Hic Agathocleis sedes ornata tropæis:
Hic mites Hieronis opes: hic sancta vetustas
Artificum manibus: non usquam clarior illo
Gloria picturæ seclo: non æra juvabat 655
Quem adcire ex Ephyre: fulvo certaverit auro
Vestis, spirantes referens subtemine vultus,
652. _sedes_, vid. Var. Lect.
--_sedes_ sacra vel potius _ædes_ ex conjectura Heinsii; templum,
opinor, Minervæ in Insula cujus parietes interiores vestiti erant
tabulis, in quibus picta equestris pugna Agathoclis: vid. Cic. Verr.
IV, 55; _Bartels_, Tom. III, p. 181 sq. Lenz.
653 seq. _mites Hieronis opes_, Gron. Obss. III, 7, recte exponit
monimenta ornamentaque pacis splendorem significantia, quæ urbi
addidit Hiero, ut in paucis pugnis egregius, ita mirificus in
tranquillis rebus conservandis et otio civibus præstando, cf. ad II,
601.
--_sancta vetustas Artificum manibus_, opera artificum, nondum
vetustatis injuria victa, venerabili et inviolata vetustate, Gron.
l.l. monimenta, quibus vetustas sanctum aliquid et venerandum
addebat; Drak.
--_sancta vetustas_, quatenus animum sanctitatis et venerationis
cujusdam sensu inplet; Ern. conf. sup. ad XI, 278.
[654.] _Artificum manus_, non labor in materia, sed ipsa exempla,
sive res effectæ, opera, ut Gr. χεὶρ, Gron. l.c. qui auctores et
Græcos et Rom. laudavit, cf. Burm. ad Petron. Sat. c. 83. Mox
designatur artis varietas, quæ spectabat ad _picturam_, sculpturam,
texturam, etc.
655. _Gloria picturæ_; conf. Cic. Verr. IV, 55, de tabulis, in
quibus picta Agathoclis pugna equestris. Ars omnino pingendi magno
in honore fuit Syracusis, et Siculos primos fuisse, qui cum
coloribus pingerent, testatur Plin. XXXV, 3.
--_æra_, statuas, signa, vel vasa ex ære, _non juvabat aliquem_
Syracusanorum _adcire ex Ephyre_, e Corintho, h.e. nemini in mentem
veniebat Corinthia emere, nemo ea cupiebat, desiderabat, quum
Syracusana non minoris pretii artisque essent.
656. _Ephyre_, eadem ac Corinthus, vid. sup. ad v. 52.
Præstantissima autem erant _Corinthia vasa_, et _æs_, quod ex
diversis metallis artificiose miscebatur, et auro carius erat. De
hoc quidem ære locus noster non capiendus videtur Draken. et Ern.
quum excidium Corinthi diu post Syracusas a Marcello captas
adciderit, et ex illius urbis incendio ista variorum metallorum
mixtura ipsaque adeo æra Corinthia nata dicantur. Sed Burmannus jam
recte monuit, hanc fabulam esse, et quamvis id verum foret, a poetis
tamen talia per πρόληψιν fingi posse. Romæ forsan illud æs post
dirutam demum a Mummio Corinthum innotuit, aliis vero populis jam
diu ante notum fuit. Vid. de ejus pretio et origine fabulosa
Harduin. ad Plin. XXXIV, 2 et 3; Duker. ad Flor. II, 16; Bochart.
Hieroz. II, vi, 16. Ceterum _æra_ possunt etiam statuæ esse ac
signa: nam præter ceteras artes statuariam quoque Corinthi maxima
cum laude viguisse constat.
--Hos versus eodem modo, quo dudum eos explicandos vidi,
interpretatur Ernesti, et quidem ita: «_Fulvo auro vestis_ (nam hæc
jungenda, non _certaverit auro_, ut cetera cohæreant), h.e. vestis
aurata, auro intertexto elaborata, _spirantes referens subtemine
vultus_, in qua figuræ tela lextæ ea arte erant, ut spirare et
vivere viderentur, _certaverit_ iis, _quæ radio cælat Babylon_, etc.
Jam _radius_ est instrumentum, quo subtemen trajicitur inter tramas
staminis: _cælare_ autem nunc cum delectu ex arte statuaria ad telas
traductum, ut earum expressas imagines commendet.» _Vestis auto
fulvo_ dicitur, ut τεύχεα χαλκῷ Homer. Iliad. ζ, 504; _ductor nomine
tanto_, sup. VI, 462, vel _acuto robore valli_, _antiquo robore
quercus_, _stipites robore duro_, et alia ap. Virg. Ge. II, 25, 332;
Æn. XI, 893 al.
[657.] _spirantes vultus_, vid. ad II, 430. De veterum vestes
texendi arte v. Salmas. ad Capit. Pertin. c. 8.
652. _ædes_ pro _sedes_ conj. N. Heins. quoniam in templis spolia
ab Agathocle fuere suspensa. Non male: sed _sedem_ etiam regiam
dici posse, in qua antea Agathocles et tum Hiero habitaverit, jam
monuit Burmann.
653. _mites Hieronis opes_ Col. Ox. Tell. et R. 2. Vulgo _mitis_,
ut sup. v. 79, ubi vid. not. Sed illud hoc loco aptius. Deinde
_hinc_ scripti. Majorem vero distinct. post _manibus_ delendam, et
post _vetustas_ ponendam putabat Burm. Denique _vetustis_ emend.
Barth. Adv. IX, 3, quod artificium manibus, opere et vetustate
consecrari velut et venerabiliora fieri censeantur torenmata,
picturæ et talia. Sed durum esse τὸ _sancta_ conjungi cum
_gloria_, neque _manus artificum_ recte ab eo explicari, jam
observavit Gron. Obss. III, 7.
654. _illo_ Col. probb. Gron. l.c. et N. Heins. Vulgo _ullo_, quod
servavit Lefeb. Sed pictura maxime in Græcia floruit, et, ut
sculptura, quatuor ibi potissimum scholas habuit, Rhodiensem,
Corinthiam, Sicyoniam et Atheniensem, quod doctus poeta non
ignorasse censendus est.
655, 656. Locus perplexissimus, _juvabat_ Col. _juvabant_ reliqui
scripti et vetustæ edd. Deinde _Quem scire Ephyren_ constanter
scripti et edd. priscæ, nisi quod _ex Ephyre_ in duobus veteribus,
nescio quibus, reperit Lefeb. Denique _certaret in auro_ Put. et
Parm. Vulgo _non æra vacabant, Quæ scirent Ephyren fulvo certaret
ut auro_. Hæc variis conjecturis emendare conati sunt viri docti,
Barthius Adv. IX, 3, non male conj. _non æra vacabant_, deerant,
_Quîs scires Ephyren_, quibus visis illico Corinthium opus
adnosceres; _fulvo certaverit auro Vestis_, textura seu artificium
metallo erat pretiosius, vel illi certaverit. Gronovius in prima
edit. Obss. III, 7, _non æra juvabant, Qui scirent Ephyren_, non
æra Corinthia, quamvis auro contra cara, juvabant intelligentes
præ Syracosiis hisce tam fabre factis, _fulvo certaret ut_ (h.e.
quamvis) _auro_. _Vestis_, etc. Sed in altera edit. ex illo loco
Stat. Silv. II, ii, 68 (_Æraque ab Isthmiacis auro potiora
favillis_) _non æra vacabant_, ne æra quidem vacua artificii, non
omissa, arti neglecta et inelaborata, inculta, vacantia, erant,
_Queis scires Ephyren fulvo certasse vel auro_. (Etsi enim plures
calamitate Corinthi mirabilem illam æris extitisse temperaturam,
non defuerunt tamen, qui aliter, et quidem salva urbe atque arce,
tradiderint) _Vestis spirantes referens subtemine, vultus. Quæ
radio_, etc. N. Heinsius coll. supra lib. II, vers. 600... 604,
corrigebat, _non usquam clarior illo Gloria picturæ seclo, non
æris, avitam Qua scires Ephyren, fulvo certaret ut auro. Vestis_,
etc. vel _fulvo consertaque ab auro Vestis_, etc., ut sensus sit,
non defuisse signa ærea maximi pretii, ex quibus liqueret,
Syracusas a Corinthiis conditas, seu eorum coloniam esse, vel quæ
facile artis Corinthiacæ esse, adpareret. Cellarius edidit _non
æra juvabant, Quæ scirent Ephyren: fulvo certaret ut auro
Vestis... vultus. Quæ_, etc. ut sententia h.l. sit, non adfecisse
admodum æra Corinthia Syracusanos præ puro auro, quo res suas,
vestes maxime ornaverint. Burmannus malebat _non ære vacabat
Quæsito ex Ephyre_, h.e. regia illa non carebat ære Corinthiaco,
_fulvo certaret ut auro. Vestis_, etc. quæ omnia referebat ad
regiæ supellectilis magnificentiam. Lefeb. reposuit, _non æra
juvabat Quæsisse ex Ephyre_: (Syracusani non ibant quæsitum æra
Corinthum, quia apud se tam pretiosa habebant) _fulvo haud
certaverit auro Vestis, spirantes r. s. vultus Quos radio_, etc.
ut τὸ _certaverit_ in seqq. subpleatur: non _certaverit_ vestis
referens... Babylon; non _certaverit_ Tyros læta murice picto; non
_certaverint_, quæ variata per artem, etc. Quæ clarissima licet
sint, neminem tamen intellexisse miratur. Omnino nexum verborum
perturbant, qui post _auro_, vel _vultus_ distinguunt: nam τὸ
_certaverit_ ad ea spectat, quæ sequuntur; nec tamen in
emendatione Lefeb. ejusque interpretatione adquiescendum
crediderim. Drak. scripsit, _non æra juvabant, Quæ scirent
Ephyren, fulvo certaret ut auro Vestis,... vultus, Quæ_, etc. sed
quo sensu hæc verba adceperit, non docuit nos. Hanc lectionem
retinuit Ernesti V.C. nisi quod _certaverit auro_ ex vestigiis
cod. Put. et ed. Parm. dedit; verba autem, _non æra juvabunt, quæ
scirent Ephyren_, ita explicat: non valde delectabant et
desiderabantur a Syracusanis opera artis Corinthiacæ; nam suis
superbire satis superque poterant. Enimvero verba _quæ scirent E._
huic sententiæ parum apta sunt. Ego ex Col. recepi _juvabat_,
e scriptis _Quem_, et ex duobus veteribus, a Lefeb. inspectis, _ex
Ephyre_: pro _scire_ autem, quod scripti exhibent, levi mutatione
_adcire_ reposui. Antiqua scriptura fuit, _q̅m̅ accire ex_, quam
librarii mutarunt in _quæ scirent_ et _quem scire_. Pro _Ephyren_
scripsi _Ephyre_, nisi quis malit _ex Ephyre: en fulvo certaverit
auro V._ Ex _certaverit_ autem facile enasci poterant lectiones
depravatæ _certaret ut_, et _certaret in_. Olim suspicabar _non
æra juvabant Quæsita ex Ephyre_. Quod etsi eumdem efficit sensum,
a scriptura tamen vetustorum codd. longius recedit; confer not.
Withof. emend. _Non æra superbam Tam fecere Ephyren_ (idest, non
æra ibi Corinthia, quæ ipsi auro palmani faciebant dubiam, non
vestes ibi Babyloniæ, Tyriæ, etc. aberant; non usquam æra
clariora, quam ibi, quæ olim Ephyren superbam fecere), _fulvo
certaret ut auro_, hoc est, quamvis Ephyre ipsi auro fulvo
certaret hoc æra conficiendi artificio.
Quæ radio cælat Babylon, vel murice picto
Læta Tyros, quæque Attalicis variata per artem
Aulæis scribuntur acu, aut Memphitide tela. 660
658. «Colores diversos picturæ _vestium_ intexere Babylon maxime
celebravit et nomen inposuit.... Metellus Scipio triclinaria
Babylonica sestertium octingentis millibus venisse jam tunc, posuit
in Catonis criminibus, quæ Neroni principi quadragies sestertio
nuper stetere;» Plin. VIII, 48, seu 74, cf. Martial. VIII, 28; XIV,
150; Lucret. IV, 1023; Plaut. Stich. II, ii, 541 ubi vid. Salmas.
--_murice picto_, purpura, quæ acu pingebatur, ut mox _acu
scribuntur. De murice_, qui propr. a purpura differt, vid. Harduin.
ad Plin. IX, 36, et Jani ad Hor. Od. II, xvi, 35.
659. «Auram intexere _vestibus_ in Asia invenit Attalus rex;» Plin.
l.l. Inde _Attalica aulæa_, _vestis_, et _tori_ ap. Prop. II, xxxii,
12 (al. xxiii, 46); III, xviii (al. xvi), 19; IV, v, 24; et
_Attalica peripetasmata_, apud Ciceron. Verr. IV, 12.
660. _tela Memphitide_, Ægyptia. «Plurimis liciis texere, quæ
polymita adpellant, Alexandria instituit;» Plin. l.l. cf. idem XXXV,
11; Martial. XIV, 150; Plaut. Pseud. I, ii, 14, ubi vid. Salmas. et
Harduin. ad Plin. ll.cc.
Jam simul argento fulgentia pocula, mixta
Quîs gemma quæsitus honos, simulacra Deorum
Numen ab arte datum servantia: munera rubri
Præterea ponti, depexaque vellera ramis,
662. _mixta_, inserta, _gemma quæsitus honos_ poculis argenteis,
pretium majus datum, auctum est; cf. ad Juvenal. V, 37... 45.
663 sq. _munera rubri ponti_, margaritæ. «Præcipue laudatur
margarita circa Arabiam in Persico sinu maris Rubri;» Plin. IX, 35,
seu 54, ubi vid. Dalech. cf. Martial. V, xxxix, 4; et Stat. Silv.
IV, 6, 18.
661. _simili argento_, inscripto, picto, conj. N. Heins. qui tamen
recte monebat, nihil posse planius apertiusque esse vulgata lect.,
quæ suspecta videbatur Barthio Adv. IX, 3. Mox _mistu Quîs gemino
quæsitus honor_ male legebat Scalig. ad Manil. V, 535.
Femineus labor. His tectis opibusque potitus 665
Ausonius ductor, postquam sublimis ab alto
Aggere despexit trepidam clangoribus urbem,
665. _Femineus labor_ dicuntur sericum et fila bombycina, quæ a
mulieribus duci solent.
--«Marcellus, ut mœnia ingressus ex superioribus locis urbem oculis
subjectam vidit, inlacrimasse dicitur, partim gaudio perpetratæ rei,
partim vetusta gloria urbis, etc.» Liv. XXV, 24, et cap. 25: «Edixit
militibus ne quis corpus liberum violaret, etc.» Præter hæc loca
Silius etiam Ciceronianum de Marcelli humanitate Verr. IV, 54, ante
oculos habuisse videtur. Ex eodem Cic. (Verr. I, 51, 55; II, 21 sq.)
notum est, Marcellum postea Siciliæ patronum fuisse, et in ejus
honorem a Siculis celebrata esse Marcellea, quibus Verres
substituerit Verrea: quo forte poeta mox v. 680... 684, respexit.
667. _clangoribus_, audito tubarum sonitu, ut sup. v. 628.
665. _pudor_ pro _labor_ Col. et Ox. unde _Femineus sudor; tectis
opibusque_ emend. N. Heins. Omnino _labor_ glossema et
interpretamentum vocis _sudor_ videri potest. Nihil tamen mutandum
censebant Drak. et Burm. quem vide ad Ovid. Amor. I, xiii, 23.
667. _plangoribus_, et mox _stent mœnia, rerum An nullos_
opinabatur N. Heins.
Inque suo positum nutu, stent mœnia regum,
An nullos oriens videat lux crastina muros,
Ingemuit nimium juris, tantumque licere 670
Horruit, et, propere revocata militis ira,
668. Et postquam _in suo nutu_, potestate, _positum_, scil. videbat.
--_mœnia regum_, Syracusas, sedem regiam.
670 sq. _Ingemuit nimium juris_, vid. Var. Lect. Eadem sententia
exprimitur verbis seq.
--_tantumque licere horruit_, quæ tamen Barthius Adv. IX, 3, ita
exponebat: horrebat tantum militi suo, quem revocandum censebat,
licere, ut patriæ quoque periculum memoriæ subierit.
670. _nimium juris_ R. 1, Parm. Med. Ben. _nimiumque viris_,
scripti, R. 2; Cell. Vulgo _nimium viris_ metro repugnante;
_nimium victis_ conj. Barth. Adv. IX, 3, _nimirum, iris
tantumque l._ vel _tantumque viris nimiumque l._ Dausq. _nimias
vires_, vel _nimius juris_ N. Heins. cui tamen verius videbatur
_nimium juris_, h.e. nimium jus, nimium sibi potestatis esse, ut
_nimium regni_ ap. Ovid. Amor. II, xvii, 11; conf. sup. VI, 81.
Jussit stare domos, indulgens templa vetustis
Incolere atque habitare Deis: sic parcere victis
Pro præda fuit, et sese contenta, nec ullo
Sanguine pollutis plausit Victoria pennis. 675
673 sq. _parcere victis Pro præda fuit_, acute: non aliter animum
satiavit parcendo hostibus, quam alii prædam diripiendo; Barth. Adv.
XXII, 14.
675. _Victoria_ h.l. Dea est, quo imago rei fit poetica ac vivida.
De _alis Victoriæ_ res nota, etiam ex numis, gemmis aliisque
monimentis antt. cf. XV, 99, 737; Stat. ad Tibull. II, v, 45. Ill.
Doering. Comment. de alatis imaginibus apud veteres, Gothæ, 1786;
Klotz. ad Tyrt. p. 78. Lenz. suspicatur, poetæ animo obversatam esse
imaginem Victoriæ post triumphatorem in curru stantis.