Nec segnis, tanta in semet veniente procella,
Africa terribilem magno sub nomine molem 60
Regis opes contra et Massyla paraverat arma:
Spesque Syphax Libycis una, et Laurentibus unus
Terror erat: campos pariter vallesque refusas
Litoraque inplerat, nullo decorare tapete
Cornipedem Nomas adsuetus, densæque per auras 65
Condebant jaculis stridentibus æthera nubes.
59. Adcuratius hæc tradit Livius XXIX, 23 sq., et XXX, 5 seq.
--_tanta procella_ δεινῶς, ut VI, 105; XI, 91; XII, 334 al. pro tot
Romanorum copiis in Africam trajicientibus; de quibus v. Liv. XXIX,
24 sq.
60 seq. _contra terribilem molem_, hostium multitudinem, _magno sub
nomine_, duce, Scipione, _paraverat regis opes et Massyla arma_,
societatem et auxilium Syphacis, regis Massyliorum. Cf. ad XVI, 170.
62. _Laurentibus_, Romanis. Vid. ad I, 110.
64. _nullo decorare tapete_, stragulo, _Cornipedem adsuetus_, ut
forte _nudis equis_, II, 349.
65 seq. _Nomas_, Numidæ et eorum rex Syphax.
--_densæ Condebant jaculis æthera nubes_; cf. ad I, 311; II, 37 al.
[66.] _jaculis stridentibus_, ut IV, 567, ubi v. not.
Inmemor is dextræque datæ junctique per aras
Fœderis, et mensas testes, atque hospita jura,
Fasque, fidemque simul, pravo mutatus amore,
Ruperat, atque toros regni mercede pararat. 70
67. Syphax adcepta in matrimonium filia Hasdrubalis fœdus rupit cum
Scipione ictum, de quo v. sup. XVI, 245 seq. Silius vero ad verbum
fere expressit locum Livii inf. ad v. 76 adscriptum.
68. _mensas_ hospitales, quæ sacræ erant. Τράπεζα μὲν ἱερὸν χρῆμα,
δι’ ἧς ὁ θεὸς τιμᾷται φίλιός τε καὶ Ξένιος. Synes. Epist. LVII.
Conf. Meurs. ad Lycophr. Cassandr. v. 136; Potteri Archæol. Gr. L.
IV, c. 20, p. 665 sq., et Barth. ad Claud. in Rufin. I, 229.
69. _mutatus_ animo, ad defectionem a Romanis incitatus.
--_amore pravo_, quæ et perfidiæ et exitii causa fuit.
[70.] _toros_, conjugium, _regni mercede pararat_, jactura regni,
quam propter illud fecit. Barthius Adv. XIII, 7, et Ern.
--_regni mercedem_ eo referunt, quod Syphax post illud connubium
regnum et, opes suas Pœnis mercenarias addixerit, vel, ut vers. 75
dicitur, _dotalia arma transtulerit_. Idem Barth. l.c. ita disputat:
«In rebus hujus regis admodum infelix poeta est, languide totam
castrorum exustionem, tantique barbari captivitatem describens; ut
ego plane aliud malim, quam tantæ rei tam frigidum narratorem
legere. Et fere ubique in talibus recensendis mera cura hic scriptor
est. Quam inepte mox locutionem Hannibalis ad milites, et ante eum
legatis disceptationem, ipsumque tanti bellatoris discessum
proponit! Felicior sane aliquanto in laudibus declamandis, quod vel
ex encomio Scipionis, hunc librum claudente, patere possit, non
enormi, sed composito, nec majestatis orbo.» Non inepte ita, at
nimis tamen severe judicat; nec tam languor Silii displicebit
lectoribus, quam tumor verborum et vanus sententiarum strepitus.
67. _Immemor hic_ Put. _Immemoris_ Marsi Ven. poster. operarum
errore, et inde aliæ edd.
Virgo erat eximia specie claroque parente,
Hasdrubalis proles: thalamis quam cepit ut altis,
Ceu face subcensus prima tædaque jugali,
Vertit opes gener ad Pœnos, Latiæque soluto
Fœdere amicitiæ, dotalia transtulit arma. 75
71 seq. Cf. Liv. XXIX, 23. Filia Hasdrubalis Livio _Sophonisba_, sed
Græcis auctoribus Σοφονίβα, vel Σοφώνιδα dicitur. Vid. Schweighæus.
ad Appian. Punic. c. 27, et ad Polyb. XIV, 1.
73. Ernesti monet, _face succensum_ dici haud dubie ad ductum Livii
l.c. ubi Hasdrubal, ut Syphacem «adcensum cupiditate (et sunt ante
omnes Numidæ barbaros effusi in Venerem) sensit, virginem ab
Carthagine arcessit, maturatque nuptias.» Bene etiam Drak. «Primus
amor fortior putatur, quam secundus; unde sensus Silii est, tanto
amore Syphacem prosequutum fuisse Sophonisbam, quasi ea prima
fuisset, quam uxorem duxerat. Erat enim viduus, ut patet ex filio
ejus Vermina, cujus meminere Livius XXIX, 33, et Appian. Punic. c.
33, ut et ex alio ejus filio et tribus nubilibus filiabus ap.
Appian. ibid. c. 17 et 26.» Cf. sup. III, 64.
74. _vertit_, convertit, avertit; ad Pœnos defecit. _Ed._
75. De _dote_ non est cogitandum, quam Barth. Adv. XXII, 8, non
solum sponso a sponsa, sed et huic ab illo conlatam demonstrat, sed
_dotalia arma_ simpl. dicuntur, quæ post conjugium et propter id
Syphax Pœnis subpeditavit; Ern. coll. sup. V, 22, qui locus tamen
dissimilis est. Drak. comparavit Ovid. Met. V, 15, et Claud. R. P.
I, 28, ubi v. Barth.
Sed non Ausonio curarum extrema Syphacem
Ductori monuisse fuit, missique minantur,
Stet regno, reputet Superos, pacta hospita servet:
Longe conjugia, ac longe Tyrios Hymenæos
Inter Dardanias acies fore; sanguine quippe, 80
Si renuat, blando nimium facilique marito
Statura obsequia et thalami flagrantis amores.
76 sq. «Scipio literas dat ad regem, quibus etiam atque etiam monet
eum, ne jura hospitii secum, neu cum populo Rom. initæ societatis,
neu fas, fidem, dextras, Deos testes atque arbitros conventorum
fallat;» Liv. XXIX, 24. Cf. sup. v. 67 sq.
--_Ausonio ductori_, Scipioni, _non curarum extrema fuit_, h.e.
præcipua cura.
[77.] _missique_, legati, _minantur_, minaciter hortantur, ut
_permixta minis monebat_, v. 83.
78. _Stet_ in _regno_, non inde moveat.
79 seq. Confer I, 301, ibique not.
82. _sanguine Statura obsequia_, constitura, Drak. coll. Liv. II,
36: «magno illi ea cunctatio stetit;» XXIII, 30: («multo sanguine
atque vulneribus ea Pœnis victoria stetit»); Gron.
Obss. III, 7, et Broekh. ad Prop. II, vii, 8.
77. _missique minantur_ ex emendat. N. Heins. edidi cum Lefeb.
_missique minentur_ in Oxon. Putean. omnibusque edd. ante
Juntinam, in qua Nicander primus hunc locum corrupit, et ex
ingenio etiam addidit integrum versum, _Ductori monuisse fuit, sit
fidus, et ictum Observet fœdus, neu pacis jura resolvat, Stet
regno_, etc. Hanc scripturam falsam esse, vel sola vox _Observet_,
quam mox sequitur _servet_, persuasit Drakenb. Nihil tamen mutare
sustinuit, nec eo audacior esse voluit Ern. qui hac interpolatione
expeditiorem reddi orationem monet. Recte: sed et languidior fit,
præmissis potissimum vss. 67 seq. ubi poeta notionem rupti fœderis
jam omnibus fere poetarum coloribus adumbravit; quumque
exquisitior doctiorque esset, ab indocto et audaci Nicandro
sententia ejus diluta est ac dilatata, adsutis laciniis, quibus
sublatis bene procedit, vid. not.
78. _pacta_ Oxon. et Put. Conf. Heins. ad Ovid. Met. VII, 700;
XIV, 36, et Ep. Her. XX, 18. Vulgo _facta_.
Sic Latius permixta minis, at cassa movebat
Ductor; nam surdas conjux obstruxerat aures.
Ergo, asper monitis frustra nitentibus, enses 85
Advocat, et, castas polluti fœderis aras
Testatus, varia Martem movet inpiger arte.
85 seq. Scipio, non Syphax, ad quem Barth. Adv. XIII, 7, hæc verba
retulit, exasperatus fuit, postquam vidit, monitis se efficere non
posse, ut regem a societate Pœnorum abduceret; quod et sequentia
clare probant; Drak.
--_nitentibus_, obnitentibus.
83. _at_ pro vulg. _et_ scripsi, probb. Barth. Adv. XIII, 7,
N. Heins. et Drakenb. _Hæc Latius_ et _sed cassa_ tacite edidit
Lefeb. non inprob. Ern. Deinde _monebat_ Put. Parm. et al. edd. ut
et conj. Barth. l.c. Recte, opinor: et non modo _monita_ mox
sequuntur, unde vulgatum prætulere N. Heins. et Drak. sed et
_movet_.
87. _vafra arte_ corrig. N. Heins. ad Ovid. Epist. Her. XVI, 314,
quoniam de una tantum arte castrorum incensorum h.l. mentio fit.
Castra, levi calamo cannaque intecta palustri,
Qualia Maurus amat dispersa mapalia pastor,
Adgreditur, furtum armorum tutantibus umbris, 90
Ac tacita spargit celata incendia nocte.
88... 108. Cf. Liv. XXX, 3 sq., et Polyb. XIV, 5, a quibus ordine
singula et adcuratius exponuntur. Appianus Punic. c. 21 sq.,
memorat, sola castra Hasdrubalis incensa esse, et Syphacem trepidum
sociis non succurrisse, sed simul fugisse relictis castris suis.
88, 89. «Numidæ præcipue arundine textis, storeaque pars maxima
tectis, passim nullo ordine, quidam, ut sine imperio occupatis
locis, extra fossam etiam vallumque habitabant: quæ relata Scipioni
spem fecerant castra hostium per occasionem incendendi;» Liv. XXX, 3
extr. Cf. Polyb. XIV, 1 sup. III, 290 sqq. et in Var. Lect. ad II,
85, et XIV, 7. Πλεκταὶ στέγαι ἐπ’ εὐκύκλοις ὄχοις mapalia dicuntur
Æsch. Prom. v. 214.
[“in Var. Lect. ad II, 85, et XIV, 7”: Not. ad II, 85, et V.L.
ad XIV, 7]
90. _furtum armorum_, arma furtim, seu clam mota, insidias et
stralegemata, ut _furta belli_ et fraus armorumque _doli_ ap. Virg.
Æn. XI, 515 et 522. Conf. sup. ad libros VI, 70; VII, 134 et 487.
91... 108. Luxuriem orationis in hac incendii imagine, quæ passim
adumbratur, v.c. IV, 677 seq.; V, 512 sq.; VII, 353 seq.; IX, 603
seq., jam notarunt Barth: Adv. XIII, 7, et Ern.
88. _intecta_ pro vulg. _intorta_ e Put. recepi non inprob.
N. Heins. qui tamen malebat _intexta_, quod etiam adrisit Drak.
Lefeb. (qui illud edidit) Cort. et nobis; confer Heins. ad Ovid.
Met. V, 446.
90. _furtum_, non _furtim_, Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. Deinde
_nitentibus umbris_, R. 1, Parm. Med. _intentibus v._ Put.
_invitantibus v._ conj. N. Heins. et mox _celerata incendia_; quod
posterius placere potest. Τὸ _celata_, hoc est clam inmissa, ex
compendio forte scribendi ortum, et languet, quia cum _tacita_
jungitur. Totum potius versum ejiciendum censerem, qui salvo sensu
abesse potest, nisi in poeta luxuriantis ingenii versarer.
Inde, ubi conlecti rapidam diffundere pestem
Cœperunt ignes, et se per pinguia magno
Pabula ferre sono, clare exspatiantur in auras,
Et frenos volucri propellunt lumine flammæ. 95
92. _pestem_, ut v. 96; _lues_, de incendio. Vid. ad I, 174.
93. _pinguia pabula_ ignis, ut mox _arida alimenta_, quæ facile
flammam concipiunt, ut arundo et canna; Ern.
94. _clare exspatiuntur in auras_; v. Var. Lect.
95. Cf. simil. loc. sup. IV, 681, ibique not.
92. _conjecti_ ex probabili conject. N. Heins. edidit Lefeb.
94. _late exspatiantur_ emendat. N. Heins. et _claræ_, scilicet
flammæ, Burm. prob. Drak. ut apud Virg. Æn. II, 569, _dant clara
incendia lucem_; conf. sup. X, 557, 558. Sed τὸ _clare_ eodem
sensu et doctius dictum crediderim.
95. _ramos_ pro _frenos_ conj. Dausq. _flumine_ (velut torrente)
pro _lumine_ Barth. Adv. X, 13; _Et volucri effrenes p. l.
flammas_, scilicet ignes, vel _Et se mox volucri p. l. flammæ_
emend. N. Heins. _Et Pœnos volucri p. flamine_ (h.e. adflatu, vel
vento, quo alitur incendium) _flammæ_ tentabat Burm. Sed sanum
esse locum recte existimant Lefeb. et Ern. _tenebras_ pro
_frenos_, et v. 96, _ceu_ pro _cum_ legendum videbatur Withof.
_ceu turbine_, et v. 101, _furit undique_ malebat N. Heins.
103. _semustaque_ scripsere Drakenb. Lefeb. et Ern. Conf. ad III,
16.
It totis inimica lues cum turbine castris,
Atque alimenta vorat strepitu Vulcanus anhelo
Arida, et ex omni manant incendia tecto.
Sentitur plerisque prius, quam cernitur, ignis
Excitis somno, multorumque ora vocantum 100
Auxilium invadunt flammæ: fluit undique victor
Mulciber; et rapidis amplexibus arma virosque
Conripit: exundat pestis, semiustaque castra
Ardenti volitant per nubila summa favilla.
98. _manant_, ut v. 101, _fluit_, et v. 103.
103. _exundat pestis_; cf. ad II, 631. Cerda ad Virg. Æneid. III,
571; Gron ad Gell. XVII, 10, et Burm. ad Val. Fl. IV, 660. Similem
castrorum nocte incensorum descriptionem legere est in poetico
admodum opere, et supra omnem laudem absoluto, _Le Télémaque de
Fénélon_, lib. VII: «Un tourbillon de poussière forme un épais nuage
qui couvre le ciel, et qui enveloppe tout le camp. Bientôt à la
poussière se joint une fumée épaisse, qui troublait l’air et qui
ôtait la respiration.... Adraste fait mettre le feu au camp.
Aussitôt la flamme s’élève des pavillons, et monte jusqu’aux nues:
le bruit du feu est semblable à celui d’un torrent qui inonde toute
une campagne.... Le vent pousse impétueusement la flamme de pavillon
en pavillon, et bientôt tout le camp est comme une vieille forêt
qu’une étincelle de feu a embrasée.» _Ed._
104. _Albenti favilla_ Oxon. Put. R. 2, ut _cava f._ apud Petron.
c. 120, et forte _candens f._ apud Virgil. Æn. III, 573, unde
probavit N. Heins. et recepit Lefeb. Vulgatam lect. defendit
Drakenb. coll. Martial. I, 42, et recte jam monuit, _candentem
favillam_ in Virg. l.l. eodem sensu exponi posse, quo etiam illam
ceperint ibi Cerda, et Scalig. ad Sever. Ætn. v. 509.
Ipsius ingenti regis tentoria saltu 105
Lugubre increpitans late circumvolat ardor;
Hausissetque virum, trepidus ni clade satelles
E somno ac stratis rapuisset multa precantem.
Verum, ubi mox juncto sociarant aggere vires
Massylus Tyriusque duces, adcitaque regno 110
Lenierat pubes infaustæ vulnera noctis,
Ira, pudorque dabant, et conjux, tertius ignis,
109. Cf. Liv. XXX, 6 seq., ubi res memorantur ordine historico.
110. _Massylus Tyriusque duces_, Syphax et Hasdrubal. De multitudine
agrestium Numidarum omnique juventute a Syphace _excita ex regno_,
qua _vulnera noctis_, h.e. cladem jacturamque, noctu adceptam,
reparavit, et de _conjuge animos dante_ cf. Liv. XXX, 7, et Polyb.
XIV, 7.
112. _Ira_, _pudor_ et _conjux_, seu amor, Syphaci erant _tres
ignes_, stimuli, incitamenta virtutis.
108. _Et somno_ Put. _Et summo_ Parm. _Exsomnem_, vel _E sponda_
opinabatur N. Heins. De verbis _multa precantem_, quæ et me semper
obfenderunt, Barth. Adv. XIII, 7, ita disputat: «Hæc captivitatem
potius, quam liberationem ab inminentibus flammis, signant. _Multa
precari_ regem in suis castris, inter manus satellitum suorum,
quam absonum est? potius _dira precantem_, fastu videlicet barbaro
et regio in ausos tam inmane, et quidem furto, hostes. Nam regem
minime mollem inducere alioqui vult, quum mox pugna commissa inter
agmina adversa medium evolasse dicat.» Reliqui interpretes h.l.
tacent. Poeta forte scripsit _multa frementem_; conf. inf. v. 116.
Inmanes animos; adflataque barbarus ora
Castrorum flammis, et se velamine nullo
Vix inter trepidas ereptum ex hoste catervas 115
Frendebat minitans: sed enim non luce Syphacem,
Nec claro potuisse die, nec sole tuente,
A quoquam vinci: jactarat talia vecors;
113 sq. «Duces ambo, et ex tot millibus armatorum duo millia peditum
et quingenti equites semiermes, magna pars saucii adflatique
incendio, effugerunt;» Liv. XXX, 6.
116 sq. Verba Syphacis ap. Liv. cap. 7 extr. «Scire incendio, non
prælio, cladem adceptam: eum bello inferiorem esse, qui armis
vincatur.» Languent diversa unius rei vocabula, _luce_, _claro die_
et _sole_.
--_Syphacem_ autem δεινῶς pro se.
--_sole tuente_, cernente; nisi malis defendente cum Cell. qui
monet, diurno tempore lucem solis contra pericula nos tueri, ac
detegere, in quæ noctu facile inplicemur. Eamdem nocturnæ cladis
excusationem vide apud _Racine_, _Mithridate_, Act. II, sc. 3:
. . . . . . . . . Pompée a saisi l’avantage
D’une nuit qui laissat peu de place au courage,
Les rangs de toutes parts mal pris et mal gardés.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Enfin toute l’horreur d’un combat ténébreux.
Que pouvait la valeur dans ce trouble funeste?
Vide etiam Ajacem Homeri, Iliad. XVII, 645 sq. qui Jovem ipsum in
perniciem suam implorat, dum in _luce_ vel _claro die_ pereat: ἐν δὲ
φάει καὶ ὄλεσσον. Longinus, De Sublim. cap. VII, has voces et magnam
poetæ mentem feliciter interpretatur. _Ed._
109. _juncto agmine_ conj. N. Heins. qui tamen recte monuit,
_juncto aggere_ pro junctis castris dici posse. Idem malehat
_sociarunt_. At sequitur mox _lenierat_.
115. Emend. _ereptum ex morte_, quoniam certe non hostibus
Romanis, sed ignibus fuerit cinctus Syphax in castris adcensis,
qui et mox jactet, Romanos timuisse claro die pugnæ potestatem
facere.
118 sq. Barth. Adv. XIII, 7, et XV, 7, nota dignum dicit, quod
poeta h.l. et v. 114, 212, 214, 225, 230, ac al. passim, pluribus
spondeis vulgaribusque verbis compositis carmen perdat, quæ cursum
orationis incidant, curamque illam, a Plinio indicatam, ingenio
plane caruisse arguant.... Omnino studium poetæ in hoc libro et in
fine carminis elanguisse videtur; conf. tamen Heyne in not. ad
Virgil. Æn. VIII, 596.
Sed jam claudebat flatus, nec plura sinebat
Atropos; et tumidæ properantur stamina linguæ. 120
119... 148. Syphax, viribus, reparatis Hasdrubali jungitur, et cum
Scipione manus conserit, sed vivus capitur. Cf. Liv. XXX, 8, 11, 12,
ex quo etiam intelligitur, quod Ðrak. jam ad v. 134 notavit, Silium
ex duobus præliis unum fecisse: Syphax enim alio prælio, quo solus
cum Lælio et Masinissa, non cum Scipione, nec Hasdrubali junctus,
conflixit, captus est. Appianus ultimæ tantum pugnæ mentionem facit
Punic. c. 26, et prioris Polyb. XIV, 7 sq. cujus libri maxima pars
periit.
--_flatus_ et _tumida lingua_ pro arrogantia. Conf. ad II, 288, et
Heins. ad Ovid. A. A. I, 715.
--_claudebat_, finiebat, scil. prælio adverso el captivitate superbi
regis. Conf. ad XIII, 686.
--_nec plura_ loqui _sinebat Atropos_, Parca, Fortuna.
120. _stamina_, fata extrema ac mors, _tumidæ linguæ_, superbi et
jactantis Syphacis.
120. _propera͞nt_, vel _properarunt_ Put. _properebant_ R. 2.
_properabant_ conj. N. Heins. vel _properabat_ quod ex ed. Benessæ
recepit Lefeb.
Namque, ubi prosiluit castris, ceu turbidus amnis,
Qui, silvas ac saxa trahens, per devia præceps
Volvitur, et ripas spumanti gurgite laxat,
Ante omnes prævectus equo, trahit agmina voce.
Contra nava manus Rutuli, celsusque ruebat 125
Viso rege procul raptis exercitus armis.
121 sqq. Conf. ad IV, 520 seq.; Dorvil. ad Chariton. pag. 573, et
inpr. Klotz. ad Tyrt. p. 127 sq.
[123.] _ripas laxat_, super eas effusus amnis.
125 sq. _Rutuli_, Romani.
--_nava manus_, strenua, fortis, ut I, 549, ubi vid. Var. Lect.
Ernesti putat, _navam manum_ haud dubie esse, quæ non temerario
inpetu, quali Numidæ, sed considerato ordine pugnaverit. Sed hæc
notio et ab usu loquendi, et ab h.l., ubi eadem manus _ruebat raptis
armis_, aliena videtur.
--_celsus exercitus_, milites excelso animo, feroces; sec. Drak. qui
tamen recte monet, _navam manum_ etiam pedites dici posse, et
_celsum exercitum_ equites, ut ap. Stat. Theb. VIII, 563: «Nunc
pedes ense vago, prensis nunc celsus habenis» et _sublimis_ sup. IV,
219, et ap. Virg. Æneid. VII, 285; idque cum Ern. prætulerim.
124. _agmina prima_ Put. oculis librarii in v. 127, evagantibus;
Ern.
125. _vana manus_ Oxon. Putean. R. 1, Parm. Med. et Mart. Herbip.
ed. unde _nava m._ ex emendat. N. Heins. edidi cum Lefeb. et Ern.
prob. Drak. Conf. ad I, 549. Vulgo _sana manus_, ut sensus sit,
Romani prudenter pugnantes tamquam sanæ mentis homines; Cell.
Withof. conjicit: _contra sana manus Rutuli, lætusque ruebat_.
Ac sibi quisque, «Videsne, videsne, ut in agmine primo
Massylus volitet, deposcens prælia, rector?
127 sq. Ernesti veretur, ne nimis considerati sint milites, qui in
limine pugnæ constituti ejusmodi sententiis vacent; in quibus certe,
si modo recte locum habeant, acuta brevitas maxime requiratur. Mea
potius qualicumque sententia insignis est h.l. suavitas: nam non
adeo multæ militibus subgeruntur cogitationes, sed paucæ, et quidem
aptissimæ, in quas non adsequor cur incidere non potuerint, quum ne
acie quidem cum hoste jam dimicaverint, sed in pugnam demum
_ruerint_, et _procul_ viderint regem.
--_in agmine primo_, ἐν προμάχοις _Massylus rector_, Syphax. Vid.
Nostrum ad XVI, 170.
127. Ita hunc locum restituit N. Heins. _vides ut agmine_ Oxon.
Put. Tell. Parm. Med. Mart. Herbip. _vides ut ab agmine_ Benessa.
_agmine primo_ Ox. et Ben. Mox _volitet_ Put. Vulgo _Videsne_,
_vides_, _ait_, _agmine primus Massylus volitat_.
Fac nostrum hoc, mea dextra, decus: violavit et aras
Cælicolum, et casti ductoris fœdera rupit. 130
Sit satis hunc castris semel effugisse crematis.»
Sic secum taciti, et certatim spicula fundunt.
Prima in cornipedis sedit spirantibus ignem
Naribus hasta volans, erexitque ore cruento
Quadrupedem, elatis pulsantem calcibus auras. 135
129. _hoc decus_, hanc gloriam capti aut cæsi regis. Abrupta oratio
adfectui æstuique animi adcommodata.
130. _casti ductoris_, Scipionis: _casti_; v. ad I, 481.
133 seq. Similis locus est sup. IX, 594 sq. Uterque autem, et hic
quidem ad verbum fere concinnatus est ex Virg. Æneid. X, 892 sq.
Juncta verba synonyma, _cornipes_, _quadrupes_, _equus_, recte
notavit Barth Adv. XIII, 7, sed idem perperam putabat, infelicia
plane h.l. omnia esse et vix communes quoque sensus ferre. Nihil
aptius dici poterat, quam equum gravi vulnere ictum primum cruribus
anterioribus elevatum se _erexisse_ (quod poetice tribuitur hastæ,
quæ eum erexerit), deinde calcitrasse, tum _conruisse_, et denique
_membra_ vulnerata, h.e. caput _huc illuc jactasse_, ut _infixam
cuspidem_ excuteret, et quia dolorem ibi sentiret, ut κυλινδόμενος
(volutans caput in terra) περὶ χαλκῶ, ap. Hom. Iliad. θ, 86, qui
locus Silio etiam ante oculos fuisse videtur. Conf. ibi Kœppen, et
Heyne ad Virg. l.l.
--_sedit_, ut I, 540, ubi v. not.
--_Naribus_ et _ore cruento_ ut ap. Virg. l.c. _inter cava tempora_,
et Æneid. XI, 687 (qui locus etiam Nostro similis est), _sub aure_.
Conf. Iliad θ, 83 sq.
--_spirantibus ignem Naribus_, ut ap. Virg. Ge. II, 140.
130. Voc. _casti_ suspectum et ex _castris_, quod versu proxime
subsequenti obcurrit, prognatum videbatur N. Heins. At vid. not.
Corruit asper equus, confixaque cuspide membra
Huc illuc jactans, rectorem prodidit hosti.
136. _equus asper_, τραχὺς, iratus, dolore exasperatus.
[137.] _rectorem_, vectorem (v. Var. Lect.), Syphacem, _hosti
prodidit_, tradidit. Confer Nostrum ad II, 247.
137. _vectorem_ emend. N. Heins. ut ap. Ovid. A. A. III, 555. Sed
Drak. bene monet, _rectorem_ etiam equitem dici Tac. Ann. I, 65
(ubi confer Ernesti) Claud. _in Eutrop._ II, 423, et Lucan. VII,
530.
Invadunt, vanumque fugæ, atque adtollere fessos
Adnitentem artus, revocato a vulnere telo,
Conripiunt: tum vincla viro manicæque (pudendum) 140
Addita, et, exemplum non unquam fidere lætis,
Sceptriferas arta palmas vinxere catena.
138 seq. «Syphax, equo graviter icto, effusus obprimitur
capiturque,» Livius XXX, 12 pr. _Invadunt_ rectorem, Syphacem,
Romani, _vanumque fugæ_, frustra effugere conantem, _atque
adnitentem artus fessos_ lapsu equi, qui ei, in latus effuso ac
prostrato, incumbebat, _adtollere telo, a vulnere revocato_, adducto
ad se a capite equi vulnerato, ut se jacentem erigeret,
_conripiunt_. Sensum h.l., qui ita, nisi me omnia fallunt,
expediendus est, non percepit Ernesti, cujus hæc nota est: «Quem
Romani _invadunt_? equum, cui Syphax adhuc dum insidebat, an
Syphacem solum? _fessi artus_ magis equo, quam equiti conveniunt.
Cogitari potest Syphax equum lapsum ad fugam excitasse; at ejus ex
vulnere et lapsu fessos ægre _adnitebatur adtollere artus_. Ergo eum
_conripiunt_, dum equum elevat exstracto telo. Nam hoc vulnus in
naribus profecto non letale erat, sed equum tantum conturbabat.»
Immo equus _conruit_, toto corpore prolapsus est, ut apud Hom. et
Virg. ll.cc. nec facile elevari potuit extracto telo: vulnus etiam
letale fuit, et omnino esse potuit. Vid. Hom. Iliad. θ, 84, et ibi
Kœppen. _Fessi_ denique _artus_, h.e. pedes minime conveniunt equo,
cujus capiti, non pedibus, vulnus inflictum erat.
141. _exemplum non unquam fidere lætis_, h.e. quod insigni documento
fuit, nunquam fidendum esse _lætis_ rebus, fortunam hominum
mutabilem, nec constantem exspectandam, vel spem in ea ponendam
esse.
--_Exemplum_, h.l. quod nos diceremus _eine Warnung_.
138. _vanumque fugæ_ ex emend. Dausq. et N. Heins. recepi cum
Lefeb., qui ita in duobus antiquis, nescio quibus, legi dicit.
Vulgo _vanamque fugam_, ex qua lect. non facile commodam exsculpes
sententiam.
139. _e vulnere_ primus edidit Parisiis Colinæus, quem sequuti
sunt pauci, sed et ipse Drak. qui toto fere h.l. tacet.
140. _pudendum_ pro vulg. _pudenda_ ex emend. N. Heins. edidi cum
Lefeb. (qui nihil de ea re notavit) et Ernest. prob. Drak. Hunc
loquendi modum Silius in deliciis habet; vid. App. _manicæque
pudendæ Additæ_ corrig. Dausq. _manicæque pudendæ Addita_ scripsit
Cellar.
141. _o exemplum_ malebat Barth. Adv. XV, 7, ut magis erigeretur
sententia. Male! tollenda potius major distinctio post _lætis_,
quod jam vidit N. Heins.
142. _strinxere_ malebat N. Heins. quia _vincla_ præcesserunt:
quod tamen eum non obfendit supra XVI, 72, 74.
Ducitur ex alto dejectus clumine regni,
Qui modo sub pedibus terras, et sceptra, patensque
Litora ad Oceani sub nutu viderat æquor. 145
Prostratis opibus regni Phœnissa metuntur
Agmina, et invisus Marti, notusque fugarum
Vertit terga citus damnatis Hasdrubal ausis.
144. De magno Syphacis imperio v. sup. XVI, 171 sq.
--_sub pedibus_, imperio et potestati suæ subjectas; Drak. coll.
Anthol. Gr. IV, 4 epigr. 7: Ὠκεανὸν παρὰ ποσσὶν ἐχων μετ’ ἀπείρονα
γαῖαν. Virgil. Æn. VII, 100; Ovid. Met. XIV, 490; Liv. XXXIV, 32 et
al.
145. _sub nutu_, potestate, ut IV, 712.
--_Litora ad Oceani_; cf. XVI, 172, et ibi not.
146. _metuntur_; vid. ad IV, 213.
147. Ter Hasdrubal in _fugam_ conjectus, semel in Hispania, bis in
Africa, unde Liv. XXX, 28, _dux fugacissimus_ dicitur; Drak. Cf.
inf. v. 176.
147. _at invisus_ conj. Barth. Adv. XV, 7, non male, judice etiam
Drakenborch.
Stabat Carthago, truncatis undique membris
Uni nixa viro, tantoque fragore ruentem 150
Hannibal absenti retinebat nomine molem.
Id reliquum fessos opis auxiliique ciere
Rerum extrema jubent: huc confugere paventes,
Postquam se Superum desertos numine cernunt.
149... 157. Conf. omnino Liv. XXX, 9, ac Polyb. XIV, 9 et 10.
--_truncatis undique membris_, tropice, pro omnibus fere copiis et
auxiliis, in Hispania, Italia ac Africa, deletis.
[150.] _Uni nixa viro_; cf. _Bossuet_, _Histoire universelle_,
Part. III, cap. 6: «Carthage, qui avait commencé de baisser, ne se
soutenait plus que par Annibal.» _Ed._
--_tanto fragore ruentem molem_, præclare de interitu Carthaginis,
reipublicæ præpotentis; imagine petita a vasto ædificio, quod cum
ingenti fragore conlabitur, ut _Hesperiæ sonitum ruinæ_, dixit
Horat. Od. II, i, 32.
151. _absenti_, quamvis absens, _retinebat_, sustinebat, _nomine_
solo, conf. XVI, 19. Sic Mithridates apud _Racine_, act. III, sc. 1:
_Le grand nom de Pompée assure sa conquête._
Lucan. Phars. I, 135, 144. _Ed._
152. _fessos_; v. ad I, 566.
153. _Rerum extrema_, ut VIII, 25, ubi v. not.
150. _innixa_ corrig. N. Heins. et _innisa_ tacite edidit Lefeb.
151. _numine_ emend. Barth. l.c. coll. v. 154, 183, et sup. XVI,
16, 17, ut Hannibalem, ob rerum gestarum magnitudinem, nunc ruente
pæne republ. ut Deum tutelarem suspexerint Pœni.
Nec mora: propulsa sulcant vada salsa carina, 155
Qui revocent, patriæque ferant mandata monentis,
Ne lentus nullas videat Carthaginis arces.
157. _lentus_, si auxilio venire cesset, si moretur, nec properet.
--_nullas_, dirutas.
--_arces Carthaginis_; v. ad I, 7.
156. _patrumque_ primus edidit Nicander, _monentis_ est ex emend.
N. Heins. _moventes_ R. 2. Vulgo _monentes_.
157. _videat_, non _videas_, Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. Mars. et
Mart. Herbip. Post hunc versum Nicander duos alios inculcavit,
_Tolle moras, patriæque celer succurre cadenti, Hannibal, et
nostris depelle a mœnibus hostem_. Eos jam ejecit Drakenb.
suadente N. Heins.
Quarta Aurora ratem Dauni devexerat oras,
Et fera ductoris turbabant somnia mentem.
Namque gravis curis carpit dum nocte quietem, 160
Cernere Flaminium, Gracchumque, et cernere Paulum
Visus erat simul adversos mucronibus in se
Destrictis ruere, atque Itala depellere terra:
Omnisque a Cannis, Trasymenique omnis ab undis
In pontum inpellens umbrarum exercitus ibat. 165
Ipse, fugam capiens, notas evadere ad Alpes
Quærebat, terræque ulnis amplexus utrisque
Hærebat Latiæ; donec vis sæva profundo
Truderet, et rapidis daret absportare procellis.
158. _Dauni oras_; vid. ad lib. I, v. 291.
159 seq. Commentum poetæ, de quo v. ad II, 704.
162. _Visus erat_ voc. propr. de somniis, de quo v. Broekh. ad Prop.
III, iv, 24.
167, 168. «Raro quemquam alium, patriam exsilii causa relinquentem,
magis mœstum abisse ferunt, quam Hannibalem hostium terra
excedentem: respexisse sæpe Italiæ litora, et Deos hominesque
adcusantem, in se quoque ac suum ipsius caput exsecratum, etc.» Liv.
XXX, 20; cf. inf. v. 213 sq.
169. _daret absportare_, absportandum. Vid. ad V, 324.
163. _Destrictis_ R. 1, Parm. Med. Vulgo _Districtis_; vid. ad
XVI, 528.
166. _capiens_ Ox. Vulg. _cupiens_.
169. _rapidis_ scripti, R. 2, Basil., Wolfii et quædam aliae.
_rapidum_ pleræque edd. priscæ. _raptum_ conj. N. Heins.
His ægrum visis adeunt, mandata ferentes, 170
Legati, patriæque extrema pericula pandunt:
Massyla ut ruerint arma, ut cervice catenas
Regnator tulerit Libyæ, letoque negato,
Servetur nova pompa Jovi: Carthago laboret
Ut trepidi Hasdrubalis, qui rerum agitarit habenas, 175
Non una concussa fuga: se, triste profatu,
Vidisse, arderent quum bina in nocte silenti
Castra, et luceret sceleratis Africa flammis.
170 sq. Conf. Liv. XXX, 19.
172. _Massyla_, Syphacis. Vid. ad XVI, 170 seq.
--_ruerint_, ut XV, 736.
173. _Regnator Libyæ_, rex Massæsylorum, Syphax.
174. _pompa Jovi_, in triumpho ducendus in Capitolium, Jovis sedem.
--_nova pompa_, ornamentum novum, quod pompæ triumphi accessurum
sit.
175. _rerum habenas_, ut I, 144.
176. _Non una fuga_; vid. sup. ad v. 147.
177. _bina castra_, Syphacis et Hasdrubalis (Liv. XXX, 5, 6), 179,
Scipionem _minitari_, se _ignibus detracturum_, absumturum _patriam,
in quam_ Hannibal _se referat_, i.e. dum Hannibal moretur in Bruttio
agro (supra XVI, 1 seq., et Liv. XXVII, 51), se effecturum, ut ille,
in quam redeat, patriam inveniat nullam; Lenz.
175. _agitarit_, non _agitabat_, scripti et primæ edd. _trepida_
conj. Livin.
178. _celeratis_ opinabatur N. Heins. ut sup. v. 91.
Prærapidum juvenem minitari, Bruttia servet
Litora dum Pœnus, detracturum ignibus atris, 180
In quam se referat, patriam, suaque incluta facta.
Hæc postquam dicta, et casus patuere metusque,
Effundunt lacrimas, dextramque ut numen adorant.
179. _juvenem_, Scipionem.
180. _detracturum ignibus_, ut _in cinerem trahere_, sup. XIII, 319.
181. _se suaque facta incluta_, se cum gloria sua, hoc est _se_,
rebus in Italia præclare gestis, _referat_, redeat.
183. _dextram adorant_, ori admovent, exosculantur, ut dextram
_numinis_; qui honor et diis et regibus aliisque dignitate
conspicuis hominibus præstari solebat. Cf. Hom. Iliad. ω, 478; Plin.
XI, 45, seu 103; Alex. ab Alex. genial. dier. IV, 16; Potteri
Archæol. Gr. II, 5; T. I, p. 561 sq., vers. germ. _Harmar’s
Beobacht. über den Orient_, T. II, p. 49... 65.
180 sq. Ita legitur h.l. in MSS. et antt. edd. ante Junt., in qua
Nic. pro _referat_ reposuit _referant_, et iteram duos adjecit
versus, _detracturum ignibus atris Omnia, et excidium extremum
Carthagini adesse. In quam se referant patriam, suaque inclita
facta Commemorant, strages Italis quas fecerit oris_. Pro
_detracturum_ N. Heins. conj. _depasturum_; recte, opinor; saltem
ingeniose.
Audivit torvo obtutu defixus, et ægra
Expendit tacite cura secum ipse volutans, 185
An tanti Carthago foret: sic deinde profatur:
«O dirum exitium mortalibus! o nihil unquam
Crescere, nec magnas patiens exsurgere laudes,
Invidia! eversam jam pridem exscindere Romam,
Atque æquasse solo potui, traducere captam 190
Servitum gentem, Latioque inponere leges.
184... 200. Silius summam Hannibalis indignationem præclare
adumbravit, duce Liv. lib. XXX, cap. 20, quem vide.
186. _An tanti Carthago foret_, h.e. digna foret, cui opem ferat,
quam sibi denegaverit _invidia_ Hannonis, de qua v. ad XVI, 12 sq.
187 seq. _Dirum exitium_ est _invidia_. Conf. XII, 613 sq.
184. _abtutu_ Ox. prob. Barth. Adv. X, 13, ut non adspexerit
legatos, ob indignitatem rei, sed obliquis limisve oculis intuitus
sit. Deinde _et ægram Expendit tacite curam, secum_, etc. ex cod.
Tell. recepit Lefeb. Non male!
185. _tacite_ Oxon. _tacitus_ R. 1, ad marg. Vulgo _tacito secum_
prob. Barth. Adv. l.l. nec inprob. N. Heins. ut _tacito_ non sit
adverb. sed a _cum_ pendeat.
187. _durum_ Put. R. 1, Parm. Med. et Mart. Herbip. Conf. Virg.
Æn. XII, 924, ibique interpretes.
Dum sumtus, dumque arma duci, fessosque secundis
Submisso tirone negant recreare maniplos,
Dumque etiam Cerere et victu fraudasse cohortes
Hannoni placet, induitur tota Africa flammis: 195
Pulsat Agenoreas Rhœteia lancea portas.
Nunc patriæ decus, et patriæ nunc Hannibal unus
Subsidium; nunc in nostra spes ultima dextra.
Vertentur signa, ut Patres statuere; simulque
Et patriæ muros, et te servabimus, Hannon.» 200
196. Romani Carthaginem obpugnant.
--_Agenoreas portas_; v. ad I, 15.
--_Rhœteia lancea_; v. ad I, 115.
197 sq. Hæc acerba cum ironia dicta esse, quis non videt? _Nunc_
demum, in rebus adflictis, etiam adversarii mei, qui auctores semper
fuere, ne quidquam mihi pecuniæ, vel milites in subplementum
mitterentur, ad me confugiunt; _nunc_ demum videor iis et adpellor
_decus patriæ_, etc.
200. _et te, Hannon_, etsi odio semper capitali in me fueris: verba
generoso magnoque animo dignissima. Nec tamen cum Ern. crediderim,
hunc locum fere unicum in toto carmine esse, in quo poeta Livianum
acumen non solum adsequutus sit, sed et superaverit.
199. _Vertantur_ ed. Basil. Wolfii, et inde Colin. D. Heins.
Dausq. el Cell.
200. Vulg. _Anno_, vid. ad lib. II, v. 277.
Hæc ubi detonuit, celsas e litore puppes
Propellit, multumque gemens movet æquore classem.
Non terga est ausus cedentum invadere quisquam,
Non revocare virum: cuncti præstare videntur,
201 sqq. Conf. Liv. XXX, 21 et 28, qui tamen lætitiam Romanorum
etiam metu minutam fuisse docet, omni belli mole in unum Scipionem
inclinata.
--_detonuit_, de voce tonante imperatoris, ut de Pericle ap.
Aristoph. Acharn. 539, ἤστραπτ’, ἐβροντα, Lenz.
204 sq. Singulari deorum favore ac beneficio id effectum putant
Romani. Hinc et supplicatio decreta. Vid. Liv. l.l.
202. _fremens_ maluerit N. Heins. Sed vulgatum quoque bene se
habere, jam monuit Drak. coll. Liv. XXX, 20 pr.
203. _redeuntum_, scilicet in patriam, Oxon. Put. R. 1, Parm. Ben.
Mart. Herbip. non inprob. N. Heins. nisi quod prætulerit _terga
vertentem_, vel potius _redeunti_, vel _cedenti_, quum sermonem
esse de solo Hannibale ex sequentibus adpareat. Sed cum Hannibale
etiam milites ejus ex Italia decedebant.
Quod sponte abscedat, Superi, tandemque resolvat 205
Ausoniam: ventos optant; et litora ab hoste
Nuda videre sat est: ceu flamina comprimit Auster
Quum fera, et abscedens reddit mare, navita parco
Interea voto non auras poscit amicas,
[205.] _tandem resolvat_, liberet a metu, ac possessione quasi
imperioque. «Ex diutina possessione Italiæ est detractus,» Liv. lib.
XXX, cap. 20 extr. et Hannibalem, «post XVI annum ex Italia
decedentem, vacuam possessionem ejus reliquisse populo Rom.» ibid.
c. 28 pr. Florus lib. II, cap. 6: «sic factum est, ut inhærentem
atque incubantem Italiæ extorqueret Hannibalem.» De his quoque vide
_Bossuet_, _Histoire universelle_, Part. I, epoc. 9; Part. III, cap.
6; et _Montesquieu_, _Grandeur et décadence des Romains_, cap. 5.
_Ed._
207 seq. Solo discessu contenti sunt, non postulant commodum aut
victoriam ab hostibus: quam sententiam inprimis inlustrat sequens
comparatio, quam inter felicissimas numero; ita singula apte
respondent, et sobrio ornatu exposita sunt; Ern.
[208.] _reddit_, ut fuerat, tranquillum.
209. _auras amicas_, secundum ventum, ut ap. Ovid. Trist. I, iv, 17,
et Met. XIII, 440.
Contentus caruisse Noto, pacemque quietam 210
Pro facili cursu reputat salis. Omnis in altum
Sidonius visus converterat undique miles;
Ductor defixos Itala tellure tenebat
Intentus vultus, manantesque ora rigabant
Per tacitum lacrimæ, et suspiria crebra ciebat. 215
Haud secus ac patriam pulsus dulcesque penates
Linqueret, et tristes exsul traheretur in oras.
210 sq. _Notus_ idem qui v. 207 _Auster_ dicitur, ventus
procellosus.
--_pacem salis pro facili cursu reputat_, h.e. contentus mari
tranquillo et periculo naufragii sublato, jam non statim postulat,
ut leni et felici cursu utatur; in quo ipso _parcum votum_ cernitur;
Ern. Cf. Var. Lect. et Virgil. Æn. lib. V, 848; «Mene salis placidi
vultum....» _Ed._
211 sqq. Imitat. Lucan. III, 3 sq. «Solus in Ionios spectabat navita
fluctus, Solus ab Hesperia non flexit lumina terra Magnus,»
Pompeius.
213... 217. Silius expressit verba Livii, sup. ad v. 167 laudata.
Cf. ad VIII, 108; XII, 594.
214, 215. Cf Liv. XXX, 20 pr.
211. _reputat satis_ ex probabili emend. Scalig. et N. Heins.
edidit Cell.
212. _visu_ Gryph.
Ut vero adfusis puppes procedere ventis,
Et sensim cœpere procul subsidere montes,
Nullaque jam Hesperia, et nusquam jam Daunia tellus; 220
Hæc secum infrendens: «Mentisne ego compos, et hoc nunc
Indignus reditu, qui memet finibus unquam
Amorim Ausoniæ? flagrasset subdita tædis
Carthago, et potius cecidisset nomen Elissæ.
218... 290. Poeta epicis coloribus exornavit iter maritimum
Hannibalis, quod paucis descripsit Liv. XXX, 25, 29.
219. _subsidere_, ut _decrescere_, ap. Stat. Achill. II, 308 al. et
contra _crescere_; Drak. v. ad III, 157 in Var. Lect.
220. _Daunia tellus_; v. ad I, 291.
221 sqq. Silius expressit ac variavit locum Liv. XXX, 20 extr.
221, 223. Mentis non compos sum, neque hoc reditu indecoro indignus,
qui sponte Italia decessi; Drak.
223. _subdita tædis_, ut IV, 778, ubi v. not. et Var. Lect.
224. _Elissæ_; v. ad I, 81.
222. _Sim dignus_, vel _Di, dignus_ castigabat N. Heins. At vid.
not.
224. _numen_ Parm. _et totum cecidisset nomen E._ vel _potius
cecidissent culmina E._ opinabatur N. Heins. Vulgo _Elisæ_, vid.
ad I, 81.
Quid tunc? sat compos, qui non ardentia tela 225
A Cannis in templa tuli Tarpeia, Jovemque
Detraxi solio? sparsissem incendia montes
Per septem bello vacuos, gentique superbæ
Iliacum exitium et proavorum fata dedissem.
225. Conf. Var. Lect. Apud Liv. l.c. indignatur Hannibal, «quod non
cruentum ab Cannensi victoria militem Romam duxerit.» ... _Jovem_
Capitolinum _Detraxi solio_, δεινῶς de expugnatione Romae.
227 sq. _septem montes_, colles Romæ.
--_vacuos bello_, præsidio destitutos, quia omnes milites Cannensi
prælio consumti fuerant; Ern.
229. Conf. I, 115, et ibi not.
225. _Quin! tunc sat_ reposuit Lefeb. _Quid? tum sat compos?_
corrig. N. Heins. ut repetitio esset verborum v. 221. Ego legendum
crediderim: _Quid? tum sat compos_, scilicet mentis fui, _quum
non_, etc. Sed τὸ _qui_ doctius pro vulg. _quum_ positum videri
potest.
Cur porro hæc angant? nunc, nunc invadere ferro 230
Quis prohibet, rursumque ad mœnia tendere gressus?
Ibo; et, castrorum relegens monimenta meorum,
Qua via nota mihi est, remeabo Anienis ad undas.
Flectite in Italiam proras, avertite classem.
Faxo, ut vallata revocetur Scipio Roma.» 235
230. _Cur porro_, diutius, _hæc angant_, hæc cogitatio vexet ac
cruciet me meamque mentem, h.e. _invadere_ Romam.
231 sqq. Cf. XII, 540 sqq., 746 seq.
234. _avertite_ a cursu, quem huc usque tenuimus, et in diversa
agite; Drak.
231. _Quid prohibet_ malebat N. Heins. quem vid. ad Ovid. Met. X,
88. _gressus_, non _gressum_ Put.
234. _ac vertite_ conj. Livin. _age, vertite_ N. Heins. qui et
v. 235 τὸ _ut_ post _faxo_ concinnius abesse monuit, idque
firmavit multis poetarum exemplis, quibus alia adjecit in not. ad
Ovid. Met. XIII, 875, et Drak. ad h.l.
Talibus ardentem furiis Neptunus ut alto
Prospexit, vertique rates ad litora vidit,
Quassans cæruleum genitor caput æquora fundo
Eruit, et tumidum movet ultra litora pontum.
235. _Roma vallata_, a me obpugnata. Eodem consilio Consules Rom.
olim a Capua abstrahere conabatur, de quo vid. XII, 493 sq.
236... 290. Manifesta imitatio loci Virg. Æn. I, 84 sqq. Similiter
Hannibal olim Romam vix relictam reverti constituerat, sup. XIII, 1
sq., et quemadmodum tunc Dasii monitis v. 30 seq., absterritus
fingitur, sic nunc tempestate a Neptuno ei inmissa. Totum hoc
commentum non a gravitate rei summorumque poetarum exemplo ac more,
neque consilium Romam redeundi ab Hannibalis persona alienum est. In
hujus quoque consilii fictionem facile incidere poterat Silius,
lecto Liv. XXX, 20 extr. Ita vero nodum sibi nexuerat vindice
dignum; et a quo aptius solvi is poterat, quam a Neptuno? nam in
mari erat Hannibal, et deus ille Scipioni favet, de quo v. ad XV,
159 sq. et sup. v. 50 sq. Neque tamen diffiteor, nimium poetæ fuisse
doctrinæ artisque ostentandæ studium. XVII, 236 sq.
--Hujus tempestatis nullam mentionem facit Livius, nisi forte
_jactationem maritimam_, lib. XXX, 29 pr. eo referas; Lenz.
--_ardentem furiis_; cf. I, 32.
--_alto_, ex imo maris, regia sua (unde v. 242: _regna intima_
Neptuni, et v. 244: _Oceani caput_) _prospexit_, ut Virg. Æn. I,
126.
238 sq. _Quassans caput_; v. ad I, 298, et VI, 600.
--_genitor_, v. ad I, 606, et III, 126 in Var. Lect.
--_æquora fundo Eruit_, ut apud Virg. Æneid. lib. I, cap. 84, 125;
II, 419.
Extemplo ventos, imbresque, et rupe procellas 240
Concitat Æolias, ac nubibus æthera condit.
Tum, penitus telo molitus regna tridenti
Intima, ab occasu Tethyn inpellit et ortu,
Ac totum Oceani turbat caput. Æquora surgunt
Spumea, et inlisu scopulus tremit omnis aquarum. 245
241. Epitheton _Æolias_ tam ad _rupem_, montem antrumque Æoli, quam
ad procellas spectat. Cf. Virg. Æn. I, 51 sq. ac sup. I, 193, et IX,
491 seq.
--_nubibus æthera condit_, hæc ita depingit _Voltaire_, _Henriade,
chant I_:
L’astre brillant du jour à l’instant s’obscurcit;
L’air siffle, le ciel gronde, et l’onde au loin mugit;
Les vents sont déchaînés sur les vagues émues;
La foudre étincelante éclate dans les nues, etc.
Virg. l.c. longe utrique præstat. _Ed._
242. _molitus_, movens. Vid. ad I, 645, et V, 385.
243. _Tethyn_, ut III, 60, ubi v. Var. Lect.
240. _et rupe_ Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. Ben. et Mart. Herbip.
in quibus etiam mox _imbribus_ pro _nubibus_ legitur, ut et in
Marsi edd. Vulgo _e rupe_. Aliquid gravioris mendi subesse
suspicabatur Barth. Adv. XV, 7, qui et h.l. alia perperam, alia
nimis severe reprehendit.
Primus, se adtollens Nasamonum sedibus, Auster
Nudavit Syrtim conrepta nubilus unda.
Insequitur sublime ferens nigrantibus alis
Abruptum Boreas ponti latus: intonat acer
Discordi flatu, et partem rapit æquoris, Eurus. 250
Hinc rupti reboare poli, atque hinc crebra micare
Fulmina, et in classem ruere inplacabile cælum.
Consensere ignes, nimbique, et fluctus, et ira
Ventorum, noctemque freto inposuere tenebræ.
246 sq. Cf. Virg. Æn. I, 84 sq., ibique Heyne in Exc. III. Pro
Africo Silius bene substituit _Boream_, a Marone omissum: nam eo
potissimum classis ab Italia ad Africæ litora rejicienda erat.
Ernesti hunc locum ita taxat: «Recensus ventorum ut per se
ambitiosum studium ornandi prodit, ita, quod totus hic furor non
parem sibi eventum habuit, aliquid exinde vani tumoris ille omnis
locus traxit.» Enimvero ventorum in tempestate præcipuæ partes sunt,
neque omnes h.l. recensentur. Eos autem «omnes in unam tempestatem
congregari posse» negavit quidem et olim Seneca Nat. Qu. V, 16, at
v. Heyne l.l.
--_Auster_, qui v. 255. _Notus_ dicitur, _se adtollens Nasamonum
sedibus_, flans ex Africa. _Nasamones_ prope Syrtim majorem incolunt
(cf. I, 408), et _Syrtes_ potissimum _Noto execitantur_, h.e.
vexantur, ut utar verbis Horat. Epod. IX, 31.
--_Auster Nudavit Syrtim unda_, h.e. a Syrtibus undas repellit et
longe agit, ut apud Lucan. I, 498 sq., et IX, 320 sq.
248. _alis_, ut I, 589.
249. _ponti latus_, quod mox _partem æquoris_ poeta dixit.
251. _rupti poli_, ruptus polus, cælum. Conf. ad I, 135.
[252.] _ruere cælum_; v. ad I, 251, et XVI, 650.