Ad quæ Cymodoce, Nympharum maxima natu
Italidum: «Nosti nostros, præsage, timores.
Quid Tyriæ classes ereptaque litora nobis 430
Portendunt? num migrantur Rhœteia regna
In Libyam Superis? aut hos Sarranus habebit
Navita jam portus? patria num sede fugatæ
Atlantem et Calpen extrema habitabimus antra?»
428. Cf. Virg. Ge. IV, 338; Æn. V, 826, inpr. X, 225.
431. _num regna Rhœteia_, h.e. Romana (vid. ad. I, 115).
--_Superis migrantur_, h.e. a diis transferuntur? Nam _migro_ active
est migrare facio, transfero, ut ap. Liv. X, 34, extr.; Gell. II,
29, et, quem Draken. laudat, Cic. Off. I, 10, ubi vid. Intpp.
432. _Sarranus_, vid. ad I, 72.
434. _antra_, judice Dausq., in Libyæ insula, quam Triton amnis
circumdat. Cf. Diodor. III, 69. Sed vid. V.L.
428. _Cymothoe_ ex c. Tell. et R. 2, recepit Lefeb. Conf. III, 58.
430. _obsessaque_ Put. unde _obsessaque l. nautis_ conj. N. Heins.
et v. 434, _Calpes antra_, h.e. antrum Phorcydis et Gorgonum ad
Calpen: quod probat Drak. et recepit Lefeb. Conf. ad II, 59. Sed
vulgata lectio doctior, et per adpositionem explicanda videtur.
_Pœnis_ pro _nobis_ malebat Withof.
Tum sic involvens repetita exordia retro 435
Incipit ambiguus vates, reseratque futura:
436. _ambiguus vates_ potest esse _obscuris vera involvens_, ut utar
verbis Virgil. Æn. VI, 100. Sed quia clare loquitur Proteus, varias
potius, quas induit, formas innui censet Drak. ut ap. Ovid. Met. II,
9; ὀλοφώϊα εἰδὼς, Hom. Odyss. δ, 460; cf. Burm. ad Val. Fl. II, 318,
et ad Ovid. Amor. III, xii, 28. Schmidio videtur ut epitheton vatis
solenne adcipiendum, quod non semper aptam suo loco vim habeat,
qualia multa sint apud poetas.
--_reserare_, ut _recludere_ I, 19.
435. _evolvens_, h.e. exponens, corrig. N. Heins. coll. v. 494,
suffrag. Drak. quum _involvere futura_ significet, verbis obscuris
et intricatis ambagibus ea prædicere, et Proteus non obscure h.l.,
sed clare, ut semper, vaticinetur. Male, judice Lefeb. cujus hæc
nota est: «Ineptissime _evolvens_ Heinsius; non capit. Dic,
connectens præterita et futura, incipit a præteritis, et tandem
reserat futura.»
«Laomedonteus Phrygia quum sedit in Ida
Pastor, et, errantes dumosa per avia tauros
Arguta revocans ad roscida pascua canna,
Audivit sacræ lentus certamina formæ: 440
437. Fabula de judicio Paridis, quam in posterioris ævi commentis
numerat Hemsterh. ad Lucian. T. I, p. 253, a. (ubi versus Hom.
Iliad. ω, 28... 30, pro panno, a mala manu adsuto, habet, refrag.
Scalig. Poetic. V, 3, extr.), vel tironibus nota est; vid. Hygin. f.
92; Lycophr. v. 90 sq.; Eurip. Troad. v. 925 sq., et Lucian. Dial.
Deor. 16 et 20.
--_Laomed._ Trojanus, ut VIII, 172.
--_sedit_, ut ap. Sen. Agam. 730, et Stat. Silv. I, ii, 44; nam
proprium est judicum; Drak. Cf. Intpp. ad Phædr. I, x, 6, et Ernesti
Clav. Cic. Ex marm. et numo Paridem coram deabus sedentem nobis
exhibuit Drak.; vid. ad v. 447, in V.L. Cf. etiam Beger. Th. Br.
T. I, p. 43, et Montf. Antiq. expl. T. I, p. 1, pl. 108.
--_in Ida_, et quidem in ejus cacumine, Gargaro, teste Luciano.
Locum ipsum Καλλικολώνην dictum tradit Schol. ad Hom. Iliad. υ, 3,
et Ἀλεξάνδρειαν, Steph. Byz. h.v.
438. _Pastor_, Paris, quem olim expositum pastores in Ida educasse
dicuntur.
--_errantes_, pascentes, ut ap. Virg. Ecl. I, 9; Æn. I, 185, et Hor.
Epod. II, 12.
439. _Arguta canna_, canoro calamo.
440. _lentus_, vid. ad II, 489.
--_sacræ_, divinæ, ut v. 463, 469; ἱερὸν αἷμα, ap. Bion. Id. I, 22.
437. _Ide_ rescripsit Lefeb. ex auctoritate codicis, nescio cujus,
unde et v. 465, _Iden_ edidit.
Tum matris currus niveos agitabat olores,
Tempora sollicitus litis servasse, Cupido.
Parvulus ex humero corytos, et aureus arcus
Fulgebat, nutuque vetans trepidare parentem,
Monstrabat gravidam telis se ferre pharentram. 445
441. _olores_, vid. a Drak. laud. Barth. ad Stat. Silv. I, ii, 142,
et cf. _Pitture d’Ercol._ T. I, _tav._ 10. Passeres quoque (vid.
Ill. Harles. Anthol. Gr. poet. p. 203), vel columbas in monumm.
antt. nonnunquam et leones (v.c. ap. Beger. Thes. Brand. T. I,
p. 170) ejus currui junctos videmus.
442. Sollicite observabat tempus illud, ne, si Venus serior
venisset, crederetur male de forma sua præsumsisse, aut aliis
victoriam cessisse; Drak.
443 sq. Ἐρως ap. Mosch. Id. I, 18 sq.: τόξον ἔχει μάλα βαιὸν, τυτθὸν
τὸ βέλεμνον, καὶ χρύσεον περὶ νῶτα φαρέτριον.
445. _Monstrabat_, etc. quo innuit, se facile Paridem amore
inflammare animumque ejus matri conciliare posse.
--_gravidam telis pharetram_, ut ap. Hor. Od. I, xxii, 3; cf. Heins.
ad Ovid. Met. I, 443.
441. _curru_ et mox _liti_ emend. N. Heins. Sed recte _olores
currus_ jungit Drakenb. et _servasse_ pro observasse positum
adcipit, vid. ad III, 380.
443. _corytos_, non _coritus_, Oxon. et Put. cum priscis edd.
_coritos_ R. 1, et Med.
Ast alius nivea comebat fronte capillos,
Purpureos alius vestis religabat amictus,
Quum sic suspirans roseo Venus ore decoros
446. De Veneris in ornanda coma studio docte et copiose disputat
Spanh. ad Callim. H. in Pall. v. 17, 21, 22 et 31.
446. _alius... alius_, ut ap. Bion. Id. I, 80 sq., nam ὁπαδοὶ
Ἀφροδίτης sunt multi Ἔρωτες, Νυμφῶν παῖδες, τυτθοὶ omnes; unde
_agmen Amorum_ ap. Stat. Silv. I, ii, 54; _turba Veneris_ inf. XI,
397; _exercitus_ Cupidinum, ibid. v. 413, et ap. Val. Flacc. VI,
457, ubi v. Burm. Ab his diversi Veneris _nati_, v. 449, et XI, 390.
Ἔρως et Ἀντέρως, vel Ἔρως et Ἵμερος, quibus Pausan. Att. 43, Πόθον
addit. Vid. Cic. N. D. c. 23, et Jani ad Hor. Od. I, ii, 34; xix, 1.
Ceterum eandem operam, quam Cupidines h.l. præstant, Nymphis tribuit
Claud. loco insigni Nupt. Hon. et Mariæ, v. 49 sq.
447. _Purpureos alius_, πορφύρεον φάρος Bion. Id. I, 3.
--_vestis religabat amictus_, h.e. vestem ligabat sc. cesto. Drak.
monet, _amictum vestis_ etiam capi posse id, quod vesti
superinjiciatur, quum _vestes_ sint interiora corporis tegumenta,
_amictus_ vero superiora, de quo vid. Brouk. ad Tibull. I, ix (al.
8.), 13. Similiter Venerem exornant Gratiæ, ejus ministræ,
venustatisque conciliatrices, apud Hom. H. in Vener. v. 61 sqq., et
Claudian. de Nupt. Honor. et Mar. Carm. X, vers. 100 seq. De Venere
autem, fingendis disponendisque crinibus operam dante, locus class.
est Apollon. III, 45 sqq.
448. _roseo ore_, ut _purpureo_ ap. Hor. Od. III, iii, 12: ῥοδίνη
παρειὴ, Παφίη ῥοδέη, vel ῥοδόχρους Ἀφροδίτα ap. Anacr. XXIX, 18, et
LIII, 22, ubi vid. Cl. Fischer. Cf. sup. ad I, 577, et Kœppen ad
Hom. Iliad. θ, 1. [“I, 577” recte I, 578]
447. Vulgo post _Purpureos_ distinguunt, et tum _capilli purpurei_
sunt pulchri, ut πορφύρεαι χαῖται ap. Anacr. XXVIII, 11 et al.
vid. sup. not. ad v. 195. Sed _purpureos amictus_ jungebat
N. Heins. et ingeniose conj. _cesto_, vel _cesti_ pro _vestis_,
probb. Drak. qui maxime in hoc judicio Venerem cesto opus habuisse
putabat, ut nempe magicis ejus illecebris animum Paridis in suas
partes pelliceret. Notus est κεστὸς Veneris, cingulum, ex locis
class. Hom. Il. ξ, 214 sqq. et Claud. de nupt. Hon. et Mar. 124
sq. Conf. Heins. ad Claud. nupt. Pall. et Celer. v. 6; Broukh. ad
Tibull. I, ix, 5; Rigalt. ad Onosandr. p. 25; Alberti ad Hesych.
T. II, p. 239, et Winckelm. _Gesch. der Kunst_ P. I, pag. 198. Sed
ex vulgata scriptura eadem, puto, sententia exoritur; vid. not. et
Virg. Æn. I, 404; ubi conf. Heyne. In alia omnia discedit Lefeb.
qui hæc adnotavit: «Nil intellectum hic Heinsio et Draken. 1º
Referunt _purpureos_ ad _amictus_; sed _p. crines_ sunt _croceæ
comæ_ in Ovid. A. A. I, 530; citante Cl. Ruhnken. ad hymn.
Pseudhomer, v. 177, ubi χαῖται κροκηΐῳ ἄνθει ὁμοῖαι. 2º Legendum
erat _vestis amictum_, pleonast. ut _tegmine vestis_ I, 673, pro
veste. 3º _Religabat_ valet hic _solvebat_, vel ut in Ovid. A. A.
I, 529, _recingebat_, laxabat. Hoc sensu diserte occurrit in
Catull. LXII, 84; (ubi v. 76, voce _resolvens_ explicatur) ej.
Argonaut. v. 174; Horat. Od. II, ii, 24; coll. Virg. Æn. I, 320,
323. 4º Frustra vult Heinsius _cesti_. Sat intelligitur jam poeta
verbo _religare_. 5º Incaute Drak. vult, ut Venus cingatur suo
cesto. Nam traditio mythica nos docet, Deas tres ipsas Pastori
omnino nudas patuisse. Nec aliud dicit Prop. II, ii, 14. Jam vero
quare zona sine tunica? Nec aliud exhibet numisma in Drak. ære
incisum. Alia plura adferre possem e sola historia Augusta Itali
Angeloni, in qua Venus victrix nuda sine zona occurrit, licet
semel cum tunica, et cincta, manu pomum gerens, ut amictum
subtilem induta, sed sine zona, in magno marmore, quod Draken.
incidi curavit: sed hoc pudoris ergo factum a sculptore.» Vid.
numum ap. Morell. specim. rei numar. tab. XI, et marmor ap. Beger.
Spicileg. Antiq. p. 135. Nudæ etiam, Gratiarum instar, sunt Deæ in
lapide Maffei _Gemme antiche_, T. IV, t. 2, et apud quosdam
poetas, quos Spanh. ad Callim. H. in Pall. v. 53, laudavit; sed,
teste eodem, amictæ, seu stolatæ in aliquot monumm. antt. Vid.
v.c. Begeri Thes. Brandenb. T. I, p. 43, et Montfauc. _Antiq.
expliq._ T. I, P. I, pl. 108. Id quoque a poetis tradi solet, et
Palladis certe verecundiæ magis convenit. Præterea verbum
_religare_ sensu solvendi non nisi ap. Catull. reperitur, et
vulgaris ejus vis huic loco satis apta est. Plura ad observatt.
Lefeb. respondere, nec vacat, nec opus est. Ceterum _vesti_ conj.
Schmid.
Adloquitur natos: «Testis certissima vestræ
«Ecce dies pietatis adest: quis credere salvis 450
«Hoc ausit vobis? de forma atque ore (quid ultra
«Jam superest rerum?) certat Venus: omnia parvis
«Si mea tela dedi blando medicata veneno,
453. _medicare_, inficere, oblinere, ut XIII, 197. Cf. Heyne ad
Virg. Ge. I, 193; IV, 65.
--_blando_, μειλίχῳ, _veneno_ et _telis_, eo unctis, comparantur vis
amoris, et, quæ eum excitant, oscula, etc. quod multis exemplis
docuit _Dorville_ ad Chariton. T. II, p. 203: τὸ φίλαμα καθάπερ ἰὸς
εἰς τὰ σπλάγχνα κατεδύετο, ibid. T. I, p. 24; τὰ χείλεα φάρμακον
ἐντί, Mosch. Id. I, 27, ubi vid. Ill. Harles. in Anthol. Gr. p. 129.
Ἀκίδας ἐβαπτε Κύπρις, Μέλι τὸ γλυκὺ λαβοῦσα. Ὁ δ᾽ Ἔρως χολὴν
ἔμισγεν, Anacr. XLV, 5 sq., ubi vid. Fischer V.C. cf. sup. ad V, 19,
et Cl. Barth. ad Prop. II, xii, 13... 19.
453. _Si modo_ maluerit N. Heins. et v. 455, _victoria nostram
Cypron_.
«Si vester, cælo ac terris qui fœdera sancit,
«Stat supplex, quum vultis, avus; victoria nostra 455
«Cypron Idumæas referat de Pallade palmas,
«De Junone Paphos centum mihi fumet in aris.»
454. Ornate pro, si ipse Jupiter _supplex stat_, se victum vobis
tradit, a vobis vinci potest; facite, ut victoriam de Pallade et
Junone reportem. Ἔρως κρατεῖ πάντων τῶν θεῶν, καὶ αὐτοῦ τοῦ Διός
Chariton. VI, 3; Ὅδε καὶ θεῶν δυνάστης, Ὅδε καὶ βροτοὺς δαμάζει,
Anacr. LVIII, 4, ubi vid. Fischer. Cf. et Hom. H. in Ven. v. 34 sq.,
et alia loca ap. Rittershus. ad Oppiani Cyn. 410.
--_fœdera_, leges, ut ap. Virg. Ge. I, 60, et Æn. I, 62.
456. _Idumæas referat palmas_, ut ap. Virg. Ge. III, 12, ubi vid.
Heyne. Cf. ad III, 600.
--_Cyprus_ ins. ejusque urbs _Paphos_ sacra Veneri, quæ inde Κύπρις,
Κυπρογένεια, Παφίη, _Cypria_, _Paphia_, dicitur; vid. Hesiod. Theog.
v. 199; Spanh. ad Callim. II. in Del. v. 21; Jani ad Hor. Od. I,
iii, 1; xxx, 1.
457. Præivit iterum Virg. Æn. I, 415 sq., ubi vid. Heyne.