Per subitum adtonitis pila exarsere maniplis,
Et celsæ toto ceciderunt aggere pinnæ,
Nutantique ruens prostravit vertice silvas
Garganus, fundoque imo mugivit anhelans
Aufidus, et magno late distantia ponto 630
Terruerunt pavidos adcensa Ceraunia nautas.
626. _Per subitum_, vid. ad VII, 594.
--_pila exarsere maniplis_, cf. Tac. Ann. XII, 64; XV, 7, et, qui in
faustis hoc portentis reponit, a Dausq. laud. Dionys. Hal. lib. V,
vid. omnino Heyne Opusc. acad. T. III, p. 257.
627. _aggere_, cf. ad I, 265.
--_pinnæ_, ut ap. Virg. Æn. VII, 159.
628. Cf. Heyne l.c. p. 259 seq., 265 seq.
629. _Garganus_, vid. ad IV, 561.
630. _Aufidus_, cf. ad I, 52.
631. _adcensa_ ignibus intestinis, vel potius, ut sæpe, fulminibus
_Ceraunia_, vid. ad V, 386.
--_magno ponto_, mari interno, seu mediterraneo, proprie sic dicto,
quod Plin. III, 5, aliisque simpl. _mare magnum_ vocatur. Nam
alioquin Ceraunia prominent in mare Ionium et Hadriat. quæ sunt
partes maris mediter.
Quæsivit Calaber, subducta luce repente
Inmensis tenebris, et terram et litora Sipus:
Obseditque frequens castrorum limina bubo.
633. Cf. V.L.
--_Sipus_, forma græca, pro _Sipuntis_, Σιποῦντα, Polyb. X, Exc. c.
1. _Sipus_, Σιποῦς, Ptol. III, 1; Strab. VI, p. 284; Mel. II, 4;
Lucan. V, 377, et Steph. _Sipontum_, Liv. xxxiv, 45; xxxix, 23;
Plin. III, 11. _Sipuntum_, Antonin. et Mel. l.c. urbs Apuliæ Dauniæ,
a Diomede condita et ἀπὸ τῶν ἐκκυματιζομένων σηπίων, a sepiis, ad
litus ejectis, sic dicta, teste Strab. l.c. cujus ruinæ sunt proxime
Manfredoniam.
--_Calabriæ_, Apuliæ, Iapygiæ et Messapiæ nomina a poetis passim
confunduntur.
634. Cf. Virg. Æn. IV, 462, 463, et Ovid. Met. V, 550.
633. _Emersis tenebris_ emend. N. Heins. quam lect. æque ac
vulgatam sine sensu esse putat Lefeb. quem certe _Inmersus t._
recte reposuisse crediderim. Conf. VIII, 45; XI, 122; XII, 659, et
Virg. Æn. VI, 267.
Nec densæ trepidis apium se involvere nubes 635
Cessarunt aquilis: non unus crine corusco
Regnorum eversor rubuit letale cometes.
635. _apum nubes_, examen (vid. ad I, 311) in _aquilis_, seu signis
militaribus; vel in arbore, foro, castris et templi domusque culmine
βοτρυδὸν considens, sæpius in diris ominibus numeratur.
N. Heins. excitavit Ammian. Marcell. lib. XVIII, et Lucan. VII, 161;
Dausq. autem Liv. XXI, 46; XXIV, 10; XXVII, 23; Plin. XI, 17, (ubi
vid. Hard.) Val. Max. I, 6; Cic. harusp. resp. c. 12, et Virg. Æn.
VII, 64 seq. ubi vid. Cerda et Heyne; Add. Juvenal. XIII, 68; Flor.
II, 6; Ælian. V. H. X, 21; XII, 45, 46; Dion. XLVII, p. 328, 351;
LIV, p. 544; LXXIV, p. 842; Tac. Ann. XII, 64, et Jul. Obseq. c. 95,
103, 113, 130, 132 al.
--_apium_, pro apum. Vid. Ernesti ad Tac. l.c. Drak. ad Liv. IV, 33,
et ad h.l. ubi laudat Voss. art. gram. IV, 14, et Salmas. ad
Capitol. vit. Anton. Pii c. 3.
636, 637. _cometes Regnorum eversor_, h.e. eversionem portendens.
Cf. ad I, 460 sq. Suet. Ner. c. 36; Lucan. I, 529; Tac. Ann. XIV,
22; XV, 47; Virg. Ge. I, 488; Plin. II, 25 et 26; _crine corusco_,
vid. ad I, 358.
635. _apium_, et mox _Cessarunt_ bene post Lips. ad Tac. Ann. XII,
64, emendarunt Dausq. et N. Heins. _avium_ conj. Livineius;
_absum_ Col. Vulgo _absunt_.
636. _Cessarunt_, non _Cessaruntque_, Col. Oxon. R. 1, 3, Med.
Castra quoque et vallum rabidæ sub nocte silenti
Inrupere feræ, raptique ante ora paventum
Adjunctos vigilis sparserunt membra per agros. 640
638 sq. Conf. XIII, 130 sq. et Virg. Ge. I, 486.
640. _Adjunctos_, vicinos.
638. _rapidæ_ Oxon. et Put. vid. ad V, 451.
639. _raptimque_ conj. Scaliger ad oram libri sui.
640. _Abjunctos_, h.e. diversos, emend. Livineius, prob. Dausq.
quia id plus miri habeat.
Ludificante etiam terroris imagine somnos,
Gallorum visi bustis erumpere manes:
642. Hom. Iliad. λ, 53, comparat Lefeb. et Drak. sup. VI, 179,
(ubi vid. not.) Lucan. I, 580, et VII, 179. Hic et verbo _Gallorum_
omen prægravari monet, quasi Gallorum, qui olim in obsidione Romæ
occubuerint, manes bustis eruperint, ut iterum luctuosissima cum
Romanis bella gererent. _Busta Gallica_, de quibus vide Livium lib.
XXII, 14.
642. _nisi_ Ox. _bustis erumpere manes_ Col. Oxon. R. 2, et
Beness. probb. N. Heins. et Lefeb. etsi ille _se erumpere_ (vid.
ad VII, 355), hic _sævi e bustis rupere nitores_ maluerit. _e
bustis erumpere manes_ R. 3, et Parm. _erumpere nitores_ Put. _e
bustis rupere nitores_ Tell. R. 1, Med. Vulgo _bustis rupere
nitores_, quod etiam Dausq. displicuit.
Terque quaterque solo penitus tremuere revulsæ
Tarpeiæ rupes: atque atro sanguine flumen
Manavit Jovis in templis, lacrimæque vetusta 645
Effigie patris large fluxere Quirini.
Major et horrificis sese extulit Allia ripis.
Non Alpes sedere loco, non nocte dieve
Ingentes inter stetit Apenninus hiatus.
644. _atro sanguine flumen_, cet. Conf. ad V, 91, et var. lect.;
Liv. XLV, 16; Curt. IV, 2.
645 sq. _lacrimæ... Quirini_, conf. ad I, 86; Heyne ad Virg. Georg.
I, 480, et Opusc. Acad. T. III, p. 257; Delr. ad Senec. Thyest.
v. 702, 647. Cf. Heyne Opusc. Acad. T. III, p. 265.
647. _Allia_, cum delectu, quasi strages, Alliensi similis, Romanis
portendatur. Cf. ad I, 547.
648. _sedere_, id. qd. mox _stare_. Vid. ad II, 385, et III, 173.
643. _revulso_ corrig. N. Heins.
644. _fulmen_ Oxon. Put. Tell. R. 1, 2, 3, Med. prob. N. Heins.
nec refrag. Drak. ut _fulmen_, quod statua Jovis manu gesserit,
sanguine manaverit. Cf. Heyne Opusc. acad. T. III, p. 257, 258.
646. _præsens_ pro _patris_ Tell. _largæ_ Parm. quod concinnius
est.
Axe super medio, Libyes a parte, coruscæ 650
In Latium venere faces, ruptusque fragore
Horrisono polus, et vultus patuere Tonantis.
650. _Axe... faces_, cf. Plin. II, 26, et Heyne l.c. p. 214 seq.
_Axe_, ut apud Virg. Æn. II, 512; IV, 482; VI, 536.
--_Axe medio_, a meridie.
--_super_, cf. ad I, 60, (in V.L.) et 340.
651 sq. _ruptus... Tonantis_. Cf. Heyne l.c. p. 213, 214.
--_ruptus fragore polus_, vid. ad I, 135, et 535.
[652.] _vultus patuere Tonantis_, magnifice, ad hiatum cæli, χάσμα,
adumbrandum.