Talia venturæ mittebant omina pugnæ
Ausoniis Superi, sensimque abeuntibus umbris
Conscia nox sceleris roseo cedebat Eoo. 180
Ductor in arma suos Libys, et Romanus in arma
Excibant de more suos; Pœnisque redibat,
Qualis nulla dies omni surrexerit ævo.
180. _Conscia nox sceleris_. Cf. ad III, 393.
--_Eoo_, lucifero, ut ap. Virg. Ge. I, 288, vel, ut _Eos_, Aurora,
quæ _rosea_ poetis dicitur. Vid. ad I, 578.
182. _Excibant_, non _Excibat_, scripti.
183. _surrexerat_ Parm.
«Non verborum, inquit, stimulantum, Pœnus, egetis,
Herculeis iter a metis ad Iapygis agros 185
Vincendo emensi: nusquam est animosa Saguntos:
Concessere Alpes: pater ipse superbus aquarum
Ausonidum Eridanus captivo defluit alveo.
184. Cf. similis oratio Hannibalis, superbissima rerum a se gestarum
narratione, amplissimorumque præmiorum pollicitatione, milites ad
virtutem inflammantis, ap. Polyb. III, 111, et, quam ad Ticinum
amnem habuit, apud Liv. XXI, 43, ex qua Silius sup. IV, 59 seq. non
nisi potiora quædam adhortationis momenta depromserat, et h.l.
nonnulla ad verbum pæne expressit. Ap. Polyb. III, 108, 109, etiam
Æmilius apud milites concionem habet, quam a poeta prætermitti
mireris: sed Livius neutrum nunc ducem concionantem induxit.
185. De _Herculeis metis_, vid. omnino quæ exposuimus in notis, ad
I, 142, et de campo _Iapyge_, h.e. Iapygio, ad I, 51. Cf. V.L.
186. _nusquam est_, diruta est.
187. _Concessere_, cessere, superatæ sunt.
188. Conf. Virg. Ge. I, 482, et sup. ad I, 606.
--_captivo alveo_, quoniam victi sunt Romani ad Ticinum fl., qui in
Padum influit.
184. _Non_ Col. Vulgo _Nec_, quod revocavit Ern.
185. _Iapygas_ verius esse credebat N. Heins. et sic ed. Lef. Cf.
Ind. et not. Sed vulgata quoque lectio bene se habet. _Iapyx_,
filius Dædali, a quo _Iapygia_ nomen adcepisse dicitur, Plin. III,
11. s. 16.
Strage virum mersus Trebia est, atque ora sepulto
Lydia Flaminio premitur, lateque refulgent 190
Ossibus, ac nullo sulcantur vomere campi.
189. _mersus_, repletus, ut I, 51. Cf. I, 47, 48.
--_ora Lydia_, etrusca regio circa Trasymenum lacum. Conf. ad IV,
719 sq.
190. _refulgent_, ut _albent_, Virg. Æn. XII, 36; ὀστέα λεύκα, et
_ossa alba_, Hom. Odyss. α, 161; Virg. Æn. V, 865 et al. Drak.
189. _versus_, vel _aversus_, ut obstructus virorum strage cursum
alio deflexisse dicatur (seu potius retro fluxisse, ut I, 48), vel
_mersus_, vel denique _inmersus_, pro _mersus_, conj. N. Heins.
_sepulcro_ Col. et Ox.
Clarior his titulus, plusque adlatura cruoris
Lux oritur. Mihi magna satis, sat vera superque
Bellandi merces sit gloria: cetera vobis
Vincantur: quidquid diti devexit Hibero, 195
Quidquid in Ætnæis jactavit Roma triumphis;
192. Majorem mihi gloriam stragemque hostium hic dies adferet.
193. Ego sola contentus ero gloria; omnis vero præda vobis
concedetur.
194. _vobis_, ut v. 201, in vestrum usum.
195 sq. Quidquid divitiarum ex Hispania (_diti_, metallis
abundante), Sicilia et Libya in urbem Romani primo b. Punico
convexere, _in vestros enses veniet_, eo vos armis potiemini, _sine
sortibus_, ita ut quisque teneat, quæ ceperit. Κύριοι μὲν ἔσεσθε
παραχρῆμα πάσης Ἰταλίας, etc. Polyb. l.c. «Quidquid Romani tot
triumphis partum congestumque possident, id omne nostrum cum ipsis
dominis est,» etc. Livius l.l. _jactavit_, jactanter tulit,
transtulit, præferendum curavit.
192. Ita scripti et R. 2. Vulg. _Clarior his titulis plus a. c._
193. _vera_, alii, _vero_, Put. R. 1, 2. Med. et Marsi ed. syll.
posteriore correpta, de quo vid. Weitz. et Burm. ad Val. Fl. V,
322, quosque Drak. laudat, Auson. Epigr. CVIII, Barth. ad Stat.
Theb. II, 187; Juret. ad Paullini vit. D. Martini IV, 433; Gifan.
Ind. Lucret. voc. _Adverbia_, et Voss. Art. Gram. II, 27; _certa_
emend. N. Heins.
196. Vulg. _et Ætnæis_, quod primus edidit Nicander, et restituit
Lefeb. _est in_ Put.
Quin etiam Libyco si quid de litore raptum
Condidit, in vestros veniet sine sortibus enses.
Ferte domos, quod dextra dabit: nil ductor honoris
Ex opibus posco: raptor per secula longa 200
Dardanus edomitum vobis spoliaverit orbem.
197. Circumspecte Silius _si_, quum de Hispania et Sicilia
adfirmatius, ne Hannibal suos a Romanis victos fateatur: hinc etiam
_de litore_, non de visceribus Libyæ, et _raptum_, latrocinantum
more; Dausq.
199. Conf. V.L.
200. _raptor_ et _spoliaverit_, σαρκαστικῶς, ut _raptum_ v. 197.
201. _vobis_, ut supra v. 194.
198. _veniet_, non _venient_, scripti.
199. _ductor_, non _victor_, scripti, R. 1, et Marsi et Ven. quod
præter N. Heins. recte probavit, nec tamen, ut Lefeb. et nos,
reduxit Drak. _Honor_, ut γέρας et τιμὴ, præmium, vel quidquid
honoris causa datur (unde _honorarium_ et _inhonoratus_), et
quidem h.l. major pars prædæ _ductori_ debita. Cf. Drak. ad h.l.
Burm. ad Quintil. Decl. IV, 1; Ernesti. Clav. Cic. Id ignorans
Barthius corrig. _honorus_, quia Hannibal v. 193, 194, solum sibi
honorem poposcerit.
Qui Tyria ducis Sarranum ab origine nomen,
Seu Laurens tibi, Sigeo sulcata colono,
Adridet tellus, seu sunt Byzacia cordi
Rura magis, centum Cereri fruticantia culmis, 205
Electos optare dabo inter præmia campos.
202. Hæc adumbrata e Liv. XXI, 45.
--Pœni a Tyriis oriundi. Cf. ad I, 72.
203 sqq. Agrum dabo, ubi quisque velit, sive in Italia, sive in
Africa.
--_Laurens tellus_; vid. ad I, 110.
--_Sigeo_, Trojano, ut I, 665.
[204.] _Byzacia Rura_ pro agris Africæ cum dilectu posita: nam
Βυζακίον, seu provincia Byzacena fertilissima totius Lybiæ regio,
ubi ex uno modio _centum_ nasci, præter Silium h.l., memorant Plin.
V, 4; XVII, 5; XVIII, 10; Steph. Byz., Solin. c. 40; Varro R. R.
I, 44, et Martian. Capell. VI, p. 216. Quoad verba v. 205 sq.; cf.
Colum. II, ix, 6.
206. _optare_, eligere, _dabo_, ut mox _addam depascere_. Cf. ad V,
324.
203. Vulg. _Sigæo_; cf. ad I, 665.
204. _Byzacia_ Col. _Byzātia_ Put. et Tell. _Byzantia_ Ox. Parm.
et Med. quod non prorsus damnandum videbatur N. Heins. quia
Byzacium Gr. Βυζάντιον dicitur, et Βύζαντες populus, de quo v.
Salmas. ad Solin. p. 320, vel 226, ed. ult. _Byrantia_ R. 1, 2, 3.
Vulgo _Buxentia_.
206. _præmia_, non _prælia_, Col.
Addam etiam, flava Thybris quas inrigat unda,
Captivis late gregibus depascere ripas.
Qui vero externo socius mihi sanguine Byrsæ
Signa moves, dextram Ausonia si cæde cruentam 210
Adtolles, hinc jam civis Carthaginis esto.
207. _flava Thybris_; vid. ad I, 607.
208. Sic contra Claud. Cons. Hon. VI, 183 de fugiente Alarico, «Nec
jam cornipedem Tiberino gramine passis. Ut rebare, tuum;» Drak.
209. _socius Byrsæ_, Carthaginiensium; vid. ad II, 363.
211. Sic fere Liv. XXI, 45, et Ennius ap. Cic. pro Corn. Balbo c.
22. Dausq.
207. Vulg. _Tibris_, vel _Tybris_. Sed vid. ad I, 607, et VIII,
367.
208. Ita Col. Ox. R. 2, et Marsi ed. Ven. Vulgo _Gurgitibus late
captivis pascere ripas. depascere_ etiam Put. _poscere_ Colin. et
Dausq. qui tamen Modio adstipulatur.
209. _externo_, non _extremo_, Col. _sanguine_, non _cardine_,
scripti, R. 2, et Mars. in Comm.
210. _movens_ Col.
Neu vos Garganus Daunique fefellerit ora;
Ad muros statis Romæ: licet avia longe
Urbs agat, et nostro procul a certamine distet,
Hic hodie ruet: atque ultra te ad prælia miles 215
Nulla voco: ex acie tende in Capitolia cursum.»
212 seq. Neque propterea promissis meis diffidatis, quod in Apulia,
procul a Roma sitis: nam si nunc viceritis, hæc urbs _hic_, hoc
loco, ad Cannas, deleto, qui hostibus restat, exercitu, quasi
_ruet_, et ad eam via vobis patebit. Conf. III, 509 seq. De
_Gargano_, vid. ad IV, 561, et de _Daunia_, Apuliæ parte, ad I, 291.
213 sq. _avia agat_, remota sit.
212. _Garganus_ Ox. et Put. _Gargani_ vulg. et Lefeb. qui et
tacite _Ne_ pro _Neu_ scripsit.
215. _Hic_, non _Hæc_, Col. R. 1, 3, Parm. Med.
Hæc memorat: tum, propulso munimine valli,
Fossarum rapuere moras, aciemque locorum
Consilio curvis adcommodat ordine ripis.
217. Totam non modo pugnam Cannensem, sed et aciem, in qua
instruenda Silius discrepat ab historicis (Polyb. III, 113... 115;
Liv. XXII, 46, et Appian. rer. Hannib. c. 19), commentario erudito
pluribusque tabulis illustravit _Guischardt_ in _Mémoires
militaires_, T. I, c. 8. In distribuendis per tres aciei partes
ducibus ne historici quidem inter se consentiunt. De Cannensi pugna
et acie vid. etiam _Nast. Röm. Kriegsalterth._, pagin. 408 sq.
218. _Fossarum rapuere moras_, fossas, impetum militum, e castris in
pugnam ruentium, morantes (cf. ad I, 479, et V, 319), expleverunt
_propulso munimine valli_, vallo, munimine castrorum, in fossas
proruto, ut ap. Liv. IX, 14, et al. _locorum consilio_, pro ut
locorum situs suadebat, mira locutio; Drak. Similia tamen passim
apud Silium aliosque poetas obvia; v.c. _ensis suasit_ I, 11, ubi
vid. not.
[219.] _ripis_ Aufidi.