«Quam te, Dardanida pulcherrime, mente serena
Adcipio, intueorque libens! quamque ora recordor
Lætus Scipiadæ: revocat tua forma parentem.
Nam repeto, Herculeas Erythia ad litora Gades
Quum studio pelagi et spectandis æstibus undæ 195
Venissem, magnos vicina ad flumina Bætis
Ductores miro quondam me cernere amore.
191. _Dardanida_, Romane; conf. V.L.
193. _Scipiadæ_, vid. ad VII, 106.
--_revocat_ mihi in mentem, nisi malis, refert, reddit, ut II, 634.
194. Conf. Virg. Æn. VIII, 166 sq. et Liv. XXIV, 48.
--_Erythia_, Ἐρύθεια, insula, vel eadem cum Gadibus, vel inter Gades
et Hispaniam sita, regia Geryonæ, cujus boves Hercules, occiso rege,
in Italiam abegit; cf. Heyne ad Apollod. p. 386 sq. et Harduin. ad
Plin. IV, 22, s. 36.
--_Herculeas Gades_, conf. ad III, 14 sq.
195. Conf. ad III, 45 sq.
196 seq. Syphacem petiisse Gades et cum Scipionibus congressum esse,
tradiderant forte alii, quorum scripta interciderunt, idque maritimi
æstus spectandi causa, non, quoniam a Masinissa pulsus sit ex
Africa, factum esse, rex h.l. comminisci videtur, honestam causam
prætendens turpiori, quam fateri ipsum pudebat; Lenz.
191. _Dardanide_ Put. et ed. Gryph. Sed vid. ad III, 650.
194. _Erythia_ Col. _Erychia_ Oxon. Vulgo _Erythrea_, vel
_Erythræa_.
Tum mihi dona viri præda delecta tulere,
Arma simul, regnoque meo tum cognita primum
Cornipedum frena, atque arcus, quîs cedere nostra 200
Non norunt jacula, et veteres tribuere magistros
Militiæ, qui dispersas sine lege catervas
Vestro formarent ritu ad certamina Martis.
200. _frena_ equorum Numidis ignota, vid. ad I, 215.
201 sq. Conf. Liv. l.l.
--_veteres Militiæ_, vid. ad IV, 530. «Syphax oravit, ut unus ap.
sese magister rei militaris remaneret, etc.» Liv. XXIV, 48. Junge
eliam _magistros militiæ_, et _veteres_ accipe dictos pro peritis,
usu atque exercitatione præditis.
[203.] _ritu_, arte, qua Rom. orbem domuere. _Ed._
201. _Non nolint_ emend. Gronov. Obss. IV, 6, p. 92, quod impense
placebat N. Heins. qui etiam conj. _qui cedere nostro Non norint
jaculo_, et recte monuit, verisimilius esse, commendari a Syphace
ea munera, quam contemni. Hinc _qui cedere nostris Non norint
jaculis_ reposuit Lefeb. quem sequutus est Ern. Withof. emendat:
_qui_ (Romani ductores) _cedere nostra Cognorant jacula_.
201. _veteres_ est emend. N. Heins. pro vulg. _veteris_, quod
tamen ἀρχαϊκῶς scriptum videri potest.
Ast ego, quum nostra (in nostris quæ copia regnis)
Nunc auri ferrem, nivei nunc munera dentis, 205
Nil valui precibus; solos sibi cepit uterque,
Quos cohibebat ebur vaginæ sectilis, enses.
205. _nivei munera dentis_, ex ebore facta. Conf. IX, 581 sq.
206 sq. _uterque_, pater et patruus tuus.
[207.] _ebur vaginæ sectilis_, h.e. vagina ebore sectili ornata,
κολεὸς πριστοῦ ἐλέφαντος Homer. Odyss. θ, 404; σ, 195; τ, 564. Nam
proprie ebur est _sectile_, vel _sculptile_, torno dolatum rasumque,
ut ap. Ov. medicam. fac. 10, et ex Ponto IV, ix, 28. Morem, eburnea
vagina ensem ornandi (cujus etiam meminere Homer. Od. θ, 404; Virg.
Æn. IX, 305; Ovid. Met. IV, 148), præcipue olim obtinuisse apud
populos Africæ, quibus ingens elephantum copia erat, hinc etiam
patet, quod postea Lusitani, ut refert Osor. in vit. Eman. Portug.
regis lib. I, p.m. 25, apud nonnullas gentes, quæ ceteris cultiores
haberi volebat, ejus rei vestigia invenerint; Drak.
204. _Atque ego_ ex R. 2, ed. Lefeb. Deinde _vestra_ Put. h.e.
munera vobis destinata. Non male! Withof. non male conjicit
_vetera_, ut ab antiquitate hæc munera landentur; vel potius,
_Ast ego quum contra_, hoc est, vicissim (_ita nostris quæ copia
regnis_), etc. verum hoc altero modo claudicat versus. _Ed._
_vestro_, scilicet patri, ex ed. Parm. et Ben. recepere Drak.
Lefeb. et Ern. suadente N. Heins. qui aliquando conj. _Ast ego
quum (præsto in nostris q. c. r.) Nunc auri obferrem_, et certe
_obferrem_ malebat. Mihi potius τὸ _ferrem_ exquisitius, et
ellipsis in voc. _vestro_ admodum dura videtur. Elegantiam certe
ejus mihi non persuasit locus Terentii, a N. Heinsio laudatus,
Andr. IV, iv, 25, ubi sermo Mysis a Davo interrumpitur, et τὸ
_vestri_ ad _Pamphili_ pertinet.
Quare, age, lætus habe nostros intrare penates,
Ac, mea quando adfert Libycum fortuna per undas
Ductorem, facili, quæ dicam, percipe mente. 210
Et vos, qui Tyriæ regitis Carthaginis arces,
Hasdrubal, huc aures, huc, quæso, advertite sensus.
208. _habe intrare_, intra, ut ap. Varr. R. R. I, 1, pr.
--_rogas, ut habeam curare_; conf. tamen Var. Lect.
--_lætus_ te _habe intrare_, ad intrandum, hoc est, lætus, lubens
intrato; Lenz.
209 sq. Quoniam magnitudo fortuno meæ vos ambos huc agit, agite,
componite pacem mea auctoritate! rex enim fastu barbarico
suspicabatur, componendæ controversiæ gratia ambos ad tantum
arbitrum venisse; Barth. Adv. X, 7; confer omnino Liv. XXVIII, 18,
pr.
--_Libycum Ductorem_, etiam Hasdrubalem adduxit.
211. _vos_ pro _tu_; conf. ad III, 222, in Var. Lection.
--_arces Carthaginis_ vid. ad I, 7.
208. _have_ Col. pro _habe_; conf. Burm. ad Val. Fl. I, 671, et
Draken. ad h.l. _ave_, h.e. sit prosperum tibi, vel cupide,
libenter intra, conj. Barth. Adv. X, 7. Sed nihil mutandum, nisi
forte pro imperat. malis _habes_ h.e. potes, ut _habeo dicere_,
_polliceri_, _adfirmare_, ap. Cic. Rosc. Am. 35, ad Div. I, 5,
Liv. XLIV, 22; conf. Burm. l.c. Gronov. Obss. in Eccles. Script.
c. 22, p. 244, et ad Senec. Controv. I, 1, p.m. 385. Sic et ἔχω
διδάξαι, ἀποδοῦναι, etc. vid. Schleussneri Lexic. in N. T. p. 874,
875.
209. _adfert_ Col. et Ox. _abest_ Put. Vulgo _habuit_.
«Quanta per Ausonios populos torrentibus armis
Tempestas ruat, et Latio suprema minetur,
Utque bibant Tyrium bis quinos sæva per annos 215
Sicana nunc tellus, nunc litora Hibera cruorem,
Cui nescire licet? quin ergo tristia tandem
Considunt bella, et deponitis arma volentes?
Tu Libya, tu te, Ausonia, cohibere memento.
213 sq. «Syphax utrumque contrahere ad conloquium dirimendarum
simultatium causa est conatus,» Liv. l.c. Hæc exornavit poeta.
--_Tempestas_ δεινῶς de bello, unde et _torrentia arma_ dicuntur.
215 sqq. Imitatio magnifici loci Virg. Æn. VII, 222 seqq. ubi vid.
Heyne.
--_bibant cruorem_, ut X, 268, et XVII, 412.
--_bis quinos_, vid. ad v. 151.
219. _memento_, vid. ad III, 118.
--_te cohibere_, ejus finibus contentum esse.