_Catalogus editionum C. Silii Italici._
1471.
_Romæ per Conradum Suveynheym et Arnoldum Pannartz, in-folio, una cum
C. Calpurnio et Hesiodo._ In fine libri hæc addita: _Anno Dñici Natalis
MCCCCXXI die V mensis Aprilis, summo Pont. Paullo II. Veneto, anno Pont.
VII, Jo. An. Epũs Alerieñ in insula Cyrno recognitionem absolvit diebus
circiter XV. Lector Benivole vale perpetuo._
Aspicis, illustris Lector, quicumque libellos,
Si cupis artificum nomina nosse, lege.
Aspera ridebis cognomina Teutona; forsan
Mitiget ars Musis inscia verba virum.
Conradus Suveynheym Arnoldus Paĩ artzque magistri
Romæ impressere talia multa simul.
Petrus cum fratre Francisco Maximus ambo
Huic operi aptatam contribuere domum.
Principis hujus editionis volumina ducenta septuaginta quinque prelo
exiisse, patet e Catalogo antiquissimo librorum, a duobus Germanis,
Sweinhemio[1] et Pannarzo, qui primi typographicam artem in Italiam
intulere, primum in monasterio Sublacensi et deinde Romæ excusorum ab
ann. 1467 quem Joannes Andreas, Episcopus Aleriensis, exhibuit in nota
illa epistola ad Xystum (Sixtum) IV, 20 Mart. 1472 scripta, et quinto
tomo Bibliorum cum glossis Nicolai de Lyra, in edit. Rom. 1472, in-fol.
præmissa: quæ in epitomen redacta reperitur in Maittarii Annal. typogr.
tom. I, pag. 48, et in Fabricio-Ernestina Biblioth. lat. tom. III,
p. 562 sqq. Memoravit hanc editionem Maittarius l.c. p. 303; sed
accuratius de ea egit Card. Quirinus de optt. scriptt. edd. ad Paulli
gesta II, pag. 174. Exemplar ejus, a Perizonio commodatum, et ab eodem
deinde bibliothecæ Lugduno-Batavæ legatum, Drakenborch. inde ab initio
Lib. VII contulit. A principio carminis Siliani hunc librum excussit
_Lefebvre_, qui tamen non, quoties a vulgatis abhorret, varietatem
lectionis adnotasse videtur, et pauca in eo bona inesse, multisque in
locis unum et alterum versum desiderari monet.
1471.
_Romana altera, edita a Pomponio Læto_, sine nomine typographi.
Hanc cum vulgatis comparavit _Lefebvre de Villebrune_, qui eam his
verbis laudat: «Minus elegans, quam præcedens: sed eodem tempore,
e multo meliori codice excusa. Viginti sex diebus post editionem Andreæ
prodiit. In fine legitur: _Opus jam neglectum Pomponius recognovit anno
Domini M.CCCC.LXXXI, VI Kal. Maii. Rome_. Editio princeps est ut altera.
Nullum exemplar tam sæpe adcedit ad optimum textum codicis Agrippinatis.
Suas in tribus aut quatuor locis lacunas habet. In-fol. minori forma:
auro contra cara; nec cuiquam Editori nota.» Eam tamen memorarunt Marsus
in Præfat., de Bure _Bibliographie instructive_, Crevenna _Catalogue
raisonné de la collectíon des livres de M. Pierre Antoine Crevenna,
négociant à Amsterdam_, et, qui in Silii edit. Bipont. laudantur,
Hamberger _zuverlässige Nachr. von alten Schriftstellern_, tom. II, pag.
203, 204, et _Catal. de la Bibl. du Roi. Bell. Lettr._ tom. I, pag. 316.
1474.
_Romana III, in-folio._
Hanc editionem, cujus meminit Hamberger l.l. primam esse putabat Cellar.
in Præf. Nemo editorum eam vel vidit, vel contulit, excepto forte Nic.
Heinsio; nam editionem Romanam, ex qua varietatem lectionis exhibuit,
non Romanam principem vel secundam, sed hanc tertiam, vel, quæ mox
recensebitur, quartam fuisse suspicor, quoniam a superioribus illis,
quarum lectiones Drakenb. et Lefeb. notarunt, quamplurimis in locis
discedit. Hinc etiam in Varr. Lectt. eam editionem, qua Nic. Heinsius
usus est, _Rom. 3_, vel _R. 3_ vocavi. Utrum vero tertiam, an quartam
Romanam inspexerit, non habeo dicere. Explorent hoc ii, quibus libri ad
manus sunt. Ceterum miror, hanc suspicionem meam nemini ante me
incidisse, omnesque editionem, quam Heinsius manibus versaverit, pro
Romana principe habuisse, quam propterea ab eo male collatam esse passim
observat _Lefebvre_, qui alias in ea lectiones deprehenderat.
1480.
_Romana IV, in-folio._
Hunc quoque librum neque a Drakenb. neque a quoquam alio editorum ad
Silium emendandum in consilium vocatum esse, est quod doleamus. Vid.
tamen notata ad edit. præced.
1481.
_Parmæ, in-folio._
Editio præstantissima et rarissima, a solo Nic. Heinsio visa et collata.
Vid. Drakenb. Præfat. Plerumque tamen cum Rom. pr. consentit, et ex ea
forsan, vel ex eodem fonte fluxit.
1481.
_Mediolani, in-folio._ In fine ejus hæc leguntur: «Hic Syllii Italici
codex, quamvis esset Romæ impressorum negligentia multis in locis
depravatus, recognitus est ab eodem Petro Justino Philelfo, ut nonnullis
amicis suis obtemperaret, septimo Idus Novembres. Impressit autem
Mediolani Antonius Zarothus, opera et impendio Johannis Legnani: anno
salutis M.CCCCLXXX. PRIMO. LECTOR. BENIVOLE. VALE. PERPETUO.»
Hanc editionem, quam itidem ex Rom. pr., ab qua raro discrepat,
expressam suspicor[2], contulit Drakenborch.
1483[3].
_Veneta I_, in-folio. _Sylius Italicus cum commentariis Petri Marsi._ In
fine hæc leguntur: «Venetiis per Baptistam _de Tortis_ MCCCCLXXXIII, die
VI Maii.»
Exemplari hujus editionis inde a lib. VII, usus est Drakenborch. qui
tamen jam ab initio carminis Siliani lectiones Marsi cum Modio et Dausq.
notavit. Petrus Marsus, Italus genere, ex Marsorum gente oriundus,
copiosos more veterum scholiastarum commentarios scripsit, ter Venetiis
editos et Parisiis recusos. Multa quidem poetæ loca bene illustravit,
et, si Ill. Ernesti, recentissimum Silii interpretem, exceperis, nemo
fere ei anteferendus est. Sed rudis scholiorum moles sæpissime etiam
legentibus fastidium movet, et permulta vel male adcepta et prave
exposita, vel plane neglecta sunt et omissa.
1492.
_Veneta II, cum commentariis Petri Marsi_, in-folio. In fine hæc
leguntur: «Venetiis opera ingenioque Boneti Locatelli: instinctu vero ac
sumtibus nobilis viri Octaviani Scoti Modœtiensis, anno salutiferæ
incarnationis nonagesimo secundo supra millesimum ac quadringentesimum,
quintodecimo Kalendas Junias.»
1493.
_Veneta III, c. commentariis Petri Marsi_, in-folio.
Hæc editio, a Drakenb. et Fabricio omissa, memoratur Cellario in Præfat.
et Societ. Bipont. quæ eam in Bibl. quoque Francof. ad M. exstare docet,
et laudat Cl. Lengnichii _Beyträge_ Part. II, pag. 123. Vellem tamen,
viri docti editiones Venetas accuratius inter se comparassent,
criticaque cum cura et subtilitate excussissent.
_Alia Veneta, ann. 1495, fol. cum commentariis Pii_ memoratur in
Bibliothecæ Barberinæ Catalogo, quam tamen frustra quaeri monet Ernesti
in Bibl. lat. Fabric. tom. II, pag. 177.
1504.
_Lipsiæ_ (_Venet._ in Drakenb. Catal.) _ex recensione Martini
Herbipolensis_, in-folio. In fine hæc leguntur: «Habes, candide Lector,
divinum opus Silii Italici de secundo bello Punico, noviter et emaculate
impressum cura et impensis Baccalaurii Martini Herbipolensis, cum
argumentis Hermanni Buschii in singulos libros: ex quibus tibi, quid in
unoquoque volumine continetur, statim apprehendere poteris.»
Eam consuluit Drakenb.
1508.
_Parisina I_, in-4º, sine notis. In fine hæc leguntur: «Silius Italicus
finit, impressus Parhisii in Bellovisu pro Radulpho _Laliseau_, anno
salutis millesimo quingentesimo octavo, die duodecima mensis Decembris.»
A nullo editore, quod sciam, conlata.
1512.
_Parisina II, cum commentariis Petri Marsi_, in-folio. In fine hæc
reperiuntur: «Parrhisiis ex ædibus Nicolai de Pratis. XI Kalendas Maii
anno Domini supra millesimum quingentesimum duodecimo, impensis vero
honestissimorum virorum Poncii Probi, et Francisci _Regnault_,
bibliopolarum.»
Consulta a Drakenb. et accuratior Venetis Marsi, judice Lefeb.
1514.
_Lugduni_ in-8º, _curante Damiano Benessa Ragusæo, apud Barthelemy
Troth_.
Post editionem Pomponii optima inter veteres, si fides habenda Lefeb.
qui eam contulit. Critica certe cura et subtilitate Benessa omnes quum
seculi XV, tum XVI, editores superavit. Cf. Præf. Drakenb.
1515.
_Florentiæ apud Philippum Juntam, ex emendatione Ambrosii Nicandri,
Toletani_, in-8º.
Nicander inconsulta et temeraria mutandi corrigendique libidine Siliani
carminis contextum quavis fere pagina fœde conrupit. Vid. Varr. Lectt.
et Præfat. Drakenb. Nihilo secius ejus vestigia legit Aldus, quem deinde
Nutius aliique sequuti sunt. Quo factum est, ut interpolatio grassaretur
in omnes fere editiones, ante Drakenb. typis expressas, qui primus
cuncta quasi vulnera, a Nicandro carmini inflicta, sanavit, totque
maculas, ei adspersas, delevit: etsi jam ante eum opera Carrionis,
Modii, Barthii et Dan. Heinsii non infeliciter in emaculando Silio
stabuloque, ut ita dicam, Augiæ purgando versata est. Editiones itaque
hujus et seq. seculi paucis recensuisse sufficiat, quoniam non magna
inde ad nos et poetam nostrum utilitas redundat. Ceterum Drakenb. usus
est exemplari edit. Juntinæ, cujus margini Ger. Vossius pauca
adnotaverat.
1522.
_Basileæ, apud Thomam Volfium, cum argumentis et scholiis in margine
adjectis Hermanni Buschii_, in-8º.
In hac plura non in melius mutata, teste Lefeb.
1523.
_Venetiis, apud Aldum et Andream Asulanum socerum_, in-8º.
Asulanus Nicandri vestigiis institit, sed primus inseruit Silii lib.
VIII, versus 145... 225, quos deinde reliqui editores in contextum
receperunt. Nic. Heinsius ad Sil. VIII, 145 hæc notavit: «Versus
octoginta et plures proxime sequentes usque ad versum 225 a vetustis
absunt exemplaribus. Qui nunc leguntur, eos primus Andreas Asulanus,
Aldi Manutii socer, in editionem suam, anno MDXXIII procusam, invexit,
depromtos, ut opinor, ex collectaneis criticis Jacobi Constantii, editis
Fani anno MDVIII qui eos ad Baptistam Guarinum e Galliis fuisse missos
adfirmat cap. XCII. An Silii sint multum ambigo.» Cf. notæ nostræ in
Varr. Lectt. ad l.c. et, qui in edit. Bipont. laudatur, Catal. Bibl.
Bunav. T. I, Vol. I, p. 347; Lefeb. de hac editione ita judicat:
«Pessima hæc, nec spectanda, nisi longum fragmentum, vere Silianum,
reddidisset.»
1531.
_Parisiis, apud Simonem Colinæum, cum argg. et scholiis Buschii_, in-8º.
1543.
_Basileæ, apud Henricum Petri, cum argumentis et scholiis in margine
adjectis Hermanni Buschii_, in-8º.
1547.
_Lugduni_, in-12, _apud Sebastianum Gryphium_.
Unum alterumque Silii locum in hac editione restitutum esse, monet
Lefeb.
1551.
_Lugduni_, in-12, _apud Seb. Gryphium_.
1566.
_Antverpiæ_, in-12, _apud Philippum Nutium_.
Ducta et expressa ex ed. Aldina.
1568.
_Antverpiæ_, in-12.
1578.
_Lugduni_, in-12. (Edit. Bipont. addit: apud Antonium Candidum. _Ed._)
1598.
_Lugduni_, in-12, _apud Antonium Candidum_ (le Blanc), cum _argumentis
Buschii_.
1600.
_Lugduni Batavorum_, in-24. _Silius Italicus de secundo bello Punico: in
quo ad codicis Modiani fidem versus spurii ejecti sunt, ac legitimi
substituti; notæ uberiores sub <f>Crepundiorum Silianorum</f> titulo
adjectæ opera Dan. Heinsii. Ex off. Plantin. Christophori Raphelengii._
Ratio et præstantia hujus editionis, quæ criticis usibus non parum
inservit, vel ex ipso titulo cognoscitur. Crepundia Siliana Dan.
Heinsii, tunc temporis nondum viginti annos nati, perrara sunt, etsi
Cantabrigiæ a. 1646 recusa. Numquam satis commendabuntur, judice Lefeb.,
et in Præf. Drakenb. bis amplissimis ornantur verbis. Neque ego is sum,
qui variæ ea et reconditæ doctrinæ copia abundare negem. Sed in
emendando Silio non multum poetici ingenii produnt, et ad ipsam quoque
ejus interpretationem parum inde profeceris. Primum enim, si quatuor vel
quinque libros priores exceperis, in reliquis quidem Heinsius vix decem,
et nonnumquam non nisi quinque sive sex locis notas adspersit. Deinde
eruditioni expromendæ magis, quam par est, indulget, eaque passim vel
minus accurata, vel nimis aliena est et copiosa. Nam plura Græcorum
scriptorum, quam Silii verba et loca, vel emendare vel exponere conatur,
et omnino id fere agit, ut vocabulum aliquod seu locum carminis
adripiat, cui multa quidem docta et plerumque ex Græcorum fabulis,
ritibus et grammaticis hausta, vel ad horum linguam totamque
antiquitatem spectantia, sed vel hanc ob causam parum apta et ab ingenio
juveniliter luxuriante, quod in Græcorum quoque poetarum versibus
latine, vel in Romanorum locis græce reddendis sæpius exercetur,
profecta adfundat.
1601.
_Antverpiæ_, in-12, _apud Gislenum Jansenium_.
1603.
_Lugduni_, in-12, _apud Johannem Pillehotte_.
1603.
_Lugduni_ (Genevæ), in-4º, _apud Sam. Crispinum_, in corpore omnium
veterum poetarum Latinorum: Ed. I, Vol. II. (In edit. Bipont.
inscribitur: Aureliæ Allobrogum. _Ed._)
1607.
_Genevæ_, in-12, _apud hæredes Jacobi Chouet_, cum argumentis Buschii.
1611.
_Lugduni Batavorum_, in-24, _apud Christoph. Raphelengium_.
1611.
_Genevæ_, in-4º, in corpore omnium veterum poetarum Latinorum. Ed. II,
Vol. II, pag. 146... 263.
1614.
_Lugduni_, in-8º, _ap. Joh. Pillehotte_.
1615.
_Parisiis_, in-4º, _apud Davidem Douceur_. _In C. Silii Italici Viri
Consularis Punica, seu de bello Punico secundo Libros XVII, Cl.
Dausqueius Sanctomarius Canon. Tornac._ Quædam hujus editionis exempla
annum 1618 præ se ferunt. In Dausqueii commentario multa quidem insunt
bona, et ipse erat homo omni doctrina ornatissimus, sed non satis
digesta et subtili, unde parum feliciter plerumque et interpretis et
critici partes agit. Præterea lectoribus sexcenties non tædium modo, sed
bilem quoque movet, quoniam infesto in Modium et Dan. Heinsium animo
cæcoque iis contradicendi studio incensus, omnia fere ab iis recte et
egregie emendata respuit, et ubivis vulgatam lectionem, quamvis ineptam,
tuetur et revocat. Hinc sæpius meliora vidit et probavit; sed nihilo
secius frugibus inventis, glandibus vesci, et Nicandri somnia defendere
maluit, quam veritati manus dare. Cf. Præf. Drak.
1616.
_Lugduni Bat._ in-4º, in corpore poetarum Latinorum, cura Alexandri
Ficheti S.J. edito.
1618.
_Antverpiæ_, in-12, _ex off. Plantin. Raphelengii_.
Editio D. Heinsii repetita.
1620.
_Amstelodami_, in-24, _apud Guil. Janssonium_. Præmissa est Silii vita
per Herm. Buschium.
1627.
_Amstelodami_, in-24. Eadem editio repetita.
1627.
_Genevæ_, in-4º, in corpore poetarum Latinor. Ed. III, Vol. II.
1631.
_Amstelodami_, in-24, _apud Guil. Blaew_.
1640.
_Coloniæ Allobrogum_ (Genev.), in-4º, in corpore omnium veterum poetarum
Latinorum. Ed. IV.
1646.
_Cantabrigiæ_, in-12, _apud R. Daniel._ _Crepundia Siliana Danielis
Heinsii._ A Rogero Danieli addita est ejusdem Heinsii dissertatio de
veræ Criticæ apud veteres ortu, progressu usuque, tum in ceteris
disciplinis, tum in sacris: et de religione Ægyptiorum, Græcorum,
Latinorumque ex Oriente repetenda origine.
1656 et 1672.
_Lond._ Fol. cum iconibus æri incisis. Cum Anglica metaphrasi Silium
edendum curavit Thomas _Ross_, Eques et Regiæ Bibliothecæ præfectus: qui
etiam Silianum carmen a Scipionis triumpho ad Hannibalis usque necem
continuavit.
1695.
_Lipsiæ_, in-12, _apud J. Thomam Fritsch._ _C. Silii Italici, Viri
Consularis, de bello Punico secundo Libri XVII. Christophorus Cellarius
recensuit, et notis, et tabulis geographicis, ac gemino indice, rerum et
latinitatis, illustravit._
Conf. Præf. Drakenb.
1713.
_Lond._ Fol. in Maittarii corpore poetarum Latinorum.
1717.
_Trajecti ad Rhenum_, in-4º, _apud Guilielmum Van de Water_, Academ.
Typogr. _Caii Silii Itatici Punicorum libri septemdecim, cum excerptis
ex Francisci Modii Novantiquis Lectionibus, et Casp. Barthii
Adversariis, tum Danielis Heinsii crepundiis Silianis, et postumis notis
Nicolai Heinsii, nunc primum editis, curante Arnoldo Drakenborch, cujus
etiam annotationes passim additæ sunt._
Conf. ipsius Drakenb. Præf. Ad eum plane transferri potest judicium,
quod Cel. Heyne in ed. Tibulli pag. XVIII, de Broukhusio tulit:
«Drakenborch, elegantis ingenii vir et multarum literarum, haud dubie is
est, cui Silius plurimum debet: si non interpretatione, tamen
subsidiorum criticorum adparatu. Nam quæ boni interpretis munus
postularet, parum exploratum habuisse videtur: pro more enim sui seculi
nihil videt, quod illustrandum sit, nisi ubi in exquisitiorem loquendi
formam inciderit aut varietatem lectionis offenderit: tum vero
exemplorum nube involvit et lectorem et poetam; luce interdum, quam
exspectabat, subducta magis quam inlata.»
1765.
_Mediolani_, III Vol. in-4º, cum versione Italica Monachi Maximiliani
Buzii.
Pessima editio, judice Lefeb.
1775.
_Mitaviæ_, in-8º, _apud Frider. Hinzium._ _C. Silii Italici Punicorum
libri septemdecim e recensione Arnoldi Drakenborch curavit et Glossarium
Latinitatis adjecit Jo. Petrus Schmidius._
Editor, præmissa Præf. Drakenb. et Cellarii Dissert. de C. Silio
Italico, textum a Drakenb. datum repetiit, et magnam conjecturarum
N. Heinsii partem quæque alia in animadverss. VV. DD. in editione
Drakenb. ad intelligentiam poetæ apta viderentur, in Glossario breviter
exhibuit, adspersis notis quibusdam et conjecturis: de quibus acre hoc
judicium facit Lefeb. «In iis sæpe futilissimus nugator: cui satius
fuisset, Silium nunquam adtigisse.»
1781.
_Parisiis_, in-8º, via et ædibus Serpentinis. _C. Silii Italici de bello
Punico secundo Poema, ad fidem veterum monimentorum_ (codicum)
_castigatum, fragmento auctum. Operis integri editio =princeps=.
Curante Joan. Bapt. Lefebvre de Villebrune._
_Lefebvre_ V.C. eodem tempore aliam poetæ nostri editionem, quæ tribus
Voll. continetur, et præter carmen Silianum Gallicam ejus versionem
exhibet, excudendam curavit, eique indicem subjunxit, cui titulus est:
_Nomenclature historique et géographique_: in quo, ut et passim in Notis
criticis, Latinæ editioni subjectis (Part. II, pag. 1... 148), permulta
consarcinavit, quæ vel tironibus nota sunt, et, quum Celticæ, Punicæ
aliarumque Orientis linguarum aliquam sibi cognitionem habere videretur,
ubivis etymologias, ex iis petitas, intexuit. Rerum trivialium
multitudinem ipsi condonaremus, si Germanos, non populares suos, eas
docere in animum induxisset. Nam ipse profitetur: _Si j’avais écrit pour
les Allemands, j’aurais tout dit, sans passer le moindre mot; parceque,
en qualité d’Allemand, j’aurais eu droit de supposer tous mes lecteurs
ignorants. Mais nous avons plus d’honnêteté en France._ Præf. pag. XXXV.
Quam docte autem et ingeniose originem vel populorum, urbium et
fluviorum a Scythis, Celtis et Slavis, vel singulorum verborum et
loquendi formularum ex Græca, Punica, Ebræa, aliisque Orientis linguis
sibi deducere videatur, cognoscitur vel ex notis ad lib. I, 25, 235;
III, 26, 338, 395, 682; IV, 534, 786 (_Domus_, a δέμω, ædifico); VI,
609, 632; VIII, 362, 472, 473 (Barbare _harundo_, _harena_ in Drak.
Melius _arundo_ a voce Celtica _rod_, _rud_, id est, _canna_, _juncus_;
inserto _n_ ut sæpe, et præposito _a_, spiritu leni. Ita _arena_ ab
_areo_, _aresco_, ut _aridus_), 492, 520; X, 414; XI, 265 (_Capitolium_,
vox composita binis vocibus Celticis et Punicis _cap_, petra, et _tol_,
vel _tal_, alta), 551; XIV, 40, 634; XV, 672, 721. Quod ad criticum ejus
adparatum adtinet, præter tres membranas, a Carrione, Modio, Barthio et
Nic. Heinsio conlatas, usus est codice Tellieri (v. sup. not. 1, p. 444)
omnibusque editionibus priscis, et inter eas Romana II et illa Damiani
Benessæ, quas reliquis longe anteferendas censet. Quibus præsidiis ad
poetam recensendum instructus omnino bene de eo meritus est, multa quum
ingeniose conjecit, tum recte emendavit, et sive conjecturas,
correctiones et explicationes aliorum novis argumentis pluriumque
librorum auctoritate, sive lectiones, ab iis frustra sollicitatas et
temere rejectas meliore interpretatione stabilivit. Sed multo plura ipse
vel citra necessitatem, vel perperam et invita Minerva immutavit,
sæpiusque ea, quæ a solo ingenio profecta sunt, ne admonito quidem
lectore, nec addicentibus libris in contextum recipere nulla ipsi
religio est. Nec mirum; nam ipse præcipit; _Que les bonnes leçons soient
dans le texte, ou marquées séparément, il n’importe._ Nonnunquam adeo,
quasi inter lectiones, quæ ipsi in mentem venerint, et quæ codicum
auctoritate firmentur, nihil intersit, ad librorum MSS. fidem provocat,
dum ingenii sui fetus nobis propinat; v.c. lib. VI, 609, ubi nulla
lectionis varietas in libris, quotquot adhuc innotuerunt, deprehenditur,
hæc notavit: «Sensu loci nil clarius, nihilque minus perspectum omnibus
editoribus. Æternus forem, si eorum nugas hic ventilarem. Pro _tandem_
legit Drakenb. _mentem_ contra fidem scriptorum. Non dixit poeta _dat
mentem_, sed _dat deponere_, ut _dat habere_, ne alia sexcenta adferam:
hebraismus est.» Ib. v. seq. «_gentem_. Absurde Drak. _tandem_.»
(Drakenb. servavit lectionem omnium librorum, et in notis eamdem fere
medicinam, sed timide, loco adtulit.) «Non male fuit affectus hic locus,
nisi ab ipsis editoribus; legendi erant scripti.» Quanta autem
humanitate, modestia et urbanitate (_honnêteté française_) vir doctus,
qui omne Gallorum ληκύθους exsorbuisse sibi videtur, vel suas
conjecturas venditet, vel aliorum conatus refellat, ex qualibet fere
Notarum pagina intelligitur. Sufficiat hæc ejus verba laudasse: II, 345,
_Absurdissimus est Drak._ II, 467, _Absurde_ venis _in Drak._ II, 614,
_Ineptiunt hic Heynsii, qui volunt_ paventem _aut_ paventum. V, 410,
_Miror omnium editorum oscitantiam._ _Putidus est hic more suo
Barthius_. VI, 160, _Ineptit H. qui vult_ saniem. _Prope assentit
incautus Drak. in notis_. VI, 276, _Nullus hic Drak. cui pessima quæque
placuerunt_. VI, 360, _Absurde H._ durum ad tempum opem: _non
intellexit_. VI, 413, _Absurde Heynsius_ arceri. _Fucum sibi facit
Drak._ VI, 649, _Absurdissimus est hic Drak. in textu, ubi_ dives
_scribit; delirat prope in notis_. VI, 689, _Mira est hic oscitantia
Drak. et aliorum_. VII, 153, _Absurdissimus est hic Drak. qui vult_
discussit, _vel_ diffinxit: _vox_ diffinxit _barbara est_. VII, 184.
_Delirant prope hic Heynsius et Drak. dum obtrudunt_ decerpsit. VII,
280, 283, _Dormiunt H. et D._ VII, 382, _Fungum vult H. qui offert_
celebranda. VII, 421, _Inepte H._ despectat. _Non capit; fucum sibi
facit Drak. qui hanc emendationem probat_. VII, 435, _Ineptissime_
evolvens _H._ VIII, 107, _Putide ineptit hic Barthius, quem incauti
Heyns. et Drak. audiunt_. VIII, 263, _Nil non absurdi promunt hic H. et
D. ut_ petulantia _intrudant_. VIII, 315, _Ineptit hic Drak. qui vult
inserere_ te _ante_ fer, _duce malesuado H._ VIII, 425, _Ineptit
doctissime hic Heynsius, quum vult_ verno. VIII, 428, _Iterum ineptit
Heyns._ VIII, 547, _Ineptit docte hic H._ IX, 645, _Sapit importune hic
D. qui alibi sapere ita debuerat. Fucum ipsi fecit H._ XI, 163, _Ineptit
hic ineptissime, et, fas sit dixisse, ignarissime D. cum H._ Similia
sexcenties obvia, quæ quum legimus, videbimur nobis Gallicæ elegantiæ
imaginem expressam cernere, cui si nostrorum hominum elegantiam
comparamus, magnopere nos ejus pœniteat necesse est[4]. Ceterum si quis
miretur, quid sit, quod nos operis integri _editionem principem_ sibi
debere glorietur _Lefebvre_, sciat, eum lib. VIII, versus 145... 225
(quos tamen Andreas Asulanus jam a. 1523 et post eum alii in contextum
receperant), inseruisse, et lib. XVI, inde a v. 27, fragmentum, ut
putat, egregium, cujus etiam in titulo mentionem fecit, in editionem
invexisse. Id e codice Biblioth. Reg. Paris. (qualis ille sit... nam
Puteanum, a Nic. Heinsio jam excussum, innui vix crediderim... non habeo
dicere, quum vir doctus nec pluribus, nec, quod sciam, aliis locis[5]
ejus meminerit) depromtum esse monet, et in Præfat. inverecundiæ
adcusat Fr. Petrarcham, qui illud, quibusdam mutatis, sibi vindicaverit,
suoque poemati Africæ lib. VI, non modo totum adsuere, sed etiam in
oratione Syphacis, a Lælio Romam abducti, paraphrastice imitari non
veritus sit. Quoniam nondum mihi persuadere potui, hoc fragmentum ab
ipso Silii ingenio profectum, et olim a me quoque recipiendum esse;
liceat mihi, totam hanc morientis Magonis declamationem una cum notis
editoris nunc cum levioribus communicare:
Sed postquam medio juvenis stetit æquore pronus,
Vulneris increscens dolor, et vicinia diræ
Mortis agens, stimulis ardentibus urget anhelum. 30
Ille, videns propius supremi temporis horam,
Incipit: «Heu! qualis fortunæ terminus altæ!
Quam lætis mens cæca bonis! furor ecce Potentum
Præcipiti gaudere loco: status ille procellis
Subjacet innumeris; sed finis ad alta levatis 35
En, ruere. Heu! tremulum magnorum culmen honorum,
Spesque hominum fallax, et inanis gloria fictis
Illita blanditiis! heu! vita incauta, labori
Didita perpetuo, semperque incerta, nec unquam
Sat mortis prævisa dies! heu! sortis iniquæ 40
Natus homo in terris! animantia cuncta quiescunt:
Inrequietus homo, perque omnes anxius annos
Ad mortem festinat iter! Mors, optima rerum,
Tu retegis sola errores, et somnia vitæ
Discutis exactæ: video nunc quanta paravi, 45
Ah! miser incassum: subii quot sponte labores,
Quos licuit transire mihi! moriturus ad astra
Scandere quærit homo; sed mors docet omnia quo sint
Nostra loco. Latio, quid profuit, arma potenti
Et tectis inferre faces? quid fœdera mundo 50
Turbare, atque urbes tristi miscere tumultu?
Aurea marmoreis quidve alta palatia muris
Erexisse juvat, postquam sic sidere lævo
Sic diro periturus eram! carissime frater,
Quanta paras animis! heu! fati ignarus acerbi, 55
Ignarusque mei.» Dixit: tum liber in auras
Spiritus egreditur, spatiis unde altior æquis
Despiceret Romam simul et Carthaginis urbem:
Ante diem felix abiens, ne summa videret
Excidia, et claris quod restat dedecus annis, 60
Fraternosque suosque simul Patriæque dolores.
Ecce aliud decus, etc.
(NOTÆ EDITORIS: v. 28. Fraudulenter Fr. Petrarcha _Hic postquam_,
et frustra _Pœnus_ pro _pronus_.--32. Male Petr. _alte est_,
secutus vitiosam lectionem _altee_.--35. Male Petr. _et
finis_.--38. _Incauta_. In codice et Petr. _incerta_; sed e
sequenti versu, a Librario, ut sæpe errarunt.--39. _incerta_. Sic
codex. Male Petr. _heu certa_.--40. _Sat_. In cod. et Petr.
_Stat_. Quæ sæpe alternant, ut lib. XII, 589, occurrunt _stant_ in
c. P. _Stat_ in R. 2, c. T. pro _sat_: et lib. VIII, 493,
not.--Ib. _Heu! sortis_. Nota elegantem hellenismum, ignotum in
toto poemate Petrarchæ.--41. _Animantia_. In cod. _ajatia_. Petr.
_animalia_.--44. _somnia_. Absurde Petr. _lumina_.--47. _Quos_. In
cod. _quot_, a Librario. _Quos_ recte in Petr. Ibid. _transire_.
Vox Ciceroniana pro _omittere_.--48. _quo... loco_. Vide lib. I,
v. 598; Virg. IX, 723.--49. _potenti_. Sic recte Petr. In cod.
_petenti_; quod falsum. _Bellum_ ipse Hannibal intulit.--50.
_mundo_. Recte codex. _Turbare fœdera mundo_, ut in Virg. _totis
turbatur agris_, et _terraque marique movebunt_ lib. XIII, 865.
Vide not. ad I, 37. Male Petr. _mundi_.--53. _sic diro_. Vide lib.
VI, v. 302. Hæc obscure in codice, ubi quasi _sub dino_, vel
_duio_. Male Petr. _in pelago_, mutavit.--55. _Quanta paras
animis_. In cod. _quantas parax ais_. Sic _aios_ pro _animos_ in
c. T. lib. IV, 36. Cf. Sil. XII, 555; lib. III, 59; lib. I, 136.
Antea _frater_: similem prosphonesim habes lib. XVII, 260.--57.
_æquis_. Sic recte Petr. In c. _aquis_.--58. _Despiceret_. Recte
Petr. In c. _dispiceret_: sed vide lib. XII, 488.--59. _Ante
diem_. Nempe violenta morte, non _fato concedens_, ut loquitur
Tacitus. Vide insignem locum Virgilii, IV, 620.--60. _Excidia_
C. Absurde in Petr. _excitata_. Ibid. _annis_. Sic c. In Petr.
_armis_, quod placebat. Hæc enim sæpissime alternant in
scriptis.--61. _suosque simul_. Omittitur _que_ in cod. ut sæpe in
scriptis. Sic lib. XIV, vers. ultimo legitur in c. T. _terras
fretum_: requiritur _terrasque fretum_. Errorem hic emendavit
Petr. in quo recte _suosque simul_).
Hos versus Silianos esse, quum Petrarchæ potius latinitatem et temporis,
quo is vixerit, philosophiam redoleant, magnopere dubitat Vir summus in
ephemerid. litterar. Goett. a. 1782. Additam. scid. XVII, p. 262, in qua
doctissima ejusdem libri censura (pag. 257... 266) pleraque eorum, quæ
notavimus, jam occupata videmus.
1784.
_Biponti_, ex typographia Societatis, in-8º. _Caii Silii Italici
Punicorum libri septemdecim ad optimas editiones collati. Præmittitur
notitia literaria studiis Societatis Bipontinæ. Editio accurata._
Silii vita auctore Crinito præmittitur notitiæ literariæ e Fabricii
Bibl. lat. a Jo. Aug. Ernesti auctius edita T. II, lib. II, c. 12,
p. 172... 174. Eam index editionum Silii Drakenborchiano et
Fabricio-Ernestino auctior (p. X... XVIII), in quatuor ætates digestus;
quæ sunt: I. _Ætas natalis_, 1471... 1514. II. _Ætas Juntino-Aldina_,
1515... 1600. III. _Ætas Modio-Heinsiana_, 1600... 1695. IV. _Ætas
Cellario-Drakenborchiana_, 1695... 1781. Pag. XIX... XXVII, repetita
sunt Herm. Buschii argumenta, et pag. 1... 426, poeta ipse ex
Drakenborchi recensione expressus est: in fine autem adjectæ variæ
lectiones editionis Parisinæ Jo. Bapt. _Lefebvre de Villebrune_.
1791.
_Lipsiæ_, in libraria Weidmannia, in-8º. _Caii Silii Italici Punicorum
libri septemdecim. Varietate lectionis et commentario perpetuo
illustravit Jo. Chr. Theoph. Ernesti, Prof. Lipsiens. Accedit index
uberrimus. Volumen I_, quod decem priores poetæ libros complectitur.
Brevi præfationi subjuncta disquisitio de carmine Siliano pag. X...
XXXII, præfatio Drakenb. p. XXXIII... LIII. Silii vita, auctore Crinito
p. LIV, LV, notitia literaria de Silio ex Fabricii Biblioth. lat. pag.
LVI... LVIII, index editionum Silii, ex edit. Bipontina repetitus
p. LIX... LXV, et testimonia veterum de Silio p. LXVI... LXVIII. Textus
editionis Drakenb. prælis adcommodatus, neque (ut ipsis V. Cl. verbis
utar), præter aliquot loca, quorum emendatio et necessaria esset, et
novis editoris Francogallici curis, hoc est, codicum et librorum nondum
collatorum auctoritate vel consensu firmaretur, quidquam in illo mutatum
est. Substratæ autem sunt ei brevissimæ notæ criticæ, a commentario
sejunctæ.
Quemadmodum Drakenborch adparatu critico optime de Silio ejusque textu
promeruit; ita, si interpretationem respicias, plurimum poeta debet Ill.
Ernestio, qui primus eum commentariis perpetuis illustravit, omniumque
ipsius interpretum haud dubie princeps est censendus. Vir Cel. id
consilii secutus est, ut de explicatione potius obscurorum laboraret,
quam de emendatione corruptorum. Ipse enim vix tribus vel quatuor locis,
stupore et incuria librariorum depravatis, mederi conatus est, et ex
omni copia tam variarum lectionum, quam conjecturarum emendationumque,
ab ingeniis virorum doctorum, etiam N. Heinsii, profectarum, non nisi
paucas easque graviores excerpsit, quoniam in hac quidem re nimis pauca
quam nimis multa dicendo peccare maluit, nec utilem operam esse putat,
quæ in conjecturis sive faciendis sive dijudicandis collocari solet. In
commentario autem omnia loca, in quibus lectores hærere possent,
interpretari studuit, et non modo totam poetæ doctrinam et artem,
singularumque partium venustatem et ornatum, magna judicii acie rectoque
elegantiæ sensu explicavit, sed etiam ingenii luxuriem vel verborum
ubertatem, et quæ alia in Silio vituperanda videntur, diligenter, sed
nimis forsan acerbe, notavit. Quamobrem ipse profecto ad Silianum carmen
edendum numquam animum adjecissem, si novam ejus editionem a tanto Viro
parari ante comperissem, quam priores operis mei plagulas jam typis
exprimendas curassem. Dimidiam autem libri partem jam ejus redemtori
tradideram, quum hæc Lipsiensis editio ad me mitteretur, quæ causa est,
quare ejus in fine demum quarti Punicorum libri aut initio quinti
mentionem in notis facere, nec nisi raptim illam perlustrare potuerim.
Quod etsi magnopere doleo, tamen quæ in ea, et quidem in prioribus
potissimum libris, melius forte exposita aut observata deprehendero,
olim Addendis et Corrigendis inserere constitui, si Cl. Editor, quod
spero, hanc mihi veniam perhumaniter dederit. Ut contra, quantum equidem
possim, ad summam hujus editionis perfectionem conferam, et auctor ejus,
quos ego reperisse mihi videor, ipse _egregio inspersos deprendat
corpore nævos_: præter ea loca, quæ jam in notis meis inde a Lib.
V passim excitavi, plura aliquando forte alibi (_in d. Magazin für
öffentliche Schulen und Schullehrer_) indicabo, in quibus Virum Summum
vel non satis acute vidisse, vel etiam errasse arbitror. Quis enim est
ita lynceus, ut quavis hora, et in rebus tam multis, tam variis et sæpe
tam minutis, semper vera cernat, et in tot tantisque tenebris nihil
obfendat, nusquam incurrat?
1792.
_Londini_, 2 vol in-8º (in-12). C. Silius cum notis criticis. _Ed._
1797.
_Londini_, 2 vol. in-12. Eadem editio repetita. _Ed._
[Annotatio 1: Hoc nomen apud Fabricium in Biblioth. lat. Tom. II,
pag. 174, invenio scriptum, _Schweinheim_. _Ed._]
[Annotatio 2: Et hoc innuit Fabricius Biblioth. T. II, p. 174.
_Ed._]
[Annotatio 3: Fabricius, l.l. ante hunc annum ea notat: «quæ in
Silium elucubrarunt _P. Mantopolita, Pomponius et Domitius
Calderinus_, neminem novi, qui typis exscripta viderit.» _Ed._]
[Annotatio 4: Ea acerbius et iniquius dicta sunt. Non enim locum
hic habent ea poetæ verba: _Et crimine ab uno Disce omnes_. Quod
si _Lefebvre_, omni exuta urbanitate, Germaniæ Doctos indigne et
injuriose insectatus est, eum clarissimo _Ruperti_ castigandum
trado; sed non æquum est omnes Gallos _unius ob noxam_ eadem pœna
teneri. Neque in uno homine sita et circumclusa est Gallica
elegantia; immo Nostri omnes qui rei literariæ student, modeste et
vere fatentur maximam sibi lucem affulgere a Germanis, quorum
summam eruditionem, acumen ingenii subtilissimum, et acrem in
laboribus patientiam nunquam satis admirari possum. _Ed._]
[Annotatio 5: Nullus Silii e Biblioth. Regia Paris. codex, quem
viderim, habet hos versus. Leguntur tantum modo in parvo libro (nº
8206), qui non Silium continet, sed multa e diversis scriptoribus
loca excerpta. Immo qui illo loco præmittitur titulus, opinionem
Cl. _Lefebvre_ nullo modo confirmat; ea enim, quantum oculi mei
valent, verba sunt: «Oratio hæc in Africa dicta fuit primo, et
fuit Magonis, fratris Hannibalis, qui tempore belli Punici
secundi, dum cum Liguribus bellum gereret, fuit apud Gemeam
vulneratus, in Africam rediens, dum esset apud _Saguntum_ (sic),
vicinus morti sic locutus est, in fine VI Lybiæ Africæ.» Extrema
hæc verba plane Petrarcham indicant, non vero Silium; hinc tamen
fragmentum hoc a Cl. _Lefebvre_ desumptum patet, quum in charta
quam ipse juxta apposuit et signavit, propria manu exscriptum sit,
et Silio attributum. _Ed._]