Sêo ôðer coniugatio ys ful êaðcnǣwe, forðan ðe ǣlc ðâra
worda, þe geendað on eo, and se ôðer hâd on es, ys þǣre ôðre
geðêodnysse. doceo ic lǣre, doces þû lǣrst, docet hê lǣrð;
et pluraliter docemus wê tǣcað, docetis gê tǣcað, docent hî
tǣcað. eodem modo tempore praeterito inperfecto docebam ic
tǣhte, docebas ðû tǣhtest, docebat hê tǣhte; et pluraliter
docebamus wê tǣhton, docebatis gê tǣhton, docebant hî
tǣhton. praeterito perfecto docui ic tǣhte, docuisti þû
tǣhtest, docuit hê tǣhte; et pluraliter docuimus wê tǣhton,
docuistis gê tǣhton, docuerunt uel docuere hî tǣhton.
praeterito plusquamperfecto docueram ic tǣhte gefyrn,
docueras þû tǣhtest, docuerat hê tǣhte; et pluraliter
docueramus wê tǣhton, docueratis gê tǣhton, docuerant hî
tǣhton. tempore futuro docebo ic tǣce gyt tô dæg oððe sume
dæg; docebis ðû tǣhst, docebit hê tǣhð; et pluraliter
docebimus wê tǣcað, docebitis gê tǣcað, docebunt hî tǣcað.
inperatiuo modo bebêodendlîcum gemete tempore praesenti on
andwerdre tîde ad secundam et tertiam personam tô ðâm ôðrum
hâde and tô ðâm ðriddan doce tǣc ðû, doceat tǣce hê; et
pluraliter doceamus tǣcon wê, docete tǣce gê, doceant tǣcon
hî. tempore futuro doceto tu tǣc ðû, doceto ille tǣce hê; et
pluraliter doceamus tǣce wê, docetote tǣce gê, docento tǣcon
hî. optatiuo modo utinam docerem êalâ gif ic tǣhte nû oððe
hwêne ǣr, utinam doceres êalâ gif ðû tǣhtest, utinam doceret
êalâ gif hê tǣhte; et pluraliter utinam doceremus êalâ gif
wê tǣhton, utinam doceretis êalâ gif gê tǣhton, utinam
docerent êalâ gif hî tǣhton. praeterito perfecto et
plusquamperfecto utinam docuissem êalâ gif ic tǣhte
fulfremedlîce oððe gefyrn, utinam docuisses êalâ gif ðû
tǣhtest, utinam docuisset êalâ gif hê tǣhte; et pluraliter
utinam docuissemus êalâ gif wê tǣhton, utinam docuissetis
êalâ gif gê tǣhton, utinam docuissent êalâ gif hî tǣhton.
tempore futuro utinam doceam êalâ gif ic tǣce gyt, utinam
doceas êalâ gif ðû tǣcst, utinam doceat êala gif hê tǣcð; et
pluraliter utinam doceamus êalâ gif we tǣcað gyt, utinam
doceatis êalâ gif gê tǣcað, utinam doceant êalâ gif hî
tǣcað. subiunctiuo modo underðêodendlîcum gemete cum doceam
þonne ic tǣce nû, cum doceas ðonne ðû tǣcst, cum doceat
þonne hê tǣcð; et pluraliter cum doceamus ðonne wê tǣcað,
cum doceatis þonne gê tǣcað, cum doceant þonne hî tǣcað.
praeterito inperfecto cum docerem þâ ðâ ic tǣhte lytle ǣr,
cum doceres þâ ðâ ðû tǣhtest, cum doceret ðâ ðâ hê tǣhte; et
pluraliter cum doceremus þâ ðâ wê tǣhton, cum doceretis þâ
ðâ gê tǣhton, cum docerent þâ ðâ hî tǣhton. praeterito
perfecto cum docuerim þâ ðâ ic tǣhte fulfremedlîce, cum
docueris ðâ ðâ ðû tǣhtest, cum docuerit þâ ðâ hê tǣhte; et
pluraliter cum docuerimus þâ ðâ wê tǣhton, cum docueritis þâ
ðâ gê tǣhton, cum docuerint þâ ðâ hî tǣhton. praeterito
plusquamperfecto cum docuissem þâ ðâ ic tǣhte gefyrn, cum
docuisses þâ ðâ ðû tǣhtest, cum docuisset þa ðâ hê tǣhte; et
pluraliter cum docuissemus þâ ðâ wê tǣhton gefyrn, cum
docuissetis þâ ðâ gê tǣhton, cum docuissent ðâ ðâ hî tǣhton.
tempore futuro cum docuero þonne ic tǣce gyt sume dæg, cum
docueris þonne ðû tǣcst, cum docuerit ðonne hê tǣcð; et
pluraliter cum docuerimus þonne wê tǣceað gyt, cum
docueritis þonne gê tǣceað, cum docuerint þonne hî tǣceað.
infinitiuo modo docere tǣcean; docere uolo ic wylle nû
tǣcean; docere uolebam ic wolde nû ǣr tǣcean; docere uolumus
wê wyllað tǣcan. praeterito perfecto et plusquamperfecto
docuisse tǣcan; uidi aliquando te docuisse pueros ic geseah
hwîlon ðê tǣcan ðâm cildum. futuro tempore doctum ire uel
docturum esse; uideo te doctum ire ic gesêo, þæt ðû gǣst
tǣcan; uideo te docturum esse ic gesêo, þæt ðû wylt tǣcan.
inpersonali modo docetur. þis gemet gǣð ofer ealle ðâ ôðre
ǣfre on ðâm ðriddan hâde and behôfað, þæt man ðǣr tô dô
subauditionem et personam, þæt ys, underhlystunge and hâd.
docetur, subaudis a me: ic tǣce. subaudis ys word: subaudio
ic underhlyste, subaudis ðû underhlyst, subaudit hê
underhlyst. praeterito inperfecto docebatur a te ðû tǣhtest
nû ǣr. praeterito perfecto doctum erat a nobis wê tǣhton and
swâ forð. infinitiuo modo doceri a me uolo ic wylle tǣcan;
doceri a nobis uolumus wê wyllað tǣcan. ac ðises gemetes nys
nân nêod. gerundia uel participalia uerba sunt haec:
docendi, docendo, docendum, doctum, doctu. tempus est
docendi tîma hyt ys tô tǣcenne, docendo loquor tǣcende ic
sprece, docendum est mihi mê ys tô tǣcenne, habes pueros ad
docendum hæfst ðû cild tô lǣrenne, uis doctum ire wylt ðû
gân tǣcan, doctu ueni fram lâre ic côm. þâs word magon tô
eallum hâdum and tô eallum tîdum and tô ǣgðrum getele and tô
ǣlcum cynne: multum ipse laborat docendo pueros swîðe hê
swincð tǣcende ðâm cildum, ipsa monialis uigilat docendo
puellas sêo mynecene wacað tǣcende ðâm mǣdencildum, legendo
docetur uir et legendo docetur mulier. and hî underfôð
praepositiones, þæt synd foresetnyssa, in and ad: in
conuertendo dominus captiuitatem sion, ad legendum et
cetera. eft, ðonne hî bêoð naman, ðonne nimað hî him gelîce
casus. amanda uirtus lufigendlîc miht, amandae uirtutis
lufigendlîcere mihte, in pascendis gregibus on læswigendum
êowdum, ad audiendam uocem tô gehŷrendlîcere stemne and fela
ôðre. duo participia ueniunt a uerbo actiuo twegen dǣlas, ðe
synd gecwedene dǣl nimende, cumað of ðâm dǣdlîcum worde,
praesentis temporis docens tǣcende, futuri temporis docturus
sum cras pueros ic wylle tǣcan tô merigen þâm cildum.
Ðus gâð ealle ðâ word, þe geendjað on eo on ðâm forman hâde
and on ðâm ôðrum hâde on langne es: habeo ic hæbbe, habes ðû
hæfst, habet hê hæfð. ðêos coniugatio macað hire praeteritum
perfectum on six wîsan.
I. Sêo forme praeteritum geendað on ui: fleo ic wêpe, fles
ðû wêpst, fleui ic wêop, fletum gewôpen. eallswâ defleo ic
bewêpe, defleui, defletum; neo ic spinne, neui, netum;
impleo ic gefylle; compleo ic fullfylle; suppleo ic fylle;
oleo ic wexe oððe ic stême, oleui, oletum oððe olui, olitum;
aboleo ic âdylegige, aboleui, aboletum oððe abolui,
abolitum. ðâ ôðre macjað praeteritum on eui and sopinum on
etum: deleo ic âdylegige, deleui ic âdylegode, deletum
âdilegod; of ðâm is gecweden letum dêað, þe âdylegað lîf.
II. Sêo ôðer praeteritum geendað on u.i: doceo ic tǣce,
docui; habeo ic hæbbe, habui ic hæfde, habitum gehæfd;
prohibeo ic forbêode, prohibui ic forbêad, prohibitum
forboden; exhibeo ic gearcige, exhibui, exhibitum; adhibeo
ic tô nime, adhibui, adhibitum; praebeo ic gearcige,
praebui, praebitum; taceo ic sûwige, tacui, tacitum;
conticeo ic samod sûwige, conticui, conticitum; moneo ic
mynegige, monui, monitum. sciendum est, quod neutra uerba
deficiunt in sopino is tô witenne, þæt ðâ word, ðe synd
neutra gehâtene, âteorjað on ðus gerâdum sopinum. caleo ic
wearmige, calui; nis ðǣr nân sopinum. eallswâ tepeo ic
wlacige, tepui; horreo ic onðracige, horrui; candeo ic
scîne, candui; studeo ic gecnyrdlǣce, studui; frondeo ic
grôwe, frondui; splendeo ic scîne, splendui; rubeo ic
rêadige, rubui; palleo ic blâcige, pallui; pareo ic
gehŷrsumige, parui; iaceo ic licge, iacui; caneo ic hârige,
canui; floreo ic blôwe, florui; uireo ic grôwe, uirui; areo
ic forsêarige, arui; calleo, id est, callidus fio ic bêo
pætig, callui; excelleo ic oferstîge, excellui (þis word byð
êac gecweden excello, excellis, þǣre ðriddan); stupeo ic
wafige, stupui; langueo ic âdlige, langui; uigeo ic
strangige oððe geðêo, uigui; rigeo ic stîfige, rigui; egeo
ic wædlige, egui; indigeo ic beþearf, indigui. careo ic
ðolige sumes ðinges, carui: on ðisum worde mæg bêon sopinum
caritum and participium cassus and futurum cariturus. timeo
ic ondrǣde, timui, næfð nǣnne sopinum nê metuo ic ondrǣde,
metui. teneo ic healde, tenui, hæfð sopinum tentum; censeo
ic dême oððe ic âsmêage, censui, censum; absorbeo ic
forswelge, absorbui, absorptum.
III. Sêo ðridde praeteritum geendað on si: suadeo ic tyhte,
suasi ic tyhte, suasum getyht; rideo ic hliche, risi, risum;
ardeo ic byrne, arsi, arsum; indulgeo ic forgyfe oððe
miltsige, indulsi, indulsum oððe indultum; algeo ic côlige,
alsi, alsum; mulgeo ic melce, mulsi, mulsum oððe mulctum;
fulgeo ic scîne, fulsi, fulsum; tergeo uel tergo ic wîpige,
tersi, tersum; turgeo ic tôswelle, tursi, tursum; urgeo ic
ðrafige, ursi (ursum is bera: hic ursus þes bera, hunc
ursum); torqueo ic wrîðe, torsi, tortum, ac ðâ ealdan cwǣdon
torsum; of ðâm gefêged distorqueo ic tôwrîðe, distorsi,
distortum; contorqueo ic samod þrâwe, contorsi, contortum;
extorqueo ic of âwringe extorsi, extortum; maneo ic wunige,
mansi, mansum; haereo ic tô geðêode oððe ic tô clifige,
haesi, haesum, and of ðâm gefêgede on ðâm ylcan andgyte
adhaereo, inhaereo; iubeo ic hâte, iussi ic hêt, iussum; et
similia.
IIII. Sêo fêorðe praeteritum geendað on xi: lugeo ic
hêofige, luxi, luctum; frigeo ic bêo ofcalen, frixi,
frictum; augeo ic geŷce, aucxi, auctum.
V. Sêo fîfte praeteritum âwent ðone eo on i: moueo ic
styrige, moui ic âstyrede, motum âstyred; uoueo ic behâte,
uoui, uotum; foueo ic beðige, foui, fotum; faueo ic
fultumige, faui, fautum (forðan ðe fatum byð of ðâm worde
for, faris); caueo ic warnige, caui, cautum (catum is ôðer
ðing); paueo ic forhtige, paui; conniueo ic wincige,
conniui; ferueo ic wealle, ferui; ac hî nabbað nǣnne
sopinum; cieo ic gelaðige, ciui, citum; uideo ic gesêo,
uidi, uisum; and of ðâm gefêgede praeuideo ic forescêawige,
praeuidi, praeuisum; inuideo ic andige, inuidi, inuisum;
sedeo ic sitte, sedi, sessum on twâm essum; and of ðâm
gefêgede possideo ic geâgnige, possedi, possessum; obsideo
ic ymbsitte, obsedi, obsessum; eallswâ insideo ic onsitte,
subsideo ic undersitte, resideo ic ûpp sitte oððe ic eft
sitte; strideo oððe strido ic cearcige oððe ic gristbitige,
stridi; respondeo ic andswarige, respondi, responsum;
prandeo ic gereordige, prandi, pransum.
VI. Sêo syxte praeteritum gǣð ðus: tondeo ic efesige oððe ic
scere scêp oððe hors, totondi, tonsum; mordeo ic bîte,
momordi, morsum; spondeo ic behâte oððe ic beweddige,
spopondi, sponsum (of ðâm cymð sponsus brŷdguma); pendeo ic
hangige, pependi, pensum. ac hî ne gâð nâ ðus, gyf hî bêoð
gefêgede: suspendo ic âhô, suspendi ic âhêngc, suspensum;
detondeo ic of âefesige, detondi; et cetera.
Sume word geendjað on eo on ðâm forman hâde, ac hî ne
geendjað on es on ðâm ôðrum hâde, forðan ðe hî gâð æfter
ðǣre forman coniugatione, nâ æfter ðǣre ôðre: meo ic fare,
meas ðû færst, meat hê færð; beo ic gegôdige sumne, beas;
creo ic gescyppe, creas; screo ic hrǣce oððe spǣte; laqueo
ic fô mid grine, laqueas; nauseo mê wlatað, nauseas; enucleo
ic âspyrige, enucleas; calceo uel calcio ic scôge mê,
calceas uel calcias. âne twâ word synd ðǣre fêorðan
geðêodnysse: eo ic gange, is ðû gǣst; queo ic mæg, quis ðû
miht.