Tu quoque, ductoris lacrimas memorande tulisti
Defensor patriæ, meditantem in pulvere formas,
Nec turbatum animi, tanta feriente ruina.
676. De Archimedis nece cf. Liv. XXV, 31; Cic. Fin. V, 19, et Plut.
in Marcello.
--_Tu ductoris lacrimas tulisti_, tuæ neci inlacrimavit Marcellus.
Cf. Cic. Verr. IV, 58.
677. _pulvis_ ac _forma_ propria vocab. in disciplina Geometr. et
Mathematica; Drak. qui laudat Colv. ad Appul. Apol. pag. 284, Barth.
ad Claud. Paneg. Mall. Theod. v. 128 et al.
678. _tanta feriente ruina_, quum tanta clades, mors tanto viro manu
militis, ignari quis esset, inlata, obprimeret _meditantem...
animi_, h.e. ut Livii verbis utar, «Archimeden, in tanto tumultu,
quantum capta urbs in discursu diripientium militum ciere poterat,
intentum formis, quas in pulvere descripserat.» Poeta forte respexit
verba Horat. Od. III, iii, 8: «Inpavidum ferient ruinæ orbis justum
virum.» Possis etiam _ruinam_ referre ad expugnationem urbis, qua
tantus vir perierit.
678. Post hunc versum in vulg. edd. legitur hic: _Ignarus miles
vulgi tum forte peremit_, vel in ed. Cell. ex emendat. Gron. Obss.
III, 7, extr. _vulgi quem sorte_, h.e. tanquam vulgarem hominem,
non artificem tanti ingenii. Hic versus, exceptis forte duobus
antt. libris, nescio quibus, qui eum exhibent, si Lefeb. fides
habenda, comparet neque in scriptis, neque in vetustis edd. ante
Marsum, qui primus eum, ex ignoto nobis fonte haustum, vulgavit.
Ego totum ejeci, quum non modo librorum auctoritate destituatur,
sed etiam, quod recte jam monuit N. Heinsius, nihil sane elegantiæ
et commodi sensus præ se ferat. Profectus est haud dubie ex
ingenio inepti versificatoris, cui manca et inperfecta videbatur
h.l. sententia, quæ tamen, his laciniis recisis, bene procedit,
modo major distinctio post voc. _patriæ_ v. 677, tollatur. Vid.
not. Heinsius quidem versus adeo complures et totam fortasse
paginam, quæ meritissimas Archimedis laudes vitæque exitum
complexa sit, hic nobis periisse suspicabatur: quod persuasisse
videtur Drak. qui versum, a nobis extrusum, inclusit uncinis et
ante illum lacunam asteriscis designandam curavit. Enimvero laudes
Archimedis Silius jam sup. v. 341 seqq. copiose celebraverat, et
h.l. mortem ejus, breviter quidem, quum pleniore illum ore jam
laudasset, at gravibus verbis memorat. Withof. legendum censebat:
_Defensor patriæ: meditantem in pul. for. Nec tur. an. t. fer.
rui. Ignarus miles vulgi cum sorte peremit_. Idem hæc notavit:
«Nihil abesse affirmo contra Heinsium. Inominata cædes Archimedis
nullam Silio gloriandi materiem suppeditabat, nec de exitu vitæ,
qui adeo subitus ac repentinus fuit, multa poterat proferre; satis
erat dixisse, ipsum Marcellum Archimedis neci etiam illacrymatum
fuisse.»
At reliquum vulgus, resoluta in gaudia mente,
Certarunt victi victoribus: æmulus ipse 680
Ingenii Superum servando condidit urbem.
Ergo exstat seclis, stabitque insigne tropæum,
Et dabit antiquos ductorum noscere mores.
679. _resoluta in gaudia mente_, cf. XI, 303.
680. _Certarunt victi victoribus_: communis omnibus lætitia erat,
victoribus, quod vicissent Syracusas, victis, quod urbi et sibi
pepercerat Marcellus, _æmulus Ingenii Superum_ imitator Deorum,
clementia et humanitate, qui _servando condidit urbem_, veluti novus
conditor et restaurator urbis, quam servaverat; (cf. Cic. Verr. IV,
52: «a Marcello, qui cepit, conditas dicetis Syracusas,» et Barth.
ad Stat. IV, iii, 72) quæ itaque urbs _exstat seclis... insigne
tropæum_, ut insignis clementiæ documentum, vel exemplum et decus
posteris commendabitur; Ernesti.
682. _sedis_ pro _seclis_ Oxon. et priscæ edd. facili et solenni
errore; cf. ad II, 52.
Felices populi! si, quondam ut bella solebant,
Nunc quoque inexhaustas pax nostra relinqueret urbes. 685
At ni cura viri, qui nunc dedit otia mundo,
Effrenum arceret populandi cuncta furorem,
Nudassent avidæ terrasque fretumque rapinæ.
685 sq. Aptissime et paucis quidem, sed gravibus verbis poeta
designat miseram conditionem sæculi sui et provinciarum Rom. quæ tum
ab avaris hominibus, qui illis præerant, in pace magis, quam a
ducibus olim in bello, _exhauriri_ ac diripi solebant. Similiter
Cicero passim in Verrinis actt. humanitatem clementiamque Marcelli
cum inmani crudelitate et avaritia Verris comparat.
687 sq. Laus Domitiani, non sine adulatione. Cf. ad III, 594 sq.
et 607 sq.