Hannibal hæc: sed non patiens remorantia verba
Ausonius miles, quoties dux cœperat ora
Solvere ad adfatus, signum pugnamque petebant. 340
338. Pro Scipionis oratione, de qua v. Liv. XXX, 32, et Polyb. XV,
10, poeta substituit conloquium Junonis cum Jove.
--_verba remorantia_ pugnam.
339. _quoties_ ex emendat. Dausq. Barth. et N. Heins. Vulgo
_quatiens_, quæ lectio ex antiqua scriptura _quotiens_ orta.
340. _adfatus_, non _effatus_, Oxon. et sic jam Cell. ex conj.
Deinde _petebant_ Oxon. et Putean. Vulgo _petebat_.
Hæc procul aeria speculantem nube sororem
Ut vidit Divum genitor, mœstosque sub acri
Obtutu vultus, sic ore effutus amico est:
341 sqq. Imitat. Virg. Æn. XII, 791 seqq. Nec mirum, poetam nunc,
in tanto rerum cardine, Deorum interventu uti.
341. _speculantem_, non _spectantem_, Oxon. (tres scripti, teste
Lefeb.) et Rom. 2; conf. ad VII, 123, et XIII, 163.
342. _subacri_ unica voce scribendum videbatur N. Heins.
343. _adfatus_ iterum corrig. idem et edidit Lefeb.
«Qui te mentis edunt morsus, da noscere, conjux:
Num Pœni casus ducis, et Carthaginis angit 345
Cura tuæ? sed enim reputa tecum ipsa furores
Sidonios: gentem contra et fatalia regna
Teucrorum quis erit, quæso, germana, rebelli
Fractis fœderibus populo modus? Ipsa malorum
Non plus Carthago tulit, exhausitque laboris, 350
Quam pro Cadmea tu exercita gente tulisti.
344. _te mentis edunt morsus_, vid. ad VII, 271, et XIII, 274.
347 sq. _fatalia regna Teucrorum_, Romanorum, quibus fato destinatum
est imperium orbis terrarum.
344. _edant_ emend. N. Heins.
351. _tuleris tu exercita gente_ Put. _tulisti e gente_ Ox.
_tulisti excita gente_ Tell. _ipsa tulisti exercita gente_ R. 1,
Parm. Med. al. _Quam pro te Cadmea tu exercita gente tulisti_
R. 2. Nostra lectio primum reperitur in edd. Marsi et Ben. _Quam
pro C. tolerasti exercita gente_ ex emend. N. Heins. edidit Lefeb.
prob. Drak. quia in scriptis priscisque edd. postrema versus verba
sint _exercita gente_, et verbum _tulit_ modo præcesserit, cujus
tamen repetitionem h.l. non inprobandam esse, jam recte monuit
Ern. Withof. haud dubitabat, Silium scripsisse: _quam pro Cadmea
subiisti exercita gente_.
Turbasti maria ac terras, juvenemque ferocem
Inmisti Latio; tremuerunt mœnia Romæ,
Perque bis octonos primus fuit Hannibal annos
Humani generis: tempus componere gentem. 355
Ad finem ventum; et claudenda est janua belli.»
352. Cf. supra, I, 37.
354. _bis octonos annos_, conf. v. 332, et ad XVI, 151.
355. _componere gentem_; motus Pœnorum finire, vel efficere, ut
debellati quiescant pacemque petant; conf. Tac. Hist. IV, 3, pr. et
Horat. Od. IV, xiv, 52.
356. _claudenda est janua belli_ formula a Jani templo petita, vid.
Heyne ad Virg. Æn. I, 291... 296, in Exc. IX, et ad VII, 616 sq.
356. _claudenda_ ex R. 2, omisso τῷ _et_, recepere Lefeb. et Ern.
Recte, opinor. _occludenda_ putabat N. Heins.
Tum supplex Juno: «Neque ego, mutare laborans,
Quîs est fixa dies, pendenti nube resedi:
Nec revocare acies, bellumve extendere quæro:
357 seq. Imitat. Virgil. Æn. X, 611 seq. ubi similiter Juno Turni
mortem deprecatur. Recte Ernesti: «Non sine ingenio et acumine
Junonis character servatus est a poeta. Novimus Deæ adrogantiam; jam
videt omnia contra fieri quam optaverat. Itaque ad preces confugit
vel invita: at quam invidiose id facit, et quam plenæ aculeorum sunt
sententiæ, _gratia mihi languet, cecidit primus amor, nil... posco_.
Sed ne sic quidem magnam propriæ artis laudem Silius tuebitur. Nam
omnis loci forma descripta est e Virg. l.l.» _Quibus est fixa dies_,
quæ fato destinata sunt, vel quibus finis constitutus est, ut οἷς
θανάτοιο τέλος πεπρωμένον ἐστίν, ap. Hom. Iliad. γ, 309, vel
πεπρωμένον αἴσῃ, Iliad. ο, 209.
[358.] _pendenti nube_, eleganter e natura rei, judice etiam Heynio
ad Virg. Ge. I, 214; confer supra ad I, 128, et ad VI, 645.
357. _ego hoc mutare_ Putean. _ego hec mutare_ R. 2. _ego
inmutare_, vel _hæc mutare_ corrig. N. Heins. ne posterior syll.
voc. _ego_ producatur, quod tamen non præter exemplum
antiquitatis, tam in cæsura, quam extra eam fieri, monuit Drak.
et, quos laudavit, Broekhus. ad Propert. I, viii, 31; IV, ii, 3,
et Voss. Art. Gram.
I, 27.
358. _pendenti in nube_ Tell. R. 1, Parm. Mediol. _Pœno duce nube
resedi_ audacissime castigabat Barth. Adv. X, 13, cui ineptum
videbatur epitheton _pendenti_, quasi nova res esset, nubem
_pendere_, aut Junonem in _nube pendenti_ sedere. At inepta potius
est hæc censura, vid. not. Withof. conj. _speculatum_ pro
_pendenti_, v. 427 _florenti_ pro _labenti_, et v. 432 _Latius_,
ut brevitur Lælii patria designetur, sicut aliorum, qui antea
nominati sint.
359. _bellumve_ Put. Teller. et R. 2, quod substitui pro vulg.
_bellumque_.
Quæ donare potes, quoniam mihi gratia languet, 360
Et cecidit jam primus amor, nil fila sororum
Adversus posco: vertat terga Hannibal hosti,
Ut placet, et cineres Trojæ Carthagine regnent.
360. _Quæ donare potes... nil_ vero _adversus fila sororum...
posco_.
361. Ex stomacho loquitur, quasi Jupiter ideo Pœnos adfligat, quia
Junonem, illorum fautricem, desierit amare; Cell. Conf. Virgil. Æn.
X, 613 seq.
--_fila sororum_, Parcarum, h.e. fata. Virg. Æn. X, 815; «Parcæ fila
legunt.» _Ed._
363. _cineres Trojæ_ cum acerba invidia adpellat Romanos, ex Trojæ
veluti ruinis et cineribus oriundos; Ern. Cf. ad VII, 493. Similiter
_gens recidiva Phrygum_ dicitur sup. I, 106, ubi vid. not.
362. _Aut fusos posco_ conj. N. Heins. parum apte.
363. _cineres Trojæ_ Putean. R. 2, et edd. Marsi, quod jam edidit
Cell. Vulgo _cineres Latii_, quod Dausq. exponebat: «Scipionum
duorum cineres, in quorum ultionem armis adcinctus Africanus eam
oram debellavit, et regnare potuit, si fata tulissent; certe ejus
virtute Africæ domina Roma facta est.» _Ut placet, et curæ est,
Latii C. regnent_ infeliciter tentabat Barth. Adv. X, 13.
Illud te gemini per mutua pignora amoris
Et soror et conjux oro, tranare pericla 365
Magnanimum patiare ducem, vitamque remittas,
Neve sinas captum Ausonias perferre catenas.
Stent etiam contusa malis mea mœnia, fracto
Nomine Sidonio, et nostro serventur honori.»
365. _tranare pericla_, vid. ad III, 662, et XV, 375.
366. _vitamque remittas_, concedas, relinquas; conf. quos Drak.
laudavit, Gron. Obss. IV, 2, et Gothofr. ad lib. 3; cod. Theodos. de
divers. rescript.
368. _Stent_, non diruantur, _mea mœnia_, Carthago, _et nostro_,
meo, _serventur honori_ conf. ad I, 26 sq.