Omnia nomina quibus latina utitur eloquentia, quinque
declinationibus inflectuntur ealle naman, ðǣra ðe lêdensprǣc
brîcð, bêoð gebîgede on fîf declinungum. sêo forme
declinatio, þæt is, sêo forme declinung, macað hire
genitiuum on ae: huius poetae þises sceopes. sêo ôðer
declinatio geendað hire genitiuum on langne i: huius
episcopi þises bisceopes. sêo ðridde declinatio âwent hire
genitiuum on scortne is: huius regis þises cyninges. sêo
fêorðe declinatio macað hire genitiuum on langne us: huius
exercitus þises heres. sêo fîfte declinatio gebîgð hire
genitiuum on e and i tôdǣledlîce: huius rei þises ðinges.
Wê fôð nû gewislîcor on ðâ forman declinunge. nominatiuo hic
citharista ðes hearpere, genitiuo huius citharistae þises
hearperes, datiuo huic citharistae þisum hearpere,
accussatiuo hunc citharistam þisne hearpere, uocatiuo o
citharista êalâ ðû hearpere, ablatiuo ab hoc citharista fram
ðisum hearpere; et pluraliter and menigfealdlîce nominatiuo
hi citharistae þâs hearperas, genitiuo horum citharistarum
ðissera hearpera, datiuo his citharistis ðisum hearperum,
accussatiuo hos citharistas þâs hearperas, uocatiuo o
citharistae êalâ gê hearperas, ablatiuo ab his citharistis
fram ðisum hearperum.
Nominatiuus ys nemnjendlîc: mid ðâm casu wê nemnað ealle
ðing, swylce ðû cweðe: hic homo equitat þes man rît.
genitiuus is gestrŷnendlîc oððe geâgnjendlîc: mid þâm casu
byð geswutelod ǣlces ðinges gestrêon oþþe ǣhta: huius
hominis filius þises mannes sunu uel huius hominis equus
oððe ðises mannes hors. datiuus ys forgyfendlîc: mid ðâm
casu byð geswutelod ǣlces ðinges gifu: huic homini do equum
ðisum men ic forgyfe hors; quid das mihi? hwæt gyfst ðû mê?
unum librum do tibi âne bôc ic ðê gife. accussatiuus ys
wrêgendlîc: mid ðâm casu byð geswutelod, hû men sprecað be
ǣlcum þinge: hunc hominem accuso ðysne man ic wrêge; hunc
hominem amo þysne man ic lufige; hanc rem apprehendi þis
ðing ic gelæhte. uocatiuus ys clypjendlîc oððe gecîgendlîc:
mid ðâm casu wê clypjað tô ǣlcum ðinge: o homo, ueni huc
êalâ ðû man, cum hider; o homo, loquere ad me êalâ ðû man,
sprec tô mê; o magister, doce me aliquid êalâ ðû lârêow,
tǣce mê sum ðing. ablatiuus ys ætbrêdendlîc: mid ðâm casu
byð geswutelod, swâ hwæt swâ wê ætbrêdað ôðrum oððe swâ hwæt
swâ wê underfôð æt ôðrum oððe hwanon wê farað: ab hoc homine
pecuniam accepi fram þisum men ic underfêng feoh; ab hoc
magistro audiui sapientiam fram ðisum lârêowe ic gehŷrde
wîsdôm; ab illa ciuitate equitaui fram ðǣre byrig ic râd; a
rege ueni fram cyninge ic côm. þâs syx casus befôd and
belûcað, swâ hwæt swâ men embe sprecað, gif ðǣr bêoð word tô
geîhte. ealswâ ðû miht hî gebîgean tô menigfealdum getele:
nominatiuo hi pueri discunt þâs cild leornjað; genitiuo
horum puerorum doctrina ðissera cildra lâr; datiuo his
pueris ministro þisum cildum ic ðênige; accussatiuo hos
pueros flagello ðâs cild ic swinge; uocatiuo o pueri,
cantate bene êalâ gê cild, singað well; ablatiuo ab his
pueris doctus sum fram ðisum cildum ic eom gelǣred; ab his
poetis audiui carmina fram ðisum sceopum ic gehŷrde lêoð.
Sêo forme declinatio hæfð tres terminationes, þæt synd ðrêo
geendunga: a and as and es. ðâ naman, þe geendjað on a, gif
hî gebyrjað tô wǣpmanna þênunge, þonne synd hî masculini
generis: hic poeta þes sceop, huius poetae þises sceopes;
hic scriba ðes bôcere; leuita diacon; sophista ûðwita; nauta
rêðra; pirata wîcing oððe scegðman; trapezeta mynetere;
proreta ancerman; et cetera. ðâ ôðre naman, ðe of wordum
cumað, synd communis generis: hic et haec agricola sê ðe
æcer begǣð; hic et haec aduena þes and ðêos ælðêodige;
conuiua gebêor; collega gefêra; homicida manslaga; parricida
mǣgslaga; et cetera. þâ ôðre ealle, þe on a geendjað þissere
declinunge, synd feminini generis: haec regina ðêos cwên,
huius reginae þissere cwêne, huic reginae þissere cwêne,
hanc reginam þâs cwêne, o regina êalâ ðû cwên, ab hac regina
fram ðissere cwêne; et pluraliter hae reginae, harum
reginarum, his reginis, has reginas, o reginae, ab his
reginis. ealswâ gâð ðâs: haec terra þêos eorðe; erba gærs;
aqua wæter; pluuia rên; arena sandceosol; uia weg; semita
pað; silua wudu; luna môna; stella steorra; ianua geat;
petra stân; unda ŷð; pagina tramet; littera stæf; ancilla
wyln; gallina henn; auca gôs; aneta ened; columba culfre;
ciconia storc; uacca cû; scroffa sugu; uita lîf; olla
crocca; fuscinula âwul; andena brandîsen and ealle naman
lêdensprǣce, ðe on a geendjað: ealle hî syndon feminini
generis. âgene naman, gif hî tô wǣpmannum gebyrjað, hî bêoð
þonne masculini generis: hic silla, hic seneca, hic beda.
gif hî tô wîfmannum gebyrjað, hî bêoð ðonne feminini
generis. ne bið nân neutri generis on ðǣre forman
declinunge.
On as geendjað âgene naman: hic aeneas, huius aeneae, huic
aeneae, hunc aeneam, o aenea, ab hoc aenea. nis ðǣr nâ
menigfeald getel, forðan ðe hit is âgen nama. ealswâ gǣð hic
andreas apostolus, hic thomas, hic matthias, hic barnabas;
et cetera.
On es geendjað grêciscra manna naman: hic anchises, huius
anchisae, huic anchisae, hunc anchisam, o anchises, ab hoc
anchisa. nis nâ menigfeald getel on âgenum namum.
Sume naman þissere declinunge macjað heora menigfealdan
datiuum and ablatiuum on bus. ðâ naman cumað of ðâm
masculinum, þe nabbað nânne neutrum: haec anima þêos sâwul,
his animabus ðisum sâwlum et ab his animabus; filia dohtor,
filiabus; equa myre, equabus; asina assa, asinabus; et
cetera, for ðâm gesceâde, þæt hî nǣron gelîce þâm
masculinum, þe hî of cumað.
Secunda declinatio habet terminationes sex: er, ir, ur, us,
eus, um; sêo ôðer declinatio hæfð syx geendunga, þâ þe wê nû
namedon. þâ naman, þe on er geendjað þissere declinunge,
synd masculini generis, bêon hî âgene naman, bêon hî elles
gemǣnelîce, swâswâ is faber smið. nominatiuo hic faber ðes
smið, genitiuo huius fabri þises smiþes, datiuo huic fabro
þisum smiðe, accussatiuo hunc fabrum þysne smið, uocatiuo o
faber êalâ ðû smiþ, ablatiuo ab hoc fabro fram ðisum smiðe;
et pluraliter nominatiuo hi fabri þâs smiðas, genitiuo horum
fabrorum þissera smiða, datiuo his fabris þisum smiðum,
accusatiuo hos fabros þâs smiðas, uocatiuo o fabri êalâ gê
smiþas, ablatiuo ab his fabris fram ðisum smiðum. ealswâ gâð
þâs ôðre: fiber befor, ager æcer, liber bôc, culter culter,
aper bâr, coluber snaca, cancer crabba, auster sûðdǣl,
oleaster êlebêam, apiaster merce, alexander âgen nama, sacer
hâlig, niger sweart, ater blac, teter blac, dexter and
dextera swîðra, sinister and sinistra wynstra.
Þâs macjað heora genitiuum on ôðre wîsan: hic puer ðis cild,
huius pueri þises cildes; socer swêor; gener âðum; miser
earming; adulter forligr; lucifer lêohtberend; signifer
tâcnberend; frugifer wæstmbǣre; belliger wîgbora; clauiger
cǣgbora; corniger hornbǣre; armiger wǣpnbora; graniger
cornbǣre; et similia.
On ir geendjað masculini generis hic uir þes wer, huius uiri
þises weres et cetera; hic leuir tâcor; semiuir healfmann;
duumuir twegra ceorla ealdor; triumuir þrêora ceorla ealdor;
quinqueuir fîf ceorla ealdor; septemuir seofon ceorla
ealdor; decemuir tŷn manna ealdor; centumuir hundtêontigra
manna ealdor. on ðissere geendunge ys ân nama neutrum: hoc
ir ðis handbred indeclinabile ungebîgendlîc.
On ðǣre geendunge ur ys ân nama masculini generis: hic satur
þes fulla man, huius saturi. of ðâm byð femininum haec
satura.
Þâ naman, þe on us geendjað, synd masculini generis: hic
campus þes feld, huius campi þises feldes et cetera; ortus
orceard oððe wyrtûn; nidus nest; fundus wurðig; ludus plega;
lucus holt; fumus smîc; uterus wîfes innoð; uentus wind;
cetus hwæl; taurus fearr; ircus bucca; porcus swŷn; uitulus
cealf; ceruus heort; hinnulus hindcealf; haedus ticcen;
agnus lamb; equus hors; pullus fola oððe brid; camelus
olfend; mulus mûl; asinus uel asina assa; chorus chor;
populus folc and eft populus byrc; infernus hell; miluus
glida; gallus cocc; coruus hremn.
Of ðisum synd neutri generis: hoc pelagus þêos wîdsǣ, huius
pelagi; hoc uulgus þis ceorlfolc uel hic uulgus; hoc uirus
þis wyrms indeclinabile; hoc pus ðêos forrotednyss
indeclinabile.
Þâ ôðre naman þissere geendunge synd adiectiua, þæt synd
tôgeîcendlîce, and macjað masculinum on us and femininum on
a and neutrum on um: hic bonus homo ðes gôda man, haec bona
mulier þis gôde wîf, hoc bonum uerbum þis gôde word. ealswâ
gâð þâs: malus yfel, iustus rihtwîs, iniustus unrihtwîs,
magnus mycel, paruus lytel, longus lang, modicus gehwǣde,
sanctus hâlig, almus hâlig, clarus beorht, egregius æðele,
doctus gelǣred et omnia istius modi and ealle þus gerâde.
êac swylce âgene naman: martinus, benedictus, augustinus et
cetera. ealle ôðre naman þissere geendunge synd feminini
generis: haec tirus ânre burge nama; haec ciprus ôðer burh.
Trêowa naman: haec cedrus ðes cederbêam; fagus bôctrêow;
fraxinus æsc; pirus pyrige; et cetera.
Syndon êac sume naman, þe synd ǣgðer gê ðissere declinunge
gê ðǣre fêorðan: haec quercus þêos âc; laurus laurbêam;
pinus pîntrêow; ficus fîctrêow; haec domus þis hûs; colus
distæf.
Gyt âne fêawa naman þissere declinunge synd feminini
generis: haec abyssus þêos niwelnys, huius abyssi, huic
abysso, hanc abyssum, o abysse, ab hac abysso; et pluraliter
hae abyssi, harum abyssorum, his abyssis, has abyssos, o
abyssi, ab his abyssis. ealswâ gǣð haec sinodus þis witena
gemôt, huius sinodi; humus molde; heremus wêsten; herebus
hell; aluus innoð; fusus spinl.
Þâ naman, þe geendjað on eus, synd âgene naman and grêcisce
ealle mǣst: hic titheus, huius tithei; pentheus, penthei;
matheus se godspellere, mathei, uocatiuo o mathee et cetera.
Þâ naman, þe geendjað on um, synd neutri generis: hoc
templum ðis templ; hoc uerbum þis word, huius uerbi þises
wordes, huic uerbo þisum worde, hoc uerbum ðis word, o
uerbum êalâ ðû word, ab hoc uerbo fram þisum worde; et
pluraliter haec uerba þâs word, horum uerborum þissera
worda, his uerbis ðisum wordum, haec uerba þâs word, o uerba
êalâ gê word, ab his uerbis fram ðisum wordum. ealswâ gâð
ðâs naman: hoc fundamentum þes grundweal, tectum hrôf, ouum
ǣg, pomum æppel, regnum rîce, telum flâ, bellum gefeoht,
biuium twegra wega gelǣte, triuium þrêora wega gelǣtu,
competum fela gelǣtu, tugurium hulc, scabellum scamel,
ostium duru, signum tâcn, scutum scyld, candelabrum
candelstæf, indicatorium æstel, triticum hwǣte, ordeum bere,
granum corn, uinum wîn, oleum êle, aurum gold, argentum
seolfor, auricalcum goldmæstlingc, stagnum tin, plumbum
lêad, ferrum îsen, lignum âhêawen trêow, otium ǣmethwîl,
spatium fæc, interuallum lytel hwîl et cetera.
Is êac tô witenne, þæt ðêos declinatio ne macað nâ hire
uocatiuum on eallum namum on âne wîsan. ðâ naman, þe
geendjað on er oððe on ir oððe on um, þâ macjað heora
uocatiuum, swâswâ heora nominatiuus byð: o puer êalâ ðû
cild; o uir êalâ ðû wer; o caelum êalâ ðû heofen. âgene
naman, þe geendjað on ius, wurpað aweg þæt stæfgefêg us and
macjað heora uocatiuum on langne i: uirgilius, o uirgili;
laurentius, o laurenti; dionisius, o dionisi; mauricius, o
maurici. gemǣnelîce naman macjað heora uocatiuum on scortne
e: socius gefêra, o socie; egregius æðele, o egregie; magnus
mycel, o magne. filius sunu macað on twâ wîsan: o fili and o
filie. êac hwîlon byð geset nominatiuus for uocatiuum,
swâswâ lucanus cwæð: degener o populus êalâ ðû âbroðene
folc. uirgilius cwæð: o fluuius êalâ ðû flôd for fluuie. þus
byð êac on mâ stôwum.