Tertia declinatio habet terminationes septuaginta octo. sêo
ðridde declinatio ys mâre, þonne ealle ðâ ôðre, and hêo hæfð
eahta and hundseofontig geendunga oððe mâ.
I. Sêo forme geendung is on scortne a . on ðǣre geendjað
grêcisce naman and neutri generis: nominatiuo hoc poema ðes
lêoðcræft, genitiuo huius poematis ðises lêoðcræftes, datiuo
huic poemati ðisum lêoðcræfte, accusatiuo hoc poema þisne
lêoðcræft, uocatiuo o poema êalâ ðû lêoðcræft, ablatiuo ab
hoc poemate fram ðisum lêoðcræfte; et pluraliter nominatiuo
haec poemata ðâs lêoðcræftas, genitiuo horum poematum
ðissera lêoðcræfta, datiuo his poematibus ðisum lêoðcræftum,
accusatiuo haec poemata ðâs lêodcræftas, uocatiuo o poemata
êalâ gê lêoðcræftas, ablatiuo ab his poematibus fram ðisum
lêoðcræftum. ealswâ gâð ðâs naman: hoc cauma swôloð, thema
antimber, scema hiw, onoma nama, malagma cliða, agalma
anlîcness, aenigma rǣdels, plasma gesceaft, baptisma
fulluht, dogma lâr, scisma geflit et his similia and þisum
gelîce.
II. Sêo ôðer geendung is on scortne e, and ðâ naman, þe on
ðǣre geendjað, synd ealle neutri generis: hoc sedile þes
hlêda, huius sedilis, huic sedili, hoc sedile, o sedile, ab
hoc sedili; et pluraliter haec sedilia, horum sedilium, his
sedilibus et cetera. ealswâ gâð ðâs: hoc monile þes myne,
cubile denn, ouile êowd, praesaepe binn, mare sǣ. and ealle
hî geendjaþ ablatiuum on i, bûton gausape bêodclâð, ab hoc
gausape, and rete nett, ab hoc rete.
III. Sêo ðridde geendung ys on scortne o. on ðǣre geendjað
manega naman: âgene naman werlîces cynnes: hic cato, huius
catonis; hic milo et cetera. appellatiua synd gemǣnelîce:
hic sermo þêos sprǣc, huius sermonis. ealswâ hic cudo þes
smið, huius cudonis; spado, id est, eunuchus, þæt is,
belisnod; tiro geong cempa, praedo rêafere, pauo pâwa, mucro
swurd oððe ord, umbo randbêah, fullo spornere, carbo coll;
buffo id est, rubeta tâdje; quaternio cine oððe fêower manna
ealdor, quaternionis; centurio hundredes ealdor, decurio
gemôtman, mulio mûlhyrde, agaso horshyrde, histrio tumbere
oððe gligman, glabrio calu oððe hnot, stellio slâwyrm,
gurgulio ymel oððe ðrotbolla; et cetera. þâs ôðre synd
feminini generis: haec oratio ðis gebed, huius orationis;
actio dǣd, lectio rǣding, iussio hǣs, uisio gesihð, suasio
tihting, ratio gesceâd, titio brand; et cetera. communis
generis: hic et haec latro ðes and ðêos sceaða, huius
latronis; ambo begen: ambo loquuntur begen hî sprecað,
amborum loquutio heora begra sprǣc, ambobus respondeo him
bâm ic andswarige, ambos laudo hî begen ic herige (nis hêr
nân uocatiuus), ab ambobus accepi pecuniam fram him bâm ic
underfêng feoh. generis feminini ys ðǣre forman declinunge:
ambae feminae bûtû ðâ wîf, ambarum feminarum begra ðâra
wîfa, ambabus feminis bâm ðâm wîfum, ambas feminas bûtû ðâ
wîf, ab ambabus feminis fram bâm ðâm wîfum. generis neutri:
ambo uerba bûtû þâ word, amborum uerborum et cetera. ealswâ
gâð duo twegen and duae twâ. fîf naman synd masculini
generis, þe macjað femininum on a: hic draco þes draca
(huius draconis), haec dracaena hêo; leo, leaena oððe lea;
leno forspennend, lena forspennystre; strabo sceolêgede,
straba hêo; caupo tæppere, caupona tæppestre. and ealle ðâs
naman habbað langne o on eallum casum and macjað heora
ablatiuum on scortne e: ab hoc catone, ab hoc caupone. þâs
ôðre habbað scortne i for ðâm langan o on eallum casum: hic
et haec homo, huius hominis; ǣgðer is man gê wer gê wîf.
nemo nân man ys êac communis generis, neminis nânes mannes,
nemini, neminem (nis ðâr nân uocatiuus), a nemine: nis hêr
nâ menigfeald getel. ðâs ôðre synd feminini generis: haec
uirgo ðis mǣden, huius uirginis; fuligo sôt, caligo dimnyss
oððe mist, imago anlîcnyss, origo ordfruma, aerugo rust oððe
ôm, dulcedo swêtnys, raucedo hâsnys, alcedo mǣw, irundo
swalowe, arundo hrêod, grando hagol, testudo snægel oððe
randbêah. sume of ðisum syndon masculini generis: hic cardo
þêos heorr, huius cardinis; ordo endebyrdnyss, ordinis;
turbo ðôden; et similia.
IIII. On langne o geendjað grêcisce naman feminini generis
and synd âgene naman: haec dido ânes wîfes nama, huius
didonis; haec iuno, huius iunonis; haec io, huius ionis; et
cetera.
V. In al correptam. on scortne al ys ân nama masculini
generis: hic sal þis sealt, huius salis, and propria nomina,
þæt synd âgene naman: hic hannibal âgen nama; ealswâ hic
hastrubal. þâ ôðre synd neutri generis: hoc tribunal þis
dômsetl, huius tribunalis; calcar spura, uectigal gafol,
ceruical pyle, animal nŷten et similia. and ðâs neutri
generis habbað langne a on eallum casum and macjað ablatiuum
on langne i: ab hoc tribunali; et cetera.
VI. In el correptam. on scortne el geendjað neutri generis
hoc mel þis hunig, huius mellis (ablatiuum on e: ab hoc
melle); hoc fel þes gealla, huius fellis et cetera.
VII. In el productam. on langne el synd âgene naman
masculini: hic daniel, huius danielis; michael, gabriel,
raphael. ðâs habbað langne e on eallum casum and hî geendjað
heora ablatiuum on scortne e, swâswâ ealle mǣst þissere
declinunge.
VIII. In il correptam. on scortne il geendjað hic pugil ðes
bêatere; hic mugil þes mêcefisc, huius mugilis. generis
communis hic et haec uigil ðes and þêos wacole, huius
uigilis, ab hoc et ab hac uigile uel uigili, horum et harum
uigilum et cetera. ân nama is ðissere geendunge neutri
generis: nihil nâht indeclinabile, þæt is, undeclinigendlîc.
hit mæg bêon êac aduerbium, swâswâ multum mycel et paruum
and lytel.
VIIII. In ol productam. on langne ol geendað ân nama
masculini generis: hic sol þêos sunne, huius solis.
X. In ul correptam. on scortne ul geendað hic consul ðes
dêma, huius consulis; twegen communis generis: hic et haec
praesul þes and ðêos wealdend; wê cweðað swâ ðêah synderlîce
praesul bisceop, praesulis bisceopes; hic et haec exul ðes
and ðêos ûtlaga oððe ûtlendisc, huius exulis, ab hoc et ab
hac exule.
XI. In an productam. on ðâm langan an geendjað twegen
grêcisce naman masculini generis: hic titan þêos sunne,
huius titanis; hic paean þis lof, huius paeanis. on ðisum
namum byð se a lang on eallum casum.
XII. In en correptam. on scortne en geendjað manega naman.
sume syndon masculini generis: hic pecten ðes camb, huius
pectinis; hic flamen þes bisceop and hoc flamen wind; hic
cornicen þes hornblâwere, huius cornicinis; tubicen bŷmere,
liticen trûð, fidicen fiðelere, tibicen pîpere oððe
hwistlere. sume ðâs macjað femininum on a: haec fidicina,
haec tibicina. ealle ðâ ôðre synd neutri generis: hoc nomen
þes nama, huius nominis, huic nomini, hoc nomen, o nomen, ab
hoc nomine; et pluraliter haec nomina, horum nominum, his
nominibus et cetera. ealswâ gâð hoc carmen þis lêoð, crimen
leahter, examen swearm oððe dôm, limen oferslege oððe
þerexwold, semen sǣd, gluten lîm et cetera; solamen frôfer,
foramen ðyrl, regimen reccendôm, tegimen oððe tegmen wǣfels,
specimen hiw, acumen êagena scearpnys oððe îsenes, flumen
flôd, lumen lêoht, munimen ymbtrymming oððe fæstnys, molimen
orþanc oððe syrwung et cetera.
XIII. In en productam. on langne en geendjað fêawa naman
masculini generis: hic rien oððe ren þes lundlaga, huius
renis; hic splen þêos milte, huius splenis, and âgene
grêcisce naman: hic damen et cetera.
XIIII. In in productam. on langne in geendjað âgene naman
grêcisce: hic arin, huius arinis; haec trachin, huius
trachinis; ân appellatiuum: hic delfin þis mereswŷn, huius
delfinis; man cweð êac hic delfinus, huius delfini et
cetera.
XV. In on productam. on langne on befeallað þâs grêcisce
naman: hic dracon þes draca; hic leon þêos lêo. ac wê
forlǣtað þone n on lêdensprǣce and cweðað leo and draco.
generis feminini: haec sidon ân burh, huius sidonis et
cetera.
XVI. In ar correptam. on scortne ar befeallað þâs naman: hic
caesar þes câsere, huius caesaris, and âgene naman: hic
bostar, hic aspar. þâ ôðre synd ealle neutri generis: hoc
nectar þêos werodnys, huius nectaris; hoc iubar þes lêoma,
huius iubaris; hoc instar þêos gelîcnys indeclinabile
undeclinjendlîc. þâ ôðre habbað langne a on eallum casum:
hoc calcar þes spura, huius calcaris; lupanar myltestrena
hûs. ðâs and ðyllîce macjað heora ablatiuum on i: ab hoc
calcari et cetera.
XVII. In ar productam. on langne ar geendjað þâs naman: hic
lar ðis fŷr on ânfealdum getele, and hit getâcnað hûs on
menigfealdum getele: hi lares ðâs hûs. þanon ys gecweden
lardum spic, forðan ðe hit on hûsum hangað lange. hic nar ân
êa; naris byð nosu. commune trium generum: hic et haec et
hoc par gemaca, huius paris; ealswâ inpar ungemaca; dispar
ungelîc; compar gelîc gemaca; separ âsyndrod gemaca. and
ealle ðâs habbað scortne a on gebîgedum casum, bûton lar. ân
neutri generis: hoc far (huius farris) grǣg hwǣte; et
cetera.
XVIII. In er correptam. on scortne er geendjað fela naman
generis masculini: hic imber þes scûr, huius imbris;
september hærfestmônoð; october ôðer mônoð þâron fæst;
nouember: sê mônað ongynð on ealra hâlgena mæssedæg;
december: sê mônoð onginð ânum dæge æfter andrêasmæssan. and
hî macjað ablatiuum on i. hic uesper þes ǣfensteorra (hoc
uesperum oððe uespere byð ǣfen); hic pater þes fæder, frater
brôðor, uter bytt, uenter wamb, asser ræsn, anser gandra,
passer spearwa, accipiter hafuc, agger beorh, carcer
cweartern, sequester sêma (of ðâm byð femininum sequestra).
generis feminini: haec mater þêos môdor, haec mulier ðis
wîf, haec linter þes bât. generis neutri: hoc tuber ðes
swam, uber titt, papauer papig, piper piper, hoc iter ðis
sîðfæt (huius itineris), spinther dalc. ðâ ôðre synd
adiectiua, þæt sind tôgeîcendlîce, and macjað masculinum on
er and femininum on is and neutrum on e: hic saluber ðes
hâlwenda, haec salubris þêos hâlwende, hoc salubre þis
hâlwende; huius salubris. ealswâ gâð ðâs: alacer glæd oððe
hræd; acer scearp, acre ingenium scearp andgyt; uolucer
flêogende, celer swift, celeber mǣre, mediocer medeme et
cetera. ealle ðâs macjað heora ablatiuum on i: ab hoc et ab
hac et ab hoc salubri et cetera. ealswâ gâð ðâs
denominatiua: hic equester exercitus þes rîdenda here, haec
equestris turba þêos rîdende meniu, hoc equestre uulgus þis
rîdende ceorlfolc. ealswâ gâð þâs naman: pedester,
pedestris, pedestre gangende; siluester wudulîc, campester
feldlîc, paluster fenlîc et cetera. þâ ôðre naman, þe ðus ne
gâð, synd communia duum generum, þæt is, gemǣnelîce twegra
cynna: hic et haec pauper ðes and þêos ðearfa, huius
pauperis; degener wel boren and yfele geðogen, uber
genihtsum (of ðâm byð ubertas genihtsumnys).
XVIIII. In er productam. on langne er geendað ân nama
masculini generis: hic aer þêos lyft, huius aeris, and ân
neutri generis: hoc uer þis lengcten, huius ueris þises
lengctenes.
XX. In ir correptam. on scortne ir befylð ân âgen nama
neutri generis: hoc gadir ân burh, huius gadiris.
XXI. In or correptam. on scortne or geendjað ealle
comparatiua nomina, þæt synd wiðmetendlîce naman, þâ
getâcnjaþ beteran oððe mâran. positiuus gradus ys se forma
stæpe on þǣre getâcnunge: hic iustus ðes rihtwîsa, haec
iusta þêos rihtwîse. þonne bið of ðâm comparatiuus hic et
haec iustior ðes and ðêos rihtwîsra. neutrum positiuum hoc
iustum. of ðâm byð comparatiuus hoc iustius ðis rihtwîsre.
cweð ðonne tôgædere, gif ðû wylle, hic et haec iustior et
hoc iustius, huius iustioris, huic iustiori, hunc et hanc
iustiorem et hoc iustius, o iustior et o iustius, ab hoc et
ab hac et ab hoc iustiore uel iustiori; et pluraliter hi et
hae iustiores et haec iustiora, horum et harum et horum
iustiorum, his iustioribus; et cetera. of ðisum cumað
superlatiua, þæt synd oferstîgendlîce: hic iustissimus þes
rihtwîsosta, haec iustissima ðêos rihtwîsoste, hoc
iustissimum þis rihtwîsoste. ealswâ gâð hic et haec sanctior
et hoc sanctius hâligra, clarior and clarius beorhtra,
sapientior and sapientius wîsra, felicior and felicius
gesǣligra and ungerîme ôðre. ân nama is þisum gelîc on
geendunge and nâ on andgyte: hic senior þes ealda mann oððe
ealdor, huius senioris. þâ ôðre synd ealle mǣst masculini
generis: hic doctor þes lârêow, hic salinator þes sealtere
et omnia incorporalia, þæt synd unlîchamlîce: hic furor ðêos
hâtheortnyss, horror ôga, labor geswinc, sudor swât, pallor
blâcung, pudor sceamu, decor wlite, calor hǣte, feruor wylm,
rubor rêadnys oððe sceamu, algor cŷle. and ealle þâs and
ôðre þyllîce habbað langne o on gebîgedum casum. ðrŷ hêr
synd feminini generis: haec uxor wîf, þe hæfð ceorl, huius
uxoris; soror swuster, arbor trêow. on ðissere geendunge
synd fêower naman neutri generis: hoc marmor þes marmstân,
aequor sǣ, cor heorte (cordis), ador melu oððe offrung
indeclinabile. sume synd communis generis: hic et haec memor
þes and ðêos gemyndige; inmemor ungemyndig and ôðre gefêgede
naman: hic et haec indecor þes and þêos unwlitige, dedecor
huxlîc, discolor ungebleoh, concolor ânes blêos, bicorpor
twŷhêafdede oððe sê ðe hæfð twegen lîchaman, tricorpor sê ðe
hæfð þrŷ. sume synd âgene naman: hic hector, hic nestor et
cetera. and ealle ðâs naman fram arbor habbað scortne o on
gebîgedum casum. sume of ðisum macjað femininum on trix: hic
doctor þes lârêow, haec doctrix: huius doctoris, huius
doctricis; hic uictor rex ðes sigefæsta cyningc, haec
uictrix regina þêos sigefæste cwên; hic lector ðes rǣdere,
haec lectrix þêos rǣdestre; hic cantor þes sangere, haec
cantrix ðêos sangestre. auctor ealdor ys communis generis,
þonne hê getâcnað ealdordôm: eft, ðonne hê cymð of ðâm worde
augeo ic geîce and hê getâcnað geêacnunge, þonne macað hê
hic auctor þes îcend et haec auctrix and ðêos îcestre. ealle
ðâs naman habbað langne o and langne i on ðâm fîf gebîgedum
casum.
XXII. In ur correptam. on scortne ur befeallað þâs naman:
hic turtur ðêos turtle, huius turturis; hic uultur ânes
cynnes fugel, hic furfur þâs grytta. ân ðissera is communis
generis: hic et haec augur þes and ðêos wiglere. þâ ôðre
synd ealle neutri generis: hoc guttur þêos ðrotu, huius
gutturis; sulfur swefl, fulgur lîget, murmur cêorung (and
murmuratio). ealle ðâs habbað scortne u on genitiuo and on
eallum gebîgedum casum. þâs ôðre âwendað þone scortan u on
scortne o: hoc robur þes bêam oððe strengð (of þâm ys
gecweden robustus strang oððe ellenrôf), huius roboris; hoc
ebur þis ylpenbân, huius eboris; femur þêoh, huius femoris
(ys swâ ðêah eft gecweden femen, feminis); iecur lifer,
iecoris uel iecinoris.
XXIII. In ur productam. on langne ur geendað ân nama
communis generis: hic et haec fur þes and ðêos þêof, huius
furis getogenum u.
XXIIII. In as correptam. on scortne as geendjað grêcisce
naman, ac wê ne grêtað nû ðâ.
XXV. In as productam. on langne as befeallað fela naman:
communis generis hic et haec summas et hoc summate (summas
ys hêafodman oððe fyrmest manna), optimas ðegn, primas
fyrmest manna, infimas wâcost manna. þâs habbað langne a on
eallum casum and macjað heora neutrum on te and ablatiuum on
ti. þâ ôðre ðissere geendunge syndon feminini generis: haec
ciuitas þêos ceaster, huius ciuitatis, huic ciuitati, hanc
ciuitatem, o ciuitas, ab hac ciuitate; haec pietas þêos
ârfæstnyss, sanctitas hâlignyss, humilitas êadmôdnys,
bonitas gôdnys, malignitas yfelnys, ferocitas rêþnys,
felicitas gesǣlignys, credulitas gelêaffulnys, crudelitas
wælhrêownys, auctoritas ealdorscipe and ealle ôðre þyllîce
bûton ânum fêawum: hic as þes peningc oððe ânfeald getel,
huius assis; hic mas þes wǣpman, huius maris; hic uas þes
borhhand, huius uadis; hoc uas þis fæt, huius uasis; hoc fas
âlŷfedlîc þing, hoc nefas unâlŷfedlîc: þâs twegen naman synd
indeclinabilia, þæt synd ungebîgendlîce. ân hêr ys omnis
generis, þæt is ǣlces cynnes: hic et haec et hoc nugas, þæt
is âbroðen on englisc and ungebîgendlîc on declinunge.
XXVI. In es correptam. se gescyrta es underfêhð fela naman,
and þâ synd communis generis: hic et haec diues þes and ðêos
welige, huius diuitis; hic et haec hebes þes and þêos dwǣs,
huius hebetis. ealswâ miles cempa, militis; bipes twŷfête,
bipedis; tripes þrŷfête; quadrupes fyðerfête; teres
sinewealt, teretis; comes gesîð, comitis; superstes lâf oððe
oferlybbende; interpres wealhstôd, interpretis; pedes
gangende, peditis; eques ridda oððe rîdende. sume macjað
femininum on a: sospes gesund, sospita; hospes cuma,
hospita; antistes bisceop oððe forestandende, antistita. hic
et haec deses þes and ðêos âsolcena, huius desidis; ealswâ
reses âswunden oððe bæftan sittende; obses gîsel, obsidis;
praeses dêma oððe ealdorman, praesidis. inquies unstille, sê
hæfð langne e on gebîgedum casum, huius inquietis. þâs naman
bêoð oft geðêodde tô neutrum on gebîgedum casum, swâswâ
uirgilius âwrât: tereti mos est aptare flagello, and swâ
gelômlîce. þâs ôðre naman synd masculini generis: hic gurges
þis wǣl, þæt is, dêop wæter, huius gurgitis; ealswâ limes
gemǣro, limitis; trames weg, stipes bôh, poples ham, fomes
tender, cespes turf; aries ramm, arietis; paries wâh,
parietis. þâs ôðre synd feminini generis: haec seges þes
æcer, huius segetis; teges watul, tegetis; abies æps,
abietis; compes fôtcops, compedis et cetera. þâs habbað
scortne e on eallum casum, and ðâ ǣrran habbað scortne i.
XXVII. In es productam. on langne es geendjað âgene naman
and ôðre communis generis: hic et haec heres þes and ðêos
yrfenuma, huius heredis; hic et haec locuples ðes and ðêos
landspêdiga, huius locupletis. þâs ôðre synd feminini
generis: haec caedes ðes sliht, huius caedis; strages wæl on
gefeohte. strues wudufîn, saepes hege, rupes clûd, apes uel
apis bêo, uulpes fox, lues wyrms oððe wom, clades cwyld,
labes âwyrdnys, nubes oððe nubs wolcn, fames hungor; merces
mêd, mercedis; quies stilnys, quietis et cetera.
XXVIII. In is correptam. on scortne is geendjað manega naman
mislîces cynnes. sume synd communis generis: hic et haec
ciuis þes and ðêos ceastergewara, huius ciuis; hic et haec
hostis þes and þêos fêond, huius hostis; aedilis ys
masculini generis, þæt is botlwerd oððe byrigman. þâs ôðre
synd trium generum, þæt is ðrêora cynna: hic et haec fortis
et hoc forte, þæt is strang, huius fortis, huic forti, hunc
et hanc fortem et hoc forte, o fortis et o forte, ab hoc et
ab hac et ab hoc forti; et pluraliter hi et hae fortes et
haec fortia, horum et harum et horum fortium, his fortibus
et cetera. ealswâ gâð ðâs: hic et haec dulcis et hoc dulce
þæt is werod; suauis sôfte oððe wynsum, omnis ǣlc and ealle
denominatiua, þæt synd, ðâ ðe of ôðrum namum cumað: memoria
ys gemynd, þonne byð of ðâm memorialis gemyndelîc; uitalis
lîflîc, pluuialis rênlîc, fluuialis flôdlîc, iudicialis
dômlîc, corporalis lîchamlîc, spiritalis gâstlîc, hospitalis
cumlîðe, mortalis dêadlîc, principalis ealdorlîc, fidelis
getrêowfull, crudelis wælhrêow, similis gelîc, senilis
ealdlîc, puerilis cildlîc, iuuenilis junglîc, uirilis
werlîc, muliebris wîflîc, seruilis þêowtlîc, hostilis
fêondlîc. sume habbað scortne i: amabilis lufigendlîc,
stabilis staðolfæst, uolatilis flêogendlîc, natatilis
swymmendlîc, habilis hæbbendlîc, flebilis wôplîc, lugubris
drêoriglîc, utilis nytwurðlîc and ôðre ðyllîce, and ealle hî
macjað ablatiuum on langne i. þâs ôðre synd masculini
generis: hic panis þes hlâf, huius panis; ealswâ funis râp,
amnis îa, ignis fŷr, piscis fisc, fascis byrðen, fustis
sâgol oððe stæf, postis post, uectis steng, axis æx, mensis
mônað, ensis swurd, anguis næddre, unguis nægl oððe clawu,
collis beorh oððe clûd, follis bylig, orbis embehwyrft,
corbis wylige oððe windel. sume habbað ôðerne genitiuum: hic
lapis þes stân, huius lapidis; hic sanguis þis blôd, huius
sanguinis; pollis smedma of melwe, pollinis; cinis axan,
cineris; puluis dûst, pulueris; uomis scer, uomeris; pubis
cniht oððe cnihthâd, puberis; inpubis beardlêas. sume menn
geendjað ðâs naman on er: hic puluer, ciner, uomer, puber et
cetera. þâs ôðre synd feminini generis: haec cuspis þes
sceft, huius cuspidis; cassis helm, cassidis (is êac
gecweden cassida, swâswâ gracilis smæl and gracila. gracilis
ys ðrêora cynna: hic et haec gracilis et hoc gracile, huius
gracilis); haec auis ðes fugel, huius auis; haec clauis ðêos
cǣg, securis ex, bipennis twŷbile, pestis cwyld, uestis
rêaf, uallis dene, turris stŷpel, puppis scip oððe
stêorsetl, nauis scip, classis sciphere, cutis hŷd, pellis
fel, messis gerîp, bilis gealla. ðâ ðe synd gefêgede of
blôde oððe of môde, þâ synd þrêora cynna: hic et haec
exsanguis et hoc exsangue blôdlêas, huius exsanguis; hic et
haec exanimis et hoc exanime sâwullêas, huius exanimis et
cetera.
XXVIIII. In is productam. on langne is geendjað þâs naman:
hic delfis ðis mereswŷn, huius delfinis (ys swâ ðêah
gecweden delfin); haec glis ðêos sisemûs, huius gliris; hic
et haec dis þes and ðêos welega, huius ditis; haec lis þis
geflit, huius litis; haec uis ðêos nêadung oððe miht, huius
uis et cetera.
XXX. In os correptam. on scortne os geendað ân nama: hoc os
ðis bân, huius ossis; ys êac gecweden hoc ossum.
XXXI. In os productam. on langne os geendjað þâs naman: hic
ros ðes dêaw, huius roris; mos ðêaw, moris; flos blôstm,
floris; heros wîga, herois (herus, heri, is hlâford); nepos
nefa, nepotis (of ðâm byð femininum neptis); hic sacerdos
ðes sacerd, huius sacerdotis. sume syndon feminini generis:
haec dos ðêos brŷdgyfu, huius dotis; haec cos ðes hwetstân,
huius cotis. sume synd communia: hic et haec custos þes and
ðêos hyrde, huius custodis; compos wilfægen, compotis
(compotum is gerîm); inpos unmihtig, inpotis; hic et haec
bos ǣgðer gê oxa gê cû, huius bouis, huic boui, hunc et hanc
bouem, o bos, ab hoc et ab hac boue; et pluraliter hi et hae
boues, horum et harum boum, his bobus, hos et has boues, o
boues, ab his bobus. ne gǣð nân ôðer nama on ðâs wîsan. ân
nama hêr is neutri generis: hoc os þes mûð, huius oris. and
ealle þâs naman habbað langne o on gebîgedum casum, bûton
compos and inpos.
XXXII. In us correptam. on scortne us geendjað þâs naman:
hic lepus þes hara, huius leporis; hic et haec et hoc uetus
(lôc, hwæt eald sŷ), huius ueteris; haec pecus þis nŷten,
huius pecudis. þæt is êac neutri generis: hoc pecus, huius
pecoris. þâs ôðre sind neutri generis: hoc opus þis weorc,
huius operis; hoc uellus þis flŷs, huius uelleris. ealswâ
gâð þâs: uiscus innoð, uisceris; pondus byrðen oððe wǣge,
ponderis; holus wyrt, holeris; ulcus wund, ulceris; uulnus
wund, uulneris; latus sîde, lateris; munus lâc, muneris;
honus sêam oððe byrðen, honeris; genus kynn, generis; sidus
tungel. sume habbað scortne o: tempus tîma, temporis; timpus
þunwencge, timporis; litus strand, litoris; corpus lîc oððe
lîchama, corporis; pectus brêost pectoris; stercus meox,
stercoris; frigus cŷle, frigoris; nemus holt, nemoris; fenus
borh, fenoris uel feneris; pignus, pignoris, tudder; pignus,
pigneris, wed et cetera.
XXXIII. In us productam. on langne us geendjað þâs naman:
hic mus þêos mûs, huius muris; communia: hic et haec sus
swŷn, huius suis; hic et haec grus cran, huius gruis;
generis neutri: hoc rus þis land, huius ruris; hoc thus þes
stôr, huius thuris. ealswâ crus sceanca, cruris; ius lagu,
iuris; plus mâre, pluris; and ealle ðâs habbað langne u on
gebîgedum casum. bûton gruis and suis; forðan ðe nân u ne
byð lang on ðǣre stôwe ætforan ôðrum uocalem. is êac tô
witenne, þæt plus is neutri generis on ðâm forman case, and
on ðâm ôðrum fîf casum hyt byð þrêora cynna: hi et hae
plures et haec plura uel pluria. ðâ naman, þe weaxað on
genitiuum, þâ synd feminini generis: haec seruitus þes
þêowdôm, huius seruitutis. ealswâ gâð ðâs: incus anfilt,
incudis; uirtus miht, uirtutis; salus hǣl, salutis; senectus
yld, senectutis; iuuentus juguð, iuuentutis; tellus eorðe,
telluris; palus gyrwe fen, paludis (lang u on eallum casum).
XXXIIII. In ys synd grêcisce naman, þâ wê ne hreppað nû,
bûton haec clamys ðes basingc, huius clamydis.
XXXV. In aes. on aes geendjað twegen naman: hic praes þes
borhhand; hoc aes þis bræs oððe âr, huius aeris.
XXXVI. In aus. on aus geendjað twegen naman feminini
generis: haec laus þis lof, huius laudis; haec fraus þis
fâcn, huius fraudis.
XXXVII. In ans. on ans geendjað þâs naman: generis masculini
hic quadrans ðes feorðling oððe fêorðan dǣl ðinges, huius
quadrantis; generis communis hic et haec infans unsprecende
cild; generis feminini haec glans þis æceren, huius glandis.
amans lufigende is ǣgðer gê nama gê participium, amantis. on
ðissere geendunge gâð ealle participia primae coniugationis,
þæt synd ealle dǣl nymende þǣre forman geðêodnysse,
praesentis temporis andwerdre tîde. of þâm worde amo ic
lufige cymð hic et haec et hoc amans þes and ðêos and ðis
lufigende, huius amantis, huic amanti, hunc et hanc amantem
et hoc amans, o amans, ab hoc et ab hac et ab hoc amante uel
amanti; et pluraliter hi et hae amantes et haec amantia,
horum et harum et horum amantium, his amantibus et cetera.
ealswâ gâð þâs: stans standende, stantis; arans erigende,
ambulans gangende, laborans swincende, flans blâwende and
ôðre ungerîme.
XXXVIII. In ens. on ens geendjað þâs naman: hic ufens âgen
nama, huius ufentis; hic dens þes tôð, huius dentis; generis
feminini: haec gens ðêos mǣgð oððe þêod, huius gentis; haec
mens þis môd, huius mentis; generis communis: hic et haec
parens, huius parentis, fæder and môdor (gyf hit bið
participium of ðâm worde pareo ic gehŷrsumge, þonne bið hit
þrêora cynna); hic et haec et hoc sapiens wîs, huius
sapientis. sapiens is ǣgðer gê nama gê participium, and
insipiens unsnotor of ðâm gefêged is ǣfre nama. nocens
derigende is nama and participium and innocens underigende
of ðâm gefêged ys ǣfre nama; forðâm ðe ǣlc participium, þe
byð gefêged þurh hine sylfne, byð âwend tô naman. on ðissere
geendunge gâð ealle participia andwerdre tîde þǣra þrêora
geðêodnyssa: of ðâm worde doceo ic tǣce bið hic et haec et
hoc docens tǣcende, huius docentis; of lego ic rǣde hic et
haec et hoc legens rǣdende, huius legentis; of þâm worde
audio ic gehŷre cymð hic et haec et hoc audiens gehŷrende,
huius audientis; and ôðre ungerîme.
XXXVIIII. In ons. eft on ons geendjað þâs naman: generis
masculini hic mons þêos dûn, huius montis; hic fons þes
wyll, huius fontis; hic pons þêos bricg, huius pontis;
generis feminini haec frons þis forewearde hêafod, huius
frontis (frons, frondis, bið bôh on trêowe); generis omnis
hic et haec et hoc sons scyldig oððe scæððig, huius sontis;
ealswâ of ðâm gefêged insons unscyldig, insontis et cetera.
XL. In uns. on uns geendjað âgene naman: hic aruns, huius
aruntis et cetera.
XLI. In yns. on yns geendað ân grêcisc nama generis
feminini: haec tyryns, huius tyrynthis.
XLII. In ars. on ars geendjað þâs naman: hic mars âgen nama,
huius martis; haec ars þes cræft, huius artis; haec pars þes
dǣl, huius partis et cetera.
XLIII. In ers. on ers geendjað þâs naman: hic et haec et hoc
iners cræftlêas, huius inertis; hic et haec et hoc sollers
menigtŷwe, huius sollertis; hic et haec et hoc expers
orhlyte oððe bedǣled, huius expertis.
XLIIII. In ors. on ors geendjað þâs naman: hic mauors âgen
nama, huius mauortis; generis feminini: haec choors ðes
ðrêat, þæt is, lytel wered, huius choortis; haec sors þis
hlot oððe hlyt, huius sortis; haec mors þes dêað, huius
mortis; trium generum: hic et haec et hoc concors geðwǣre,
huius concordis; hic et haec et hoc discors ungeðwǣre, huius
discordis; hic et haec et hoc consors efenhlytta, huius
consortis et cetera.
XLV. In urs. ân nama geendað on urs trium generum, þæt is
ðrêora cynna: hic et haec et hoc tiburs, huius tiburtis,
gentile nomen ðêodlîc nama.
XLVI. In uls. ân nama befylð on uls generis feminini: haec
puls ðes brîw, huius pultis.
XLVII. In ems. ân nama geendað on ems generis feminini: haec
hiems ðes winter, huius hiemis.
XLVIII. In abs geendjað twegen naman, ân communis generis:
hic et haec arabs arabisc man (of þâm lande arabia), huius
arabis; ôðor femininum: haec trabs þes bêam, huius trabis.
XLVIIII. In ebs correptam. ân nama geendað on scortne ebs
omnis generis, þæt is, ǣlces cynnes: hic et haec et hoc
caelebs clǣne oððe heofonlîc, huius caelibis.
L. In ebs productam. on langne ebs geendað ân nama feminini
generis: haec plebs ðis folc, huius plebis. is êac gecweden
haec plebes, huius plebei on ðǣre fîftan declinunge.
LI. In obs. on obs geendað haec scrobs, huius scrobis.
scrobs ys pytt oððe dîc.
LII. In ybs. on ybs geendað ân nama masculini generis: hic
calybs ðis îsen, huius calybis.
LIII. In urbs. on urbs geendað ân nama generis feminini:
haec urbs ðêos burh, huius urbis.
LIIII. In aps. on aps geendað ân nama generis feminini: haec
daps þêos sand oððe êstmete, huius dapis.
LV. In eps. on eps geendjað þâs naman generis masculini: hic
manceps þes ðêowa mann, huius mancipis; forceps tang,
forcipis; auceps fugelere, aucipis uel aucupis; adeps rysel
oððe adipes. þâs ôðre synd communis generis: hic et haec
princeps þes and ðêos ealdor, huius principis; hic et haec
municeps burhealdor, huius municipis; hic et haec particeps
þes and ðêos dǣl nymend, huius participis; hic et haec
anceps twŷnigend oððe twŷhêafdede oððe twŷecgede, huius
ancipitis. ealswâ biceps twŷecgede oððe twŷhêafdede; triceps
þrŷhêafdede, tricipitis; praeceps forðheald oððe rêdelêas.
þâs gefêgedan naman macjað ablatiuum on scortne e and on
langne i: ab ancipite uel ancipiti, and menigfealdne
genitiuum on ium: ancipitium; a bicipite uel bicipiti, horum
et harum bicipitium et cetera.
LVI. In ops. on ops geendað ân nama generis feminini: haec
ops ðêos spêd, huius opis, and ðrêora cynna of ðâm gefêged
hic et haec et hoc inops ðes and ðêos and þis unspêdige,
huius inopis. þâ ôðre synd grêcisce: hic ydrops þêos
wætersêocnys, huius ydropis: ydropicus byð se wætersêoca and
ydor wæter, ydria wæterfæt et cetera.
LVII. In yps geendað hic cynyps þes stânbucca, huius
cynyphis.
LVIII. In irps. on irps geendað ân nama masculini generis:
hic stirps ðes stybb, huius stirpis. se ylca nama is êac
generis feminini, þonne hê getâcnað ofspringc.
LVIIII. In ax correptam. on scortne ax geendað haec fax þes
blysa, huius facis. ǣlc nama, þe geendað on x oððe on twâm
consonantem, byð lang on nominatiuo, ac se uocalis byð
gescyrt on ðâm ôðrum casum.
LX. In ax productam. on langne ax geendjað þâs naman: haec
pax þêos sybb, huius pacis; trium generum hic et haec et hoc
audax þes and ðêos and þis dyrstige, huius audacis. ealswâ
gâð þâs: capax numol oððe gefyndig, rapax rêafigende,
contumax tôðunden oððe môdig, fallax lêas, uerax sôðfæst,
ferax wæstmbǣre, sagax glêaw, fugax flugol oððe earh, tenax
fæsthafol, edax etol, loquax sprecol, minax þêowigende et
cetera. and ealle þâs habbað langne a on eallum casum and
macjað ablatiuum on e and i: ab hoc et ab hac et ab hoc
audace uel audaci et cetera.
LXI. In ex correptam. on scortne ex geendjað þâs naman: hic
grex þêos êowd, huius gregis; hic remex ðes rêðra, huius
remigis; hic uel haec silex ðes flint, huius silicis; hic
uel haec cortex rind, huius corticis; haec ilex æcerspranca
oððe âc, huius ilicis; haec carex þis secg, huius caricis;
hic et haec et hoc supplex êadmôd, supplicis; hic et haec et
hoc simplex ânfeald, duplex twŷfeald, triplex ðrŷfeald et
cetera.
LXII. In ex productam. on langne ex geendjað þâs: hic rex
þes cyningc, huius regis; haec lex þêos ǣ, huius legis; hic
et haec et hoc exlex ûtlaga oððe bûtan ǣ, huius exlegis et
cetera.
LXIII. In ix correptam. on scortne ix geendjað þâs naman:
hic calix þes calic, huius calicis; haec nix þes snâw, huius
niuis; haec pix ðis pic, huius picis; haec salix þes wîþig,
huius salicis et cetera.
LXIIII. In ix productam. on langne ix geendjað þâs naman:
hic fenix (swâ hâtte ân fugel on arabiscre ðêode, sê leofað
fîf hund geâra and æfter dêaðe eft ârîst geedcucod: and se
fugel getâcnað ûrne ǣrist on ðâm endenêxtan dæge), huius
fenicis; generis feminini: haec cornix þêos ceô; haec ceruix
þes hnecca, huius ceruicis; hic uel haec radix ðes wyrtruma,
huius radicis; trium generum: hic et haec et hoc felix
gesǣlig, huius felicis; hic et haec et hoc pernix swyft,
huius pernicis; haec nutrix þêos fôstormôdor, huius
nutricis; haec uictrix þêos sigefæste, huius uictricis and
ealle ôðre þyllîce, þe cumað of werlîcum namum: hic cantor
þes sangere, haec cantrix þêos sangystre; lector rǣdere,
lectrix rǣdestre; doctor lârêow, doctrix lǣrestre et
similia. þâs bêoð geðêodde tô neutrum on gebîgedum casum,
swâswâ ys gecweden uictricia tollite signa nymað þâ
sigefæstan mearca: nis swâ ðêah gewunelic hoc uictrix, ac on
ðâm gebîgedum casum.
LXV. In ox correptam. on scortne ox geendað ân nama feminini
generis: haec nox ðêos niht, huius noctis and ân of ðâm
gefêged þrêora cynna: hic et haec et hoc pernox þurhwacol,
huius pernoctis. on ðisum twâm namum ys se o scort on
gecynde, ac ðâ twegen consonantes c and t hine ðôð langne.
LXVI. In ox productam. on langne ox geendjað þâs naman:
generis feminini haec uox ðêos stemn, huius uocis; omnis
generis ǣlces cynnes hic et haec et hoc uelox swyft, huius
uelocis; hic et haec et hoc atrox wælhrêow, huius atrocis;
hic et haec et hoc ferox rêðe, huius ferocis et cetera.
LXVII. In ux correptam. on scortne ux geendjaþ þâs naman:
hic uolux âgen nama, huius uolucis; haec nux þêos hnutu,
huius nucis; haec crux þêos rôd, huius crucis; hic et haec
dux þes and ðêos lâttêow oððe heretoga, huius ducis; hic et
haec et hoc trux wælhrêow oððe rêþe, huius trucis.
LXVIII. In ux productam. on langne ux geendjað ðâs naman:
hic pollux âgen nama, huius pollucis; haec lux þis lêoht,
huius lucis.
LXVIIII. In yx. on yx geendjað þâs naman: hic sandyx þis
wâd, huius sandycis; haec styx hellemere, huius stygis.
LXX. In aex. on aex geendað ân nama: haec faex þâs drosna,
huius faecis.
LXXI. In aux geendað ân nama: haec faux þes gôma, huius
faucis.
LXXII. In alx. on alx geendjað twegen naman: haec falx þes
sicol, huius falcis; haec calx ðes cealcstân, huius calcis:
mid ðâm naman bið êac getâcnod hô oððe ende.
LXXIII. In anx. on anx geendað ân nama: haec lanx þêos wǣge
oððe scalu, huius lancis.
LXXIIII. In unx. on unx geendað ân nama: hic et haec coniunx
þes and ðêos gemaca, huius coniugis.
LXXV. In arx. on arx geendað ân nama: haec arx þis wîghûs,
huius arcis.
LXXVI. In ac. on ac geendað ân nama neutri generis: hoc lac
þêos meoloc, huius lactis.
LXXVII. In ec. on ec geendað ân nama neutri generis: hoc
allec ânes cynnes fisc, huius allecis.
LXXVIII. In ut. on ut geendað ân nama neutri generis: hoc
caput þis hêafod, huius capitis and of ðâm gefêgede hoc
sinciput healf hêafod, huius sincipitis; hoc occiput se
æftra dǣl ðæs hêafdes, huius occipitis.
Gyt syndon sume geendunga tô êacan þisum getele: huiusmodi
þus gerâd, huiusmodi homo ðus gerâd man, huiusmodi homines
ðus gerâde men; ealswâ tô femininum and tô neutrum. swâ gǣð
istiusmodi swâ gerâd and eiusmodi tô ǣlcum cynne and tô
ǣlcum case. ealswâ frugi uncystig oþþe spærhynde; frugi homo
uncystig man, frugi hominis uncystiges mannes; frugi mulier
uncystig wîf, frugi mulieris et cetera. ealswâ nequam mânful
oððe forcûð: hic et haec et hoc nequam, huius nequam. þâs
and ðyllîce synd indeclinabilia, þæt synd undeclinjendlîce.
Ys êac tô witenne, þæt lêdene lârêowas macjað on sumum namum
accussatiuum on im: haec uis þêos miht, hanc uim; haec
tussis ðes hwôsta, hanc tussim; haec caribdis ân stânclûd on
sǣ, hanc caribdim; haec syrtis þes sandhricg, hanc syrtim;
tiberis hâtte sêo êa, þe yrnð be rôme, hanc tiberim; tigris
ys ân êa and ânes cynnes dêor, hanc tigrim. þâs naman and
heora gelîcan macjað ablatiuum on i. sume naman macjað heora
accussatiuum ǣgðer gê on im gê on em: puppis stêorsetl, hanc
puppim uel puppem; nauis scip, hanc nauim uel nauem; clauis
cǣg, hanc clauim uel clauem; securis æx, hanc securim uel
securem; peluis wætermêle, hanc peluim uel peluem; turris
stŷpel, hanc turrim uel turrem; and ðâs macjað heora
ablatiuum on e and i: ab hac puppe uel puppi et cetera.