Et, ni successu nimio lætoque pavore
Proditus elapso foret inter verba flagello,
Forsan sacrasset Zephyro, quas voverat, aras.
Tum vero infelix, veluti delapsa corona
Victoris capiti foret, in se versus ab ira, 435
Auratam medio discindit pectore vestem,
Ac lacrimæ simul et questus ad sidera fusi:
Nec jam subducto parebat verbere currus.
Pro stimulis dorso quatiuntur inania lora.
431. Imitat. Hom. Iliad. ψ, 382 sq. sed sine deorum ministerio.
--_læto pavore_, acuta antithesis, cujus vim ut adsequamur,
cogitemus necesse est Durium mixta metu eventus lætitia adfectum et
consternatum, gaudiam inter cordis pulsus sensisse, ut fit in spe
propinquæ, at nondum præsentis victoriæ; Ern. Durius præ gaudio
nimio successu consternatus et confusus; N. Heins. Cf. v. 479, 514
inpr. supra ad III, 215, et Heyne ad Virg. Ge. III, 105 seq., et
Æn. V, 575.
432. _Proditus_, destitutus ope _flagelli_, quod ipsi, _inter
verba_, hæc cum ardore dicenti _elapsum_ erat, manu exciderat. Cf.
sup. ad II, 247.
438. _subducto verbere_, amisso flagello: unde mox _inania lora_
dicuntur, quatenus sine flagello sola non subficiebant equis
moderandis; Ern.
439. _stimulis_, flagello, quo equi incitantur, ut ἄνευ κέντροιο
θέοντες ap Hom. Iliad. ψ, 387. Cf. sup. ad I, 113.
431. _favore_ emend. Gron. Obss. II, 14. At vid. not.
436. _perscindit_ R. 1, Parm. Mediol. unde _præscindit_ conj.
N. Heins.
Interea metis, certus jam laudis, agebat 440
Sese Panchates, et præmia prima petebat
Arduus; effusas lenis per colla, per armos
Ventilat aura jubas: tum, mollia crura superbi
Adtollens gressus, magno clamore triumphat.
440. _metis_, ad metam.
442 sqq. _Arduus_, superbus quasi et elatus victoria.
--_effusas... jubas_; cf. v. 363. Χαῖται δ’ ἐῤῥώοντο μετὰ πνοιῆς
άνέμοιο, Iliad. ψ, 367.
[443.] _mollia crura superbi Adtollens gressus_, ut ap. Virg. Ge.
III, 76, ubi v. Heyne, qui tamen non ad superbiam refert, quo certe
h.l. spectat.
440. _metæ_ corrig. Lefeb. vocem poeticam substituens vulgari; cf.
v. 518.
Par donum solido argento cælata bipennis 445
Omnibus, at vario distantia cetera honore.
Primus equum volucrem, Massyli munera regis
Haud spernenda, tulit: tulit huic virtute secundus
E Tyria, quæ multa jacet, duo pocula, præda,
445 sq. Sic et Æneas non victoribus solum, sed etiam omnibus, qui
cursu certarent, proponit præmium duo jacula et _argento cœlatam
bipennem_, deinde victoribus alia propria, ap. Virg. Æneid. V, 305
sqq.; Drak.
--_argento cælatam bipennem_; confer. Heyne. ad Virg. l.c.
447. Recte illi, qui curuli certamine vicerit, equum proponi
præmium, monet Drak. ut ap. Hom. Iliad. ψ, 265 sq.; Virg. Æneid. V,
310; Stat. Theb. VI, 644.
--_munera Massyli regis_; cf. ad V, 321.
--_Massyli regis_, Syphacis. Vid. sup. v. 170 seq.
448. _virtute secundus_, ut ap. Virg. Æn. V, 258.
449 sq. _duo pocula_, ut ap. Hom. Iliad. χ, 656, 741; Virgil. Æn. V,
535 sq.; Stat. Theb. VI, 531 seq.
--_Aurifero pocula perfusa Tago_, ut sup. II, 404.
446. _at_, non _ac_, Colon. et Rom. 1, ad marg.
448. _hinc_ pro _huic_ Oxon. Put. R. 1, Med. et Marsi edd. Alterum
_tulit_ omittitur in R. 1, et Med.
Aurifero perfusa Tago: villosa leonis 450
Terga feri, et cristis horrens Sidonia cassis
Tertius inde honor: et postremo munere Atlanta,
Quamvis perfracto senior subsederat axe,
Adcitum donat ductor, miseratus et ævum
Et sortem casus: famulus florente juventa 455
Huic datur, adjuncto gentilis honore galeri.
451. _Sidonia cassis_, ut _Argolica galea_, ap. Virg. Æn. V, 314.
452. _honor_, donum, quod honori est ei, cui datur, ut ap. Virg. Æn.
V, 249, 308; cf. ad IX, 199.
453. _perfracto axe_; conf. v. 411 seq.
--_subsederat_, substiterat in cursu.
454. _Adcitum_, quia miser homo, pudore captus, non sponte
adcedebat.
--_miseratus casum_, ut ap. Virg. Æn. V, 350, et Hom. Iliad. ψ,
534.
455. Atlanti etiam, quamvis victo, donum datur, et quidem _famulus_,
ut serva ap. alios poetas: cur autem ap. Nostrum servus, non liquet.
Cf. v. 552 seq., 571; Hom. Iliad. ψ, 534 seq.; 656, 704 sq.; Virg.
Æn. V, 282 seq.; Stat. Theb. VI, 548 seq. Serva etiam præmium
victoris inf. v. 568, et ap. Hom. Iliad. ψ, 262 sq.
456. _gentilis galeri_; cf. I, 404.
452. _est_ pro _et_ Put. _est_: _et_ Mars. et Mart. Herbip. _at_
vel _ast_ recte, puto, corrig. N. Heins. qui tamen non damnabat
conject. Dausq. _Tertius inde honor est_: _postremo_, quæ firmatur
c. Put. et recepta est a Lefeb. Deinde _Atlanta_ edidi ex emend.
N. Heins. post Lefeb. et Ern. _Atlantem_ etiam conj. Cort. vel
Livin. Vulgo _Atlantis_.
454. _Accitum_ scripti et R. 2. Vulgo _Attritum_.
455. _sortem cassam_ conj. N. Heins. et 457, _lectæ_ pro _læta_.
His actis ductor læta ad certamina plantæ
Invitat, positisque adcendit pectora donis:
«Hanc primus galeam (hac acies terrebat Hiberas
Hasdrubal); hunc ensem, cui proxima gloria cursus, 460
Adcipiet; cæso pater hunc detraxit Hyempsæ.
Tertius extremam tauro solabere palmam.
Cetera contenti discedent turba duobus
Quisque ferox jaculis, quæ dat gentile metallum.»
457... 526. Conf. Hom. Iliad. ψ, 740 seq., et Virg. Æn. V, 286 sqq.
Silius tamen hanc rem, a summis jam poetis tractatam, maxime nec
sine arte ac ingenio variavit.
--_plantæ_, ut v. 297.
458. _positis donis_, ut ἄλλα τίθει ταχυτῆτος ἄεθλα, Iliad. ψ, 740,
et πυγμαχίης θῆκεν ἄεθλα, v. 653; cf. Virg. Æneid. V, 292, et sup.
ad IV, 267.
--_galea_ Hasdrubalis, et _ensis_ Hyempsæ spolium. Cf. Il. ψ, 560,
808, et sup. ad V, 321 sq.
460. Cf. Iliad. ψ, 807.
461. _pater_ meus, Scipio.
462. _tauro_, ut inf. 550, et Iliad. ψ, 750.
--_solabere tauro palmam_, doctius quam _solatia victo_, ap. Virg.
Æneid. V, 367.
--_palmam_, de eo, qui tertio loco vincit. Cf. ad v. 503.
463 sq. _Cetera contenti discedent turba_, etc. Cf. ad V, 495, et
Cort. ad Sallust. B. C. c. 43.
--_duobus jaculis_, ut ap. Virg. Æn. V, 306.
[464.] _gentile metallum_, metalla Hispaniæ. Cf. v. 526.
460. _cursus_ Col. et Put. _currus_ Oxon. Vulgo _cursu_.
463. _discedens_ Col.
Fulgentes pueri Tartessos et Hesperos ora 465
Ostendere simul vulgi clamore secundo.
Hos Tyriæ misere domo patria incluta Gades.
Mox subit, adspersus prima lanugine malas,
Bæticus: hoc dederat puero cognomen ab amne
Corduba; et haud parvo certamina læta fovebat. 470
465. Nomina eorum, qui certant, desumta ab Hispaniæ oppidis,
fluviis, et tractibus. Cf. ad I, 306, in Var. Lect.
--_Fulgentes_, conspicui facie et flore ætatis, vel, ut v. 471.
--_fulgore nivali corporis_.
466. Cf. Virgil. Æn. V, 337 sq.
467. _Tyriæ Gades_; v. ad III, 4, et 396... 399.
468. Cf. VII, 691, ibique not.
469. _ab amne_ Bæti.
470. _Corduba_; vid. III, 401.
--_haud parvo_, ut _Stat mihi non parvo virtus mea_ Mod. Magni
pretii æstimabat ex his certaminibus palmam repotare; Ern. Corduba
haud parvo sumtu hujus pueri certamina sustentavit, ut cum aliis
civitatibus præstantia et sumtu sui athletæ certaret; Cell. Cf. V.L.
468. Hic versus, qui ab edd. tantum non omnibus abest: legitur in
quatuor scriptis et Rom. 2. Sed _Nox_ in Put. et _Hos_ in Tell.
Deinde _adspersus_ in solo Putean. _adspersas_ in Rom. 2.
_adsperus_ in Tell. _Asperus_ in Colon. et Oxon.
469. _patrio c. ab amne_ corrig. N. Heins. coll. vers. 526.
470. Ita Col. _parto certamine_ Oxon. Vulgo _parco certamine_,
prob. Barth. Adv. X, 7, ut sensus sit: non erat parca in exornando
puero, ut certamine contendere cum ceteris Corduba videretur.
_haud parce certamina l. f._ conj. Modius Novant. Lect. Ep. LV.
Non male!
Inde, comam rutilus, sed cum fulgore nivali
Corporis, inplevit caveam clamoribus omnem
Eurytus: excelso nutritum colle crearat
Sætabis, atque aderant trepidi pietate parentes.
Tum Lamus, et Sicoris, proles bellacis Ilerdæ, 475
Et Theron potator aquæ, sub nomine Lethes
Quæ fluit, inmemori perstringens gurgite ripas.
472. Cf. Virg. Æn. V, 340 seq.; lib. VIII, v. 636.
--_cavea_ locus, ubi spectatores ludorum sedent, propr. scenicorum,
sed h.l. circensium, ut. ap. Virg. ll.cc.
474. _Sætabis_ in _colle_ sita. Cf. III, 373.
--_trepidi pietate_, inter spem et metum suspensi, de filiorum
fortuna et victoria; Ern.
475. _Sicoris_ nomen ductum a fluvio, ad quem sita _bellax Ilerda_.
Vid. ad III, 359.
476. _Theron potator aquæ_, etc., h.e. adcola Lethes. Cf. ad VIII,
367 et 564.
--_Lethes_ fl. cujus _gurges inmemor_ est, h.e. cujus aqua potata
inmemores rerum olim gestarum facit, earum oblivionem gignit. Vid.
ad I, 236, et XIII, 555. Sic et _inmemor Lethe_ ap. Senec. Herc. Œt.
v. 936, et Stat. Silv. V, ii, 96.
477. _perstringens ripas_, v. ad IV, 350.
473. _Eurythus_ et _Euritus_ al.
474. _Sætabis_ pro vulg. _Setabis_ scripsit Drak. vid. ad III,
373.
Qui postquam adrecti plantis et pectora proni,
Pulsantesque æstu laudum exsultantia corda,
Adcepere tuba spatium, exsiluere per auras 480
Ocius effusis nervo exturbante sagittis.
Diversa et studia et clamor, pendentque faventes
Unguibus; atque suos, ut cuique est gratia, anheli
Nomine quemque cient: grex inclutus æquore fertur,
Nullaque tramissa vestigia signat arena. 485
Omnes primævi, flaventiaque ora decori,
Omnes ire leves, atque omnes vincere digni.
478. _adrecti plantis_, ut ἐπ’ ἀκροτάτοισιν ἀερθεὶς πόδεσσι, ap.
Apoll. II, 90, more et currentium et pugilum. Cf. Heyne ad Virg. Æn.
V, 426, et Burm. et Val. Fl. IV, 267. Sic et _pendent faventes
unguibus_ mox vers. 482, ubi recte Ernesti: «Cogita spectatores, dum
suis adclamant, summis pedibus adrectos, et veluti suspensos, ut fit
in tali contentione favoris et in turba multorum.» Cf. ad XV, 614.
479. Cf. Virg. Ge. III, 105 seq. ibique Heyne. Vid. et supra ad
v. 431.
480. _Adcepere tuba spatium_, h.e. potestatem signumque currendi.
482. _studia_ voc. propr. de favore spectantium, ut ap. Virg. Æn. V,
48, 228, 450.
485. Cf. ad III, 309, et IV, 147.
486. _flaventia ora_, ut ap. Virg. Æn. X, 324; cf. ad I, 438.
478. _pectora_, non _corpora_ Put. R. 2, Med.
483. _Vocibus_ pro _Unguibus_ conj. N. Heins. et _Auribus_ Cort.
Deinde _laudi_ pro _anheli_ in Putean. unde _blandi_ suspicabatur
N. Heins.
484. _grex incitus_ eidem legendum videbatur. Non male; conf.
tamen vers. 464, 486, 487.
Extulit, incumbens medio jam limite, gressum
Eurytus, et primus brevibus, sed primus, abibat
Præcedens spatiis. Instat non segnius acer 490
Hesperos, ac prima stringit vestigia planta
Progressæ calcis: satis est huic esse priori;
Huic sperare sat est, fieri se posse priorem.
Acrius hoc tendunt gressus, animique vigore
Corpora agunt; auget pueris labor ipse decorem. 495
488. _incumbens_; v. ad v. 423.
--_limite_, ut v. 337.
489 seq. Conf. sup. v. 346 sq., et Virg. Æn. V, 320 sq. _prima
stringit vestigia planta Progressæ calcis_, ut _calcem terit jam
calce Diores_, ap. Virg. Æn. V, 324, ubi v. Heyne.
492. Cf. ad VII, 226.
495. Conf. XIV, 509, et Ovid. Met. X, 590.
489. _Euritus_ Col. Vulgo _Eurythus_, ut v. 473.
492. _Prægressæ_, et mox _isse_ pro _esse_ conj. N. Heins.
Ecce, levi nisu postremoque agmine currens,
Postquam sat visus sibi concepisse vigoris,
Celsus inexhaustas effundit turbine vires
Non exspectato, subitusque erumpit, et auras
Prævehitur Theron: credas Cyllenida plantam 500
Æthereo nexis cursu talaribus ire.
496 seq. Theron prudenter initio cursus non omnes profundit vires.
Cf. ad v. 338 seq.
498. _turbine_, inpetu, ut passim.
500 sq. Cf. Virg. Æn. I, 300 sq. et IV, 239 sq.
--_plantam Cyllenida_, pedes Mercurii, et hoc pro ipso Mercurio.
--_Cyllenida_, Cylleniam, ut ap. Ovid. Met. V, 176.
496. _levi cursu_ perperam opinabatur Dausq. in cujus ed. etiam
operarum errore _leni_ legitur. Mox _currens_ Col. Put. et R. 2.
_currus_ Ox. Vulgo _cursum_.
497. _visus_ Col. et Put. _visu_ Ox. Vulg. _visum_.
499. _et auras_ Col. ut et conj. Dausq. ac Barth. Vulgo _erumpit
ad auras, Prævehitur T._
500. _Thero_ Oxon. vid. ad II, 149. Mox _Cyllenida plantam_
scripti, Basil. Wolfii, et Mars. in comment. _Cyllenia planta_
R. 1, et Med. _Cyllenida planta_ edd. Marsi in contextu errore
operarum, et hinc aliæ. _Cyllenide planta_ corrig. Barth. Adv. X,
8, sed ita sex ablativi concurrunt.
Jamque hos, jamque illos, populo mirante, relinquit:
Et modo postremus, nunc ordine tertia palma,
Hesperon infestat sua per vestigia pressum.
Nec jam quem sequitur tantum, sed prima coronæ 505
Spes trepidat tantis venientibus Eurytus alis.
503. _tertia palma_, tertio ordine currens, tertio loco victor,
tertiam palmam, seu victoriam obtinens, ut inf. v. 573, et sup. IV,
390; v. Heyne ad Virg. Æn. V, 339 et 493. Sic et mox v. 506, et
Stat. Theb. VI, 327.
505 seq. _spem coronæ primam_ dici eum, qui se primum præmium
victoriæ consecuturum speraverit, jam monuit Drak. Similiter passim
alia abstracta adhibentur. Vid sup. ad I, 479; Barth. ad Stat. l.c.
et inpr. Klotz. ad Tyrt. p. 105 sqq.
--_Nec jam_ is _tantum_, _quem_ Theron proxime _sequitur_, scil.
Hesperos, _trepidat_, veretur, ne ab eo vincatur, _sed Eurytus_
etiam, qui ordine primus erat.
--_coronæ_, ut supra v. 299, ubi v. not.
[506.] _tantis venientibus alis_, Therone tanto inpetu advolante;
quod jam monuere Lefeb et Ern.
505. _consequitur_ emend. N. Heins. et vers. 506, _tactus_ pro
_tantis_, vel, quod Drak. adridebat _tantis eventibus_ h.e.
successibus _Eurytus ales_. Withof. corrigit _Spes trepidat,
tantis conterritus Eurytus alis_.
Quartus sorte loci, sed, si tres ordine servent
Inceptos cursus, nequidquam vana laborans,
Tartessos fratrem medio Therone premebat.
Nec patiens ultra tollit sese æquore Theron 510
Igneus, et plenum prætervolat Hesperon iræ.
509. _Tartessos fratrem_ Hesperum (cf. v. 465) _premebat_,
insequebatur, _medio Therone_, ita ut hic inter Hesperum et
Tartessum medius curreret; adeoque hoc ordine se invicem
sequerentur: Eurytus, Hesperos, Theron, Tartessus; Ern.
[510.] _æquore_, in campo.
510. _sese tollit_, ut v. 394. Conf. ad v. 390.
511. _Igneus_; vid. ad III, 306.