Tum rapido præceps cursu, resolutaque crinem, 130
Evasit propere in celsam, quam struxerat ante
Magna mole, pyram: cujus de sede dabatur
Cernere cuncta freta et totam Carthaginis urbem.
133. _juncta_, h.e. propinqua, vicina _freta_ malebat idem, quod
prob. Drak. et recepit Lefeb. Sed _cuncta freta_, h.e. cunctum
fretum, totum mare, prætulerim, quoniam cum _tota urbe_ jungitur.
Hic Phrygiam vestem et baccatum induta monile,
Postquam illum infelix hausit, quo munera primum 135
Sunt conspecta, diem, et convivia mente reduxit,
Festasque adventu mensas, teque ordine Trojæ
Narrantem longos se pervigilante labores,
In portus amens rorantia lumina flexit.
134 sq. Cf. Virg. Æn. I, 647 sq., 654, 711; IV, 648, 649.
135. _hausit_ sc. animo, (ut Æn. XII, 26) in intimam mentem demisit,
memoriam diei penitus animo infixit. Cf. ad I, 345. Similiter fere
oculis, vel auribus _haurire_, _bibere_, _trahere_, pro intentissime
videre, et cupidissime audire, metaph. a bibendi aviditate petita.
Cf. XI, 284; Jani ad Hor. Od. II, xiii, 32; Burm. ad Val. Fl. I,
263; III, 609; Barth. Adv. III, 21. [“XI, 284” recte XI, 282]
136. _convivia... mensas_, cf. Virg. Æn. I, 699 seq. Sed cur harum
nunc rerum et singulatim memor est? et cur vestem Æneæ induit? Apud
Virg. Æn. IV, 648, _vestem notumque cubile conspicit, paulum
lacrimis et mente morata_.
138. _Narrantem_, Æn. II et III.
--_se pervigilante_, cf. Virg. Æn. I, 748 sq.
134. _bacatum_ scribendum videbatur N. Heins. vid. ad III, 596.
139. Hunc versum in recentt. libris sequitur alius, a Nicandro
procusus, et e vers. 130, judice Lefeb. confictus, _Atque hæc
sparsa comam Divis in morte profudit_, quem Drakenborch uncis
inclusit, et nos cum Lefeb. prorsus hinc ablegare non dubitavimus,
etsi pro eo stet Dausq. Certe _comam vicina morte p._ legendum
monebat N. Heins.
«Dî longæ noctis, quorum jam numina nobis 140
Mors instans majora facit, precor, inquit, adeste,
Et placidi victos ardore admittite manes.
Æneæ conjux, Veneris nurus, ulta maritum,
Vidi constructas nostræ Carthaginis arces.
141. Imitat. Virg. Æn, IV, 651 sq.; cujus loci præstantiam irrito
quidem, sed laudabili conatu adsequi studuit; Apud Virg. l.c. v. 660
sq. odium Æneæ in ipso necis momento expromitur. Sed h.l. v. 146,
147, Dido cum dulci spe reditus ad Sychæum animam efflat. Cf. ad
v. 80.
--_majora_, venerabiliora.
142. _ardore_, gravius quam amore.
143. _ulta maritum_, vid. Æn. I, 360 sq.; IV, 656. _Ed._
Nunc ad vos magni descendet corporis umbra. 145
Me quoque fors dulci quondam vir notus amore
Exspectat, curas cupiens æquare priores.»
145, 146. Verba Virg. Æn. IV, 654, 655.
--_magni corporis umbra_, ut ap. Virg. _magna mei imago_, vel umbra.
Cf. V, 421, et X, 289, ubi Drak. conf. XI, 348; Lucan. IX, 2, et
Sen. Troad. 181: vid. sup. ad I, 97. _Corpus_ ut σῶμα, etiam homo,
ejusque manes, ut ap. Virg. Æn. VI, 303, 306, al.
[“X, 289 ... XI, 348” recte X, 286 ... XI, 346]
145, 225. Hi versus, qui primum leguntur in Aldi et Andreæ Asulani
ed. Lugd. 1523, an Silii essent, multum ambigebat N. Heins. eosque
depromtos suspicabatur ex Collectan. crit. Jac. Constantii, editis
Fani a. 1508, qui eos ad Baptistam Guarinum e Galliis fuisse
missos adfirmat c. 92. Contra Lefeb. non dubitat, quin genuini
sint, et vacuum a Benessa in ed. sua locum propterea relictum
censet, quod Marsus notaverit, plurimos hic fuisse versus omissos
ab eo, qui Silium e codice, in monasterio S. Galli invento,
exscripserit. Omnino facile quidem intelligitur, iis extrusis
orationis seriem non cohærere. Sed quæritur, num monachus, an ipse
poeta lacunam h.l. ita expleverit. Prius fere suspicari possis,
quum nonnulla in iis sint, quæ ineptum versificatorem sapiant, et
imitatio Maronis Ovidiique nimis videatur servilis. Sed illud
librariorum quoque et interpolatorum culpa contingere potuit, et
hoc forte excusabis si reputaveris, quam misera sit poetæ
conditio, qui fabulam repetit notissimam, et ab aliis quoque summo
jam ornatu tractatam.
145. _magni nominis umbra_ conj. N. Heins. cui vulgatum nimis
frigidum videbatur.
Hæc dicens ensem media in præcordia adegit,
Ensem Dardanii quæsitum in pignus amoris.
Viderunt comites, tristique per atria planctu 150
Concurrunt: magnis resonant ululatibus ædes.
Adcepi infelix, dirisque exterrita fatis,
Ora manu lacerans, lymphato regia cursu
Tecta peto, celsosque gradus evadere nitor.
Ter diro fueram conata incumbere ferro, 155
Ter cecidi exanimæ membris revoluta sororis.
Jamque ferebatur vicina per oppida rumor.
Tum Cyrenæam fatis agitantibus urbem
Devenio; hinc vestris pelagi vis adpulit oris.»
149. Æn. IV, 647.
150 seq. Æn. IV, 646 sq. et Ovid. Epist. VII, 195.
151. Æneid. lib. IV, 663 sq. _Ed._
153 sq. Æn. IV, 672 sq. et 685.
--_lymphato cursu_, vid. ad I, 459.
155, 156. Variavit Maroniana Æn. IV, 690, 691. Cf. ad IV, 457.
158, 159. Cellarius, nisi quædam desint, nimis arte hæc dici putat,
sed omnino ei excidit, ipsum etiam Silium ea jam plenius
descripsisse sup. v. 54 sq. Drak.
155. _Ter Phrygio rueram_ emend. N. Heins. quoniam _diris fatis_
modo præcessit.
157. _serebatur_ maluerit N. Heins. et Drak. ut _spargitur,
diditur fama_. Non male, sed non necesse.
Motus erat, placidumque animum mentemque quietam 160
Troius in miseram rector susceperat Annam.
Jamque omnes luctus, omnesque e pectore curas
Dispulerat, Phrygiis nec jam amplius advena tectis
Illa videbatur. Tacito nox atra sopore
Cuncta per et terras et lati stagna profundi 165
Condiderat, tristi quum Dido ægerrima vultu
Has visa in somnis germanæ effundere voces:
«His, soror, in tectis longæ indulgere quieti,
Heu! nimium secura, potes? nec, quæ tibi fraudes
Tendantur, quæ circumstent discrimina, cernis? 170
Ac nondum nostro infaustos generique soloque
Laomedonteæ noscis telluris alumnos?
160. Vellem minus hæc languerent.
165. Ita ad verbum sup. VII, 282; Drak.
171, 172. Imitat. Virg. Æn. IV, 541, 542.
171. _At_ Ald. et Constant. quod recepit Lef. _An_, vel _Ah_
suspic. N. Heins. Non male. Sic _heu_ ap. Virg. Æn. IV, 541.
172. _sentis_ conj. Livineius, notante Ernesti. _nescis_ Asulan.
et Gryph. forte ex Virg. l.c.
Dum cælum rapida stellas vertigine volvet,
Lunaque fraterno lustrabit lumine terras;
Pax nulla Æneadas inter Tyriosque manebit. 175
Surge, age; jam tacitas suspecta Lavinia fraudes
Molitur, dirumque nefas sub corde volutat.
173. Conf. Æn. IV, 622... 629. Color orationis, ut sup. VII, 476,
ubi vid. not.
--_cælum stellas vertigine volvet_, ut ap. Ovid. Met. II, 70.
Proprie stellæ in cælo se circumvolvunt, de quo vid. Heyne Exc. II,
ad Virg. Æn. II.
174. _fraterno lumine_, ut fere IV, 481; quod a sole mutuatur, quo
ipsa caret.
176. Cf. Ovid. Fast. III, 633 sq.
Præterea (ne falsa putes hæc fingere somnum)
Haud procul hinc parvo descendens fonte Numicus
Labitur, et leni per valles volvitur amne. 180
Huc rapies, germana, viam, tutosque receptus.
Te sacra excipient hilares in flumina Nymphæ,
Æternumque Italis numen celebrabere in oris.»
Sic fata in tenuem Phœnissa evanuit auram.
178. Verba Maroniana Æn. VIII, 42.
180. _leni amne_, cf. Heins. ad Ovid. Fast. III, 647 et 652.
181. _rapies viam_, vid. ad I, 569.
184. Cf. Virg. Æn. IV, 278.
178. _Prævenias_, aut tale quid Silio dignius arbitrabatur Barth.
Adv. III, 21.
Anna novis somno excutitur perterrita visis, 185
Itque timor totos gelido sudore per artus.
Tunc, ut erat tenui corpus velamine tecta,
Prosiluit stratis, humilique egressa fenestra
Per patulos currit plantis pernicibus agros;
Donec arenoso (sic fama) Numicius illam 190
Suscepit gremio, vitreisque abscondidit antris.
186. Cf. ad IV, 205. Ad sqq. cf. Ovid. l.c. v. 643 sq.
191. _vitreis_, vid. ad IV, 344, in V.L. et ad VII, 413.
188. _elapsa_, vel quid simile pro _egressa_ dicendum fuisse
monebat N. Heins. cui verba Qvidii Fast. VI, 577, _intrare parva
fenestra_ obponit Lefeb. Majori forsan jure v. 190 verba _sic
fama_ carpi poterant, quoniam ipsa iis Anna utitur.
Orta dies totum radiis inpleverat orbem,
Quum nullam Æneadæ thalamis Sidonida nacti,
Et Rutulum magno errantes clamore per agrum,
Vicini ad ripas fluvii manifesta sequuntur 195
Signa pedum; dumque inter se mirantur, ab alto
Amnis aquas cursumque rapit: tum sedibus imis
Inter cæruleas visa est residere sorores
Sidonis, et placido Teucros adfarier ore.
193. _nacti_, invenientes, καταλαβόντες, ut ap. Liv. V, 45; Cic.
Orat. 9, extr. et al.
196. _ab alto_, a mari Infero, seu Tyrrheno, in quod influit, aquæ
cursum revocat. _Sustinuit tacitas conscius amnis aquas_, Ovid.
Fast. III, 652. Ill. Ernesti interpretatur: aquis utrimque reductis
fundum alvei apertum ostendebat, ut Anna a Trojanis conspici posset
inter Nymphas residens: quod miraculum fundi amnis aperti putat nos
debere ingenio Silii, ad παράδοξα hujus generis inprimis proni.
199. Ovid. l.c. pergit: _Ipsa loqui visa est: Placidi sum Nympha
Numici_.
193. _Sidonida_, non _Sidonia_, Ald. quod et conj. Dausq. probb.
N. Heins. et Drak.
194. Hic versus adulterinus est, judice Barth. Adv. III, 21.
Effictus certe videtur ex Ovid. Fast. III, 649. _En_ tacite
reposuit Lefeb. ut passim.
197. _sursumque_ conj. Barth., ad fontem revocat. Male!
Ex illo primis anni celebrata diebus 200
Per totam Ausoniam venerando numine culta est.
200. _primis anni_ veteris _diebus_, Idibus scil. Martiis; quippe a
mense Martio annum redintegrabant antiqui. Vid. Ovid. l.c. v. 523 et
675 sq.; Macrob. Sat. I, 12; Rosin. Antiq. Rom. IV, 7, et Struv.
Synt. Antiq. Rom. cap. 1, pag. 178, et cap. 9, pag. 434.