Hinc tacite nitens informidatus adire
Ductor Dardanius, subitam trahit æquore pubem,
Perque undas muris pedes advolat; inde citati
A tergo adcelerant, qua fisus fluctibus Aris
Incustoditam sine milite liquerat urbem. 245
241. _informidatus_, quem obsessi non metuebant ab illa parte urbis,
qua mare erat; Mars.
242. _æquore_ per stagnum _subitam_, subito trahit, rapit.
244. _adcelerant_ adcensum in murum _a tergo_ oppidanorum, quorum et
animi, et oculi, auresque in certamen cum Romanis, ab terra urbem
oppugnantibus, adeo intenti erant, ut nemo ab tergo sentiret captam
urbem. Ita Livius XXVI, 46.
241. _taciti nectens_ Oxon. Putean. et Rom. 2. _tacite nectens_ in
reliquis libris, quod Marsus interpretabatur cogitans. Sed _tacite
nitens_ bene emendarunt Dausq. (qui et _Hac_ malebat) Cell.
Drakenb. Ern. _tacite enitens_ conj. N. Heins. _tacite innitens_
scripsit Lefeb.
244. _visis fluctibus_ quædam edd. et _fixus_ aliæ.
Tum prostratus humi (miserandum) victa catenis
Pœnus colla dedit, populumque addixit inermem.
Hanc oriens vidit Titan, quum surgeret, urbem
Vallari castris, captamque adspexit eamdem
Ocius, Hesperio quam gurgite tingueret axem. 250
246 seq. Aris se arcemque et præsidium dedidit; cf. Liv XXVI, 46,
extr. et Polyb. X, 15.
[247.] _addixit_, in servitutem tradidit; locutione desumta a
debitoribus in jure veteri, qui, si solvendo non erant, creditoribus
dedebantur, ut serviendo nomina expungerent, et proprie _addicti_
dicebantur; Drakenb. coll. Passerat. ad Prop. III, ix, 2; Græv. ad
Cic. pro Quint. c. 18 et al.
248 sq. Ornate pro, urbs mane obpugnata et ante vesperam capta est;
conf. inf. v. 107; Liv. XXVI, 48, pr. et Senec. Thyest. 612 seq.
250. _Hesperio gurgite_, ut _Tartessiaco æquore_ sup. VI, 1, ubi
vid. not.
--_tingueret axem_, currum, h.e. occideret.
246. _victa_ Col. Ox. et R. 2, prob. Drak. quum Pœnus non dederit
_vincta colla_, sed _victa_, ut nempe catenis vincirentur.
_vincta_ Put. Tell. R. 1, aliæque priscæ edd. non inprob. Lefeb.
ut non inelegans tautologia sit, qualis apud Virgil. _incensum
inflammat_, vel in Silio _spernor contemta_ et similia: quasi
_vincta catenis colla dare_ sit tautologia!
Aurora ingrediens terris exegerat umbras:
Principio statuunt aras: cadit ardua taurus
Victima Neptuno pariter, pariterque Tonanti.
Tum merita æquantur donis, ac præmia virtus
Sanguine parta capit: phaleris hic pectora fulget; 255
Hic torque aurato circumdat bellica colla;
Ille nitet celsus muralis honore coronæ.
251... 262. Conf. omnino Liv. XXVI, 48.
253. _Neptuno_, ut militibus suis persuadeat, ejus maxime opera
factum, ut palus, invia olim, insolitis æstibus pervia fuerit, idque
se numen itineris ducem sequutum esse, Drak. Confer sup. ad v. 159
sq.
255. _phaleræ_ non modo equorum ornamenta, quod Cerda ad Virgil. Æn.
VII, 278, et IX, 359; contendebat, sed et equitum aliorumque
hominum, etiam feminarum, quod ex Petron. c. 55, et Liv. IX, 46,
extr. intelligitur. De iis vid. Ernesti clav. Cic. Cerda et Heyne ad
Virg. locis citatis. Heins. et Burm. ad Ovid. Met. VIII, 33, et,
quos Drak. laudavit, Lips. de Mil. Rom. V, 17, et Intp. Sueton. Ner.
33. In _pectore_ erant, et pensiles. Illud ex h.l., hoc ex Plin.
XXXVII, 12, patet. 256; cf. Lips. loco citato.
257. Cf. Liv. XXVI, 48, et sup. ad XIII, 366.
Lælius ante omnes, cui dextera clara domusque,
Ter dena bove et æquorei certaminis alto
Donatur titulo, Pœnique recentibus armis 260
Rectoris: tunc hasta viris, tunc Martia cuique
Vexilla, ut meritum, et prædæ libamina dantur.
258 sq. Vid. Liv. l.l.
[259.] _Ter dena bove_, antiquorum more, quorum census in bubus erat
et pecudibus, unde ex bobus et præmia proponi, et mulctæ inrogari
solitæ; D. Heins. Cf. Köppen ad Homer. Iliad. β, 449, et ζ, 236;
Plin. XXXIII, 2; _æquorei certaminis alto titulo_, nomine
Thalassiarchæ, seu θαλασσοκράτορος, Dausq. Forte intell. columna
rostrata, vel tropæa.
260. _Pœni recentibus armis Rectoris_ vide supra ad librum V, 321.
261. _hasta_ pura præmium ejus, qui primus in pugna vicerat. Cf.
Intpr. Propert. IV, iii, 68, laudatique a Drak. Noris. in Cenot.
Pis. II, 5, p. 121, et Salmas. Epist. 83.
262. _Vexilla_ etiam dona militaria, præcipue pura et ἀπόρφυρα,
(purpura non admixta) vel unius coloris, vel versicoloria; Drakenb.
coll. Vopisc. in Aurel. c. 13; Casaub. ad Lampr. Alex. Sev. c. 37,
et Salmas. ad Vopisci Prob. c. 5, _prædæ libamina_, partes, his præ
ceteris, veluti primitiæ quædam, adsignatæ (nam reliqua præda postea
in varias partes _digesta_ v. 264) ut ap. Ovid. Ep. Her. II, 130.
_Tu nova servatæ carpes libamina famæ_, h.e. primus degustabis
pudicitiam hactenus servatam; Ern. Conf. sup. X, 551, et ibi not.
259. _Ter dena bove_ Col. et Mars. Vulgo _Ter deno b._ cf. ad
III, 39.
261. _tunc Martia_ Col. et Ox. _tum M._ Put. Vulgo _et M._
262. _ut meritum_ scripti et R. 2. Sic _prout cuique meritum_ ap.
Liv. XXVI, 48. Vulgo _et meritum_. Posse etiam _cuique emerito_,
vel _ut meriti_ legi monebat N. Heins.
Postquam perfectæ laudes hominumque Deumque
Captivæ spectantur opes, digestaque præda.
Hoc aurum Patribus, bello hæc Martique talenta, 265
Hoc regum donis, Divum hoc ante omnia templis:
Cetera bellantum dextræ pulchroque labori.
Quin etiam adcitus populi regnator Hiberi,
Cui sponsa et sponsæ defixus in ossibus ardor.
Hanc notam formæ concessit lætus ovansque 270
Indelibata gaudenti virgine donum.
263 sq. Conf. de prædæ divisione Polyb. X, 16 seq. Lips. de Mil.
Rom. V, 15, et Schelii Diss. IX.
268 seq. Scipio virgine Allucio, principi Celtiberorum adolescenti,
desponsam reddit; de quo vid. Liv. XXVI, 50; conf. Polyb. X, 19, qui
etiam de reddita uxore Mandonii similia tradit c. 18.
--_Lucceius_ dicitur sponsus Plutarcho, et _Indibilis_ Valer. Max.
IV, iii, 1. Memoria autem hujus rei servata creditur in clipeo
quodam votivo, in Gallia circa Rhodanum reperto, cujus delineationem
ex Tom. IX, ephemerid. _le Journal des Savants_ exprimendam curavit
Drakenb.
270. _notam formæ_, conf. Bentl. ad Hor. Od. II, ii, 6; _notus_ in
fratres _animi paterni_. _Ed._
264. _vectantur_, vel _avectantur_ conj. idem.
266. _regi donis Divum_ Tell. et Mars. unde _regi donat Divum_,
h.e. Jovi Capitolino, conj. Lefeb. qui tamen vulgatam lect.
præfert, quum sic dona Masinissæ regi missa memoret Liv. XXX, 17.
267. _dextris_ primus edidit Nicander.
270. _Huic_ emend. Dausq. et N. Heins.
Tum vacui curis vicino litore mensas
Instituunt, festoque agitant convivia ludo
Lælius adfatur: «Macte, o venerande, pudici,
Ductor, macte animi: cedat tibi gloria lausque 275
Magnorum heroum, celebrataque carmine virtus.»
274. Bene Ernesti: «Ego judicium poetæ in h.l. maxime desidero. Cur
Lælium potissimum, cujus in ea re adsentatio magis, quam vera
gratiarum actio esset, nec potius, ad exemplum Livii, sponsum vel
parentes munificentiam, gravitatem et pudicitiam Scipionis laudantes
inducit? Scilicet sponsus non tam docte laudare poterat. Ergo Lælius
Scipionem cum Agamemnone et aliis heroibus Græcorum comparat, qui
tempore belli amoribus detinebantur et captivis non abstinebant.»
--_Macte_, vid. ad IV, 475.