Paulus, suis ad virtutem inflammatis, aliquot locis prælium restituit,
et concitato impetu confertissimis se infert hostibus, qui, Catoni
juveni circumfusi, consule conspecto trepide pedem referunt, et
ingenti cæde prosternuntur; 1-30.
Sed prima Romanorum acies in fugam inclinat, et tres fratres,
Labienus, Ocris et Opiter, cum Mæcenate diversis vulneribus concidunt;
31-41.
Ipsi Paulo, in medios hostes ruenti, Hannibalemque vestiganti, Juno,
in Metelli faciem conversa, auctor est, ut exemplo Varronis fuga
salutem quærat, neque vitam suam, in qua salus reipublicæ nitatur, in
maximum temere discrimen adducat; 42-58.
At consul gravissimis verbis ignavum hominem perstringit, et ferociter
in hostes invectus, Acherram ad suos frustra se recipientem,
obtruncat; 59-82.
Juno itaque, eum nequidquam a consilio Hannibalis quærendi absterrere
conata, alium nectit dolum: specie enim Gelestæ Mauri induta, ut Pœnum
a sævo vicini consulis certamine avocet, ei mentitur, Paulum magnam ad
Aufidum perpetrare cædem; quo falso nuntio motus Hannibal in longe
diversam campi partem citatim contendit; 83-91.
Ubi Cristam cum sex filiis occidit; 92-169.
Paulus contra ingentem Pœnorum stragem edit, et Phorcyn interficit;
170-184.
Interea complures Numidæ ad Romanos transfugiunt, et in ultimam aciem
recipiuntur, ubi, omnium oculis animisque certamine occupatis,
fraudulenti homines, adreptis cæsorum scutis armisque, adversam
Romanorum aciem adoriuntur, et Galba, necato hoste, qui vexillum
abstulerat, gladio ab Amorgo per pectus transfigitur; 185-201.
Multos præterea Romanos vis et furor Vulturni, nubes pulveris in ora
eorum volventis, præcipites ad Aufidum agit, et una cum Curione, qui
effusum suorum cursum obposito corpore reprimere conatur, fluvio
inmergit; 202-214.
Paulus ipse cæco impetu in victores Pœnos fertur, et Viriathum, cæde
Servilii, viri fortissimi, et consulis anni prioris, ovantem,
interimit; 215-231.
Verum mox ingenti saxo percussus mortiferam adcipit plagam, et cruore
obpletus in propinquo considet scopulo; 232-246.
Tum Pœni effrenatius involant in Romanos, et Hannibal concitato equo
super cadavera vehitur, inter quæ saucius jacet Piso, qui subrecta
hasta ventrem equi haurit, sed gladio victoris jugulatur; 247-259.
Sedentem in saxo consulem videt Lentulus, tribunus militum, et equi
sui usum ei obfert, ut e manibus hostium evadat, nec funestam hanc
pugnam faciat morte tanti viri, quo exstincto de rebus Romanis actum
sit; 260-275.
Paulus vero, laudata juvenis virtute, consilium inhonestæ fugæ
repudiat, et Lentulo auctor est, ut subditis equo calcaribus Romam
advolet, ac portas claudi, Fabioque summam rerum tradi jubeat;
276-291.
Ille in patriam properat, et consul quidquid superest virium ad
ulciscendam mortem sibi inminentem insumit: sed mox hostibus undique
cinctus vir magnus telis obruitur; 291-308.
Paulo interfecto Romani occisione occiduntur, et Aufidus cadaveribus
repletur; 309-325.
Noctis interventu prælium dirimitur, et Hannibal ferox victoria,
minimeque cessandum ratus, dum recens militum ardor esset, postero die
Romam proficisci constituit; 326-336.
Temerario huic consilio Juno, et furoris Pœni, et iræ Jovis,
fatorumque haud ignara, obcurrit, adcito ex inferis Somno, qui somnium
Hannibali inmittit, in quo is Romam quidem obpugnare, sed Jovis
fulminibus et cælesti voce perterreri atque repelli sibi videtur;
337-370.
Expergefacto lætus de castrorum Rom. deditione nuntius adfertur a
Magone fratre, qui suadet, ut confestim exercitum Romam ducat, non
dubitans, quin die quinto victor in Capitolio epulari possit; 371-376.
Hannibal contra dissimulans pavorem, somniorum visis sibi incussum,
vulnera et exhaustas militum vires excusat: quo tamen prætextu juveni
ferventis animi non satisfacit, sed indignationem potius movet;
377-386.
Interea residuæ Romanorum copiæ deformi agmine, sine ducibus, signis,
armis, ornamentisque militaribus, defixis in terram oculis, Canusium
abeunt, ubi tristem rerum suarum conditionem deplorant, et fossa urbi
præducenda, portis muniendis, cæcisque stilis in campo conserendis
occupantur; 387-414.
Ibidem nobiles quidam juvenes mare ac naves spectant, ut, duce
Metello, timido homine, deserta Italia, ad regem aliquem transfugiant;
415-425.
Scipio autem, stricto super capita consultantium gladio, omnes jurare
cogit, nunquam se Italiam relicturos esse; 426-448.
Quæ dum apud victos Canusii aguntur, Hannibal, magno suorum numero
stipatus, campum lustrat, et grata iis spectacula præbet; 449-453.
Præcipue convertit omnes equus Clœlii, qui, a Bageso captus, eum
excutit, domino procul inter semianimes conspecto, cui rapido cursu
advolat, et inflexis pedibus adscendendum præbet dorsum; 454-471.
Hannibal miseratione ductus juveni cum morte luctanti eam adcelerat,
et e Cinna, qui a Romanis ad Pœnos transfugerat, comperit, Clœlium
genus duxisse a Clœlia virgine, quæ obses tradita Porsenæ, Clusino
regi, deceptis custodibus, Tiberim tranavisset; 472-502.
Inter hæc milites spolia legentes exanimum Pauli corpus, vulneribus
grave et deformatum, e strage cæsorum eruunt; 503-512.
Hannibal de morte quidem tanti viri lætatur, sed sibi similem
aliquando exoptat; 513-523.
Postridie prima luce rogi struuntur, atque ingens armorum acervus; et
in illis cadavera Pœnorum, in hostili terra jacentium, in hoc arma
Romanorum, Marti vota, subdito igne, concremantur; 524-557.
Quo facto Pauli corpus, gramine frondibusque involutum, una cum armis
insignibusque ejus in pyram inponitur, et exsequiæ magni viri, etsi
non pompa funebri, tamen laudatione ipsius Hannibalis decorantur;
558-577.
Ceterum fama jam cladis Cannensis Romam perlata tantum ibi pavoris
tumultusque exciverat, ut omnem salutis spem in Capitolio reponerent,
et hostem contemtu tantum cunctari putarent; 578-591.
Qua in trepidatione Fabius hortatur cives, ne periculum ipsi
cunctatione et metu augeant, sed ut confestim vetera hostium spolia
templis atriisque detrahant, et arma parent pro salute patriæ, ad quam
defendendam vires etiam nunc subficiant, modo omnes fortes sint et
inpavidi; 592-604.
Dum gravis ille vir suos ita confirmat, nuntius venit de Varronis ad
urbem adventu, qui varios animorum motus excitat; 605-614.
Isti sedantur oratione Fabii, qua ostendit, non esse virorum fortium,
iracundiæ remedium solatiumque doloris ex aliorum pœnis petere, neque
hunc diem sibi tristiorem videri eo, quo Varro consul et dux belli
creatus sit; 615-622.
Quibus auditis, omnes ordines obviam eunt Varroni, et gratias agunt,
quod de republica non desperaverit; 623-629.
Ipse vero consul culpæ conscientia et indignationis popularis
pœnarumque metu perculsus, oculis lacrimantibus et in terram demissis
ad urbem adcedit, neque a lictoribus populum submoveri patitur;
630-639.
Tum Patres sine mora et quacumque ratione adflictis rebus subcurrendum
rati, pudore saluti posthabito, validos juvenes ex servitiis armari,
delectuque edito juniores et quosdam adeo prætextatos scribi jubent;
640-649.
Captivos autem Romanos non redimendos censent, sed in Siciliam
traducendos, ut ibi militent, donec in Italia bellum sit; 650-658.
Paulus, ut adversam videt increbrescere pugnam,
Ceu fera, quæ, telis circumcingentibus, ultro
Adsilit in ferrum, et per vulnera conligit hostem,
In medios fert arma globos, seseque periclis
Ingerit, atque omni letum molitur ab ense. 5
1. Conf. Liv. XXII, 49, et Virg. Æn. IX, 551 seqq. ubi vid. Heyne.
--_increbrescere_, crescere, augeri, ut apud Tac. Hist. II, 67, et
Stat. Th. IV, 30, ubi vid. Barth.
3. _per vulnera hostem conligit_, contrahit (ut V, 282; VI, 399),
densat, eorum numerum auget, nisi malis, hostes retro cedentes in
unum locum cogit, condensat. Cf. Homer. Iliad. μ, vers. 48. Gesnerus
(ad Claud. b. Gild. vers. 468), _conripit hostem_. Ernesti:
_conligit hostem_, dum, quamvis undique vulneribus inflictis,
insatiabili furore in hostes inruit, eosque veluti conquirit. Drak.
contulit Senec. de ira III, 3 (_Gaudent feriri, et instare ferro,
tela corpore urgere, et per suum vulnus exire_), et Lucan. I, 212.
--_conligit hostem_, in conlectum, densum hostem inruit, ut ap.
Virg. Æn. IX, 555, «Inruit, et qua tela videt densissima, tendit.»
Lenz.
4. _In medios fert arma globos_, ὅθι πλεῖσται κλονέοντο φάλαγγες, Τῇ
ῥ᾽ ἐνόρουσε, Hom. Iliad. λ, 148. Cf. Virgil. Æn. loco supra citato,
et XII, 4 sqq. Ed.
5. _ab omni ense_, quovis ictu.
--_letum molitur_, ut ap. Virg. Æn. XII, 852.
1. _increbescere_ c. Tell. ut _rubescere_ a _ruber_, unde hanc
orthographiam probant Lefeb. et Heins. ad Virgil. Ge. I, 359; Æn.
III, 530; VIII, 14; XII, 222, 407. MSS. codd. sæpissime variare
monuit Drak.
Increpat horrendum, «Perstate, et fortiter, oro,
Pectoribus ferrum adcipite, ac sine vulnere terga
Ad manes deferte, viri: nisi gloria mortis,
Nil superest: idem sedes adeuntibus imas
Hic vobis dux Paulus erit.» Velocius inde 10
Hæmonio Borea, pennaque citatior ibat,
Quæ redit in pugnas fugientis arundine Parthi:
7, 8. Cf. ad V, 594.
10. _idem hic Paulus_, δεικτικῶς, Drak.
11. _Hæmonio Borea_; vid. ad I, 587, et conf. Burm. ad Claud. in
Rufin. I, 325, et Klotz. ad Tyrtæum p. 110 seq. _Borea pennaque
citatior ibat_, ἀελλόπος, ποδήνεμος, θείειν ἀνέμοισιν ὅμοιος, Hom.
Iliad. κ, 437, et al. v. Klotz. l.c. 12. Cf. ad VII, 646.
8. _Ad manes deferte: viris, nisi gloria mortis, Nil superest_
frustra conj. Burm.
10. _Heic_ Cell. et Barth. Adv. II, 9. _Velocior_, ut XV, 573,
malebat Withof. quia mox sequitur _citatior_.
Atque, ubi certamen primi ciet inmemor ævi
Fetus Gradivo mentem Cato, fertur in hostes;
Ac juvenem, quem Vasco levis, quem spicula densus 15
Cantaber urgebat, letalibus eripit armis.
13, 14. Conf. VIII, 663 sqq.
15. _Vasco levis_; cf. ad III, 358.
13. _certamine_ Oxon.
14. _Pœnus Gradivo mentem Cato_ Col. _Pœnus G. m. et Cato_ Ox.
_Pœnis Gradivus mente_ Put. _Pœnis Gradivus mentem_ R. 3; _Pœnis
Gradivus mentem Cato_ R. 1, Parm. Med. Benes. _Pætus Gradivus
mente et Cato_ Ald. _Petus Gradivus mente cito f._ Mars. _Pætus,
Gradivus mente, et cito f._ ed. Paris. Colin. Dausq. Cell. et al.
_Pætus, Gradivo intentum et Cato fertur_ male corrig. Barth. Adv.
II, 9; sed ingeniose N. Heins. _Plenus_, vel potius _Fetus Gradivo
mentem Cato_, ut XI, 203; XIII, 592; XVII, 379, 447.
15. _densis_ Col. _densens_ conj. N. Heins. Cf. ad IV, 159. Sed
græcismi in deliciis sunt poetis, inpr. Silio.
Abscessere retro, pavidique in terga relatos
Abduxere gradus: ut lætus valle remota
Quum capream venator agit, fessamque propinquo
Insequitur cursu, et sperat jam tangere dextra, 20
Si ferus adverso subitum se protulit antro,
Et stetit ante oculos frendens leo, deserit una
Et color, et sanguis, et tela minora periclo;
Nec jam speratæ cura est in pectore prædæ.
17. _in terga relatos_, retro cedentes. Vid. ad IV, 315.
18 seqq. aptissima comparatio, cui non satis respondet Homerica, a
Drak. laudata, Iliad. ο, 630 sqq.
23. _tela minora periclo_, non satis valida et idonea ad periculum
propulsandum.
18. _Adduxere gradus_, h.e. contraxere (ut _conligere_ IV, 391, et
VII, 695), emend. N. Heins.
23. Ultima syllaba voc. _sanguis_ producitur, quia in cæsura est,
ut passim, v.c. ap. Ovid. Met. X, 459; (quem locum Silio ante
oculos fuisse, suspicabatur Drak.) sed et extra eam ap. Ovid.
Fast. VI, 488, et Tibull. I, vi, 66. Conf. Burm. ad Ovid. Met.
XII, 127; Intpp. ad Hor. Od. I, xv, 36, et, quos Draken.
laudavit, Gifan. Ind. Lucret. voc. _sanguis_; Bulæus ad Val. Fl.
III, 234; Grotius ad Lucan. II, 338, et Brouckh. ad Tibull. I,
vii, 72.
Nunc in restantes mucronem comminus urget, 25
Nunc trepidos ac terga mala formidine versos
Adsequitur telis: furere, ac decorare labores,
Et sævire juvat: cadit ingens nominis expers
Uni turba viro; atque alter si detur in armis
Paulus Dardaniis, amittant nomina Cannæ. 30
27. _Furere_; cf. ad I, 32.
28 sq. _nominis expers turba_; vid. ad VIII, 508, et IX, 373.
29, 30. Similis orationis color sup. VII, 147 seq. Hom. Iliad. β,
371 sq. et Virg. Æn. XI, 285.
26. _mali_ (periculi) _formidine_ conj. N. Heins.
29. Ita quatuor scripti, _jam alter_ Benes. Vulgo _viro: alter_,
omissa voce _atque_, qui hiatus pluribus Silii et Maronis (v.c.
Ecl. III, 6) locis firmari potest.
Tandem inclinato cornu sine more ruebat.
Prima acies, non parca fugæ. Labienus et Ocris
Sternuntur leto, atque Opiter, quos Setia colle
Vitifero, celsis Labienum Cingula saxa
Miserunt muris: junxit fera tempora leti 35
Sidonius non consimili discrimine miles:
31. _sine more_, præter morem, sine exemplo, vel inmodice. Vide
N. Heins. et Drak. ad XII, 449; Barth. ad Stat. Theb. I, 238; Heyne
ad Virg. Æneid. V, 694; VII, 377; Heins. ad Claudian. p. 910, et
Fabr. Semestr. II, 18.
33 seq. _Sternuntur leto_ ut ap. Lucret. VI, 1194; Virg. Æneid.
VIII, 566; IX, 433.
--_Setia colle Vitifero_; cf. ad VIII, 376.
--_Cingulum_ (hod. _Cingoli_) in Piceno belli civilis Cæsariani
tempore conditum a T. Labieno. Vid. Cæs. B. C. I, 15. Hinc Silium
licentia poetica (per πρόληψιν) hoc finxisse monuit jam Drak.
35 sq. Pœni tres illos fratres simul, sed non eodem modo occiderunt.
32. _Acres_ Oxon. Put. R. 3; Mars. _Ocris_ non est Latinum nomen,
unde _Ocres_ conj. N. Heins. quem vid. ad Ovid. Fast. VI, 627. Id
recepit Lefeb. et Marsus in notis exhibuit.
33. _Sternuntur telo_ maluerit. N. Heins. quia _tempora leti_ mox
suhsequuntur; _leto_ h.e. letiferis armis. ut _mortes mittere_ et
al. nec legendum _telo_, quia gladio cæsi v. 38; Withof.
Nam Labienus obit penetrante per ilia corno;
Fratres, hic humero, cecidere, hic poplite, cæsis.
Obpetis et Tyrio super inguina fixe veruto
Mæcenas, cui Mæonia venerabile terra, 40
Et sceptris olim celebratum nomen Etruscis.
Per medios agitur, projecto lucis amore
Hannibalem lustrans, Paulus: sors una videtur
Aspera, si obcumbat ductore superstite Pœno.
38. _poplite, cæsis_. Cf. ad IV, 341.
40, 41. _Mæcenatis_ genus ab Etruscis regibus deducere solent poetæ.
Cf. Hor. Od. I, 1; III, xxix, 1, ubi v. Jani.
--_Mœonia terra_, Etruria. Vid. ad IV, 721.
42. _projecto lucis amore_; cf. ad V, 226.
43, 44. Cf. V, 372 sqq. et Virg. Æn. XII, 466 seq. «Turnum Vestigat
lustrans.» Ed.
37. _corno_ (h.e. hasta cornea) Col. Vulgo _cornu_. Utrumque recte
dicitur: nam _cornum_ et secundæ et quartæ declinationis esse,
monuit jam Drak. ad h.l. et inf. ad v. 122. [recte v. 121]
38. _cæsis_ scripti et Parm. _cæsi_ R. 1, Med. Cell. _cæsus_ R. 2;
_cæso_ Nicander dedit, quique eum sequuti sunt.
43. _Mors_ corrig. D. Heins.
Quam metuens molem (neque enim, certamine sumto, 45
Tempestas tanta et rabies inpune fuissent)
In faciem pavidi Juno conversa Metelli,
«Quid vanos, inquit, Latio spes unica consul,
Incassumque moves, fato renuente, furores?
45. _Molem_, conatum, seu vim, seu malum.
46. _Tempestas et rabies_, impetus et furor Pauli.
47. _pavidi Metelli_; conf. inf. v. 418 sq.
46. _fuissent_ Puteol. Vulgo _fuisset_.
48. _spes ultima_ R. 1, 3, Parm. Mediol. Benes. ut VIII, 667, et
XVII, 202. Sed vulgata quoque lectio non spernenda. Conf. inf.
v. 274, et VII, 1.
49. Ita Colon. _Incassum removes_ Oxon. et Put. Vulgo _Incassum
renovas_.
Si superest Paulus, restant Æneia regna; 50
Sin secus, Ausoniam tecum trahis: ire tumentem
Tu contra juvenem, et caput hoc abscidere rebus
Turbatis, o Paule, paras? nunc Hannibal ipsi
(Tam lætus bello est) ausit certare Tonanti.
Et jam conversis (vidi nam flectere) habenis 55
Evasit Varro, ac sese ad meliora reservat.
Sit spatium fatis; et, dum datur, eripe leto
Huc nostris majorem animam: mox bella capesses.»
54. _ausit certare Tonanti_, ut Diomedes ap. Hom. Iliad. ε, 362,
457, ὅς νῦν γε καὶ ἄν Διῒ πατρὶ μάχοιτο; Drak.
55, 56. Cf. IX, 645, 651.
57. _Sit_, da, _spatium fatis_, iis concede.
51. _trementem_ Put. unde _frementem_ conj. N. Heins. Sed Drakenb.
contulit VI, 598, et VIII, 232.
52. _abscidere_ Col. vid. ad III, v. 552. Vulgo _abscindere_.
54. _belli_ maluerit N. Heins.
58. Vulgo _Hanc_, quod recte forsan revocavit Lefeb. _Huc_ Col.
quod elegantius videbatur N. Heins. nescio quare.
Ad quæ suspirans ductor, «Mortemne sub armis
Cur poscam, caussa ista parum est, quod talia nostræ 60
Pertulerunt aures suadentem monstra Metellum?
I, demens, i, carpe fugam: non hostica tela
Excipias tergo, Superos precor: integer, oro,
Intactusque abeas, atque intres mœnia Romæ
Cum Varrone simul: talin’, pavidissime, dignum 65
Me vita, pulchraque indignum morte putasti?
59 seqq. Si nulla alia causa esset, cur deberem nunc mortem
obpetere, nonne hæc esset maxima, quod te fugam suadentem audivi?
Mars.
61. _monstra_; vid. ad II, 650.
62 sqq. Vim sarcasmi facile senties. Comparant Hom. Iliad. θ, 95, et
I, 40, 43.
61. _Pertulerunt_, non _Pertulerint_, Colon. Confer ad lib. V,
v. 264.
Quippe furit Pœnus, qui nunc contraria bella
Ipsi ferre Jovi valeat: pro degener altæ
Virtutis patrum! quando certamen inire,
Cuive virum mallem memet componere, quam qui 70
Et victus dabit et victor per secula nomen?»
67 seq. Refelluntur verba Metelli sup. v. 53, 54. Pulcherrima mors
est, a tanto viro vinci. Vid. ad II, 705, et inf. v. 302.
--_Quippe_; vid. ad V, 117.
--_bella ferre Jovi_; conf. ad III, 365, in V.L.
70. _componere_; vid. ad I, 39.
67. _furit_ Ven. Marsi. Vulgo _sinit_, quod retinuit Lefeb. qui
monet, illud idem esse quod vers. 57, _datur_, hoc est,
conceditur, _sunt_ Colon.
69. _certamina_ Oxon.
70. _virum_ Colon. Vulg. _viro_.
Talibus increpitat, mediosque aufertur in hostes,
Ac retro cursum tendentem ad crebra suorum
Agmina, et in densis furantem membra maniplis
Per conferta virum et stipata umbonibus arma 75
Consequitur melior planta, atque obtruncat Acheram.
74. _membra furantem_, occultantem, furtim, seu clam se subducentem,
ut XII, 300, et XIV, 561; Drak.
76. _melior planta_. Conf. Virgil. Æneid. lib. V, v. 430: _Ille
pedum melior motu_; et ibid. 69, et 150. Ed.
--_Acheram_; cf. ad III, 298, 299.
76. _melior plantæ_ opinabatur N. Heins. coll. V, 333; VII, 620.
Sed Drakenborch. vulgatam lect. similibus exemplis firmavit, XIV,
500; Virgil. Æneid. V, 68, inpr. 152, 430; IX, 556; XI, 338; Hor.
Epist. I, x, 34, ubi vid. Bentl. _Acheram_ Col. et Ven. Marsi.
Vulgo _Acerram_; vid. ad III, 299.
Ut canis occultos agitat quum Belgicas apros,
Erroresque feræ sollers per devia mersa
Nare legit, tacitoque premens vestigia rostro
Lustrat inadcessos venantum indagine saltus; 80
Nec sistit, nisi, conceptum sectatus odorem,
Deprendit spissis arcana cubilia dumis.
77 sqq. Venusta comparatio Pauli, Hannibalem vestigantis, cum cane
venatico; et ornate, sed non sine verborum luxurie, expressa.
Compararunt jam alii Senec. Thyest. 498 sqq. et Hippol. 39 sq.
78 sq. _Nare mersa_, h.e. depressa, demissa, ut _presso rostro_ et
_ore_, vel _demissi nare sagaci_ ap. Lucan. IV, 443, et Senec. ll.
cc. N. Heins. et Gronov. Diatr. Stat. c. 38. Sic _mergi_ apud Senec.
Herc. Œt. 1348; Quinctil. Decl. XIX, 4; Stat. Theb. V, 502; Colum.
R. R. III, 18 et al. quos laudavit Drak.
79. _Tacito locum rostro pererrat_, etc. Sen. Thyest. 501. Διφᾷν
ἴχνια δορχαλίδος, Callim. Epigr. xxxiii, 2.
81. _sistit_, ut ap. Virg. Ge. 479, al.
77. _Bellicus_ Col. quod recepit Lefeb. qui hæc notavit: «Sic
recte c. Col. In c. Teli. _Belicos_: hinc forte melius _Belicus_.
A regione Galliæ, ubi antiquissima urbs _Belica_, _Bellium_,
_Belley_. Qui refert canes Gallos Oppianus, nil habet de Belgicis,
nec alii. Refert quoque canes Anglos, _agassæos_ dictos: an ita
forte intelligeretur _Belgicus_ q.d. _Anglicus_; nam Belgæ quoque
fuerunt in Anglia: videant docti.» Ulitius etiam ad Gratii Cyneg.
vs. 202, et in Proleg. p. 81, monet, ἀκυρόλογον esse, quod Silius
canem Belgicum in apros inmiserit. Neuter vidit, _Belgicum_ esse
id. qd. _Gallicum_; (cui enim non nota Gallia Belgica?) Gallicos
vero canes, quod jam Dausq. monuit, tamquam venatui aptos memorari
ab Ovid. Met. I, 533, et Martiali III, 47.
78. _tersa Nare_ perperam scribendum putabat D. Heins.
At conjux Jovis, ut Paulum depellere dictis
Nequidquam fuit, et consul non desinit iræ,
In faciem Mauri rursus mutata Gelestæ, 85
Avocat ignarum sævo a certamine Pœnum.
«Huc tela, huc, inquit, dextram inplorantibus adfer,
O decus æternum Carthaginis! horrida juxta
Stagnantes consul molitur prælia ripas;
Et laus haud alio major datur hoste peremto.» 90
Hæc ait; et juvenem diversa ad prælia raptat.
83 sqq. Conf. Virg. Æn. X, 633 sqq., ubi vid. Heyne.
84. _desinit iræ_, λήγει χόλοιο, ut _abstinere irarum_, Hor. Od.
III, 27, 70, et _desistere pugnæ_, Virg. Æn. X, 441. Cf. Lambin. ad
Horat. Od. II, ix, 17.
86. _Pœnum ignarum_, scil. ipsam Junonem, non Gelestam, hæc moliri.
Juno, ut Pauli cum Hannibale pugna inpediretur, alia molitur: in
faciem enim Gelestæ mutata Hannibali mentitur, Paulum juxta Aufidum
ingentem stragem edere, quum tamen is in longe diversa parte
pugnaret; atque ita ignarum Pœnum, qui falsi Gelestæ dictis fidem
habebat, a sævo vicini Pauli certamine avocat; Drak.
84. _desinit iræ_ Modius restituit e Col. Vulgo _ire_, scilicet in
Hannibalem.
86. Ita Col. Vulgo _Advocat ignavum sæva ad certamina_ probb.
Barth. et Dausq. _Advocat hinc navum_ Benes.
Flumineo Libycam turbabat in aggere pubem;
Cristæ nomen erat: bis terni juncta ferebant
Arma senem circa nati; pauperque penatum,
Sed domus haud obscura Tuder, notusque per Umbros 95
Bellator populos, factis et cæde docebat
Natorum armigeram pugnas tractare cohortem.
92. _aggere_; vid. ad I, 265.
94. _pauper penatum_, ut _lar parvus pauperum_, Hor. Od. III, xxix,
14, et _parvi penates_, Virg. Æn. VIII, 543. Cf. sup. ad I, 616.
95. _domus_; cf. ad I, 572.
--_Tuder_; vid. ad IV, 222.