«Inmemor et dulcis nidi, positoque volatu
Non mota volucris captiva pependit in æthra.
Quin etiam Pagasæa ratis, quum cærula nondum
Cognita terrigenis, pontoque intrare negarent, 470
Ad puppim sacræ, cithara eliciente, carinæ
Adductum cantu venit mare: pallida regna
Bistonius vates flammisque Acheronta sonantem
Placavit plectro, et fixit revolubile saxum.
467. Argute vis cantus exprimitur.
468. _captiva_, cantus dulcedine capta.
--_pependit in æthra_ ut ap. Ovid. Met. I, 12.
469 sq. Orpheus inter Argonautas fuit, adscitus a Jasone consilio
Chironis, ut Sirenas feliciter præterveherentur. Vid. Heyne ad
Apollod. p. 212, et Schol. Apollon. I, 24 et 31. In navi celeusma
cecinit, ferosque heroum animos cantu et mansuefecit et delinivit.
--_Pagasæa ratis_, Argo, navis non procul a Pelio monte constructa
in navalibus Pagasarum, opp. Thessaliæ, quod inde (a παγῆσαι,
_compingere_ sc. navam.) nomen adcepisse Strabo et alii putarunt.
--_cærula_; v. ad I, 21.
--_nondum Cognita terrigenis_; cf. Lucan. III, 193... 197, et VI,
400 seq.
[470.] _terrigenis_, hominibus, ut ap. Lucret. V, 1410, 1426. Sed
δεινῶς adhibita vox, et h.l. significat homines, quorum sit, in
terra vivere, non per mare vehi, ut fere _terrenum equitem_, dixit
Horat. Od. IV, ii, 27. Conf. Lucan. III, 195 sq.
--_ponto intrare_; v. ad VI, 498 in V.L.
--_negarent_ cf. ad IX, 534.
471. Ita et ap. Stat. Theb. V, 340 seq., sed in Orphei Argon. 231...
275, navis, quum nimio pondere depressa arenæ inhæreret, et ab
Argonautis in pontum deduci non posset, ad cantum Orphei sponte in
mare desiluisse dicitur: quod jam monuit Draken. Conf. V.L. _sacræ
carinæ_, ut _sacra Argo_, Ovid. Ep. Her. VI, 65, et _diva ratis_,
Val. Fl. IV, 336, quoniam Minerva, cujus maxime consilio et
auctoritate hæc navigatio quum suscepta tum perfecta est, et in
construenda navi Argum adjuvisse (v. Apollon. I, 19, et Apollod. I,
9, 16), et in puppi (sed sec. Apollod. l.c. κατὰ τὴν πρώραν) lignum,
ex Dodonide silva excisum, quod vocale (φωνῆεν φηγοῦ τῆς Δωδωνίδος
ξύλον ap. Apollod. l.l.) et oraculi loco fuit, fingitur, unde
_fatidicam ratem_, Val. Fl. I, 2, et λάληθρον κίσσαν, Lycophr.
v. 1379; dixit. Cf. Æschyl. ap. Hygin. Astron. Poet. II, 37; Val.
Fl. I, 301... 305 (ubi vid. Burm. et Carr.) et Claud. B. Get. 14 sq.
Quod hi de ligno illo memorant, alii de carina, et alii denique de
malo navis tradunt. Vid. Apollon. IV, 582; Meurs. et Tzetz. ad
Lycophr. 1313 et 1319.
472. Orphei descensus ad inferos notissimus, vel ex Virg. Ge. IV,
467. sqq., et Ovid. Met. X, 11 sqq.
473. _Bistonius_, Thracius, _vates_, Orpheus, filius Œagri, regis
Thraciæ.
474. _fixit revolubile saxum_, vi cantus effecit, ut Sisyphus, eo
captus, saxum in montem volvere paululum desisteret. Conf. Ovid.
Met. I, 41 sq.; Virg. Ge. IV, 481... 484; Prop. IV, ii, 23; Claud.
R. P. II, 335 sq.
--_revolubile saxum_, ut _revolubile pondus_ apud Ovid. in Ibin, V.
191.
469. _Pegasea_ Parm. _Pangea_ R. 1, et Med.
470. _terrenæ_ scripti, _terrene_ R. 2; _Tyrrhenæ_ R. 1, et Med.
_Cognitum iter terris_, vel, quod propius ad lectionem MSS.
adcedit, _Cognita terrenis_ (ut loco simil. Lucan. VI, 400, 401 et
al.) conj. N. Heins. _negarent_, scripti R. 1, 3, Parm. Med.
_negaret_ in vulg. _Quin etiam, Pagasæa ratis quum cærula n. C. t.
pontumque intrare_ (vid. ad VI, 498) _negaret, Ad puppim... venit
mare_, corrig. Drak. cui inconcinnius videbatur, _cærula_ et
_pontum_ jungi, sed a Silii stylo non alienum. _P. ratis, quum c.
n. C. t. pontumque i. negaret, Ad puppim... Adductum cantu vidit
mare_ emend. Burm. Verbum _vidit_ recepere Lefeb. et Ernesti,
_vetat_ pro _venit_, R. 2. Ego levissima mutatione _verrit_
scribendum arbitror, ut nautæ dicuntur _verrere cærula_ et _vada_,
Virg. Æn. III, 208; V, 778; VI, 320, vel _delphines æquora_ Æn.
VIII, 674, et _venti mare_, vel _nubila_ Lucan. V, 572; Lucret. I,
280. Vulgata lectione admissa, sermo erit ἀνακόλουθος, quoniam
nihil est, ad quod τὸ _Pagasæa ratis_ referri possit, ut adeo
Silius, dum hanc periodum inciperet, aliter scribere in animo
habuerit, aliter vero scripserit, de quibus locutionibus, vel
potius vitiis et solœcismis, vid. Græv. et Ern. ad Cic. in Verr.
I, 9, §. 25; Gronov. Obss. I, 12; Davis. ad Hirt. B. Afric. c. 25,
et ad Cæs. B. G. I, 18. Ita Drak.
473. _Bistonius_ scripti et vetustæ edd. Vulgo _Bistonios_.
O diræ Ciconum matres, Geticique furores, 475
Et damnata Deis Rhodope! tulit ora revulsa
In pontum, ripis utrimque sequentibus, Hebrus.
475 seq. De Orpheo, a Bacchis discerpto, conf. Virg. Ge. IV, 520
seq.; Ovid. Met. XI, 1 sqq.; Pausan. Bœot. c. 30, et Heyne ad
Apollod. pag. 34.
--_Ciconum matres, Geticique furores_; v. ad II, 75.
476 sq. Cf. Virg. Ge. IV, 523 sq., et Ovid. Met. XI, 50 sq. qui
nescio an minus in hac re ludant, quam Silius, quem insanæ
subtilitatis insimulat Ernesti. Præter lusum tamen ingenii displicet
etiam h.l. uxuria in oratione.
--_damnata Deis_, exsecrabilis.
477. _utraque_ (scilicet parte) eleganter, judice N. Heinsio,
scripti et R. 2, unde recepit Lefeb. _ripis querentibus_ olim
conji. Drak. coll. Ovid. Met. XI, 50 sq. sed postea prætulit vulg.
lect., cujus sententia sit, ripas, sive arbores et feras in ripis,
sequutas esse decisum Orphei caput, secundo flumine in mare
labens.
Tum quoque, quum rapidi caput a cervice recisum
Portarent fluctus, subito emicuere per undas
Ad murmur cete toto exsultantia ponto.» 480
Sic tum Pierius bellis durata virorum
Pectora Castalio frangebat carmine Teuthras.
479. _emicuere_ præ gaudio, dulcedine sonorum capta.
480. _Ad murmur_, ad nenias flebilesque sonos a capite editos. Apud
Ovid. l.c. _flebili lingua Murmurat exanimis_, etc. Conf. et Virg.
l.l.
481 sq. _Pierius_, ἀοιδὸς Cf. ad v. 415.
--_bellis durata virorum Pectora_; v. ad I, 558, et VI, 308.
--_Castalium carmen_, a Castalio fonte Parnassi, Apollini
(Παρνασῶ τε κράναν Κασταλίαν φιλέοντι, Pind. Pyth. α, 75), et
Musis sacro.
--_Pectora durata frangebat_, exquisite pro emolliebat. Cf. ad I,
262; Dausq. comparat τὰ ὦτα κατεαγότας ap. Phot. c. 242, et
D. Heinsius τὰ κατεκλασμένα μέλη, molles effeminatosque modos, et
τὴν κατεαγυῖαν μουσικὴν obpositam τῇ ἀνδρώδει ap. Plutarchum de
Musica pag. med. 1136, et 1138.
Interea placida adtulerant jam flamina terris
Magonem Libycis: lauro redimita subibat
Optatos puppis portus, pelagoque micabant 485
Captiva arma procul celsa fulgentia prora.
483 seq. Cf. sup. v. 372 sq., et Liv. XXIII, 11, med. cujus
narrationem poeta exornavit.
[484.] _laurus_ victoriæ signum, unde fasces victoriam nuntiantes et
lancea nuntii victoriæ laureata apud Romanos; Cell. _Navium
laureatarum_ meminit etiam Vitruv. II, 8 a Drak. laudatus.
483. _adpulerant_ legendum putabat N. Heins. forte etiam _placita
flamina_, quod probavit Drak. quia _placida flamina_ sint lenia,
quæ etiam adversa esse potuerint, _placita_ autem secunda, quæ
Magoni placuerint properanti.
At, patulo surgens jam dudum ex æquore, late
Nauticus inplebat resonantia litora clamor,
Et, simul adductis percussa ad pectora tonsis,
Centeno fractus spumabat verbere pontus. 490
487. _jam dudum_; cf. supra ad v. 372.
488. _Nauticus clamor_, celeusma, nec tamen proprie ita dictum (de
quo vid. ad loc. simil. VI, 360 sq.), sed clamores, quibus nautæ vel
remiges se invicem hortantur, et quidem h.l. ut ocius navis ad litus
adpellatur. Ita ap. Virg. Æneid. III, 128; Val. Fl. I, 186 (ubi v.
Voss. et Barm.) et Lucan. II, 688.
489 sq. _simul adductis... pontus_, ut fere supra VI, 362 sq., ubi
v. not.
[490.] _Centeno verbere_, centenis remis, ut _centena arbore_ ap.
Virg. Æn. X, 207, ubi v. Cerda et Heyne.
--_fractus pontus_ remis, ut ap. Val. Fl. I, 363, ubi v. Burm.
487. _ex_ scripti et ed. Gryph. Vulgo _et_, otiose et contra leges
metricas, unde _et in_ edidit D. Heins.
Nec lentum in medios rapienda ad gaudia vulgus
Procurrit fluctus, elataque turba favore
Certatim ingenti celebrant nova gaudia plausu.
Æquatur rector Divis: illum undique matres,
Illum turba minor moniti gaudere nepotes, 495
Et senior manus, et juxta populusque, Patresque,
Mactatis Superum dignantur honore juvencis.
491. _rapere gaudia_, raptim ea percipere. Cf. ad I, 570. Vox
_gaudia_ mox perperam repetitur, ut et τὸ _turba_, nisi hæc vulnera
librarii poetæ inflixerunt.
492. _elata favore_, ut _efferri studio_, _lætitia_, _dolore_, etc.,
de quavis animi commotione, et de his, quæ inde oriuntur. Conf.
Ernesti Clav. Cicer.
495. _moniti gaudere_, quia causam gaudii ignorant, adeoque ejus
sensu destituuntur. Conf. quos N. Heins. et Draken. laudant, Lucan.
VII, 38, 39 (ubi tantus omnium luctus fuisse dicitur, ut etiam
_pueri injussi_, h.e. ultra ploraverint, non moniti et inpulsi a
parentibus nutricibusve), Mart. I, xxxiv, 2; Stat. Th. X, 562 seq.,
et Senec. Troad. v. 716 sq.
493. _celebrat_ Col. et Oxon.
495. _laudare_ ed. Bas. et inde al.
Sic patriam Mago et portas ingressus ovantes
Fraternæ laudis fama: ruit inde Senatus,
Et multo Patrum stipatur curia cœtu. 500
Tum, Divos veneratus avum de more vetusto,
«Martem, ait, egregium et fractas, quîs Itala tellus
Nitebatur, opes, pars ipse haud parva laborum,
Nuntio: pugnatum Superis in vota secundis.
499. _fama_, nuntius.
501. Oratio Magonis, qui apud Liv. XXIII, 11, omnes res a fratre
adhuc in Italia gestas exponit, non, ut h.l., solam pugnam
Cannensem.
--_Divos veneratus_, postquam gratias egerat diis et sacra fecerat.
502. _Martem egregium_, victoriam.
503. _pars ipse haud parva laborum_, ut fere ap. Virg. Æn. II, 6;
Drak.