J. Z.

[[1]]

INCIPIT PRAEFATIO

HVIVS LIBRI.

_Ego Ælfricus, ut minus sapiens, has excerptiones de Prisciano

minore uel maiore uobis puerulis tenellis ad uestram

linguam transferre studui, quatinus perlectis octo partibus 5

Donati in isto libello potestis utramque linguam,

uidelicet latinam et anglicam, uestrae teneritudini inserere

interim, usque quo ad perfectiora perueniatis studia. noui

namque multos me reprehensuros, quod talibus studiis meum

ingenium occupare uoluissem, scilicet grammaticam artem 10

ad anglicam linguam uertendo. sed ego deputo hanc lectionem

inscientibus puerulis, non senibus, aptandam fore.

scio multimodis uerba posse interpretari, sed ego simplicem

interpretationem sequor fastidii uitandi causa. si alicui

tamen displicuerit, nostram interpretationem dicat, quomodo 15

uult: nos contenti sumus, sicut didicimus in scola Aðelwoldi,

uenerabilis praesulis, qui multos ad bonum imbuit._

_Der anfang bis 3^24 nur in DHhORU_ 1. 2 _überschrift f. DHU_ 3 ego] e

_h_, go _D_ 6 possitis _U_ ‖ utręque lingue _U_ 7 latine et anglicae

_U_ ‖ tenerritudini _DHhORU_ 8 s _ausradiert vor_ perueniatis _O_ 9

deprehensuros _DHhORU, aber_ d _radiert und_ (_von neuerer hand?_) _zu_

r _R_, d _zum teil rad. U_ 11 set _O_ 13 scio enim _U_ ‖ multis modis

_R_ ‖ set _O_ ‖ symplicem _U_ 14 fastidunitandi causam _U_ ‖ uastidii

_R_ 15 nostra interpretatio (_durch rasur R_) _RU_ 16 scolis uenerabilis

aþelwoldi presulis _U_ 17 ad _aus_ ac? _1. corr. h_

[[_Der anfang bis 3^24 nur in DHhORU_

text has “3, 24”]]

[[2]]

¶ _sciendum tamen, quod ars grammatica multis in locis non

facile anglicae linguae capit interpretationem, sicut de

pedibus uel metris, de quibus hic reticemus, sed aestimamus

ad inchoationem tamen hanc interpretationem paruulis

prodesse posse, sicut iam diximus. miror ualde, quare 5

multi corripiunt sillabas in prosa, quae in metro breues

sunt, cum prosa absoluta sit a lege metri; sicut pronuntiant

_pater_ brittonice et _malus_ et similia, quae in metro

habentur breues. mihi tamen uidetur melius inuocare deum

patrem honorifice producta sillaba, quam brittonice corripere, 10

quia nec deus arti grammaticae subiciendus est.

ualete, o pueruli, in domino._

2 facilis _O_ 3 bus _in_ pedibus _auf r. 1. corr. h_ ‖ de metris _H_ ‖

recitemus _DHhORU_ ‖ set _O_ 4 tamen _vor_ ad _U_ 5 posse _f. O_ ‖

iam] ante _U_ 6 syllabas _U_ 7 a _auf r. 1. corr. h_ 8 bryttonice _alle

ausser O_ ‖ intro (_erst von neuerer hand zu_ in (me)tro) _R_ 9 michi

_DU_ ‖ tamen] tunc _D_ ‖ inuoca::re _D_ ‖ dn̄i (_statt_ dm̄) _O_ 10

syllaba _U_ ‖ brittonice _alle ausser O_ 12 ualete--domino _f. U_ ‖

puerili _zu_ pueruli _R_

Ic Ælfrîc wolde þâs lytlan bôc âwendan tô engliscum

gereorde of ðâm stæfcræfte, þe is gehâten GRAMMATICA,

syððan ic ðâ twâ bêc âwende on hundeahtatigum spellum, 15

forðan ðe stæfcræft is sêo cǣg, ðe ðǣra bôca andgit unlîcð;

and ic þôhte, þæt ðêos bôc mihte fremjan jungum

cildum tô anginne þæs cræftes, ôððæt hî tô mâran andgyte

becumon. ǣlcum men gebyrað, þe ǣnigne gôdne

cræft hæfð, þæt hê ðone dô nytne ôðrum mannum and 20

befæste þæt pund, þe him god befæste, sumum ôðrum

men, þæt godes feoh ne ætlicge and hê bêo lyðre þêowa

gehâten and bêo gebunden and geworpen intô ðêostrum,

swâswâ þæt hâlige godspel segð. jungum mannum gedafenað,

þæt hî leornjon sumne wîsdôm and ðâm ealdum 25

[[3]]

gedafenað, þæt hî tǣcon sum gerâd heora junglingum,

forðan ðe ðurh lâre byð se gelêafa gehealden.

13 awændan _R_ 16 forþā _R_ ‖ i _von_ is _weg H_ ‖ ðara _D_, þara _U_

‖ andgytt _R_ ‖ unlecð _DH_ 18 cræftas _U_ 19 becuman _H_ ‖ ænine _U_

20 dô þone _H_ 21 ðæt: _H_ 23 þystrum _U_ 25 leornian _U_ ‖ ðâm] þa _U_

1 geonglingum _R_ 2 forðā _H_

¶ and

ǣlc man, ðe wîsdôm lufað, byð gesǣlig, and, sê ðe nâðor

nele nê leornjan nê tǣcan, gif hê mæg, þonne âcôlað

his andgyt fram ðǣre hâlgan lâre, and hê gewît swâ 5

lytlum and lytlum fram gode. hwanon sceolon cuman

wîse lârêowas on godes folce, bûton hî on jugoðe leornjon?

and hû mæg se gelêafa bêon forðgenge, gif sêo

lâr and ðâ lârêowas âteorjað?

3. 4 nele naðor _durch darüber geschriebenes_ b a _umgestellt U_ ‖

tæcon _H_ 6 lytle _das erste mal U_ ‖ hwanan scoldan _h_ ‖ sceo _in_

sceolon _auf r. R_ ‖ cumon _DH_ 7 lareawas _DH_ ‖ iuguðe _h_, geoguðe

_U_ ‖ leornian _DHhRU_ 8 leafa _R_ ‖ forðgænge _H_ 9 lareawas _H_,

larewas _h_

¶ is nû for ðî godes þêowum

and mynstermannum georne tô warnigenne, þæt 10

sêo hâlige lâr on ûrum dagum ne âcôlige oððe âteorige,

swâswâ hit wæs gedôn on Angelcynne nû for ânum

fêawum geârum, swâ þæt nân englisc prêost ne cûðe

dihtan oððe âsmêagean ânne pistol on lêden, ôðþæt

Dûnstân arcebisceop and Aðelwold bisceop eft þâ lâre 15

on munuclîfum ârǣrdon. ne cweðe ic nâ for ðî, þæt

ðêos bôc mæge micclum tô lâre fremjan, ac hêo byð

swâ ðêah sum angyn tô ǣgðrum gereorde, gif hêo hwâm

lîcað.

10 minster- _zu_ mynster- _R_ 12 angelkynne _H_ 14 o. â. _f. DH_ ‖

asmeagan _hR_ ‖ ænne _DHhRU_ ‖ læden _h_ 15 æft _R_ 16 arærde _R_ 17

mage _DHhR_ ‖ myclum _U_ 18. 19 to--licað _auf r. U_ ‖ æg(þ)rum _H_

¶ Ic bidde nû on godes naman, gyf hwâ ðâs bôc 20

âwrîtan wylle, þæt hê hî gerihte wel be ðǣre bysne;

forðan ðe ic nâh geweald, þêah hî hwâ tô wôge gebringe

þurh lêase wrîteras, and hit bið ðonne his pleoh,

nâ mîn. micel yfel dêð se unwrîtere, gyf he nele his

wôh gerihtan. 25

20 _absatz nur in U_ ‖ _mit_ gif _beginnt F_ 22 ::geweald (ge _rad._)

_h_ 23 pleo: _F_ 24 deð] dyþ _D_

[[4]]

INCIPIVNT EXCERPTIONES DE ARTE GRAMMATICA ANGLICE.

SECVNDVM DONATVM OMNIS VOX AVT ARTICVLATA EST AVT CONFVSA.

ARTICVLATA EST, QVAE LITTERIS CONPREHENDI POTEST;

CONFVSA, QVAE SCRIBI NON POTEST. stemn is geslagen lyft 5

gefrêdendlîc on hlyste, swâ micel swâ on ðǣre heorcnunge

is. ic secge nû gewislîcor, þæt ǣlc stemn byð

geworden of ðæs mûðes clypunge and of ðǣre lyfte

cnyssunge. se mûð drîfð ût ðâ clypunge, and sêo lyft

byð geslagen mid ðǣre clypunge and gewyrð tô stemne. 10

ǣlc stemn is oððe andgytfullîc oððe gemenged. andgytfullîc

stemn is, þe mid andgyte bið geclypod, swâswâ ys

_arma uirumque cano_ #ic herige þâ wǣpnu and ðone

wer#. gemenged stemn is, þe bið bûtan andgyte, swylc

swâ is hryðera gehlôw and horsa hnǣgung, hunda gebeorc, 15

trêowa brastlung ET CETERA.

1. 2 _f. OU_ 3 _T beginnt, doch steht_ 4^3--6^3 six _am ende der hs._ 4

literis _T_ ‖ con. _OT_, cō. _DHhR_, com. _FU_ 5 stem: _F_ ‖ geslagan

_T_ 6 gefredenlic _FU_ ‖ :lyste _F_, lyfte _zu_ hlyfte _gebessert T_ ‖

_mit_ so muchel so _beginnt_ (_vorher einige buchstaben unleserlich_)

_W_ ‖ heornunge _D_ 7 i[wislucor þet] _W_ ‖ gewislucor _T_ ‖ stefn

_h_ 8 muð _T_ ‖ and--9 clypunge _am rande 1. corr. F_ 8 ð. l.] þes

muþes _W_ ‖ lyfte _f. T_ 9 [cn.] _W_ 10 ismiten _W_ ‖ c[leopun]ge _W_

‖ gewurð _H_ ‖ stǽmne _R_ 11 gemencged _FhR_ ‖ anȝitful[lic stefne]

_W_ 12 stem _H_ 13 heri[e þeo wep]ne _W_ ‖ u _in_ wæpnu _aus_ a _h_ 14

gemencged _FhR_ ‖ is stemn _O_ ‖ stem _H_ ‖ buton _hRT_ 15 hnægnung

_U_ swulche so (?) [.....?] ne ilouh hundene _W_ 16 and treowa _T_ ‖ æt

c. _F_

Ælfrics Grammatik und Glossar · 第 10 / 125 题