiciam spondet._]

[Marge: _Robertus Dux

Angliam invadit._]

An. Dn. 1101. Consilium[162] percrebuit sub Pentecostes festivitate

tristis fama Robertum Ducem Normanniæ reversum jam e terra sancta maximo

exercitu invasurum Angliam. _Henricus_ Rex Subditorum metuens

defectionem; totam regni nobilitatem, totam populi numerositatem, ad

fidei vocat sponsionem; & quod vicissim petebatur, ipse manu in manum

Anselmi porrecta justis & sanctis Legibus se totum regnum quoad viveret

in cunctis administraturum pollicetur, & Anselmo postea jura totius

christianitatis in Anglia exercendæ[163], se relicturum; atque decretis

& jussionibus Apostolicæ Sedis se perpetuo obediturum summopere

promittebat.

[Note 162: _Eadm. pag. 49. Mat. Par. an. 1101._]

[Note 163: _Eadm. pag. 49._]

[Marge: _Foedus Henrici R. &

Roberti Ducis._]

An. eodem sub Cal. Aug. _Robertus_ (pars major navalis militiæ quam

Henricus Rex ad impediendum ejus adventum miserat, ei defecit) ante Cal.

Aug. cum magno exercitu _Portesmutham_ applicuit[164]. Principes

utrinque fratrum non ferentes dissidium, colloquium inierunt, mutuum &

generale & concordiæ foedus tali pacto firmaverunt.

[Note 164: _Mat. Par. an. 1101, pag. 55._]

Quod Rex _Roberto_ annis singulis tria millia marcarum argenti daret ex

Anglia. Et qui eorum diutius viveret, hæres esset alterius, si absque

filio moreretur. Hoc a XII magnatibus utrinque est juratum.

[Marge: _Rex hominium

requirit ab Anselmo._]

Regressi nuncii literas[165] a _Paschali_ deferunt Regi prohibentes

investituras; unde Rex Commotus Anselmo[166] imperat, ut vel hominium

faciat, Abbatesque & Episcopos consecret, quos ipse investierat, more

Antecessorum suorum; vel e regno protinus decedat.

[Note 165: _Eadm. pag. 59._]

[Note 166: _Eadm. pag. 61._]

Consultior autem Proceres Regni _Wintoniam_ cogit, & _Anselmum_ una.

Decernunt Romam iterum mittendum esse: at majoris dignitatis Nuncios. Ex

parte Regis Giraldum Archiepiscopum Eboraci, Herebertum Theodfordensem,

Robertumque Cestrensem Episcopos. Ex Anselmi parte non notantur. Romam

venientes jussa apud Papam exponunt: Regi adimi avita privilegia,

succendi Regem dira Clero interminari gratiam obtestantur. Papa ne vel

hilum flexus & literis satagit demulcere Regem, illis Anselmum

consolatur, & firmata prius, confirmat denuo & dimittit nuncios.

[Marge: _Concilium

Londini._]

His reversis, & Sententia Papæ intellecta, Rex _Londini_ indicit

conventum Principum regni, Anselmoque huic accito, aut consuetudines

regni tandem præstare mandat, aut regnum abdicare. Anselmus provocat ad

Papæ literas. Respondetur ab Episcopis Romam missis Papam aliud literis,

aliud ore tradidisse: Regi sc. puris verbis per semetipsos mandasse ut

quamdiu in aliis vitam boni Principis ageret, de Ecclesiarum

investituris æquanimiter illum toleraret, nec eum ullo

excommunicationis vinculo necteret, si religiosas personas per dationem

virgæ pastoralis eis investiret. Hæc in Episcopali veritate coram toto

Concilio contestati sunt: Et cur hæc literis non inscripsit retulerunt

Causam; ne in aliorum notitiam Principum prolata, ipsi eam sibi

usurparent Romani Pontificis authoritate contempta. Dicta etiam eis hæc

fuisse, clam Nunciis Archiepiscopi.

Scinditur in contraria totum _Concilium_, sed nec his Anselmus

frangitur. Communionem, dantis Regis vel accipientis a Rege investituram

Clerici, se non subtracturum, ait; donec certior in his factus fuerit a

_Paschali_ Papa, sed interea neminem istiusmodi accipientem

consecraturum, nec volenti alteri veniam indulturum. Soluto Concilio Rex

Episcopos quosdam baculo pastorali atque annulo, investituræ Symbolis

donat.

Citius autem novæ a Papa deferuntur[167] literæ quibus Episcoporum

assertio strenue confirmatur. His autem non visis, sed ex nuncio

intellectis, Rex in Anselmum gravius excandescit. Procerum tamen

Consilio ipsum obtestatur, ut quod alii nequierant, profectus Romam,

Papam suæ causæ conciliaret benevolum.[A] Iter[168] iniit 5. Cal. Maii

1103, sed mandata regia frigidius exequenti Angliam[B] redeunti

interdicit Rex, & in fiscum rapit Archiepiscopatus emolumenta.

Intercessione autem sororis suæ Bleisensis Comitissæ, sed & una metuens

excommunicationis sententiam ab Anselmo Galliis agente, in semet

proferendam, colloquium cum Anselmo init in Castro Aquilæ, amicitiaque

redintegrata, investituras cum rebus Archiepiscopatus cedit; aliis Romæ

per Legatos terminatu reservatis. Legatorum indole sic decernit demum

Papa: Regem amplius non daturum investituras, sed Homagium ei

facientibus prælatis benedictionem non negandam, & excommunicatos sub

his jurgiis, concepta satisfactionis formula, restituendos.

[Marge A: _An. 1103._]

[Marge B: _An. 1104.

Anselmus Romam

proficiscitur._]

[Note 167: _Eadm. pag. 70._]

[Note 168: _Mat. Par. Flo. Wig. Eadm. pag. 76._]

An. 1104. Non facile potest[169] narrari miseria, quam sustinuit illo

tempore (sub Id. Jun.) terra Anglorum propter exactiones regias,

videtur; ad subjugationem Normanniæ quam sequenti anno aggressus est,

incipiendam; nam Flo. Wigor. sic rem disponit.

[Note 169: _Fl. Wig. ibid._]

[Marge: _Tributi exactio

gravissima._]

An. 1105. Subacta Parte _Normanniæ_[170] potiori, fiunt tributa ad

reliquam consequendam; adeoque sævit hæc exactio in ipsos pauperculos,

ut nonnulli qui non haberent quod darent, aut a suis domiculis pelli,

aut avulsis asportatisque hostiis domorum penitus diripiendos exponi,

aut ablata vili supellectile in summam penuriam redigi, aliisve modis

cruciari, perhibeantur.

[Note 170: _Eadm. pag. 83._]

[Marge: _Sacerdotes acrius

luunt conjugia sua._]

[Marge: _Papæ Responsum

Anselmo datum._]

Cum nuper in _Londoniensi_ Synodo[171] Sacerdotibus & Canonicis

prohiberetur uxores ducere, ductarumve frui consortio; creditaque Regi

esset poenæ in delinquentes irrogandæ ratio; graves ille exegit

redemptiones; quæ suo tamen minime respondebant desiderio. Singulorum

igitur culpam in universos transferens, de parochiali omni Ecclesiæ tam

innocentium quam nocentium Sacerdotum mulctam eradit pecuniariam.

Contumeliose interea rapiuntur multi, incarcerantur, cruciantur. Ducenti

fere (ut dicitur) Presbyteri albis induti & sacerdotalibus Stolis nudis

pedibus occurrunt Regi, unaque voce ejus sed frustra implorant

misericordiam. _Anselmus_ ab Episcopis invocatus, de his per literas cum

Rege agit, increpat & exorat emendationem. Interea Legati Roma redeunt

_Anselmo_ deferentes responsum Papæ scil. Rege investituras remittente,

excommunicatos absolvendos esse, & Homagia Regi permittenda.

[Note 171: _Eadm. pag. 83._]

[Marge: _Privilegia Anselmo

a Rege concessa._]

Lætus Rex _Anselmo_[172] sub assumptione _Beccum_ proficiscitur, &

penitus reconciliatus; Ecclesias Angliæ quas _Guilielmus_ junior sub

censu primus redegerat, ab eodem liberas Anselmo reddit, polliceturque

se de ipsis quamdiu essent sine pastore nihil unquam accepturum.

[Note 172: _Eadm. lib. 4, pag. 89._]

Quoad Sacerdotum mulctas, concessit, ut qui nihil dederant, nihil

darent; & qui dederant, tribus annis sua omnia in pace & quiete libera,

possiderent.

Cuncta quæ ab Archiepiscopatu exulante Anselmo, suo jussu accepta

fuerant, se redditurum cum in Angliam reversus esset, & dato vadimonio

est pollicitus, & pollicita quæque fide adimplevit.

A. D. 1100. Interea Rex Anselmo cedit terras Archiepiscopatus Cantuariæ,

cæteraque omnia quæ defunctus eripuerat Guilielmus junior, hoc adjiciens

privilegium.

[Marge: _Charta Regis

Anselmo data._]

_Charta Regis Henrici I. de immunitatibus in London Anselmo Archiepisc.

Cantuar. concessis[173]._

[Note 173: _Matt. Park. Ant. Brit. pag. 118._]

H. Rex Anglorum, Hugoni de Boclande & W. Baignardo, & omnibus Ministris

meis Londoniæ salutem. Volo & præcipio ut omnes Anselmi Archiepiscopi

homines quos in Londonia habet, & omnes ejus alii homines, euntes &

redeuntes in ea villa, ut ita sint quieti de omnibus consuetudinibus,

sicut unquam Lanfrancus Archiepiscopus suos melius habuit Patris mei

tempore, & videte ne eis ullam injuriam faciatis. Teste Hugone Comite de

Cestria apud Westmonasterium.

[Marge: _Concil.

Westmonaster._]

An. Dn. 1102, 3 Henr. I. post festum S.[174] Michaelis annuente &

præsente ipso Rege, habitum est _Concilium_ in Ecclesia S. Petri

_Westmonast._ Consedentibus Anselmo Cantuariensi, & Gerardo Eboracensi,

Archiepiscopis, cæterisque regni Episcopis & Abbatibus; nec non (ut

omnia firmiora haberentur ex utriusque ordinis concordia) Comitibus

etiam & Baronibus. Nulla quippe Synodus per plures annos elapsos

hactenus est admissa.

[Note 174: _Eadm. lib. 3, pag. 67, Malmes. de Pontif. lib.

1. Flo. Wig. in hoc an. Antiq. Eccl. Brit. p. in Anselm. Mat.

Par. ibid._]

1. Primo itaque ex authoritate sanctorum Patrum Simoniacæ Hæresis

Surrextio, in eodem Concilio dampnata est. In qua culpa inventi,

depositi sunt.

_Guilielmus Abbas de Pershore. Wigorn._

_Wimundus Abb. de Tavestock Devon._

_Aldwinus Abb. de Ramesey Hunting._

_Godricus Abb. de Peterburg. Northamp._ }

_Haimo Abb. de Cerne Dorset._ } Nondum

_Egelricus Abb. de Midletum. Dorsant. Wilt._ } consecrati.

Et ob alia delicta.

_Ricardus Abb. de Ely._

_Robertus Abb. de S. Edmund. Suff._

_Ille de Mickelney._

2. Statutum quoque est, ne Episcopi sæcularium placitorum officium

suscipiant; & ut non sic ut Laici, sed ut religiosas personas decet,

ordinatas vestes habeant; & ut semper & ubique honestas personas testes

habeant suæ conversationis.

Ut Archidiaconatus non dentur ad firmam.

Ut Archidiaconi sint Diaconi.

Ut nullus Archidiaconus, Presbyter, Diaconus, Presbyter Canonicus uxorem

ducat, vel ductam retineat. Subdiaconus vere quilibet qui Canonicus non

est, si post professionem castitatis uxorem duxerit, eadem regula

constringatur.

Ut Presbyter quamdiu illicitam conversationem mulieris habuerit, non sit

legalis, nec Missam celebret, nec si celebraverit, ejus Missa audiatur.

Ut nullus ad Subdiaconatum aut supra ordinetur sine professione

castitatis.

Ut filii Presbyterorum non sint hæredes Ecclesiarum patrum suorum.

Ne quilibet Clerici sint sæcularium Præpositi, nec Procuratores, nec

Judices sanguinis.

Ut Presbyteri non eant ad potationes, nec ad pinnas bibant.

Ut vestes Clericorum sint unius coloris, & calceamenta ordinata.

Ut Monachi vel Clerici qui ordinem suum abjecerunt, aut redeant, aut

excommunicentur.

Ut Clerici patentes coronas habeant.

Ut decimæ non nisi Ecclesiis dentur.

Ne Ecclesiæ aut Præbendæ emantur.

Ne novæ capellæ fiant sine consensu Episcopi.

Ne Ecclesia sacretur donec provideantur necessaria & Presbytero &

Ecclesiæ.

Ne Monachi poenitentiam cuivis injungant sine permissu Abbatis sui, &

quod Abbates eis licentiam de hoc dare non possunt, nisi de eis quorum

animarum curam gerunt.

Ne Monachi Compatres, vel Monachæ Commatres fiant.

Ne Monachi teneant villas ad firmam.

Ne Monachi Ecclesias nisi per Episcopos accipiant, neque sibi datas ita

expolient suis reditibus, ut Presbyteri ibi servientes in iis quæ sibi &

Ecclesiis necessaria sunt, penuriam patiantur.

Ut fides inter virum & mulierem occulte & sine testibus, de conjugio

data, si ab alterutro negata fuerit, irrita habeatur.

Ut criniti sic tondeantur ut pars aurium appareat, & oculi non tegantur.

Ne cognati usque ad septimam generationem ad conjugium non copulentur,

vel copulati simul permaneant; & si quis hujus incestus conscius fuerit,

non ostenderit, ejusdem criminis se participem esse cognoscat.

Ne corpora defunctorum extra Parochiam suam sepelienda portentur, ut

Presbyter Parochiæ perdat quod inde illi juste debetur.

Ne quis temeraria novitate, corporibus mortuorum, aut feretris, aut

aliis rebus, quod contigisse cognovimus, sine Episcopali authoritate,

reverentiam sanctitatis exhibeat.

Ne quis illud nefarium negotium, quo hactenus homines in Anglia

solebant, velut bruta animalia venundari, deinceps ullatenus facere

præsumat.

[175]Sodomiticum flagitium facientes, & eos in hoc voluntarie juvantes,

in hoc eodem Concilio, gravi anathemate damnati sunt, donec poenitentia

& confessione absolutionem mereantur. Qui vero hoc crimine publicatus

fuerit, statutum est siquidem fuerit persona religiosi ordinis, ut ad

nullum amplius gradum promoveatur, & si quem habet, ab illo deponatur.

Si autem Laicus, ut in toto regno Angliæ legali suæ conditionis

dignitate privetur. Et ne hujus criminis absolutionem iis qui se sub

regula vivere non noverunt, aliquis nisi Episcopus facere præsumat.

[Note 175: _Hoc in exemplari Antiq. Brit. non habetur._]

Statutum quoque est ut per totam Angliam in omnibus dominicis diebus,

excommunicatio præfata renovetur.

[Marge: _Languescit hæc

Synodus._]

Hæc Synodus (ut nonnullæ aliæ _Westmonasterii_ habitæ) _Londoniensis_

etiam vulgo dicebatur; & prima fuit quæ post longam reviviscit

desuetudinem: Sed ejus constitutiones statim spretæ sunt & posthabitæ;

cum ex discordia inter _Regem_ & _Anselmum_ Archiepiscopum circa

investituras Ecclesiarum, tum[176] quod totus Clerus Eboracensis uxores

dimittere aut castitatem profiteri strenue renuerunt. Adactus est etiam

Anselmus ipse excommunicationem quam Synodus statuit singulis diebus

dominicis in _Sodomitas_ renovandam, rationabili dispensatione

cohibere.[177] Criniti insuper comam nutriunt; & Abbates quidam qui hic

pro Simonia sunt depositi; per Simoniam suas iterum, vel novas Abbatias

consequuntur. Rex vero huic Concilio plurimum reddit vigorem anno regni

sui X ut ibidem videas.

[Note 176: _Epist. Ger. Ebor. Archiep. Antiq. Br. 119.

Eadmer. lib. 3 pag. 68._]

[Note 177: _Eadm. lib. 4, pag. 105._]

[Marge: _Discordia inter

Regem & Anselmum._]

An. 1103. Magna discordia facta est inter Regem Henricum & Anselmum

Archiepiscopum, eo quod Archiepiscopus nollet consentire quod Rex daret

investituras Ecclesiarum, neque communicare iis quibus Rex, quia Rex jam

dederat, &c. Unde Rex præcepit Girardo Eboracensi eos consecrare.

Post hæc Rex tenuit[178] curiam suam in Pascha _Wint._ & Anselmus a Rege

rogatus Romam petiit 5 Cal. Maii, &c.

[Note 178: _Mat. Par. an. 1102._]

[Marge: _Concil. Lond._]

Anno Domini 1106. habitum est _Londini Concilium_ ad Procerum atque

populi animos Regi contra Robertum Ducem Normanniæ novum molientem

bellum, confirmandos.

Magnates igitur edicto regio convocatos, _Rex_ sic alloquitur.

[Marge: _Oratio Regis ad

Concilium._]

Amici & fideles mei, indigenæ & naturales. Nostis ex veraci fama,

fratrem meum _Robertum_ ad Hierosolymorum regnum a Deo vocatum, & a

populo foeliciter electum fuisse.

Ipsum vero pertinacius hoc refutasse, & a Deo igitur merito refutandum.

Vir (ut etiam nostis) elatæ frontis, ferox, bellis atque spoliis

assuetus, pacis inimicus & impatiens, qui vos ludibrio habet &

contemptui; ignavos, desides, & helluones clamitans, conculcare gestiens

& desiderans. Ego humilis & pacificus, paci studeo, vestrisque vos in

antiquis libertatibus (prout sæpius jurejurando sum pollicitus)

confovebo. In consiliis vestris acquiescam, & secundum hæc, ex more

mansueti Principis gubernabo. Scribantur dicta, roborabo; & iteratis

omnia juramentis, sacrosanctius confirmabo. Omnia siquidem quæ Principum

omnium optimus Edouardus sanctus, Deo inspirante statuit, _ego statuo; &

inviolate impero observanda_[179].

[Note 179: On n'exécutoit donc pas encore ces Loix dans le

Royaume; celles de Guillaume les avoient donc anéanties. La

Charte par laquelle il avoit fait semblant de rétablir les Loix

d'Edouard fut si mal observée, dit Rapin de Thoiras en son

extrait du tom. 1 des Actes de Rimer, que _ce ne fut que cent

ans après qu'on en trouva une copie dans un des Monasteres où

on avoit mis plusieurs copies de cette Charte en dépôt_.]

Mihi igitur individue adhærentes injurias a fratre, id est, hoste meo &

totius regni Angliæ, illatas, unanimiter excipite, strenue propellite, &

ut bellicosos decet, cumulatius ulciscimini. Anglorum robore fretus &

virtute; Normannorum minas & jactantias flocci facio. Sic Rex in

Concilio: Et quæ inde subsecuta sunt dicat tot Mat. Parisius suis

verbis. Talibus igitur promissis, quæ tamen in fine _impudenter

violavit_, omnium corda sibi inclinavit, ut pro ipso contra quemlibet

usque ad capitis expositionem dimicarent.

[Marge: _Denarii nova

forma._]

An. 1106. 7 Hen. I. Rex instituit[180] denarium cum duplici cruce

lineari per totam ducta superficiem cudi; sic ut in pauperum beneficium,

interlineari spatio vel in obolos frangerentur, vel in quadrantes.

[Note 180: _Stowe in Edw. an. 1279._]

[Marge: _Dispensatio de

promovendis Presbyterorum

filiis ad sacra officia._]

An. 1107. Cum in Romana Ecclesia[181] institutum esset ut Presbyterorum

filii ad sacra officia non promoverentur; nunc decretali Paschalis

Epistola ad Anselmum Archiep. Cantuar. dat. 3 Cal. Junii. An. Dn. 1107.

id est, 7 Henr. I. quia in Anglorum regno tanta hujusmodi plenitudo est,

ut major pene & melior clericorum pars in hac specie

censeatur:--_Anselmo conceditur dispensandi facultas, pro necessitate

temporis & utilitate Ecclesiæ_; ita tamen ut imposterum constitutionis

Ecclesiasticæ præjudicium caveatur.

[Note 181: _Eadm. lib. 4, p. 91. Epist. Decr. Paschal._]

[Marge: _Dux Norman.

excæcatur._]

An. 1107. sub æstate,[182] Robertus Exdux Normannia nova in Regem

aggressurus elabitur custodia, sed deprensus in fuga, carceri mancipatur

arctiori, & fulgenti obstaculo oculorum luce clam privatur, salvis tamen

orbiculis eorundem.

[Note 182: _Mat. Par. in ann. Matt. West in ann._]

[Marge: _Concilium Londini

Palatinum._]