Hic latera intextus stellatis axibus agger,
Hic gravida armato surgebat vinea dorso. 110
At postquam properata satis, quæ commonet usus,
Dat signum, atque alacer scalis transcendere muros
Imperat, ac sævis urbem terroribus inplet,
Quum subito dextrum obfulsit conatibus omen.
109. Dausq. Cell. et Ernesti intelligunt turres et machinas, quarum
lateribus _stellati axes_, h.e. rotæ radiatæ fuerint adnexæ. Sed de
_aggere_ sermo est; unde _axes stellati_ videntur potius ligna dici
sive tigna, cancellatim, ad instar stellæ radiatæ vel potius
radiorum rotæ, directa, transversa et decussata, quibus latera
aggeris varie ligabantur. Ipsa autem verba petita sunt e Lucano,
III, 455. Conf. Lips. Poliorcet. II, 3.
110. _dorsum armatum_, dicuntur milites, vineis tecti; vel tectum
vineæ permunitum, et, ut utar verbis Veget. IV, 15, _duplici
munitione, tabulatis_ (f. _tabulis_) _cratibusque contextum_ (quod
tamen tabulatum magis proprie pluteorum fuit); aut vinea dicitur
_gravida dorso armato_, quia a tergo et dorso armatum militem
revelat et ostendit. Ita Lips. Poliorc. I, 7.
--_gravida_, ut _fœta armis_ et _gravis_ apud Virg. Æneid. lib. II,
238, et VI, 516, ad quæ loca vide Heyne.
--_surgebat_, ut v. 54.
111. _At_ Colon. et Putean. Vulgo _Ac_.
114. _Tum_ emend. Dausq. Sed vulgata quoque lectio bene se habet;
_offulsit_ Colon. Conf. Heins. ad Virgil. Æneid. IX, 110, 731, et
Valer. Flacc. IV, 482. Vulg. _effulsit_.
Cerva fuit, raro terris spectata colore, 115
Quæ candore nivem, candore anteiret olores.
Hanc agreste Capys donum, quum mœnia sulco
Signaret, grato parvæ mollitus amore,
Nutrierat, sensusque hominis donarat alendo.
115. Commentum ornatus studio carmini intextum, et depromtum e Virg.
Æn. VII, 483 sqq. sed Siliana orationis luxurie expressum. Conf.
Heyne ad Virg. l.c. et Calpurn. VI, 32.
--_Cerva_, in Virg. _cervus_. Cf. ad III, 39, in V.L.
116. Cf. Virg. Æn. XII, 84, ibique Cerda et Heyne.
117 seq. _Capys_, de quo vid. ad XI, 30.
--_mœnia sulco Signaret_, ambitum eorum locumque urbis novæ aratro
definiret, h.e. Capuam conderet. Res nota ex Isidor. Orig. XV, 2;
Serv. ad Virgil. Æn. V, 755, et Intpp. Ovid. Fast. IV, 819.
[118.] _mollitus_, captus. Quod feram captam occidi noluerat;
Burman.
119. Verba Virg. Æn. VII, 487... 490, ornatu parum apto et jucundo
variata.
115. _Teucris_ pro _terris_ scribendum censebat N. Heins.
118. _parvam molitus_ emend. idem, putans _moliri_ esse id. qd.
moderari, fingere, regere, ut _moliri parva tela manu, iter,
terras_, ap. Senec. in Hippol. Œdipo et Troad. 682, quæ tamen
exempla ad hanc verbi vim probandam nihil faciunt. Neque hanc
conjecturam mihi persuasit Lefeb. coll. Ovid. A. A. II, 319.
Inde exuta feram, docilisque adcedere mensis, 120
Atque ultro blanda adtactu gaudebat herili.
Aurato matres adsuetæ pectine mitem
Comere, et humenti fluvio revocare colorem.
Numen erat jam cerva loci; famulamque Dianæ
Credebant, ac tura deum de more dabantur. 125
120. _exuta feram_, ferina natura, seu feritate exuta, deposita,
h.e. mansuefacta. Cf. ad VI, 100, et VII, 496.
124 sq. Conf. ad VI, 283... 288, et Gron. Obss. I, 13.