Unanima inde phalanx, crudo ducente magistro,
Postquam hominum satiata nece est, prostraverat ictu
Innumero cum turre feram, facibusque sequutis 100
Ardentem monstri spectabat læta ruinam;
Quum subitus galeæ fulgor, conoque coruscæ
Majore intremuere jubæ: nec tarda senectus;
98. _crudo_; cf. ad I, 405.
101. _Ardentem ruinam_, incendium turris delapsæ.
--_monstri_, ut _feram_, pro elephanto.
102 sqq. Adventus Hannibalis ex magnitudine et splendore armorum
cognoscitur. Cf. I, 496... 501.
103. _nec tarda senectus_; Crista senex non tardus fuit, tardavit,
cessavit, sed rapuit, etc.
99. _nece est_ ex conj. Dausq. et N. Heins. Ille etiam _nece p._,
et hic _necis_ tentavit; _necemet_ Ven. Marsi. Vulgo _necem, p._
100. _secutis_ Put. et Ven. Marsi, _secutus_ Col. et Ox. Vulgo
_secuta_.
(Adnovit nam luce virum) rapit agmine natos
Sæva parens ultro in certamina, et addere passim 105
Tela jubet, nec manantes ex ore feroci,
Aut quæ flagrarent galea, exhorrescere flammas.
104. _agmine_, ut sup. _cohors_ et _phalanx_, adeoque omnes simul
natos rapit.
105. _addere_, jacere, ut XV, 716. [recte XV, 719]
106 sq. Cf. ad IX, 444... 447.
107 seqq. Venusta comparatio Cristæ, filios ad fortiter pugnandum,
adspectumque hostis intrepido animo ferendum, exhortantis, cum
aquila, quæ ut verba Plinii (H. N. X, 3) aliis jam laudata, mea
faciam, «inplumes etiamnum pullos suos percutiens, subinde cogit
adversos intueri solis radios, et si conniventem humectantemque
animadvertit, præcipitat e nido, velut adulterinum atque degenerem;
illum cujus acies firma contra stetit, educat.» Eadem omnes aquilas,
non solum haliæetum, de quo Plin. l.c. agit, facere memorant
Aristot. Histor. Anim. IX, 34 et 45 (ubi iisdem fere verbis illa
traduntur); Ælian. H. A. II, 26; Petron. Sat. 120; (ubi vid.
Gonsal.) Lucan. IX, 902 seqq.; Claudian. Præf. in III Consul. Honor.
1 sqq. (ubi vid. Barth.) et alii.
104. Ita Put. et ed. Gryph. _agmine_ etiam in Oxon. R. 1, 3, Med.
Ven. Vulgo _hac luce_, et _agmina natos_, quod, per adpositionem
dictum, non displicebat N. Heins. _agnita_, scilicet certamina, in
mentem venit Dausq.
107. _galeæ_ R. 2.
Armiger haud aliter magni Jovis; anxia nido
Quum dignos nutrit gestanda ad fulmina fetus,
Obversam spectans ora ad Phaethontia prolem, 110
Explorat dubios Phœbea lampade natos.
108. _Armiger Jovis_, aquila, quæ avis sola, supra nubes volans,
fulmine non percuti, et hinc _Jovis fulmina gestare_ fingebatur.
Vid. Plin. II, 55; X, 3 extr. Heins. ad Ovid. Met. X, 158, et inf.
ad XII, 56, 58.
111. _Explorat dubios natos_, quinam velut adulterini sint; ut
_explorare dubiam sobolem_ sup. I, 413. _Phœbea lampade_, eo, quod
illos _cogit adversos intueri solis radios_. Cave cum Ill. Ernesti
jungas _dubios Phœbea lampade natos_, et interpreteris, nondum satis
firmatos ad solem intuendum. Videant latinæ poeseos studiosi carmen
quoddam Car. RUÆI, cui titulus, _Aquila cum pullis_. Ed.
Jamque suis daret ut pugnæ documenta vocatis,
En medias hasta velox prætervolat auras.
Hæsit multiplici non alte cuspis in auro,
Ac senium invalido dependens prodidit ictu. 115
114. _multiplex aurum_, lorica, multis aureorum annulorum nexibus
ornata (cf. II, 401 sq. et Virg. Æn. V, 259, 264); nisi malis
intell. clipeum, σάκος ἑπταβόειον, auro obductum. Cf. ad V, 318.
115. Cf. V, 568 sq. et Virg. Æn. II, 544 sq.
112. _vocantes_ Puteol. et _vacantis_ Colon. unde _pugnæ vocantis_
emend. N. Heins. coll. Virgil. Æneid. lib. II, vers. 338; XII, 125
et al. vid. supra not. ad IV, 508. Id recepere Drakenb. et Lefeb.
Sed simpliciorem sensum esse, patrem filios _vocasse_, ut
præsentibus exemplum pugnæ præiret, jam monuit Ern.
113. _Et medias hasta_ scripti et edd. vett. a quibus etiam abest
versus a Nicandro procusus, _Stridentem gelidis vibravit viribus
hastam, Quæ medias raptim velox prætervolat auras_. Hanc vulgatam
lectionem, quæ magnopere languet, (inpr. ob verba _raptim velox
p._) etiam Drak. servavit, cui tamen, ut et N. Heins., locus
perplexus et mutilus videbatur. Ego extruso versu spurio _En_ pro
_Et_ reposui, quod Lefeb. jam fecisse video, qui ita
interpretatur: «_prætervolat auras_ cum _hasta_, cujus idiotismi
plura sunt exempla in poeta.» Sed mea qualicumque sententia verbum
_prætervolat_ e marg. in textum inrepsit, et poeta
_transverberat_, vel _diverberat_ (ut Virgil. Æneid. V, 503), vel
simile quid scripsit.
115. _Ac senium_ Col. Vulgo _Atque senem_.
Cui Pœnus: «Quinam ad cassos furor inpulit ictus
Exsanguem senio dextram? vix prima momordit
Tegmina Callaici cornus tremebunda metalli.
En, reddo tua tela tibi: memorabilis ista
A nobis melius discet bellare juventus.» 120
Sic propria miseri transfigit pectora corno.
117. _Exsanguem_, debilitatam, ut II, 320; V, 328.
--_prima Tegmina_; cf. ad V, 318.
118. _Callaici metalli_. Cf. II, 395 sq.
--_cornus_, hasta, _tremebunda_, quæ in superficie clipei hærens
nutat, sive tremulo motu per auras volavit; Ern. qui utrumque putat
indicium esse teli exiguo impetu emissi: quod nobis non persuasit.
Cf. II, 448; V, 628; VI, 251.
116. _Quisnam_ dedit Nicander, quem sequuti sunt editores tantum
non omnes. Confer ad II, 645.
117. _senio dextram_, non _dextram senio_ Col. Obfendit tamen nos
vox _senium_, quæ modo præcessit.
119. _ausi_, vel _hastæ_ pro _ista_ malebat N. Heins. Ego τὸ
_ista_ δεικτικῶς adcipio.
121. _corno_, non _cornu_, Col. prob. N. Heins. Cf. ad v. 27.
[recte v. 37]
At contra (horrendum) bis terna spicula dextra
Torta volant, paribusque ruunt conatibus hastæ.
Haud secus ac Libyca fetam tellure leænam
Venator premit obsesso quum Maurus in antro, 125
Invadunt rabidi jam dudum, et inania tentant
Nondum sat firmo catuli certamina dente.
122. _bis terna dextra_, a sex Cristæ filiis simul _torta_, emissa.
124 sqq. Filii Cristæ, patre occiso, cum Hannibale pugnantes,
comparantur catulis leænæ, venatores pro matre adgredientibus.
--_feta leæna_, ut I, 406.
126. _jam dudum_, confestim. Cf. ad VIII, 37.
124. _Libycam feta t. l._ Col. neque aliter Oxon. Put. R. 1, 3,
Med. nisi quod in iis _sæva_, vel _scæva_ pro _feta_. Vulgo
_Libyca feta t. leæna_. Sed _Libyca fetam t. leænam_ recte,
opinor, emend. N. Heins. quod recepi cum Lefeb. _Libyca fetæ
tellure leænæ_ conj. Scalig. ad marg. Silii.
125. Hunc versum ex scriptis addidere Modius et N. Heins.
126. _rabidi_, non _rapidi_, Col. Oxon. R. 2. Conf. ad V, 451.
Consumit clipeo tela, et, conlectus in arma,
Sustinet ingentes crepitantibus ictibus hastas
Sidonius ductor: nec jam per vulnera credit, 130
Aut per tot cædes actum satis; iraque anhelat,
Ni leto det cuncta virum, jungatque parenti
Corpora, et excidat miseros cum stirpe penates.
128. _Consumit clipeo tela_, ut V, 642.
--_conlectus in arma_, h.e. in clipeum, ὑφιζάνων, ut ap. Virg. Æn.
X, 412, et XII, 491, ad quæ loca vid. Heyne.