Nec Venerem interea fugit exoptabile tempus 385
Pœnorum mentes cæco per læta premendi
Exitio, et luxu corda inportuna domandi.
385. Capuæ Pœnorum animi et corpora luxu deliciisque ita
enervabantur, ut Capuam Hannibali Cannas fuisse veteres jam
scriptores recte judicaverint. Tam gravi itaque rei paullo diutius
poeta inmoratus est, et exornavit narrationem Liv. XXIII, 18.
Veneris ministerio commode usus est propter odium ejus in Pœnos
ipsamque rei indolem. In tota vero hujus deæ machinatione Silio ante
oculos fuisse Virg. Æneid. I, 657 sqq. (qui locus tamen non prorsus
cum nostro congruit) jam observavit Marsus. Ceterum poeta more suo
ordinis historici minus, quam epici ornatus rationem habuit. Res
enim, ab Hannibale, priusquam in hiberna Capuam concesserat,
genioque indulserat per hiemem, gestæ, quas Livius lib. XXIII, 14...
18, ordine exposuit, a Silio demum lib. XII, 1... 425, memorantur.
386 sqq. _cæco Exitio_, dum libidinem luxumque mentibus insinuat,
atque veluti ex insidiis obpugnat animos; Ern. qui eodem pertinere
monet v. 388 sq. _tela fallentia_ et _tacitas flammas_; v. 396,
_tacita tela_; v. 423, _occultam sagittam_, et ap. Virg. Æn. I, 688,
et IV, 2, _occultum_ atque _cæcum ignem_. Cf. Virg. Æn. IV, 67, et
Heins. ad Ovid. Amor. I, ii, 6.
[387.] _inportuna_, dura et violenta, vel fera et inmansueta. Livius
XXIII, 18. Hannibalis «exercitum adversus omnia humana mala sæpe ac
diu duratum, bonis inexpertum atque insuetum» vocavit. _Nati_
Veneris Ἔρως, et Ἀντέ-Ἔρως, vel ρως et Ἵμερος, a quibus
distinguuntur multi Ἔρωτες, ὀπαδοὶ Αφροδίτης, Νυμφῶν παῖδες. Vid.
ad VII, 446. Sed a Silio confunduntur, unde v. 395 _turba_ Veneris,
et v. 411 _exercitus_ Cupidinum.
Spargere tela manu passim fallentia natis
Inperat, et tacitas in pectora mittere flammas.
Tum pueris dulce adridens: «Eat inproba Juno, 390
Et nos (nec mirum, quid enim sumus?) acta secundis
Despiciat: valet illa manu, valet illa lacertis:
Parvula nos arcu puerili spicula sensim
Fundimus, et nullus nostro de vulnere sanguis.
[388.] _Spargere tela_; cf. ad I, 267; V, 19, et VII, 443 seq.
389. _flammas_; v. ad V, 19.
390. _dulce adridens_; cf. ad VII, 467.
--_Eat inproba Juno_, σαρκαστικῶς, ut et cetera. Cf. VV. DD. ad
Petron. Sat. c. 115.
391. _quid enim sumus?_ quam imbecilli, si Junoni comparamur?
--_acta secundis_, inpulsa et elata rebus prosperis; Cell. Cf. ad X,
617.
393. _Parvula spicula_; cf. VII, 443.
394. _nullus sanguis_: ergo cæcum, seu tacitum vulnus est, tantoque
periculosius; Ernest. Sed contemtim potius et ironice Venus de se
ipsa et de natis suis loquitur, ut contra superbe Hector καὶ ἐμὸν
βέλος ὀξὺ πάροιθεν ap. Hom. Iliad. υ, 437, et Turnus _nostro
sequitur de vulnere sanguis_ ap. Virg. Æn. XII, 51, ex quo loco
Silius orationis colorem petiit.
--_nostro_, quod nos infligimus.
389. _tantas_ Oxon. _tectas_ conj. Drakenborch.
391. _aucta secundis_ corrig. D. Heins. et sic primæ edd.
394. _it nullus_ ex. emend. N. Heins. edidit Lefeb. prob. Drakenb.
Conf. not. ad IV, 205.
Verum, agite, o mea turba, precor, nunc tempus, adeste, 395
Et Tyriam pubem tacitis exurite telis.
Amplexu multoque mero, somnoque virorum
Profliganda acies, quam non perfregerit ensis,
Non ignes, non inmissis Gradivus habenis.
395. _mea turba_; vid. ad VII, 446.
396. _exurite telis_; vid. ad V, 19.
397 sq. Cf. Liv. XXIII, 18.
--_amplexus_, honestum voc., quo res turpes, res Venereæ et incliti
amores exprimuntur; Drak. coll. XIII, 639, et aliis locis.
399. _inmissis Gradivus habenis_, pugna acerrima. Conf. ad IV, 681;
Virg. Æn. V, 662 (ubi v. Heyne); VI, 1; XI, 889; Val. Fl. VIII, 139.
396. _tædis_ maluerit N. Heins. Sed vid. not. ad V, 19.
399. _immissis_ Put. R. 1, Parm. Med. et Marsi edd. _in missis_
Tell. et R. 2; _admissis_ etiam legi posse, ut apud Val. Fl. VI,
303, monuit N. Heins. Vulgo _emissis_.
Combibat inlapsos ductor per viscera luxus, 400
Nec pudeat picto fultum jacuisse cubili,
Nec crinem Assyrio perfundere pugnet amomo.
400. _Combibat luxus_, inbibat, quasi longo haustu et ore pleno, ut
ap. Virg. Æn. I, 749; πίνειν αὔρας, ἔρωτα et similia apud Anacr. XIX
et al. Conf. ad V, 274. Pœnos «nimia bona ac voluptates inmodicæ eo
inpensius perdidere, quo avidius ex insolentia in eas se merserant;»
Liv. l.l.
402. _pugnet_, repugnet, recuset.
--_amomum_, frutex, et deinde unguentum inde paratum. Optimum est
Armenium, teste Dioscor. I, 14, unde _Assyrio_ h.l. pro _Armenio_
positum. Conf. Plin. XII, 13; XVI, 32; Heyne et Martin. ad Virg.
Ecl. III, 89; IV, 25, et inpr. Heins. ad Ovid. Ep. Heroid. XV, 76.
400. _elapsos_ Tell.
402. _nitet_ pro _pugnet_ R. 1, et Med. _vitet_ emendat. ad marg.
R. 1. Sed glossa esse videtur.
Ille sub hiberno somnos educere cælo
Jactator tectis malit consumere noctes;
Ac ponat ritus vescendi, sæpe citato 405
Dum residet sub casside equo, discatque Lyæo
Inbellem donare diem: tum deinde madenti
Post epulas sit grata chelys, segnisque soporas,
Aut nostro vigiles ducat sub numine noctes.»
403 sq. Cf. V.L. et XII, 20.
--_educere somnos_, ut v. 409, _ducere noctes_; cf. Bentl. ad Hor.
Epist. I, ii, 31, et Burm. ad Val. Fl. I, 251.
405 sq. Dediscat ex equo vesci: quæ est severissima ratio vivendi,
omnes delicias excludens; Ernest.
407. _Inbellem_, otiosum, (quo non pugnatur, h.e. otiose,) _diem
Lyæo donare_, compotationi addicere. Cf. XII, 103 seq.
--Verecundius loquitur Venus.
--_madenti_, βεβρεγμένῳ, ebrio. Cf. V.L. ad XII, 18.
408. _chelys_, χέλυς, testudo, cithara, lyra.
409. _nostro sub numine_, amore.
403. _abducere_ Tell. _se ducere_ recte, opinor, emend. Barth.
Adv. III, 10. Litera _s_ facile excidere potuit, quoniam proxime
præcedit. _Vile sub h. s. et ducere cælo Jure ratus_ emend.
Withof.
404. _Jactato_ Putean. _Jactatus_ (h.e. qui vulgo fertur, dicitur)
e cod. Tell. recepit Lefeb. et ita conj. Burmann. Non male!
_Lætatus_ corrig. N. Heins. ut sensus sit: Hannibal, qui olim
tempore hiberno sub Jove frigido somnos capere gaudebat, etc. Sed
τὸ _jactator educere_ græcissantem et duriorem formulam esse pro
_gaudens et glorians_ existimat Ern. _telis_ pro _tectis_ Oxon.
_de_.... Col. _tædis_ conj. Barth. et _dapibus_ N. Heins. qui et
unum alterumque versum excidisse suspicabatur. Sed vulgata lectio
commode se habet.
Hæc postquam Venus, adplaudit lascivus, et alto 410
Mittit se cælo niveis exercitus alis.
Sentit flammiferas pubes Maurusia pennas,
Et pariter fusis tepuerunt pectora telis.
Bacchi dona volunt, epulasque, et carmina rursus
Pieria liquefacta lyra: non acer aperto 415
Desudat campo sonipes: non ulla per auras
Lancea nudatos exercet torta lacertos.
410. _ lascivus exercitus_, Amores. Vide ad VII, 446.
411. _niveæ alæ_, ornate, ut in re læta; Ern.
412. _flammiferas pennas_; v. ad V, 19.
413. _fusis telis tepuerunt pectora_; cf. ad I, 267, et V, 19.
414 seq. Memorantur plura genera luxuriæ, cujus desiderio Pœni telis
amorum incenduntur.
--_Bacchi dona_; vid. ad VII, 748.
--_carmina liquefacta lyra_, h.e. pura, suavia, canora, λιγεῖα, quæ
ad lyram canebantur, λιγαινόμενα, ut _carmina liquida_, et _fluens
cantus_, quibus _rauca_, _rava_, _torrida_ et _arida vox_ obponitur,
ap. Lucret. IV, 982; V, 1386; Virg. Ge. I, 410; Val. Fl. III, 158 et
alios, quos Drak. laudavit. Cf. Jani ad Hor. Od. I, xxiv, 3.
--_Pieria_, epith. orn. a monte Macedoniæ Musis sacro.
--_rursus_; nam musica Teuthrantis adeo grata fuit Pœnis, ut subinde
iterum atque iterum illum cantantem audire cuperent; Drak.
414. _carmina pulsu Pieriæ liquefacta lyræ_ malebat N. Heins. et
417. _nodatos_, ut ad amentum referatur, quod Silius frequenter
_nodum_ adpellet. Sed in omnibus fere exercitiis, et inprimis
jaculatoribus, brachia olim fuisse nudata, quis ignorat?
Mollitæ flammis lymphæ languentia somno
Membra fovent, miserisque bonis perit horrida virtus.
Ipse etiam, adflatus fallente Cupidine, ductor 420
Instaurat mensas dapibus, repetitque volentum
Hospitia, et patrias paullatim decolor artes
Exuit, occulta mentem vitiante sagitta.
418. _Mollitæ flammis_, tepidæ, _lymphæ Membra fovent_, post
prandium aut cœnam se lavant, quod Gr. ἀπονίψασθαι et ἰαίνεσθαι
dicitur; D. Heins.
419. _miseris bonis_, abundantia omnium rerum et deliciis, quæ
miseros reddunt homines.
--_horrida virtus_; v. ad I, 58.
420. Cf. Virg. Æn. I, 688.
421. _volentum_; cf. ad v. 443, et V, 16.
--_Instaurat mensas dapibus_, repetitis conviviis exstruit (v. Heyne
ad Virg. Æn. IV, 63), _repetitque hospitia volentum_, frequentat
convivia civium se invitantium.
422. _patrias artes_, morum severitatem virtutemque, _exuit_, v. ad
VII, 496. Inde _decolor_, degener, deterior, sibi dissimilis. Cf.
Heins. ad Ovid. Ep. Her. IX, 4, et Virg. Æn. VIII, 326.
423. _occulta sagitta_; confer ad XI, vers. 386.
418. _nymphæ_ Putean.
419. _obruta virtus_ conj. N. Heins. et
423. _sagina._
Altera jam patria, atque æquo sub honore vocatur
Altera Carthago Capua, intactumque secundæ 425
Fortunæ ingenium vitia adlatrantia quassant.
424 seqq. Ita et Florus II, 6, ubi vide Freinshemium, «Quos nulla
mali vicerat vis, perdidere nimia bona ac voluptates inmodicæ; et eo
inpensius, quo avidius ex insolentia in eas se merserant;» Liv.
XXIII, 18.
[425.] _intactum secundæ Fortunæ_, ut ap. Liv. l.c. «exercitum bonis
inexpertum atque insuetum.»
[426.] _vitia adlatrantia_, cum impetu animum inpugnantia, vel, ut
al. _latrantia_, inpetuosa, turbulenta, sæva. Conf. Barth. ad Stat.
Th. II, 338, VV. DD. ad Petron. Sat. c. 119.
425. _intectumque_ quædam edd. hoc est contra blanditias
voluptatum non munitum: nam τὸ _fortunæ_ casus dandi. Ita Cellar.
426. _adlatrantia_, non _ad latrantia_, priscæ edd.
Nec luxus ullus mersæque libidine vitæ
Campanis modus: adcumulant, variasque per artes
Scenarum certant epulas distinguere ludo;
Ut strepit adsidue Phrygiam ad Nilotica loton 430
Memphis Amyclæo passim lasciva Canopo.
428 sq. _artes Scenarum_ sunt mimi, qui antiquissimis jam temporibus
in usu erant in Italia infer.
430 seq. Convivia Campanorum strepunt cantu et saltationibus
lascivis, ut _Canopus_, urbs Ægypti, ad Canopicum Nili ostium, non
longe ab Alexandria, sita, quæ luxu et libidinibus infamis fuit: de
quo v. Strab. XVII, p. 800 seq.; Senec. Epist. LI; Juven. VI, 84;
XV, 46; Prop. III, ii, 39; Ammian. Marcell. XXII, 16; Ulit. ad Grat.
Cyneg. v. 43, et inpr. Heins. ad Ovid. Amor. II, xiii, 7.
--_Nilotica Memphis_, celeberrima Ægypti urbs, sedes regni, in
sinistra Nili ripa, h.l. pro tota Ægypto posita.
--_Phrygiam loton_; v. ad VIII, 504. Tibia vero est, non sistrum,
cujus in lascivia Ægyptiorum frequentem usum quomodo ex h.l. probare
potuerit Heyne ad Virg. Æn. VIII, 696, non adsequor.
--_lasciva strepit ad Phr. lot._ lascive saltant ad numeros tibiæ
Phrygiæ; Lenz.
[431.] _Amyclæo Canopo_, ut ὁ Αμυκλαίος Κάνωβος apud Dionys.
Perieg. v. 13, et _Therapnæus Canopo_ ap. Stat. Silv. III, ii, 111.
Nam Spartani hoc oppidum, propter sepultum ibi Canopum, Menelai
gubernatorem, condidisse credebantur, quod notum ex Tac. Ann. II,
60; Strab. l.c. et Serv. ad Virgil. Ge. IV, 287. Sed v. Heyne Opusc.
Acad. T. I, p. 397.
--_passim lasciva_; v. V.L.
430. _ad Phrygiam Nilotica loton_ emend. N. Heins. et _Phrygiæ ad
Nilotida loton_ Dausq. male. _Nilotida_ ed. Basil.
431. Verba explicatu difficillima _passim lasciva_ silentio
prætermittunt interpretes, exceptis Burm. et Draken., qui certe
non dissimulant, se ad τὸ _passim_ hæsisse, sed ipsum nodum non
expediunt. Suspicari possis, poetam scripsisse, _Memphis_, h.e.
Ægyptus, _Amyclæi in fossa_, vel _ad fossam lasciva_ (h.e.
lasciviens) _Canopi_; nisi malis, _Amyclæo fossæ_ sive _fossam
insultante_ (vel simile quid pro _lasciva_, quod voc. ex margine
in contextum inrepsisse videri potest) _Canopo_, h.e. incolis
Canopi. Quam emendationem h.l. aptissimam esse, intelligitur ex
loco classico Strabonis, qui de Canopo agit, lib. XVII, p. 801. A.
Ἀντὶ πάντων δ᾽ ἐστὶν ὁ τῶν πανηγυριστῶν ὄχλος τῶν ἐκ τῆς
Ἀλεξανδρείας κατίοντων τῇ διώρυγι. (_in fossa_) Πᾶσα γὰρ ἡμέρα καὶ
νὺξ (_adsidue_) πληθύει τῶν ἐν τοῖς πλοιαρίοις καταυλουμένων
(_strepit_) καὶ κατορχουμένων (_insultante_) ἀναίδην (_lasciva_)
μετὰ τῆς ἐσχάτης ἀκολασίας καὶ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν.
Inprimis dulcem, Pœno lætante, per aures
Nunc voce infundit Teuthras, nunc pectine cantum.
Isque ubi mirantem resonantia pollice fila
Ductorem vidit Libyæ, canere inde superbas 435
Aoniæ laudes sensim testudinis orsus,
Concordem citharæ movit per carmina linguam,
Vincere linquentes vitam quæ possit olores.
Atque hæc e multis carpsit mollissima mensæ.
433. Cf. sup. v. 288 sq.
436. _Aoniæ_ Bœotiæ, et deinde Musis sacræ, propter Heliconem montem
et Aganippen fontem, in Bœotia, ab Aonibus olim habitata, Musis
dicatos; unde _Aonia lyra_, _vertex_, _vates_, _sorores_, etc.
438. Cycnos suavissime canere, potissimum morientes, olim credidere
non solum poetæ, qui vulgares opiniones fabulasque sequi et solent
et possunt, sed et alii, v.c. Plato de Rep. X, et in Phædone p.m.
397. Aristot. H. Anim. IX, 12 et 16; Ælian. H. A. II, 32; V, 34; X,
36; Cic. Tusc. Qu. I, at in dubium jam vocarunt idem Ælian. Hist.
Var. I, 14; Plin. X, 23 (ubi v. Hard.), et Lucian. in dial. de
electro, seu cycnis. Cf. Spanhem. aliique VV. DD. ad Callim. H. in
Apoll. v. 5, et in Del. v. 249 sq. Jani ad Hor. Od. I, vi, 2;
ii, 20; IV, ii, 25, et inpr. Herman. Mythol. T. III, p. 353 seq.
439. _e multis_, quæ canere poterat, _hæc carpsit_, elegit.
--_mollissima mensæ_, jucundissima et ad convivas exhilarandos
maxime idonea; Cell.
439. _mollissima Musæ_ conj. N. Heins. Post hunc versum in
recentt. edd. alius legitur, a Nicandro profectus, _Facta antiqua
virûm, placidas quîs mulceat aures_, quem ejeci exemplo Cellar. et
Lefeb.
«Argolicis quondam populis (mirabile dictu!) 440
Exaudita chelys, lapidem testudine felix
Ducere, et in muros posuisse volentia saxa.
440. Recensentur miracula (_superbæ laudes_, v. 435), ab Amphione
(v. 440... 445), Arione (vers. 446... 448); Chirone (449... 458), et
Orpheo (v. 459 sq.), per lyram edita. Cf. sup. ad I, 96; Prop. III,
ii, 1 seq.; Hor. Od. III, 11 et al. Vides autem, quanto studio poeta
ornatum sectetur. Aliud carminis argumentum fuit sup. v. 291 seq.
--_Argolicis populis_, a Græcis.
441. _chelys_, ἡ χέλυς, testudo, et hinc lyra: unde verba, _chelys_,
_testudine felix ducere_, etc.; si non plane inepta sunt, certe
languent, ut taceam, voc. _testudinis_ modo præcessisse.
--_felix_, peritus, οἷος, ἰκανὸς, δυνατὸς, qui potest; ut ap. Virg.
Æn. IX, 772, et al. _felix lapidem ducere_, ut apud Hor. A. P. 394
sq. Fabula de Amphione, lyræ sono muros Thebarum struente, vel
tironibus nota.
442. _volentia saxa_, ut vers. 421; VII, 174; XV, 473; XVI, 142,
219. N. Heins. Alia exempla congessere Drak. ad h.l. Heins. et Burm.
ad Ovid. Met. II, 128, ad Virg. Georg. II, 41, et Æn. V, 219. Ita
mox dicitur _silice per se scandente_, h.e. sponte, ut apud Prop. I,
ii, 13 (ubi v. intpp.). Cic. pro Rosc. Com. c. 7 (ubi v. Græv.);
Ovid. Met. I, 102; VIII, 680; Drak.
441. Pro _testudine_ forte legendum, _vel_ (adeo) _pectine_, vid.
not. _felix_ Oxon. Put. R. 1, Parm. Med. Vulgo promta D. Heins.
conj. _lapidem promtum_, ut mox _saxa volentia_. Præstiterit
_blanda Ducere_, h.e. blando cantu ducens, ut apud Hor. Od. I,
xii, 11. Sed τὸ _felix_ etiam bene se habet, et _promta_ glossam
redolet.
442. _in muris_ e c. Tell. R. 1. et Ben. recepit Lefeb. _volentia
saxa_, non _volantia_, Col.
Hæc Amphionio vallavit pectine Thebas,
Ac, silice aggeribus per se scandente vocatis,
Jussit in inmensum cantatas surgere turres: 445
Altera, turbatum plectro moderata profundum,
Et tenuit phocas, et in omni Protea forma
Traxit, et æquoreo portavit Ariona dorso.
443. _vallavit_, muro (_aggeribus_, v. seq.) cinxit.
[444.] _vocatis_, et mox _cantatas_, v. ad I, 96.
446 seq. Fabula _Arionis_ nota ex Herodot. I, 23, 24; Ovid. Fast.
II, 83 seq., et Hygin. Fab. 194, ubi v. Munker.
--_Altera_ chelys, seu lyra.
--_moderata_, sedans, compescens, _turbatum plectro_, maris æstum.
447. _Protea in omni_, quam induit, _forma traxit_, adtraxit,
delinivit. Cf. VII, 420 sq.
448. _dorso æquoreo_, in superficie maris, ut ἐπ᾽ εὐρέα νῶτα
θαλάσσης ap. Homer. Iliad. β, 159, et quidem ope delphini, in cujus
dorso sedebat: nisi _æquoreo dorso_ adcipere malis pro dorso belluæ
æquoreæ, delphini.
444. _locatis_ suspicabatur N. Heins. et.
447. _Detinuit_, ut ap. Prop. III, i, 41, (al. III, ii, 2) ubi
vid. Brouckh. Sed _tenere_ pro _detinere_ dicitur I, 640; XII,
474; Ovid. Fast. II, 84; Val. Fl. II, 406, et al. Drakenb.
Nam, quæ Peliaca formabat rupe canendo
Heroum mentes et magni pectora Achillis, 450
Centauro dilecta chelys compesceret iras,
Percussa fide, vel pelagi vel tristis Averni.
Namque chaos, cæcam quondam sine sidere molem
Non surgente die, ac mundum sine luce canebat.
449 sq. Agitur de lyra Chironis, _Centauri_, qui _Pelium_ montem,
eoque a Lapithis pulsus Maleam, inhabitasse, et _Achillem_,
Æsculapium, Jasonem, Actæonem aliosque _heroas_ instituisse dicitur.
Cf. Orph. Argon. 375 seq.; Heyne ad Apollod. p. 353, 355, 565;
Hermanni Mythol. T. I, p. 195; T. II, p. 346.
--_formabat_; v. ad I, 441.
451 sq. _dilecta Centauro chelys_, ut I, 167, ubi v. V.L.
--_iras pelagi_; conf. ad I, 101, et IV, 299.
[452.] _fide_, fidibus lyræ.
453. Chiron originem rerum, a priscis poetis philosophisque
traditam, canit, ut Orpheus, cum Chirone decertans, ap. personatum
Orph. Argon. v. 419 sq. et inter Argonautas ap. Apollon. I, 496 seq.
quæ loca jam laudavit Drak. Inde suspicari possis, hos versus post
v. 461, inserendos esse. Sed idem carminis argumentum, ex physicis
et cosmogonia desumtum, tribuitur etiam Iopæ et Sileno ap. Virg. Æn.
I, 742 sq. et Ecl. VI, 31 seq. ad quæ loca v. Heyne, et in Argum.
Ecl. VI.
--_sine sidere_ ut _non surgente die_ et _sine luce_: quæ
luxuriantis ingenii indicia sunt.
449. _Jam_ ex emend. Dausq. et Burm. recte, opinor. edidit Lefeb.
refrag. N. Heins. Nam de alia, et quidem tertia, lyra agitur, ut
taceam τὸ _Nam_ mox sequi. Possis etiam _Tum_ reponere, ut
sup. v. 295 et 297, _formabat_ Col. Oxon. R. 1, Parm. Med. Ven.
Marsi et Ben. _firmabat_ Put. Vulgo _frenabat_.
453. _Jamque_ corrig. Dausq. Sed conf. ad v. 291.
Tum Deus ut liquidi discisset stagna profundi, 455
Tellurisque globum media compage locasset:
Ut celsum Superis habitare dedisset Olympum,
Castaque Saturni monstrabat secula patris.
455. _discisset_, pro discidisset. Cf. XII, 118; XIV, 16; Ovid. Met.
I, 22; Heins. ad Claud. B. Gildon. vers. 297, et ad Val. Fl. I, 827;
Bentl. ad Hor. Od. I, iii, 33.
456. _Tellurisque globum media compage locasset_; cf. Ovid. Fast.
VI, 269... 276, et ej. Met. I, 12, 13.
--_compage_, ut _congeries_ ap. Ovid. Met. I, 33.
457. _habitare_, habitandum, _dedisset_. Cf. ad IV, 716, et V, 324.
458. _Casta_, aurea, _secula_, in quibus homines erant casti, h.e.
pii et sancti. Vid. ad I, 481, et II, 698.
--_patris_, ut I, 606, ubi vid. not. vel proprie, quoniam Chiron
Saturni et Philyræ filius fuit.
--_monstrabat_, ut _refert_ ap. Virg. Ecl. VI, 42.
455. _discisset_ Col. _discusset_ (pro discussisset) Put. R. 1,
Parm. Med. Ben. quod et in mentem venerat Gron. Diatr. Stat.
p. 112. _dissepsset_, vel _discresset_ emend. N. Heins. ad Ovid.
Metam. I, 69, _disclusit_ conj. Cerda ad Virg. Ecl. VI, 35; sed
sequitur _locasset_ et _dedisset_. Vulgo _discuissit_; male,
eamdem ob causam.
456. _locasset_, non _ligasset_, scripti.
«Sed, quos pulsabat Rhipæum ad Strymona, nervi,
Auditus Superis, auditus manibus Orpheus, 460
Emerito fulgent clara inter sidera cælo.
459. Conf. Ovid. Met. X, tot. et XI, 1... 66; Virgil. Ge. IV, 454...
527, quæ loca Silio ante oculos fuere. «Nervi, quos pulsabat
Orpheus, fulgent inter sidera,» quo summa corum præstantia
declaratur. Lyram Orphei Jupiter, precibus Musarum motus, inter
astra collocasse fingebatur. Vid. Eratosth. Cataster. 24. Alii v.c.
Lucianus (adv. indoct. T. II, Opp. p. 385, ed. Græv. Amst. 1687)
memorant, eam in Lesbo ins. et quidem in templo Apollinis
pependisse, donec Neanthus, Pittaci tyranni filius, eam abstulerit.
--_Rhipæi_ Scythiæ montes; _Strymon_ fluvius Thraciæ in Macedoniæ
limite: supra Thraciam vero Scythia, unde laxior hæc geographia, et
_Rhipæus_ id. qd. _Threicius_; Cell. Poetæ omnino quosvis fere
septemtrionales montes _Rhipæos_, vel _Hyperboreos_ adpellant. Cf.
Virg. Ge. IV, 508 et 518. An legendum _Rhodopeum_, h.e. Thracium?
460. _auditus_, _manibus_; conf. mox. v. 472 sq.
461. _Emerito cælo_; v. ad VII, 19 in V.L.
459. _quîs_ corrig. Scaliger ad oram ed. Raphel. Male! _nervis_
Col. _verbis_ Put. _nervos_ rescripsit Cell. cui vulgaris vocum
trajectio nimis dura videbatur. _Rhipheum_, _Riphæum_, _Rhiphæum_,
_Ryphæum_ multi h.l. scribunt, et XII, 7. Sed τὰ Ῥίπαια, vel
Ῥιπαῖα ὄπη dicuntur.
461. _cælo_ scripti et R. 2, _seclo_ R. 1, Parm. Med. Vulgo
_Emerito Plectro_, quod Dausq. ad cantum feriatum referebat, quo
sensu dicuntur _emerita stipendia, anni_, etc.
Hunc etiam mater, tota comitante sororum
Aonidum turba, mater mirata canentem.
Non illo Pangæa juga, aut Mavortius Hæmus,
Non illo modulante sonos stetit ultima Thrace: 465
Cum silvis venere feræ, cum montibus amnes.
462. _mater_, Calliope: sec. nonnullos Polyhymnia. Vid. Schol.
Apollon. I, 23.
463. _Aonides_, seu Aoniæ _sorores_, Musæ. Cf. sup. ad v. 436.
464. Conf. Hor. Od. I, xii, 7 seq.
--_Pangæa juga_ et _Hæmus_, montes Thraciæ, quæ propria Martis sedes
fuit, unde _Mavortius Hæmus_; vid. ad II, 73, et I, 433.
465. _Non stetit_, eum sequuta est, cantus suavitate perlecta.