Quæ sors nostra fuit, cui te, quum prima subiret,
Eripuit sine honore dies, et funere carpsit?»
626. _cui_, sc. mihi, seu nobis.
--_te, quum prima subiret... dies_: nam in partu mortua mater, et
filius utero ejus excisus, si fides habenda Plinio VII, 9; Solin. c.
4, et Tertull. de animo c. 25. Cf. mox v. 629 seq.; 637... 646. Hinc
Drak. conjiciebat, matrem P. et L. Scipionum, cujus meminerit Polyb.
X, 4. Publii novercam, et Lucii, fratris minoris natu, matrem
fuisse.
627. _honore_ et _funere_ pro exsequiis; Ern. Sed _funus_ certe
pro morte dictum, et _dies te funere carpsit_, ut supra V, 591, ubi
v. not.
Excipit his mater: «Nullos, o nate, labores
Mors habuit nostra: æthereo dum pondere partum
Exsolvor, miti dextra Cyllenia proles 630
Imperio Jovis Elysias deduxit in oras;
Adtribuitque pares sedes, ubi magna moratur
Alcidæ genetrix, ubi sacro munere Leda.
628. _labores_; ut VI, 386.
629. _æthereo pondere partum_, divinitus genitum; Ern. At junge
_æthereo pondere Exsolvor_ κατὰ _partum_, h.e. te, ex Jove
conceptum, partu edo, pario.
630. _Cyllenia proles_, Mercurius, Jovis filius in Cyllene monte
natus (cf. III, 203), ψυχοπομπὸς, seu πουπαῖος, de quo vide Heyne ad
Virgil. Æneid. IV, 243; Jani ad Horat. Od. I, 10, vs. 17, et
Hermanni Mythol. T. I, p. 128.
633. Verba _sacro_ (h.e. Jovis) _munere_ etiam ad _Alcidæ
genetricem_, Alcmenam, refero, quæ post mortem Jovis jussu a
Mercurio in Elysium deducta ibique Rhadamantho nupta perhibetur.
Vide Antonin. Liber. cap. 32. Similia forte de _Leda_ commenti sunt
poetæ nescio qui.
629. _partus_ Putean. unde _ætherei partus_ suspicabatur N. Heins.
_partu_, per adpositionem, ed. Marsi Ven. poster. et inde aliæ,
_partum Exsolvero_ Rom. 1, in cujus marg. manus docta emend.
_Exsolvo_.
631. _in_ scripti et Rom. 2 Vulgo _ad_.
633. _sacro numine_ Putean. unde _limine_ conj. N. Heins.
«Verum age, nate, tuos ortus, ne bella pavescas
Ulla, nec in cælum dubites te tollere factis, 635
Quando aperire datur nobis, nunc denique disce.
Sola die caperem medio quum forte petitos
Ad requiem somnos, subitus mihi membra ligavit
Amplexus, non ille, meo veniente marito,
Adsuetus facilisque mihi: tum luce corusca, 640
Inplebat quamquam languentia lumina somnus,
Vidi (crede) Jovem: nec me mutata fefellit
Forma Dei, quod, squalentem conversus in anguem,
Ingenti traxit curvata volumina gyro.
640 sqq. _luce corusca vidi Jovem_; conf. ad XII, 705. De hoc
commento v. ad IV, 476.
635. _te adtollere_ Put. Tell. et R. 2.
636. _nobiscum denique disce_ Col.
637. _medio_ scripti pro vulg. _media_, quod tamen poetis
familiarius esse monent Drakenb. et Broukh. ad Propert. III,
ix, 50.
640. _coruscas_ Col. unde _coruscans_ conj. N. Heins. _coruscum_
reposuit Lefeb. sine auctoritate, etsi non male.
Sed mihi post partum non ultra ducere vitam 645
Concessum: heu, quantum gemui, quod spiritus ante,
Hæc tibi quam noscenda darem, discessit in auras!»
His alacer colla amplexu materna petebat;
Umbraque ter frustra per inane petita fefellit.
647. _Hæc_, quæ ad divinam originem tuam spectant.
648 seq. Conf. Hom. Odyss. λ, 205 sq.; Virg. Æn. II, 792 sq., et VI,
700 sq., ad quæ loca v. Heyne.
[649.] _per inane_, ut I, 97, et X, 151.
Subcedunt simulacra virum concordia, patris 650
Unanimique simul patrui: ruit ipse per umbram,
Oscula vana petens juvenis, fumoque volucri
Et nebulis similes animas adprendere certat.
650. _simulacra_, εἴδωλα. Cf. ad I, 97, et Broukh. ad Prop. I, xix,
11.
--_patris et patrui_, P. et Cn. Scipionum, qui in Hispania
perierant, quorumque causa Scipio juvenis descenderat ad inferos.
Cf. sup. ad vers. 381 sq.
651 sqq. Cf. Cerda et Heyne in not. et Var. Lect. ad Virgil. Æn.
II, 794; VI, 702, et Ge. IV, 499.
650. _consortia_ malebat N. Heins. quia _unanimi_ mox subjungitur.
At quoties Silius bis pluriesque idem dixit!
«Quis te, care pater, quo stabant Itala regna,
Exosus Latium Deus abstulit? Hei mihi! nam cur 655
Ulla fuere adeo, quibus a te sævus abessem,
Momenta? obposito mutassem pectore mortem.
Quantos funeribus vestris gens Itala passim
Dat gemitus! Tumulus vobis, censente Senatu,
Mavortis geminus surgit per gramina campo.» 660
654 sq. Color orationis ut sup. v. 450, ubi v. not.
--_quo stabant Itala regna_; cf. ad III, 173.
656. Hæc mihi frigent, saltem his verbis expressa: et cur _sævus_?
quum opem ferre patri absens non posset; Ern. Enimvero satis apte de
eo queritur Scipio, quod patri non præsens adfuerit in Hispania, ut
eum mortis periculo, sicut in pugna ad Ticinum (conf. IV, 454 seq.),
iterum eripere potuerit.
--_sævus_ itaque et inpius sibi videtur esse, quatenus a patre
discessit, neque cum eo, ut pium filium decebat, in Hispaniam
profectus est.
657. _obposito pectore_, ut sup. II, 117.
--_mutassem mortem_, pro te subiissem, vel a te depulissem, ut sup.
II, 118, _præripere letum_; Ern. Cf. ad XII, 265.
659 sq. Viris de republ. præclare meritis nonnumquam Romæ ex
senatusconsulto sepulcra et cenotaphia in campo Martio, vel
Esquilino, ut Atheniensibus, qui in bello pro patria ceciderant,
publico sumtu in Ceramico, extruebantur; de quo v. Kirchman. de fun.
Rom. II, 25, et sup. ad v. 484.
654. _Qui_ tacite edidit Lefeb. Cf. ad II, 645. _Queis_ quidam
male. Deinde _quod stabant_ Col. et _cum stabant_ Med.
655. _Latium_ scripti. Vulgo _Latio_.
Nec passi plura, in medio sermone loquentis
Sic adeo incipiunt. Prior hæc genitoris imago:
«Ipsa quidem virtus sibimet pulcherrima merces;
Dulce tamen venit ad manes, quum gratia vitæ
Durat apud superos, nec edunt oblivia laudem. 665
663. Stoicus erat Silius; Lef. Omnium sententiarum in hoc poeta
numerossisima est hæc his tribus versibus, quam nemo felicissimorum
poetarum rotundius, latinius, nervosius, sapientius umquam
extulerit; Barth. Adv. XXII, 8, quem vide etiam ac simil. loc.
Claud. de Cons. Mall. Theod. v. 1 seq.
664. _Dulce venit ad manes_, etc., dulcis est nuntius, qui Manibus
adfertur, gratam memoriam suam in terris superesse ac vigere.
665. _edunt oblivia laudem_; cf. ad VII, 271.
661. _plures medio_ Col. _plura et medio_ emend. N. Heins.
664. _gratia vitæ_ scripti et R. 2, ut _gratia facti_ et
_factorum_ apud Virg. Æn. VII, 232, et Tac. Ann. III, 53; Lefeb.
Vulgo _gloria vitæ_, quod firmabat Drak. verbis Cic. Philipp. V,
13. _Neque enim ullam mercedem tanta virtus præter hanc laudis
gloriæque desiderat_. Parum interest.
665. _Duret_ et _edant_ priscæ edd. Post _superos_ colon. ponit
Lefeb. ut sensus sit: tum non edunt oblivia laudem.
«Verum age, fare, decus nostrum, te quanta fatiget
Militia. Heu, quoties intrat mea pectora terror,
Quum repeto, quam sævus eas, ubi magna pericla
Contingunt tibi! per nostri, fortissime, leti
Obtestor causas, Martis moderare furori. 670
Sat tibi sint documenta domus! octava terebat
Arentem culmis messem crepitantibus æstas,
Ex quo cuncta mihi calcata, meoque subibat
Germano devexa jugum Tartessia tellus.
671 sqq. Confer. VI, 122; Liv. XXV, 32... 36, et XXIV, 41, 42.
--_Octava... tellus_, octavo anno _cuncta Tartessia tellus_, tota
Hispania (conf. VI, 1; XV, 5), a me et fratre meo expugnata. _Octava
terebat messem æstas_; v. ad VIII, 61.
--_æstas terebat messem_, exquisite pro, æstate terebatur messis in
area. Cf. Hor. Sat. I, i, 45.
[673.] _calcata_; conf. ad III, 85.
--_subibat devexa jugum_, sub jugum mittebatur.
670. _causa_ Col. _causam_ opinabatur N. Heins.
671. _Sat tibi sint_ Col. ut ap. Prop. IV, ii, 81. Vulgo _Sat
tibi sunt_, non male, judice Drak., ut sup. VI, 122.
674. _Carthesia_ R. 1, et Med. _Carchesia_ Put. unde _Carteïa_,
vel _Carpesia_ suspicari aliquem posse monet Draken. Cf. Heins. ad
Ovid. Met. XIV, 416. _Tarthesia_ et _Thartesia_ alii.
Nos miseræ muros et tecta renata Sagunto; 675
Nos dedimus Bætin nullo potare sub hoste.
Nobis indomitus convertit terque quaterque
Germanus terga Hannibalis. Pro barbara numquam
Inpolluta fides! peterem quum victor adesum
Cladibus Hasdrubalem; subito venale, cohortes 680
Hispanæ, vulgus, Libyci quas fecerat auri
Hasdrubal, abrupto liquerunt agmine signa.
675. Scipiones Saguntum «vi pulso præsidio Punico receperunt,
cultoribusque antiquis restituerunt,» Liv. lib. XXIV, c. 42, coll.
XXVIII, 39.
676. _Bætin potare dedimus_, etc., effecimus, ut Saguntini in
Hispania essent tuti ab hoste, nam _Bætis_ Hispaniæ fl. Cf. ad I,
146; VIII, 367, 564.
677. Hasdrubal sæpius a nobis victus. Cf. Liv. XXIII, 26... 29.
678 seq. Cf. omnino Liv. XXV, 33, de perfidia Celtiberorum.
[679.] _adesum Cladibus_; v. ad VII, 271.
681. _Libyci quas fecerat auri_ scripti, eleganter, judice
N. Heins. et Barth. Adv. VIII, 7. Vulg. _Libyco quas fecerat
auro_, scilicet venales, h.e. conruperat; forte rectius: illud
certe insolentius dictum videtur etiam Ern. An præstiterit,
_Libyco quas emerat_, vel _ceperat auro_?
Tunc hostis socio desertos milite, multum
Ditior ipse viris, spisso circumdedit orbe.
Non segnis nobis nec inultis, nate, peracta est 685
Illa suprema dies, et laude inclusimuus ævum.»
683. Cf. Liv. XXV, 34 sqq.
686. _laude inclusimus ævum_, cum laude fortiter pugnans vitam
finivi; Drak. qui recte monet, _includere_ pro simpl. _claudere_
positum esse, et _includere_ pro finire dixisse Propert. II, xii
(al. 15), 54 (ubi v. Passerat.), et Senec. Epist. XII (ubi v.
Gronov.), ut _claudere_ Sil. inf. XV, 655 al. et _excludere_ Stat.
Silv. II, præf. Conf. IV, 172, et XVII, 119.
685. _est_ ex scriptis. Vulgo omittitur.
686. _laudi indulsimus ævum_ conj. N. Heins. _at_ vel _sed_
malebat Drak.
Excipit inde suos frater conjungere casus:
«Excelsæ turris post ultima rebus in artis
Subsidium optaram, supremaque bella ciebam.
Fumantes tædas, ac lata incendia passim, 690
Et mille injecere faces. Nil nomine leti
De Superis queror: haud parvo data membra sepulcro
Nostra cremaverunt in morte hærentibus armis.
Sed me luctus habet, geminæ ne clade ruinæ
Cesserit adfusis obpressa Hispania Pœnis.» 695
687. Cf. Liv. XXV, 36.
--_Excipit_ insolentius dictum pro continuavit, perrexit, finita
oratione fratris cœpit. Cf. Heins. et Burm. ad Ovid. Met. VII, 476.
688. _rebus in artis_, ut II, 103; V, 477 al.
689. _optaram_, elegeram. Vid. Cerda, Heins. et Heyne ad Virg. Æn.
I, 425 et 552, Ern. clav. Cic.
692. Ludentem verbis poetam audio, non Cn. Scipionem; Ern.
Splendidissimas exsequias consequutus sum: turris enim mihi pro rogo
fuit, simulque cum eo arma combusta sunt, ut in funeribus heroum
fortiumque virorum; Drak. et D. Heins. qui comparant sup. X, 559
seq. (ubi v. not.) inf. XV, 390 seq.; Hom. Odyss. λ, 74, et Iliad.
ζ, 418; Virg. Æn. VI, 217; ubi verba sunt Donati: «virorum fortium
arma et cætera, quæ carissima haberent, cum ipsis veteres
consumebant.» Kirchman. de fun. Rom. III, 5.
693. _in morte hærentibus_, mihi mortuo, vel cadaveri
adhærentibus.
695. _adfusis_; cf. ad IV, 251 in Var. Lect.