Ætnæos quoque contorquens e cautibus ignes
Vesbius intonuit, scopulisque in nubila jactis
Phlegræus tetigit trepidantia sidera vertex. 655
653. Cf. Stat. Silv. IV, iv, 79 sq.
654. _Vesuvius_ (_Monte di Somma_) poetis dicitur _Vesuius_, vel, ut
in antiquiss. codd. scribitur, _Vesbius_, ut h.l. XII, 152, (ubi
vid. N. Heins.) XVII, 599; Stat. l.c. Val. Fl. III, 209; IV, 507.
(ad quæ loca vid. Carr.) Martial. IV, 44; Colum. R. R. X, 133.
_Vesevus_, Virg. Ge. II, 224; Suet. Tit. 8, et aliis, Οὐεσούϊος,
Οὐεσσούϊον ὄρος, vel Οὐεσούβιος, Strab. Βέσβιος, Græcis posterioris
ævi, v.c. Procop. passim in Gothicis, et Appian. b. Civ. I, 116,
unde corrupte _Bebius_ ap. Vib. Sequest. p. 301, ubi vid. Cl.
Oberlin. Cf. Cluver. Ital. ant. p. 1157 seq. et Reimar. ad Dion.
LXVI, 22, p. 1094. [“XVII, 599” recte XVII, 593]
655. _Phlegræus_, vid. ad IV, 275.
--_vertex_. Cf. ad II, 631.
653. _caucibus_ R. 1, 3, _e faucibus_ Marsi duæ Venetæ et Paris.
probb. IV. Heins. et Drak. coll. XII, 127; Claud. R. Pros. III,
186; Lucret. VI, 703; Lucan. I, 645.
654. _Lerbius_ Put. _Lesbius_ Col. et Tell. unde _Vesbius_ jam
recte emend. N. Heins. Vulgo _Lemnius_ h.e. Vulcanus.
Ecce inter medios belli præsagus, et ore
Adtonito sensuque simul, clamoribus inplet
Miles castra feris, et anhelat clade futura.
656. Milites, ut ἔνθεοι, prælii eventum augurantur, et futura
tamquam jam præsentia _vident_: unde Silius grandiore utitur
oratione more poetarum, de quo vid. ad I, 125 sq. Lefeb. comparat
Lucan. I, 618 sq., et Val. Fl. I, 207... 240.
Parcite, crudeles Superi, jam stragis acervis
Deficiunt campi; video per densa volantem 660
Agmina ductorem Libyæ, currusque citatos
Arma virum super atque artus et signa trahentem.
659. _acervus_ Put. Quoniam optimi ævi scriptores verbum
_deficere_ cum quarto casu jungunt, _acervos_ corrig. N. Heins.
quem vid. ad Ovid. Am. I, viii, 93; Trist. V, xiii, 28; Met. II,
382, et Fast. III, 665. Plura exempla congessit Drak. quibus non
opus erat. Sed idem verbum cum tertio casu occurrit præter h.l.
inf. X, 193. et ap. Cæs. b. Gall. III, 5, Prop. I, i, 7, et Val.
Max. V, 1, ext. 3, quibus quinque locis nulla lectionis varietas
est, ut multa alia omittam, quibus major meliorque librorum pars
rem certe dubiam facit. Utriusque autem dictionis ratio non tam in
eo quærenda videtur, quod _deficere alicui_ sit ei deesse, et
_deficere aliquem_ significet eum destituere, seu deserere, sed
quod _res deficit_ se _mihi_ non minus recte dici possit, quam
_res deficit_ se apud _me_. Paulo acrius in Heinsium invehitur
Lefeb. qui tamen non nisi verba Cæsaris l.c. _quum tela nostris
deficerent_ (quorum auctoritas ab una litera pendet) et dubium
locum Ovid. Trist. V, xiii, 28, excitat.
661. _cursusque_ citra necessitatem emend. N. Heins. prob. Drak.
sed contra sentiente Lefeb.
662. _artes_ Col. _aras_ Oxon. _arces_ R. 1, 3, et Med. _acies_
suspic. N. Heins. frustra, judice et Drak. qui I, 53, et VI, 8,
confert. Withof. recte damnabat conjecturam Heinsii, (quis enim
_cursus trahere_ unquam dixit?) sed præclare ita emendasse sibi
videbatur: _curruque citato Arma virum, lacerosque artus et signa
trahentem_, quod atrox spectatu fuerit.
Turbinibus furit insanis, et prælia ventus
Inque oculos inque ora rotat. Cadit inmemor ævi
Nequidquam, Trasymene, tuis Servilius oris 665
Subductus. Quo, Varro, fugis? pro Juppiter! ictu
Procumbit saxi fessis spes ultima Paulus.
663, 664. Cf. IX, 491 sqq. Liv. XXII, 43 extr. et 46 extr. Flor. II,
6, et Appian. b. Hannib. c. 22.
--_insanis_, vid. ad I, 101.
--_ventus_ scil. Vulturnus.
--_prælia rotat_, prop. pulveris nubem, quæ Romanis pugnantibus
prospectum hostium adimebat, et Pœnorum tela, quæ, ipsa vi venti
adjuta, certius ac fortius mittebantur. Vid. Liv. et Appian. l.c.
664, 665. Cn. _Servilius_ Geminus, qui superiore anno consul et
collega primum C. Flaminii, deinde M. Atilii Reguli fuerat, Fabiique
artibus bellum gesserat, ad Cannas cum eodem Regulo mediam aciem
tenebat et occidebatur. Vid. X, 223 sq.; Liv. XXI, 57; XXII, 1, 8,
31, 32, 43, 49; Polyb. III, 77, 86, 88, 96, 114, 116.
-- _inmemor ævi_, de vita parum sollicitus, adeoque fortiter
pugnans.
--_Nequidquam... subductus_; nam parum ipsi profuerat, pugnæ ad
Trasymenum non interfuisse, quia anno seq. temeritate Terentii
Varronis, Flaminio similis, cum tot millibus periit.
666. Varro cum lxx fere equitibus Venusiam perfugit; Liv. XXII, 49;
Polyb. III, 116, 117.
667. L. Æmilius _Paulus_ consul in prælio occubuit, funda graviter
ictus, et telis deinde obrutus. Cf. X, 235 sq. et Liv. l.c. «Cn.
Lentulus, tribunus militum, quum, prætervehens equo, sedentem in
saxo cruore oppletum consulem vidisset: _L. Æmili_, inquit,... _cape
hunc equum_.... Ad ea consul: _Tu quidem, Cn. Corneli, macte virtute
esto!... Abi, nuncia_, etc. Hæc exigentes prius turba fugientium
civium, deinde hostes, obpressere: consulem, ignorantes quis esset,
obruere telis.» _Ed._
--_fessis spes ultima_, ut VII, 1, et X, 48. Conf. ad I, 566.