Barbaricus lævo stetit ad certamina cornu 220
Bellator Nasamon, unaque inmanior artus
Marmarides, tum Maurus atrox, Garamasque, Macesque,
Et Massylæ acies, et ferro vivere lætum
Vulgus Adyrmachidæ pariter, gens adcola Nili,
Corpora ab inmodico servans nigrantia Phœbo; 225
Quîs positum agminibus caput imperiumque Nealces.
220... 225. In lævo cornu Afri erant: de quorum populis vide Ind. et
ad III, 222 sq.
226. _positum_, præpositum, _imperium_, imperator. Cf. ad I, 479, et
III, 383.
221. _artus_ scripti, _arcu_ R. 1, 3, Med. Vulgo _arctus_.
224. _Adyrmachidæ_ Ox. _Adirmachidæ_ Col. Sed. v. ad III, 279.
_Achirmachidæ_ R. 1, 3, Med. Vulgo _Adrimachidæ, pariter_, etc.
_patrii_, vel _Pharii... Nili_ pro _pariter_ scribendum putabat
N. Heins. _Adyrmachidæ, et pariter g. a. N._ h.e. simul omnes ad
Nilum habitantes populi, vel nominatim Nubæ, ad sinistrum Nili
latus habitantes (teste Strab. XVII, p. 786), et _corpora ab
inmodico servantes n. P._ (cf. III, 268), vel etiam Æthiopes (de
quibus v. III, 265), ingeniose et recte, opinor, emend. Drak. qui
interpunctionem certe, eo, quo fecimus, modo mutandam censuit, ut
Adyrm. per adposit. _gens adcola Nili_ dicantur, ut apud Scylac.
in Periplo, p. 105; cf. not. ad III, 279.
At parte in dextra, sinuat qua flexibus undam
Aufidus, et curvo circum errat gurgite ripas,
Mago regit. Subiere leves, quos horrida misit
Pyrene, populi, varioque auxere tumultu 230
Flumineum latus: effulget cætrata juventus;
228. _gurgite_, unda, fluctibus. Cf. de sinuosis Aufidi flexibus XI,
510 seq.
229. _horrida_ silvis, vel celsa (cf. III, 415, 417), vel ubi
bellicosi ferocesque populi habitant. Cf. XVII, 641.
230. _populi_, Celtiberi (cf. III, 418), _leves_, vid. ad III, 394.
_Gallos super umbilicum nudos fuisse_ memorant Liv. XXII, 46, et
Polyb. III, 114.
231. _Flumineum latus_ ripa Aufidi, _augetur_, quatenus copiæ ibi
augentur, seu multitudo earum in illa crescit, seu _vario augetur
tumultu_, quatenus a variis ibi populis tumultus augetur, ut _urbs
luctu_, vel _domus gemitu miseroque tumultu miscetur_ ap. Virg. Æn.
II, 298, 486. Ernesti ripam _augeri_ putat turba militum, dum locus,
quem milites cum castris occuparunt, exinde altior et plenior fieri
videtur. Sed milites desertis castris in aciem descenderant. _Cætra_
utuntur Hispani et Afri. Cf. ad III, 278, 348; X, 231; XVI, 30.
[“X, 231” recte X, 230]
230. _anxere_ Ox. forte ut _unda Europam curvis anfractibus angit_
ap. Val. Fl. IV, 727; _hausere_ e Put. recepit Lefeb. et pro
_inplevere, occupavere_ dictum putat, quod vellem exemplis
firmasset; _et vario cinxere_ corrig. N. Heins.
Cantaber ante alios, nec tectus tempora Vasco,
Ac torto miscens Baliaris prælia plumbo,
Bætigenæque viri. Celsus media ipse coercet
Agmina, quæ patrio firmavit milite, quæque 235
Celtarum Eridano perfusis sæpe catervis.
232. _nec tectus tempora Vasco_. Conf. III, 358, et V, 197.
233. Cf. I, 314; V, 193.
--_miscens prælia_; vid. ad I, 69.
234. _Bætigenæ_, ut _Bæticolæ_ I, 146.
--_Celsus ipse_ Hannibal.
--_coercet_, regit, ut ap. Virg. Æn. IX, 27.
235. _patrio milite_, Carthaginiensibus.
236. _Celtæ_, Galli, adcolæ Padi, cujus exundationibus _sæpe_ eorum
terræ _perfunduntur_.
Sed qua se fluvius retro labentibus undis
Eripit, et nullo cuneos munimine vallat,
Turritæ moles, ac propugnacula dorso
Bellua nigranti gestans, ceu mobilis agger, 240
Nutat, et erectos adtollit ad æthera muros.
237, 238. In flexuosa Aufidi ripa, ubi _se eripit_, celeriter e
conspectu quasi aufertur, et _unda retro labitur_, quatenus cursum
flectit, aliumque petit; neque adeo fluvius _cuneos_, milites
tuetur. Cf. v. 227 seq., et XI, 507 seq. Ernesti: «elephantorum
turma collocata erat in vadis fluvii, ubi is _se eripit_, h.e.
relabitur, decrescit, ἀναῤῥοιβδεῖ, quæ loca vadosa ornate
describuntur, coloribus mutuatis a Virg. Æn. XI, 628 seq.» Is vero
locus a Nostro alienus est, et elephantos in aqua, quam tantopere
reformidant, locari vix crediderim.
239 sq. _dorso nigranti_. Conf. ad III, 463 in V.L. et IV, 618.
241. _Nutat_, præclare pro, stat.
239. _Turritæ moles_ (hoc est, magni elephanti, machinas, turris
instar, dorso ferentes), scripti; cf. ad III, 46, et infra vers.
559, 571, 619. Vulg. _Turritas moles_, ut ipsæ illæ machinæ
intelligantur, quæ mox _propugnacula, mobilis agger_ et _muri_
dicuntur, quod a Siliana verborum luxurie non abhorret.
[“ad III, 46”: in Not.]
240. _mobilis_, non _molibus_, scripti, R. 1. Parm. Mediol. et
Marsi prima ed.
241. _evectos_ legendum putabat N. Heins.
Cetera jam Numidis circumvolitare, vagosque
Ferre datur cursus, et toto fervere campo.
242. Silius Numidas in acie Pœnorum non collocat, sed videntur ei
separatum quoddam a reliquo exercitu agmen constituisse, quod _vago_
procursu Romanos lacesseret, dum aciem instruerent, et, postquam ad
manus ventum erat, quaquaversus arma circumferret: τὸ γὰρ τῆς
Νομαδικῆς μάχης ἴδιόν ἐστὶ ἀποχωρεῖν μὲν εὐχερῶς καὶ σποράδην,
ἐπικεῖσθαι δὲ πάλιν ἐκ μεταβολῆς τολμηρῶς καὶ θρασέως (Polyb. III,
72): unde et Romani v. 275 sq. Scipioni quasdam copias commisisse
dicuntur, quibus se Numidis obponeret; Drak. Cf. Polyb. III, 112,
113; Liv. XXII, 44, extr. 46; XXXV, 11; qui tamen in hoc prælio
dextrum cornu Numidis equitibus datum tradunt, et elephantorum
nullam faciunt mentionem.
243. _fervere_, ut VI, 317, et ap. Virg. Æneid. VIII, 677, et Ge. I,
456; et passim.
242. _nam_ conj. idem; _vagosque_ Colon. conf. not. et Burmann. ad
Valer. Flacc. III, 558; _graves_ Tell. _gyrosque_ Oxon. Put. et
antt. edd. ante Juntinam, in qua Nicander primus _citosque_
substituit, quod propterea frustra defendunt Dausq. et Lefeb.
_gyroque_: ad marg. R. 1.
243. _datur_, non _datum_, scripti.
Dum Libys incenso dispensat milite vires,
Hortandoque iterum atque iterum insatiabilis urget 245
Factis quemque suis, et se cognoscere jactat,
Qua dextra veniant stridentis sibila teli,
Promittitque viris, nulli se defore testem:
244. _dispensat vires_, aciem instruit.
245. Silius expressit verba Hannibalis apud Liv. XXI, 43. «Non ego
illud parvi æstimo, milites, quod nemo vestrum est, cujus non ante
oculos ipse sæpe militare aliquod ediderim facinus; cui non idem
ego, virtutis spectator ac testis, notata temporibus locisque
referre sua possim decora.» Cf. ad I, 454; Burm. ad Val. Fl. IV,
649, et inpr. Lucan. VII, 287 sq.
--_insatiabilis_ sc. hortandi, iterum iterumque hortatus, _urget
quemque_, inpellit ad fortia facta, factis suis exemplo ipsi
propositis, in memoriam revocatis, quæ quisque antea præclare
fecerat; Lenz.
247. _stridentis sibila teli_; cf. ad I, 334, et IV, 567.
244. _intenso_ Oxon. et Puteol. _incenso_, ut I, 55; II, 36, 41;
VIII, 243; XII, 351, Drak.
Jam Varro, exacta vallo legione, movebat
Cladum principia; ac pallenti lætus in unda 250
Laxabat sedem venturis portitor umbris.
250 seq. _portitor_ infernus, Charon, laxabat sedem, ut plures
cæsorum animas caperet; Cell. Ita et Lucan. III, 16: «Præparat
innumeras puppes Acherontis adusti Portitor; in multas laxantur
Tartara pœnas.» Petron. Sat. c. CXXI, et contra Silius XIII, 759 sq.
Drak.
[251.] Charon _laxabat sedem_, tabulata cymbæ vacuat, ut ap. Virg.
Æn. VI, 411, «animas, quæ per juga longa sedebant, Deturbat,
laxatque foros.» Lenz.