Nec non et proprio venerantur Pallada dono,
Phœbumque, armigerumque Deum, primamque Dionen.
Tanta adeo, quum res trepidæ, reverentia Divum
Nascitur! at raræ fumant felicibus aræ.
86. _proprio dono_, peculiari Minervæ insigni, πέπλῳ ποικίλῳ, qui in
Panathenæis magnis solenni pompa circumferri, et Deæ signo injici
solebat. Vid. Spanh. ll. cc. Hom. Iliad. ζ, 271, 293, 302; Schol. ad
Eurip. Hecub. 470 sq.; Meurs. Panathen. c. 17 sq.; Heyne ad Virg.
Cir. v. 21 sq., et Æneid. I, 481; Winckelm. _Gesch. d. Kunst_, T. I,
p. 200.
87. _Dionen_ (vid. ad IV, 106.) _primam_, primum, præcipue, ante
alios deos: ei a dictatore etiam ædes vota. Vid. Liv. XXII, 9 extr.
et 10 extr.
88, 89. Pulcherrimi versus rerum veritate et verborum dilectu.
Dausq. et Draken. præter alios conferunt Liv. V, 51; XXV, 1; Stat.
Th. IV, 661, ubi vid. Barth.
89. _felicibus_, non extis, seu sacrificiis; sed rebus, vel
hominibus, quum secunda fortuna est. _Ed._
86. _propero dono_ e R. 2, recepit Lefeb. h.e. propere oblato, vel
confecto. Non male: nam de aliis quoque Dis, non de sola Pallade,
h.l. agitur et Patres prætorem, omnia hæc ut mature fierent,
curare jusserant, teste Liv. XXII, 9, extr. Sed vulgata videtur
præferenda, si _proprium donum_ ad solam Palladem, et τὸ
_venerantur_ ad reliquos quoque deos referatur. An his etiam
proprium fuit donum?
89. _at_ Col. _ac_ Ox. et Put. Vulgo _et_.
Dum Roma antiquos templis indicit honores, 90
Jam Fabius, tacito procedens agmine, et arte
Bellandi, lento similis, præcluserat omnes
Fortunæque hostique vias: discedere signis
Haud licitum; summumque decus, quo tollis ad astra
Imperii, Romane, caput, parere docebat. 95
90. Cf. Virg. Æneid. I, 632; III, 264.
--_honores_, vid. ad III, 218.
91... 93; Conf. Liv. XXII, 12, pr. Sed idem c. 9... 11, et Polyb.
III, 88, memorant, ipsum Fabium, quo die magistratum inierit, sacra
curari jussisse, rebusque demum divinis peractis de bello et republ.
retulisse.
91, 92. Lenz interpretatur ita: _arte Bellandi_, opera data,
stratagemate quodam, _similis lento_, similans se ignavum, qui tamen
non erat, sed potius prudens cunctator, (quemadmodum Minucius, apud
Liv. XXII, 12 extr. eum _pro cunctatore segnem, pro cauto timidum,
adfingens vicina virtutibus vitia, compellabat) præcluserat fortunæ
omnes vias_, omnem aditum et impetum in se; ut contra _deprehendit
fortuna temeritatem_ Minucii apud Liv. XXII, 29.
--_lento similis_, ex industria et cum arte cunctans, Ernesti; cui
tamen hoc male ita expressum, et verba ista h.l. valde frigida
videntur.
93. Fabius omnes dicto suo _parere docebat_, adeoque acerrime
disciplinam militarem exercebat. Ingentem, teste Liv. XXII, 11,
dictaturæ speciem apud cives sociosque fecit, viatore ad Servilium
Cos. misso, qui ei nunciaret, ut sine lictoribus ad dictatorem
veniret.
94. _summum decus... caput_, dictatura, hoc est dictator; vel potius
ipse Fabius ita dicitur.
91. _tacito_ Col. Tell. R. 2; _tanto_ Ox. Vulgg. _cauto_. Non
male, judice Drak. quia Dictator, _itineribus summa cum cura
exploratis, exercitum ad hostem duxisse_ dicitur Liv. XXII, 12 pr.
_procedens_, non _præcedens_, scripti.
93. _hostisque_ R. 2.
Verum ubi prima satis conspecta in montibus altis
Signa procul, fulsitque novis exercitus armis,
Adrectæ spes Sidoniæ, fervetque secundis
Fortunæ juvenis: vincendi sola videtur,
Quod nondum steterint acies, mora. «Pergite, clamat: 100
Ite citi, ruite ad portas, propellite vallum
Pectoribus: quantum campi distamus, ad umbras
Tantum hosti superest. Resides ad bella vocantur,
Quîs pudeat certare, senes: quodcumque videtis,
Hoc reliquum est, primo damnatum, ut inutile, bello. 105
96. _conspecta_ haud procul Arpis, teste Liv. XXII, 12, (quem locum
poeta expressit) sed περὶ τας Αἶκας Hirpinorum apud Polyb. III, 88
extr. Cf. Plut. in Fab.
98. _Arrectæ spes_, ut ap. Virg. Ge. III, 105; ubi vid. Heyne.
101. Cf. Liv. l.c.
102. _ad umbras_, priusquam pereat.
103 sq. _Resides senes_, ut ap. Virg. Æn. I, 722; VI, 814; VII, 693.
105. Drak. comparat similia Cestii verba ap. Senec. Suasor. V.
98. _Sidonii_, h.e. Pœni. Hannibalis, Colon. Non male!
100. _steterint_, non _steterit_, scripti et Med.
102. _quanto campi_ conj. N. Heins.
105. _ut_ scripti et priscæ edd. ante Marsum, qui primus _et_
dedit. _Huic reliquum et primo d._ suspic. N. Heins. Forte
distinguendum, _primo_ (h.e. primum, initio) _damnatum, ut inutile
bello_.
En, ubi nunc Gracchi, atque ubi nunc sunt fulmina gentis
Scipiadæ? pulsi Ausonia, non ante paventem
Dimisere fugam, quam terror ad ultima mundi
Oceanumque tulit: profugus nunc errat uterque,
Nomina nostra tremens, et ripas servat Iberi. 110
106. De formula _ubi nunc est_, et _heu ubi nunc est_, vid. quos
Drak. laudat, Heins. ad Ovid. Her. IV, 150; Broukh. ad Prop. III,
ix, 59, et Burm. ad Petron. c. 115.
--_Gracchi_, conf. IV, 495 sq.
--_fulmina gentis Scipiadæ_, verba Virg. Æn. VI, 843; ubi vid.
Intpp.
--_fulmina gentis_, vid. ad I, 421.
107. _Scipiadæ_, h.e. Scipiones, ut VIII, 254; Virg. l.c. et Ge. II,
170; Prop. III, xi, 67. Sic et _Memmiades_, Drak. monente, pro
Memmius dicitur Lucret. I, 27; ubi vid. Lambin. _Scipiadæ_ h.l. sunt
P. et Cn. Cornelii Scipiones fratres, pater et patruus Africani
majoris, adversus Hasdrubalem, Hannibalis fratrem, missi _ad ultima
mundi_, h.e. Hispaniam, ubi et peremti sunt.
--_paventem Dimisere fugam_, paventes fugere cessarunt. Hannibal
gloriatur, eos metu, quem ipse illis incusserit, Hispaniam fugisse,
et _ripas Iberi_, limites imperii, custodire.
106. Ita scripti, ut VI, 516 sq. Vulgo _Heu ubi n. G., aut ubi
sunt nunc f. g._ quod non minus placebat Drak. Sed τὸ _en_ magis
sarcasmo convenit, _atque ubi nunc duo f. g._ opinabatur N. Heins.
ut Silius Maroniana ad verbum exprimat: quasi variare ipsum
dedeceat. Hinc tamen orta videtur lectio, _fulmina belli_, quam c.
Tell. et R. 2. exhibent.
107. _paventem_, non _paventes_, scripti et R. 2.
109. _profugus_ Col. Ox. R. 1, Parm. Med. Vulgo _tulit profugos:
nunc_, etc.
Est etiam, cur Flaminio mihi gloria cæso
Creverit; et titulis libeat cur figere nostris
Crudum Marte viri nomen. Quot demere noster
Huic annos Fabio gladius valet! et tamen audet.
Audeat! haud ultra faxo spectetur in armis.» 115
113. _Crudum Marte_, vid. ad I, 405.
--_Quot_, quam paucos _annos_? quia jam exactæ ætatis Fabius,
adeoque eum vincere nulla gloria est.
114. _audet_, mecum pugnare.
112. _suffigere_ conj. N. Heins. ut _subscribere_ dixit Horat. Od.
III, xxiv, 28. Sed _figere_ eodem sensu doctius dictum videri
potest. Utrumque vero significat, addere gloriæ.
114. _at tamen_ e Colon. recepit Lefeb. Non male: sed idem v. 120,
_Tethydis_ pessime scripsit. Nam Achillis mater _Thetis_, Nerei,
vel Chironis f. fuit, non _Tethys_, Cæli f. et Oceani conjux, quæ
vulgo perperam confunduntur. Conf. Heyne ad Apollod. III, xiii, 5,
p. 794 seqq. Præterea Tethys, yos, Τήθυς, υος, non Tethys, ydis,
dicitur, et prima producitur syllaba. Conf. ad III, 60.
Talia vociferans volucri rapit agmina cursu,
Ac, prævectus equo, nunc dextra provocat hostem,
Nunc voce increpitat; missa nunc eminus hasta
Fertur ovans, pugnæque agitat simulacra futuræ.
Ut Thetidis proles Phrygiis Vulcania campis 120
Arma tulit, clipeo amplexus terramque, polumque,
Maternumque fretum, totumque in imagine mundum.
116. _rapit_, vid. ad IV, 218.
118. sq. Cf. Liv. XXII, 12.
119. _pugnæque agitat simulacra futuræ_, ut XVI, 529; Virg. Æneid.
V, 585; (ubi vid. Intpp.) et Liv. XXIX, 22, Drakenb. Ita se gerit,
ac si jam nunc pugnam committat, adumbrat quasi futuram pugnam,
quemadmodum Achilles, armis Vulcaniis ornatus, Græcos clamore claro
ad certamen adcendit; Lenz.
120 sq. Cf. Hom. Iliad. ς, 478 seq., 608; τ, 364 sq.; χ, 131 sq.
121. _clipei... in imagine_ maluerit N. Heins. et v. 123,
_speculator_ coll. v. 521, cui loco Drak. adjicit I, 679, V, 378.
Cassarum sedet irarum spectator, et alti
Celsus colle jugi domat exsultantia corda,
Infractasque minas dilato Marte fatigat 125
Sollers cunctandi Fabius: ceu nocte sub atra
Munitis pastor stabulis per ovilia clusum
Inpavidus somni servat pecus; effera sævit,
Atque inpasta truces ululatus turba luporum
Exercet, morsuque quatit restantia claustra. 130
123 sq. Cf. Polyb. III, 89, _corda_ Pœnorum.
125. Ἀπομηνίζει, D. Heins.
126 seq. Cf. Virg. Æneid. IX, 59 sq.; Hom. Iliad. μ, 299 sq. al. Sed
variata h.l. comparatio cedit tamen, et longe inferior Græca et
Latina, ut mos est Silio. _Ed._
128. _Inpavidus somni_, inpavidum ducens somnum, ut ap. Sen. Herc.
Œt. 645.
130. _restantia_, ut _morantia claustra_, XIII, 108; vid. ad VI,
125.
--_claustra_, fores; Draken.