Jamque propinquabant hostes, tumuloque subibant, 605
Quum secum Pœnus: «Cælum licet omne soluta
In caput hoc compage ruat, terræque dehiscant,
Non ullo Cannas abolebis, Jupiter, ævo;
606 sq. Ernesti: «Poetæ hoc institutum est, quod etiamnum adroganter
et cum minis loquitur Hannibal, qui ap. Liv. XXX, 35: _fassus in
curia est, non prælio modo se, sed bello victum, nec spem salutis
alibi quam in pace inpetranda esse_. Sed nec inepte fecit Silius,
quod ex animo Hannibalis nunc ea veluti præmonstravit, quæ sequenti
tempore contra Romanos moliebatur, postquam se ad Antiochum
contulerat.»
--_Cælum... ruat_, cf. Lucan. I, 73, et sup. ad XVI, 650.
--_in caput hoc_, meum, δεικτικῶς.
608. _Cannas_, memoriam victoriæ Cannensis, _abolebis_, cf. ad I,
61.
Decedesque prius regnis, quam nomina gentes
Aut facta Hannibalis sileant: nec deinde relinquo 610
Securam te, Roma, mei; patriæque superstes
Ad spes armorum vivam tibi; nam modo pugna
Præcellis, resident hostes: mihi satque superque,
Ut me Dardaniæ matres atque Itala tellus,
Dum vivam, exspectent, nec pacem pectore norint.» 615
612 sq. _vivam tibi_, o Roma, _ad spes armorum_, ad metum armorum,
i.e. dum vivam, habebis cur metuas arma mea: _nam modo pugna
præcellis_, uno tantum prælio nos vicisti, et _hostes_ tui
_resident_, nunc quiescunt; at _mihi satque_, etc. h.e. semper tibi
metuendus ero; Lenz. Sed Withof. emend. _nam modo pugna Præcellis;
sed adhuc hostes_ supersunt, scil. Philippus Macedoniæ et Antiochus
Syriæ reges, quos Hannibal deinde adiit, vel inritavit infensos jam
Romanis. Vid. Var. Lect.
613. _Præcellis resides hostes_ legendum esse arbitrabatur
N. Heins. Verba _resident hostes mihi satque superque_ jungit
Barth. Adv. X, 13, ut sensus sit: satis hostium mihi residuum est,
licet Cannensi aliisque præliis innumeros conciderim. Lefeb.
_resident_ exponit, tranquilli ab armis abstinent victi. Sic
quoque Ernesti, ut sententia cum acerbo contemtu dicta sit hæc:
profecto hodie hostes tui _resident_, quiescunt, quum pugna
præcellas, et devictos in fugam converteris: Sed mihi satis est, a
Roma metui. Verum ne ita quidem satis concinnus est hic locus: nam
nimis abrupte ac sine copula dicitur _præcellis_, _resident_;
neque etiam omnia sic satis cohærent. Poeta forte scripsit: _Dum
modo pugna Præcellis, resident hostes mihi satque_, etc. ut mens
ejus fuerit: _dum modo_, hoc ipso momento, quo _pugna p._, hoc est
vincis, _mihi resident hostes_, residui sunt hostes, quos
sollicitabo ad bellum tibi inferendum, Antiochus et alii; et
quidem hostium _satis superque_, ut Romani, _dum vivam, me
exspectent_, adventum vel reditum meum perhorrescant, _nec pacem
pectore norint_, nec unquam quieta mente consistant. Τὸ _satis_
ita cum nominat. jungi, vel tironibus notum est; vid. Ernesti
clav. Cic.
Sic rapitur, paucis fugientum mixtus, et altos
Inde petit retro montes tutasque latebras.
616. «Hannibal cum paucis equitibus inter tumultum elapsus,
Adrumetum perfugit: ... adcitus inde Carthaginem, etc.» Liv. XXX,
35. «Sunt qui Hannibalem ex acie ad mare pervenisse, inde præparata
nave ad regem Antiochum extemplo profectum tradant;» ibid. cap. 37
extr.
--_Sic_, ita animatus.
--_rapitur_, raptim fugit.
616. _inmixtus_ malebat N. Heins. et vers. 620, _Atque æri incisæ
leges_, vel _Æraque et incisæ leges_, h.e. senatusconsulta.
_Arvaque_ conj. Dausq.
Hic finis bello: reserantur protinus arces
Ausonio jam sponte duci. Jura inproba ademta,
Armaque, et incisæ leges, opibusque superbis 620
Vis fracta, et posuit gestatas bellua turres.
618. _Reserantur arces_, ut I, 14.
619. De pacis conditionibus cf. Liv. XXX, 37; Polyb. XV, 18, et
Appian. rer. Pun. cap. 54, qui inter illas etiam hanc fuisse
tradunt, _ut liberi legibus suis viverent_ Pœni. Hinc Silius ab iis
in diversa abit, si _jura ademta_, vel _incisas leges_ cum Drak. ad
ademtam Pœnis αὐτονομίαν retuleris, ut _incisæ leges_ eodem sensu
dictæ sint, quo _spes omnis reditus incisa_ ap. Liv. II, 15, et
XXXV, 31. Sed _inproba jura_ Dausq. interpretatur licentiam quidvis
agendi per nefas, quo veluti jure, sed inprobo, grassati sint Pœni;
Lefeb. potestatem quidvis nefarie moliendi, contra pacta et fœdera;
Cell. jura in alienas civitates et regiones, ut Masinissæ, etiam in
insulas, Siciliam et adjacentes.
--_jura_, leges Pœnorum, _inproba_ quia læsionem fœderum cum Romanis
ictorum suasisse videri poterant; _adempta jura et arma_, quod
contra tradunt historici; _opibus vis fracta_, opes imminutæ; Lenz.
Vide Var. Lect.
620 sq. _Leges incisas_ Dausq. Cell. et Lefeb. exponunt leges pacis,
columnis aut tabulis ligneis, lapideis vel æreis incisas, de quo v.
Aretin. de bello Punico primo p. 31.
--_Arma_ Drak. referebat ad naves rostratas, vel, ut Dausq. et
Cell., ad quævis arma militaria, de quibus Hannibal ap. Liv. XXX,
44: «Tunc flesse decuit, quum ademta nobis arma, incensæ naves,
interdictum externis bellis.»
--_Vis fracta opibus superbis_: nam Pœni jubebantur «naves
rostratas, præter decem triremes, tradere, elephantosque, quos
haberent domitos, neque domare alios (unde mox _posuit gestatas
bellua turres_); bellum neve in Africa, neve extra Africam, injussu
populi Rom. gerere; frumentum stipendiumque auxiliis præstare; decem
millia talentum argenti solvere.» Vid. Liv., Polyb. et Appian.
ll.cc.
620. _Invisæ leges_ (ut paulo ante _inproba jura_) corrigit
Withof. ut tollatur contradictio Livii, et de injustis tantum
legibus sermo sit, non de tota αὐτονομια, Pœnis relicta.
Excelsæ tum sæva rates spectacula Pœnis
Flammiferam adcepere facem, subitaque procella
Arserunt maria, atque expavit lumina Nereus.
622 seq. Scipio naves a Pœnis traditas et «provectas in altum
incendi jussit. Quingentas fuisse omnis generis, quæ remis
agerentur, quidam tradunt: quarum conspectum repente incendium tam
lugubre fuisse Pœnis, quam si tum ipsa Carthago arderet;» Liv. XXX,
43 extr.
--Ibid. _Excelsæ rates_, μακρὰ πλοῖα, Polyb.
[623.] _procella_, vi incendii; Lenz.
624. _fulmina_ opinabatur N. Heins. et 627 _Securus cœpti_, et 631
_juventas_, de quo vid. ad X, 641. Eodem v. 631, _Hannon_, non
_Hanno_, vel _Anno_, Oxon. vid. sup. ad II, 277.
Mansuri compos decoris per secula rector, 625
Devictæ referens primus cognomina terræ,
Securus sceptri, repetit per cærula Romam,
Et patria invehitur sublimi tecta triumpho.
625. «Scipio pace terra marique parta, in Siciliam Lilybæum
trajecit: inde Romam pervenit, triumphoque omnium clarissimo urbem
est invectus;» Liv. XXX, 45 pr. Cf. Polyb. XVI, 23, et Appian. rer.
Pun. c. 65 et 66.
626. Ante Scipionem quidem duces Romanos, v.c. Coriolanum, Fidenatem
et alios, a populis vel oppidis devictis cognomina adcepisse, sed
_primum_ Scipionem a devicta _terra_, jam monuit Dausq. Cf. Liv.
XXX, 45 extr.
627. _Securus sceptri_, certus de summo imperio Romæ parto Pœnis
devictis; Ern. et Lef. Male Dausq. et Cell. repudiato titulo regis,
oblato illi in Africa, ut antea in Hispania, XVI, 278 sq. non autem
h.l. _securus_, ut sæpe, _negligens_, _spernens_, significat.
--_cærula_, v. ad I, 21.
Ante Syphax, feretro residens, captiva premebat
Lumina, et auratæ servabant colla catenæ. 630
629... 650. Triumphus Scipionis, qualem Romani nondum viderant,
ornate et per partes describitur. Cf. Appian. l.l. et similis
triumphi pictura ap. Ovid. Trist. IV, 2.
629. Syphacem in triumpho ductum tradunt Polyb. XVI, 23; Appian.
rer. Pun. c. 28; Val. Max. VI, 2; Corn. Severus ap. Senec. Suasor.
VII, et ipse Silius sup. XVI, 272 sqq. Sed Tibure eum haud ita multo
ante triumphum Scipionis mortuum esse, memorant Livius XXX, 45, et
Mariana lib. II. Hos sequi Silium, regisque mortui imaginem in
ferculo circumlatam esse, quoniam non _feretro resederint_, qui vivi
in triumpho sint circumducti, sed pedibus currum triumphantis
imperatoris præcesserint, suspicabantur Cell. Drak. et Lefeb.
refragg. Dausq. et Ernesti, cujus hæc nota est: «Videntur mihi
argutari et doctrina sua abuti, qui non vivum Syphacem, sed ejus
effigiem a poeta describi existimant, in solo _ferculo_ hærentes,
quæ simulacrorum tantum machina fuerit. Quis probet poetam, et
Silium inprimis, ita in ordinem cogi? Et cui non _Syphax residens,
premens lumina, catenis_ indutus, vivum potius, quam pictum
persuadeat? Nec rara est consuetudo Silii a Liviana sententia
discrepandi, ubi omnis historia dissentit.» Huic opinioni favet
alius poetæ locus sup. XVI, 272 sq. nisi et ibi de picto, non vivo
Syphace agi censeas. Neque tamen dissimulandum est, ita parum apta
esse verba _feretro residens_. Poeta forte, vel suum ingenium, vel
alios scriptores sequutus, putavit, Syphacem et animo et corpore
ægrum in ferculo sedisse.
--Captivi reges nonnunquam feretris seu ferculis elatis sub tropæis
imponebantur; Lenz. collato Burm. ad Propert. III, iii (al. iv), 18,
qui illud ex numis illustravit, et mox citra necessitatem
_signabant_ pro _servabant_ reponendum censuit.
630. _Lumina premebat_, pudore subfusus, quia _captivus_ erat.
--_colla_, quæ plerumque mox frangebantur laqueo, aut securi
feriebantur, _auratæ servabant catenæ_, vid. Broekhus. ad Prop. II,
i, 33.
Hic Hannon, clarique genus Phœnissa juventa,
Et Macetum primi, atque incocti corpora Mauri,
Tum Nomades, notusque sacro, quum lustrat arenas,
Hammoni Garamas, et semper naufraga Syrtis.
631. _Hannon_, captus in Hispania. Vid. XVI, 72 sq.
--_clari_ κατὰ. _genus Phœnissa juventus_, Pœni.
632. _Macetum_, de quibus vid. sup. ad v. 414
--_incocti_, adusti sole, _corpora_, nigri, _Mauri_. Cf. II, 439, et
VIII, 267.
633 sq. _Nomades_, Numidæ.
--_notus sacro, quum lustrat arenas, Hammoni Garamas_, cf. ad I,
414, et III, 648 sq.
[634.] _Syrtis_, Nasamones aliique populi Syrtici, _semper
naufraga_, cf. ad I, 408, et II, 63. [recte II, 62]
632. _Macetum_, non _Macedum_ Put. Tell. R. 2, Mars. vid. ad XIII,
878.
Mox victas tendens Carthago ad sidera palmas 635
Ibat, et effigies oræ jam lenis Hiberæ,
Terrarum finis Gades, ac laudibus olim
Terminus Herculeis Calpe, Bætisque lavare
Solis equos dulci consuetus fluminis unda:
635 sq. In ferculis simulacra devictorum oppidorum, montium,
populorum, regum, fluviorumque portabantur.
--Hic mos gestandi devictarum gentium regumque simulacra
pulcherrimis versibus expresserunt _Racine_, _Mithridate_, act. III,
sc. 1:
Tandis que l’ennemi, par ma fuite trompé,
Tenait après son char un vain peuple occupé;
Et, gravant en airain ses frêles avantages,
De mes états conquis enchaînait les images;
et _Crébillon_, _Rhadamiste et Zénobie_, act. II, sc. 2:
Ce peuple triomphant n’a point vu mes images
À la suite d’un char en butte à ses outrages:
La honte que sur lui répandent mes exploits
D’un airain orgueilleux a bien vengé les rois.
--_victas tendens Carthago ad sidera palmas_, feminæ habitu, ut
solitum, depicta; Cell. Etiam mœsto vultu. Cf. Ovid. Trist. IV, ii,
2, et 43, 44, ad quæ loca vid. Burm. et Harles. Simulacra urbium
eburnea quandoque, quandoque lignea; Dausq. coll. Quintil. VI, 4, et
Plin. V, 5.
[636.] _effigies ore jam lenis Hiberæ_, veluti vultu declarans se
victam et bello fractam; Ernest.
637 sq. Cf. ad I, 141, 142.
638 sq. _Bætis lavare solis equos_, etc. ut ultimus fere Hispaniæ
Occid. fluvius in sinum Gaditanum influens. Cf. ad III, 399.