[[1]]
INCIPIT PRAEFATIO
HVIVS LIBRI.
_Ego Ælfricus, ut minus sapiens, has excerptiones de Prisciano
minore uel maiore uobis puerulis tenellis ad uestram
linguam transferre studui, quatinus perlectis octo partibus 5
Donati in isto libello potestis utramque linguam,
uidelicet latinam et anglicam, uestrae teneritudini inserere
interim, usque quo ad perfectiora perueniatis studia. noui
namque multos me reprehensuros, quod talibus studiis meum
ingenium occupare uoluissem, scilicet grammaticam artem 10
ad anglicam linguam uertendo. sed ego deputo hanc lectionem
inscientibus puerulis, non senibus, aptandam fore.
scio multimodis uerba posse interpretari, sed ego simplicem
interpretationem sequor fastidii uitandi causa. si alicui
tamen displicuerit, nostram interpretationem dicat, quomodo 15
uult: nos contenti sumus, sicut didicimus in scola Aðelwoldi,
uenerabilis praesulis, qui multos ad bonum imbuit._
_Der anfang bis 3^24 nur in DHhORU_ 1. 2 _überschrift f. DHU_ 3 ego] e
_h_, go _D_ 6 possitis _U_ ‖ utręque lingue _U_ 7 latine et anglicae
_U_ ‖ tenerritudini _DHhORU_ 8 s _ausradiert vor_ perueniatis _O_ 9
deprehensuros _DHhORU, aber_ d _radiert und_ (_von neuerer hand?_) _zu_
r _R_, d _zum teil rad. U_ 11 set _O_ 13 scio enim _U_ ‖ multis modis
_R_ ‖ set _O_ ‖ symplicem _U_ 14 fastidunitandi causam _U_ ‖ uastidii
_R_ 15 nostra interpretatio (_durch rasur R_) _RU_ 16 scolis uenerabilis
aþelwoldi presulis _U_ 17 ad _aus_ ac? _1. corr. h_
[[_Der anfang bis 3^24 nur in DHhORU_
text has “3, 24”]]
[[2]]
¶ _sciendum tamen, quod ars grammatica multis in locis non
facile anglicae linguae capit interpretationem, sicut de
pedibus uel metris, de quibus hic reticemus, sed aestimamus
ad inchoationem tamen hanc interpretationem paruulis
prodesse posse, sicut iam diximus. miror ualde, quare 5
multi corripiunt sillabas in prosa, quae in metro breues
sunt, cum prosa absoluta sit a lege metri; sicut pronuntiant
_pater_ brittonice et _malus_ et similia, quae in metro
habentur breues. mihi tamen uidetur melius inuocare deum
patrem honorifice producta sillaba, quam brittonice corripere, 10
quia nec deus arti grammaticae subiciendus est.
ualete, o pueruli, in domino._
2 facilis _O_ 3 bus _in_ pedibus _auf r. 1. corr. h_ ‖ de metris _H_ ‖
recitemus _DHhORU_ ‖ set _O_ 4 tamen _vor_ ad _U_ 5 posse _f. O_ ‖
iam] ante _U_ 6 syllabas _U_ 7 a _auf r. 1. corr. h_ 8 bryttonice _alle
ausser O_ ‖ intro (_erst von neuerer hand zu_ in (me)tro) _R_ 9 michi
_DU_ ‖ tamen] tunc _D_ ‖ inuoca::re _D_ ‖ dn̄i (_statt_ dm̄) _O_ 10
syllaba _U_ ‖ brittonice _alle ausser O_ 12 ualete--domino _f. U_ ‖
puerili _zu_ pueruli _R_
Ic Ælfrîc wolde þâs lytlan bôc âwendan tô engliscum
gereorde of ðâm stæfcræfte, þe is gehâten GRAMMATICA,
syððan ic ðâ twâ bêc âwende on hundeahtatigum spellum, 15
forðan ðe stæfcræft is sêo cǣg, ðe ðǣra bôca andgit unlîcð;
and ic þôhte, þæt ðêos bôc mihte fremjan jungum
cildum tô anginne þæs cræftes, ôððæt hî tô mâran andgyte
becumon. ǣlcum men gebyrað, þe ǣnigne gôdne
cræft hæfð, þæt hê ðone dô nytne ôðrum mannum and 20
befæste þæt pund, þe him god befæste, sumum ôðrum
men, þæt godes feoh ne ætlicge and hê bêo lyðre þêowa
gehâten and bêo gebunden and geworpen intô ðêostrum,
swâswâ þæt hâlige godspel segð. jungum mannum gedafenað,
þæt hî leornjon sumne wîsdôm and ðâm ealdum 25
[[3]]
gedafenað, þæt hî tǣcon sum gerâd heora junglingum,
forðan ðe ðurh lâre byð se gelêafa gehealden.
13 awændan _R_ 16 forþā _R_ ‖ i _von_ is _weg H_ ‖ ðara _D_, þara _U_
‖ andgytt _R_ ‖ unlecð _DH_ 18 cræftas _U_ 19 becuman _H_ ‖ ænine _U_
20 dô þone _H_ 21 ðæt: _H_ 23 þystrum _U_ 25 leornian _U_ ‖ ðâm] þa _U_
1 geonglingum _R_ 2 forðā _H_
¶ and
ǣlc man, ðe wîsdôm lufað, byð gesǣlig, and, sê ðe nâðor
nele nê leornjan nê tǣcan, gif hê mæg, þonne âcôlað
his andgyt fram ðǣre hâlgan lâre, and hê gewît swâ 5
lytlum and lytlum fram gode. hwanon sceolon cuman
wîse lârêowas on godes folce, bûton hî on jugoðe leornjon?
and hû mæg se gelêafa bêon forðgenge, gif sêo
lâr and ðâ lârêowas âteorjað?
3. 4 nele naðor _durch darüber geschriebenes_ b a _umgestellt U_ ‖
tæcon _H_ 6 lytle _das erste mal U_ ‖ hwanan scoldan _h_ ‖ sceo _in_
sceolon _auf r. R_ ‖ cumon _DH_ 7 lareawas _DH_ ‖ iuguðe _h_, geoguðe
_U_ ‖ leornian _DHhRU_ 8 leafa _R_ ‖ forðgænge _H_ 9 lareawas _H_,
larewas _h_
¶ is nû for ðî godes þêowum
and mynstermannum georne tô warnigenne, þæt 10
sêo hâlige lâr on ûrum dagum ne âcôlige oððe âteorige,
swâswâ hit wæs gedôn on Angelcynne nû for ânum
fêawum geârum, swâ þæt nân englisc prêost ne cûðe
dihtan oððe âsmêagean ânne pistol on lêden, ôðþæt
Dûnstân arcebisceop and Aðelwold bisceop eft þâ lâre 15
on munuclîfum ârǣrdon. ne cweðe ic nâ for ðî, þæt
ðêos bôc mæge micclum tô lâre fremjan, ac hêo byð
swâ ðêah sum angyn tô ǣgðrum gereorde, gif hêo hwâm
lîcað.
10 minster- _zu_ mynster- _R_ 12 angelkynne _H_ 14 o. â. _f. DH_ ‖
asmeagan _hR_ ‖ ænne _DHhRU_ ‖ læden _h_ 15 æft _R_ 16 arærde _R_ 17
mage _DHhR_ ‖ myclum _U_ 18. 19 to--licað _auf r. U_ ‖ æg(þ)rum _H_
¶ Ic bidde nû on godes naman, gyf hwâ ðâs bôc 20
âwrîtan wylle, þæt hê hî gerihte wel be ðǣre bysne;
forðan ðe ic nâh geweald, þêah hî hwâ tô wôge gebringe
þurh lêase wrîteras, and hit bið ðonne his pleoh,
nâ mîn. micel yfel dêð se unwrîtere, gyf he nele his
wôh gerihtan. 25
20 _absatz nur in U_ ‖ _mit_ gif _beginnt F_ 22 ::geweald (ge _rad._)
_h_ 23 pleo: _F_ 24 deð] dyþ _D_
[[4]]
INCIPIVNT EXCERPTIONES DE ARTE GRAMMATICA ANGLICE.
SECVNDVM DONATVM OMNIS VOX AVT ARTICVLATA EST AVT CONFVSA.
ARTICVLATA EST, QVAE LITTERIS CONPREHENDI POTEST;
CONFVSA, QVAE SCRIBI NON POTEST. stemn is geslagen lyft 5
gefrêdendlîc on hlyste, swâ micel swâ on ðǣre heorcnunge
is. ic secge nû gewislîcor, þæt ǣlc stemn byð
geworden of ðæs mûðes clypunge and of ðǣre lyfte
cnyssunge. se mûð drîfð ût ðâ clypunge, and sêo lyft
byð geslagen mid ðǣre clypunge and gewyrð tô stemne. 10
ǣlc stemn is oððe andgytfullîc oððe gemenged. andgytfullîc
stemn is, þe mid andgyte bið geclypod, swâswâ ys
_arma uirumque cano_ #ic herige þâ wǣpnu and ðone
wer#. gemenged stemn is, þe bið bûtan andgyte, swylc
swâ is hryðera gehlôw and horsa hnǣgung, hunda gebeorc, 15
trêowa brastlung ET CETERA.
1. 2 _f. OU_ 3 _T beginnt, doch steht_ 4^3--6^3 six _am ende der hs._ 4
literis _T_ ‖ con. _OT_, cō. _DHhR_, com. _FU_ 5 stem: _F_ ‖ geslagan
_T_ 6 gefredenlic _FU_ ‖ :lyste _F_, lyfte _zu_ hlyfte _gebessert T_ ‖
_mit_ so muchel so _beginnt_ (_vorher einige buchstaben unleserlich_)
_W_ ‖ heornunge _D_ 7 i[wislucor þet] _W_ ‖ gewislucor _T_ ‖ stefn
_h_ 8 muð _T_ ‖ and--9 clypunge _am rande 1. corr. F_ 8 ð. l.] þes
muþes _W_ ‖ lyfte _f. T_ 9 [cn.] _W_ 10 ismiten _W_ ‖ c[leopun]ge _W_
‖ gewurð _H_ ‖ stǽmne _R_ 11 gemencged _FhR_ ‖ anȝitful[lic stefne]
_W_ 12 stem _H_ 13 heri[e þeo wep]ne _W_ ‖ u _in_ wæpnu _aus_ a _h_ 14
gemencged _FhR_ ‖ is stemn _O_ ‖ stem _H_ ‖ buton _hRT_ 15 hnægnung
_U_ swulche so (?) [.....?] ne ilouh hundene _W_ 16 and treowa _T_ ‖ æt
c. _F_