Illa autem, quæ tondetur præcordia rostro
Alitis, (en quantum resonat plangentibus alis 840
Armiger ad pastus rediens Jovis!) hostibus arcem
Virgo (inmane nefas) adamato prodidit auro
Tarpeia, et pactis reseravit claustra Sabinis.
839 sqq. _Tarpeia_ ejusque flagitium notum e Liv. I, 11. Pœnam ejus
poeta non male comminiscitur secundum fabulam de Prometheo, cujus
cor, continuo renascens, aquila, ut Tityi vultur, exedere fingitur.
De illo v. Hesiod. Theog. v. 521 seq. de hoc. Hom. Od. λ, 575 seq.,
et Virg. Æn. VI, 597 sq. Eumdem mythum respexit Silius inf. v. 873.
--_tondetur_, ἀνακείρεται, κατακείρεται, ut simili loco Virgil.
Æneid. VI, 598, et Senec. Agam. 18. Sed quantum a Virgilio distat
Silius! _Ed._
[841.] _Armiger Jovis_, ut X, 108 et al.
843. _pactis_, qui mercedem cum ea pacti erant.
Juxta (nonne vides? neque enim leviora domantur
Delicta) inlatrat jejunis faucibus Orthrus, 845
Armenti quondam custos inmanis Hiberi,
Et morsu petit, et polluto eviscerat ungue.
844. Describitur mira, et modo memoratæ similis pœna incestus,
quam virgo Vestalis solvit.
--_domantur_, puniuntur.
845. _Orthrus_, quod jam D. Heins. monuit, biceps canis Geryonæ et
Cerberi frater comesque in inferis (v. Stat. Silv. II, i, 230, qui
locus inde lucem adcipit), qui Ὄρθρος, dicitur Apollodoro et Qu.
Calab. VI, 253. Ὄρθος, Eustathio, Hesiodo, ejus et Apollonii Schol.
Ὤρος, Palæphato c. 40 (ubi conf. tamen Fisch.), et Gergittius
Polluci V, 5. Cf. Heyne ad Apollodor. p. 390.
845. _Orthrus_ Col. et Oxon. _Orchus_ Put. unde _Orthus_ conj.
Balbus ad Val. Fl. III, 555, et Lefeb. Vulgo _Orcus_, quo nomine
Cerberum designari putabat Barth. Adv. XXII, 8, et Geryonem
Marsus. At vid. not.
Nec par pœna tamen sceleri: sacraria Vestæ
Polluit, exsuta sibi virginitate, sacerdos.
847. _morsu petit_ virginem.
--_eviscerat_, ut apud Virg. Æn. XI, 723, et Cic. Tusc. Qu. I, 44
(in loco Ennii), et II, 9; Drak.
849. Minuciam designari suspicatur Lefeb. coll. Liv. VIII, 15. Sed
aliarum quoque Vestalium incestum et pœnias memorant Liv. XXII, 57;
XXVIII, 11; XLI, 2, et alii.
847. _pollutam_ reposuit Lef. ut ad Vestalem referatur, quod
librarii more suo ad proximum substant. retulerint. _præacuto
ungue_ conj. N. Heins. quum mox sequatur _Polluit_, eamdemque
vocem reddendam censebat Martiali, VIII, 58, pro _piceata_, vel
_piperata_.
«Sed satis hæc vidisse, satis: mox deinde videnti 850
Nunc animas tibi, quæ potant oblivia, paucas
In fine enumerasse paro, et remeare tenebris.
850. Withof. distinguebat: _mox deinde_ (scilicet addit vates):
_videnti_, etc.
851 sq. Cf. sup. ad v. 555 seq. Mirum phantasma est Silii, quod res
gestas Marii, Sullæ, Pompeii et Cæsaris ita vates prædicit, ut illas
ex Orco in terras mox prodituros narret; Ernesti. Quod cur mirum
sit, non adsequor: nam Marius XL circiter anno post bellum Punicum
II natus est, ejusque temporibus vixit Sulla, nec ita multo post
Pompeius et Cæsar. Neque etiam mirus est omnino recensus
posteritatis, quem multo prolixiorem dedit Virgil. Æn. VI, 748, 893,
in quo Cæsaris quoque et Pompeii mentio fit v. 827 seqq.
--_paucas_ ejusmodi _animas_ sapienter et cum dilectu poeta
recensuit, non multas: nam primum Maro hoc argumentum jam summo
ornatu summaque arte ac copia tractaverat; deinde quæ ille hac
occasione in gratiam Cæsarum dixit, Silius jam vaticinio inseruerat
sup. III, 593 seq. reges vero Albani ac Romani cum aliis, quorum
Virgilius meminit, jam ante b. Punicum I vixerant, et ab eorum
recensu poeta doctus, cui alia magnorum virorum exempla suppeditabat
historia antiqua, abstinuit, ut res variaret, non easdem repeteret;
denique hic liber copiosiore rerum futurarum commemoratione in
nimiam molem excrevisset.
852. _enumerasse_ Col. et Oxon. Vulgata lectio _enumerare_, quam
revocavit Lefeb., glossam redolet et aures obfendit.
Hic Marius (nec multa dies jam restat ituro
Ætheream in lucem) veniet tibi origine parva
In longum imperium consul; nec Sulla morari 855
Jussa potest, aut amne diu potare soporo.
854. De _origine parva consulis Marii_ cf. Juvenal. VIII, 245 seq.
ibique Intpp. _veniet in longum imperium_; nam septies consul fuit.
--_veniet tibi_; v. ad I, 46 in Var. Lect.
855 sqq. _Sulla_ non potest _morari jussa_ et _fatum nulli Divum
mutabile_, h.e. leges fati et tempus (_mille lustra_, v. 558) iis
definitum, quo perfecto _lux vocat_ animas, h.e. illis in nova
corpora et ad superos redeundum est: nec _diu_ amplius _potabit
amnem soporum_, aquam Lethes bibet, h.e. mox nascetur; quo sensu
etiam de Mario dicitur _nec multa dies jam restat ituro ætheream in
lucem_. Cf. sup. ad v. 554... 559. Ita, nisi me omnia fallunt, hic
locus explicandus est, non, ut Ernesti putat: Sulla non potest
impedire leges fati, quod Marium Romæ destinavit.
854. _veniens ab origine parva_ scribendum videbatur N. Heins.
et v.
856. _Justa_. Sed cave quidquam mutes.
Lux vocat, et nulli Divum mutabile fatum.
Imperium hic primus rapiet: sed gloria culpæ,
Quod reddet solus: nec tanto in nomine quisquam
Exsistet, Sullæ qui se velit esse secundum. 860
858... 860. Sulla _primus_ dictaturam perpetuam _rapiet_, in quo
_culpandus_ quidem erit, sed laudandus quoque propterea quod _solus_
eam sponte et brevi tempore post deponet legibusque remp. reddet;
Cæsar contra et Cæsares, vel imperatores, summam in republica
potestatem ad exemplum ejus suscipient, sed illa se abdicare nolent.
Res notissima ex historia Rom. _Sullæ secundum_ potestate, eo
inferiorem (ut ap. Virgil. Æn. XI, 441 al.), vel secundum ab illo.
Ille, hirta cui subrigitur coma fronte, decorum
Et gratum terris Magnus caput: ille Deum gens,
Stelligerum adtollens apicem, Trojanus Iulo
Cæsar avo; quantas moles, quum sede reclusa
Hac tandem erumpent, terraque marique movebunt! 865
861. Imitat. Virg. Æn. VI, 827... 836.
--_Ille_, quem vides, est Pompeius _Magnus_.
--_hirta frons_ majestati conciliandæ, Barth. Adv. XXII, 8. Cf. inf.
XVI, 121.
862. _ille_ Julius _Cæsar Trojanus, Deum gens_, qui originem
refert ad _Iulium_ Trojanum, Æneæ filium, Veneris nepotem. Cf. ad
II, 185, et Virg. Æn. I, 286 sq.; VI, 835 sq. De _stelligero apice_
v. Suet. Cæs. c. 88; sup. ad III, 629, et Broukh. ad Prop. IV, vi,
59.
863. _Iulo avo_, auctore generis.
864 seq. Silius ad verbum fere expressit locum Virgilii de bello
civili, inter Pompeium et Cæsarem gesto, Æneid. VI, 828 sqq.
--_sede hac_ in inferis _reclusa_, post ingressum vitæ et reditum ex
inferis.
--_tandem_, post mille lustra, sup. v. 558.
[865.] _erumpent_ exquisite de cupiditate, qua ardent quasi, ad
vitam redeundi et rebus gestis inclarescendi.
864. _quantos montes_ Put.
865. _Hanc_ Col. quod perperam recepit Lefeb. Conf. ad I, 268,
et h.l. not.
Heu miseri, quoties toto pugnabitur orbe!
Nec leviora lues, quam victus, crimina victor.»
866. _Heu miseri_ Romani. His verbis et v. 868 seq. bene ac
commode deploratur bellorum civilium calamitas; et mox δεινῶς
_crimina_ dixit poeta.
867. Et _victus_ Pompeius interficietur, et _victor_ Cæsar: quod
notum vel ex Sueton. Cæs. 35 et 82; Appian. b. Civ. II, 84 sq., et
111... 117.