«Præfixo paribus ligno mucronibus omnes
Armantur laterum crates, densumque per artem 540
Texitur erecti, stantisque ex ordine, ferri
Infelix stimulus; somnisque hac fraude negatis
Quocumque inflexum producto tempore torpor
Inclinavit iners, fodiunt ad viscera corpus.
539 sq. Cf. commentatio Argumento subjuncta.
--_mucronibus_, stimulis clavisque acutissimis.
540. _crates_, ut alias _compages_ laterum.
540. _densumque_, non _densusque_, Colon. quod græce et poet. pro
_dense_ dicitur.
543. _Quocumque inflexum_ Oxon. et R. 3, probb. Barth. N. Heins.
Drakenb. Lefeb. _Quocumque flexum_ Colon. _Quocumque inflexo
perducto_ Puteol. _perducto_ etiam in Oxon. _Quodcumque inflexus_
Parm. _Quoscumque in flexus_ in plerisque edd. Mox _torpor_ ex
emend. Dausq. recepere Cell. Drak. Lefeb. _Tactor_ Put. cum R. 3,
et Parm.: _tortor_ in reliquis libris: _somnique hac fraude negati
Quocumque inflexum producto tempore torpor Inclinavit i.,
fodiuntur viscera, corpus_ corrig. N. Heins. ut verba _somni_ et
_tempore_ jungantur. Sed minus durum videtur, τό _somnis_ pro
_somno_ accipere, et τό _fodiunt_ ad _mucrones_ et _stimulum_
referre.
Absiste, o juvenis, lacrimis: patientia cunctos 545
Hæc superat currus: longo revirescet in ævo
Gloria, dum cæli sedem terrasque tenebit
Casta Fides; dum virtutis venerabile nomen,
Vivet, eritque dies, tua quo, dux inclite, fata
Audire horrebunt a te calcata minores.» 550
Hæc Marus, et mæsta refovebat vulnera cura.
545. Quid hoc orationis exitu pulchrius, et ad consolandum Reguli
filium aptius esse potest?--_Hæc patientia_, talis rerum difficilium
et asperarum voluntaria perpessio, Drak. qui laudat Liv. XXX, 28.
Sen. de Prov. 3, et Tibull. III, 2, 5, ubi vid. Broukh. Hæc
patientia, qua Regulus atroces pœnas sustinuit, quovis triumphio
præstabilior, gloriosior et admirabilior est.
546. _currus_ triumphales, seu triumphos. Vid. ad III, 614, et
N. Heins. ad h.l. qui etiam comparavit XI, 596, et Lucan. IX, 598
sq.
--Cf. Virg. Ecl. V, 76 sq.
549 sq. _fata a te calcata_, superata, Schmid. Sed _calcare_ etiam
δεινῶς ponitur pro spernere, vilipendere, propr. insultare.
_Inposito calcas quid mea fata pede?_ dixit Ovid. Trist. V, viii,
10, ubi Ill. Harles. expressum putat Gr. ἐπεμβαίνειν τῇ τυχῇ τινὸς.
Cf. sup. ad III, 85.
[550.] _horrebunt_, cum horrore quodam obstupescent audientes, etc.
--_minores_, posteri. Vid. Drak. ad XVI, 44; Heyne ad Virg. Æn. I,
532; Bul. et Burm. ad Val. Fl. III, 455.
551. _cura_ et _refovere_, verba medicorum Drak.
--_vulnera_ Serrani.
546. _Hæc superat currus_ Col. _Hos superat currus_ Oxon. teste
N. Heins. non _cursus_, quod ex eo protulit Barth. Adv. I, 13, ubi
fortunæ cursus h.l. innui putavit: _currus_ est quoque in R. 2.
Vulgo _Hos s. casus_.
548. _inviolabile_ Put. non improb. N. Heins. si _virtuti_
legatur. Post _nomen_ distinxi, ut _vivet_ ad Regulum spectet.
Idem fecisse video Lefeb. coll. Tibull. I, iv, 65.
Interea, rapidas perfusa cruoribus alas,
Sicut sanguinea Trasymeni tinxerat unda,
Vera ac ficta simul spargebat Fama per urbem.
Allia, et infandi Senones, captæque recursat 555
Adtonitis arcis facies: excussit habenas
Luctificus Pavor, et tempestas aucta timendo.
552 sq. Tandem poeta in viam redit, de qua inde ab initio hujus
libri declinaverat. De ingenti terrore ac tumultu, Romæ ad primum
cladis nuncium orto, vid. Liv. XXII, 7; Polyb. III, 85, et Appian.
bell. Hannib. c. 11, extr. Silius autem narrationis colores hoc loco
a Virgilio Æneid. IV, 173 sq. (ubi vid. Heyne) inprimis vss. 180,
188, 190, sumsit, et bene cruentas alas, in Trasymeno lacu tinctas,
Famæ tribuit.
555. Cf. ad I, 547.
--_recursat_ animo, ut ap. Virg. Æn. IV, 3.
556. _excussit habenas_, ut IV, 681, et ap. Virg. Æn. V, 662; XII,
499, h.l. præclare de pavore, totum animum inplente ac pervadente.
557. _tempestas_, calamitas et periculum.
--_aucta timendo_. Cf. ad IV, 8.
[559.] _Hostis adest_, nota excubitorum exclamatio. Vid. Burm. ad
Val. Fl. III, 45.
554. _Fama_ et mox _Pavor_ majoribus literis init. scripsi, ut
personæ sint, _per orbem_ Ox. Put. R. 3, Parm. Med.
Hinc raptim ruit in muros: vox horrida fertur,
Hostis adest; jaciuntque sudes et inania tela.
Ast aliæ, laceris canentes crinibus, alta 560
Verrunt tecta Deûm, et seris post fata suorum
Sollicitant precibus: requiem tenebræque diesque
Amisere: jacent portis, ululante dolore,
560 sq. Cf. Liv. XXII, 7. In luctu ingenti matronis solenne fuit,
non capillos tantum spargere et vellere, sed crinibus quoque passis
aras ac templa verrere, πλύνειν. Cf. XIII, 311; Liv. XXVI, 9, et
alia loca, a D. Heins. Dausq. et Drakenb. adscripta.
562. _Sollicitant precibus_, scil. deos.
--_Requiem tenebræque diesque Amisere._ Romani nec die, nec noctu
sine cura quiescunt.
563. Propr. homines dolore _ululant_. Cf. quos Lefeb. laudat Sen.
Herc. fur. 693; Stat. Th. III, 158, 272.
558. _Hinc_, scilicet ex urbe tempestas _ruit_, Oxon. quod
suadente N. Heins. recepit Drak. Vulgatum _Hic_ servavit Lefeb. ut
_hic_ ad viros, et _aliæ_ v. 560, ad mulieres spectet.
559. _jaciuntque_ omnes scripti et R. 2. Vulgo _jaciunt_, quod
metro ad versari fatetur etiam Dausq.
561. _Vertunt_ Ox. et Put. cum nonnullis edd. vitiose, ut passim.
563. _jacent_, non _jacet_, Oxon. et Puteol. cum priscis edd. ante
Basil. conf. ad III, 222 et 288, _stimulante dolore_, vel
_vulgantque dolorem_, vel _cumulantque dolorem_, vel denique, quod
Drakenborgh in contextum recepit, _ululantque dolore_ tentabat
N. Heins. cui tamen postremo nil mutandum videbatur. Recte! vid.
not.
Dispersum vulgus, remeantumque ordine longo
Servat turba gradus; pendent ex ore loquentum, 565
Nec lætis sat certa fides, iterumque morantur
Orando; et, vultu interdum, sine voce, precati,
Quod rogitant, audire pavent. Hinc fletus, ubi aures
Percussæ graviore malo: metus inde, negatum
Si scire, et dubius responsi nuntius hæsit. 570
564. Ingens populi turba æquo cum remeantibus ex prælio gradu
incedit, ut ex iis suorum fortunam cognoscant, Drak. coll. Liv.
XXII, 7, quem locum Silius egregie exornavit. Cf. ad VII, 362.
565. _Servat_, observat, judice D. Heins. ad III, 380.
Male!--_pendent ex ore loquentum_; attente, indesinenter, oculisque
non reflexis contemplantur, ut ap. Virg. Æn. IV, 79, et infra. VIII,
93, ubi vid. Drak. Cf. ad VII, 362.
566. «Proprium hoc miseros sequitur vitium, Nunquam lætis credere
rebus,» Senec. a Dausq. laud.
567. _Orando_, dicendo, loquendo, adeoque et interrogando.
569. _Percussæ aures_; cf. ad II, 580.
564. _reboantumque_ et v. 567, _Quærendo_ conj. N. Heins. Sed cave
quidquam mutes.
568. _Hinc_ semper scribendum putavi, non _hic_, quia _inde_
sequitur; et nunc Lefeb. id reposuisse video, cujus exemplum
secutus sum.
569. _Perculsæ_ Tell.
Jamque ubi conspectu redeuntum visa propinquo
Corpora, sollicite læti funduntur, et ipsis
Oscula vulneribus figunt, Superosque fatigant.
571 sq. _redeuntum Corpora_, h.e. redeuntes, ut VII, 358; XIV, 105;
Virg. Æn. II, 18; VI, 22.
572. _læti_, ob reditum suorum, sed simul _solliciti_ propter
vulnera visa, Cell. et Drak. Cf. ad III, 215.
--_funduntur_, ut circumfunduntur apud Liv. XXII, 7, vel ut sup. II,
151.
573. _Oscula vulneribus_, signis virtutis, _figunt_. Comparant Tac.
Germ. 7, extr. «Ad matres, ad conjuges vulnera ferunt: nec illæ
numerare, aut exigere plagas pavent.» Cf. IX, 350.
--_fatigant_ sc. precando, ut vulnera non sint mortifera, et gratias
agendo, ob reditum; ut _lacessere deos_. Cf. Drak. ad h.l. Broukh.
ad Prop. II, xiii, (al. 20) 3; Interpp. ad Hor. Od. I, ii, 26; II,
xviii, 12, et sup. ad I, lxiii, 675; II, 75.
571. _redeuntum_, vel _redeuntia_ pro vulg. _redeuntis_ emend.
Dausq. et N. Heins. Hoc recepit Drak. illud. nos cum Lefeb. cujus
nota est hæc: «In antiquis fuit _redeuntu pro redeuntū_: hinc,
neglecta nota, _u_ sæpe mutatur in _is_, et scriptum _redeuntis_ a
librariis. Sine fide Drak. _redeuntia_, quod in nullo veteri
vidi.» Sed in quonam veteri vidit _redeuntum_?--572. _sollicite
læti_ Col. Marsus et post hunc alii, _sollicitæ læti_ Parm.
_sollicite læti_ Med. _sollicitæ leti_ et _sollicite lethi_ in
reliquis libris, _adfunduntur_ emend. N. Heins. ut IV, 251; V, 66
al. Sed vid. not.
Hic inter trepidos, curæ venerandus, agebat
Serranum Marus; atque olim post fata mariti 575
Non egressa domum vitato Marcia cœtu,
Et lucem causa natorum passa, ruebat
In luctum similem antiquo: turbata repente
Agnoscensque Marum, «Fidei comes inclite magnæ,
Hunc certe mihi reddis, ait. Leve vulnus? an alte 580
Usque ad nostra ferus penetravit viscera mucro?
574 sq. Marcia, viso Maro, qui Serranum Reguli filium ex acie
reducebat, hunc certe sibi redditum gaudet; de vulnere tamen anxia
inquirit, num id leve sit, an vero altum, Drak.
--_curæ venerandus_, ut XVI, 248.
--_agebat_, adducebat: adlevans et sustinens, quia Serranus
vulneribus tardior ibat, Dausq.
577. _lucem passa_, vitam sibi invisam acerbamque etiamnum
pertulerat, nec sponte posuerat, ut maritum sequeretur, amore
filiorum mota. Cf. Burm. ad Val. Fl. V, 571.
578. _similem antiquo_, quum captivus et occisus esset maritus.
579. _Fidei magnæ_, fide antiqua, vel docte pro, Reguli.
581. _ad viscera nostra_, filii mei, et sic ad mea quoque. Cf. VV.
DD. ad Virg. Æn. VI, 834.
--_viscera_ poetis liberi dicuntur. Cf. Ovid. Met. VI, 651; X, 465,
et Ep. Her. XI, 90, 118. Ceterum hæc et reliqua Marciæ verba ad
anxias matris curas, et tenerrimum amorem adumbrandum egregie
comparata sunt.
574. _Hinc_ quædam edd. antt. probb. Marso et Cell. ut sensus sit:
hinc Romam reducebat ad matrem.
576. _Marcia_, non _Martia_, Col. vid. ad v. 403.
577. _haud passa_ oræ libri sui adscripserat Scalig., non, quod
Cell. credebat, N. Heins.
580. _Hunc_, scilicet filium, Col. et R. 2. Vulgo _Nunc_ legitur,
et, quod N. Heins. jam observavit, male interpungitur, _inante_
pro _an alte_ conj. Dausq. sublatis interrogandi notis, ut
sententia h.l. sit: nunc reddis leve vulnus, quod _inante_, h.e.
ante, altissimum. Sed voc. _inante_ boni ævi Latio receptum non
fuisse, monet Drak. et quos laudat, Gronov. Obss. I, 15, Burm. ad
Ovid. Met. II, 524, IX, 325, et Broukh. ad Prop. II, ii, 52, etsi
illud vindicare conati sunt Gebhard. Crepund. II, 5; Scipio
Gentil. Parerg. I, 14, et Aus. Popma de usu antiq. locut. c. 14.
Nonnulla, quibus Marcia filium adgnoverit, excidisse putabat
Barth. Adv. I, 13.
Quidquid id est, dum non vinctum Carthago catenis
Abripiat, pœnæque instauret monstra paternæ,
Gratum est, o Superi! quoties, heu! nate, petebam,
Ne patrias iras, animosque in prælia ferres; 585
582. _Quidquid id est_, cf. V.L.
583. _pœnæ monstra_, vid. ad II, 650.
584. _Gratum est, o Superi!_ solennis formula flebile gaudentium,
quum tamen aliquid est læti in tantis malis; quod docuere, a Drak.
laudati, Gron. Diatr. Stat. c. 16. et ex eo Broukh. ad Tibull. IV,
10 pr.
585. Ut VIII, 328, Drak.
582. _Quidquid id est_, h.e. quidquid vulnerum filius sustinet,
scripti cum R. 3, Parm. Med. ne inprob. quidem Dausq. conf. ad
v. 119. _Quidquid adest_ Marsus, et post eum alii.
Neu te belligeri stimularet in arma parentis
Triste decus? Nimium vivacis dura senectæ
Supplicia expendi: quæso, jam parcite, si qua
Numina pugnastis nobis.» At cladis acerbæ
Discussa ceu nube, Patres conquirere fessis 590
Jam rebus meditantur opem; atque ad munera belli
Certatur, pulsusque timor graviore periclo.
586 sq. _parentis decus_, gloria, _triste_, ob eventum.
588. _Supplicia expendere_, h.e. pendere, solvere, ut VII, 713;
XIII, 698; Virg. Æn. VI, 740; X, 669; XI, 258; Dausq. et Drak.
--_jam parcite_, nunc demum ira vestra resideat, quum jam decrepita
sim.
589. _pugnastis_, adversa fuistis, et infesta.
590. _Patres_ solos nihil, quod a sua dignitate alienum esset,
commisisse, tradit Polyb. III, 85, extr.
592. _graviore periclo_, ejus metu: ne scil. Hannibal Romam veniret,
Cell.
586. _Neu_, non _Nec_, Colon. vel potius, teste Lefeb., tres
scripti et R. 2.
589. _At_, non _Hac_, Colon. In eodem _Discissa_, probb. N. Heins.
et Lefeb. quibus tamen nec vulgata displicebat.
592. _timor_ scripti et R. 2. Vulgo _dolor_, quod retinuit, et tam
in duobus scriptis, quam in priscis edd. legi testatur Lefeb. qui
frustra tamen provocat ad Virg. Æn. VI, 382.
Maxima curarum, rectorem ponere castris,
Cui Latium et moles rerum quassata recumbat,
Spectante occasum patria. Jovis illa ruenti 595
Ausoniæ, atque Italis tempus protendere regnis
Cura fuit: nam Tyrrhenos, Pœnumque secundis
Albana surgens respexerat arce tumentem,
Qui ferre in muros victricia signa parabat.
593. _ponere_, dare, ut ap. Virg. Æn. VII, 63, vel adponere,
subornare, constituere, ut τιθέναι pro διατιθέναι. Sic _custodem
frumento_, et _judicem_, vel _accusatorem alicui ponere_ dixit
Cicer. Flacc. 19; Sull. 28, et ad Div. VIII, 12.
595 sq. Jovis tonitru Hannibal perterrefactus a consilio Romæ
obpugnandæ revocatur (ut ap. Appian, b. Hannib. c. 12, pr. θεοῦ
παραγαγόντος αὐτὸν), ejusque instinctu Fabius, tantus vir, dux belli
creatur. Utraque res digna erat, quæ numinis ministerio expediretur.
Romani enim hostis adventum adeo timebant, ut contrarium, sine
deorum ope, vix sperarent; nec dux superesse videbatur, a quo
arceri, nedum vinci posset. Alias tamen causas, cur Hannibal Romam
nondum adcesserit, adferunt Liv. XXII, 9, et Polyb. III, 86. Cf. ad
v. 605 et 609.
597. _Tyrrhenos_, Etruriam, ubi cladem adceperant Romani. Cf. ad IV,
719, et V, 11 sq.
598. _tumentem_, οἰδαίνοντα, _secundis_ rebus. Vid. ad II, 288.
--_Albana arce_, monte, qui cum dilectu ponitur, quoniam in eo
templum Jovis Latiaris erat, in cujus honorem feriæ Latinæ quotannis
haberi, taurusque immolari solebat, de quo loca class. sunt Dionys.
Hal. IV, 6, p. 250, et VI, p. 366; Cf. Virg. Æn. XII, 134 sq; Cic.
Mil. c. 31; et sup. ad I, 26.
599. _muros_ Romæ.
Tum quassans caput, «Haud unquam tibi Jupiter, inquit, 600
O juvenis, dederit portas transcendere Romæ,
Atque inferre pedem. Tyrrhenas sternere valles
Cædibus, et ripas fluviorum exire Latino
Sanguine fas fuerit: Tarpeium adcedere collem,
Murisque adspirare veto.» Quater inde coruscum 605
Contorsit dextra fulmen, quo tota reluxit
Mæonidum tellus, atramque per æthera volvens
Abrupto fregit cælo super agmina nubem.
600. _quassans caput_, κινήσας κάρη Hom. Odyss. ε, 285.
603. Propr. sanguis et aquæ eo infectæ exeunt ripas.
605. _Muris adspirare_, ut ap. Virg. Æn. XII, 352; Lefeb. cf. ad V,
270; cf. Hom. Iliad. ῥ, 593 sqq., ubi similiter iratus Jupiter
fulminibus terrorem incutit Achivis.
--_Quater_, ut _ter_ ap. Virg. Æn. VII, 141.
607. _Mæonidum tellus_. Etruria, ubi Hannibal erat. Vid. ad IV, 719
sq.
608. _Abrupto cælo_, vid. ad I, 135 et 535.
600. _Tum quassans caput_, ut in simili loco Virg. Æn. VII, 292,
ex c. Tell. recepi cum Lefeb. Vulgg. _Tunc_, vid. ad v. 299.
_Tibi, Jupiter inquit, O juvenis, dederim_ etiam legi posse monuit
Drak. quod recepit Lefeb. quem tamen sup. v. 262, personarum
permutatio, quæ optimis poetis in deliciis est, non offendit. Non
equidem intercedo, quo minus _dederim_ rescribatur, sed tum
interpunctio retinenda, verbaque _Jupiter dederim_ jungenda
videntur, conf. ad v. 262.
601. _transcindere_ e c. Tell. reposuit Lefeb. ut sit id. qd.
_frangere_ et _perfringere portas_ inf. X, 603, et XIII, 255.
604. _accedere_ scripti, quod, quum Hannibal revera _T. collem_,
h.e. Romam adcesserit (vid. XII, 565), adscendere interpretatur
Drak. qui ad exempla, a Gifanio Obss. ad ling. lat. prolata,
provocat, et vel insolentiorem vocis vim librariis fraudi fuisse,
vel vulgatam lect. glossema esse existimat. Sed possis etiam
explicare: in Capitolium, sedem meam, venire. Vulgatum
_adscendere_ e scripto, nescio quo, et priscis edd. revocavit
Lefeb. qui v. 601, _transcindere_ poetæ obtruderat, et ad III,
510, respici arbitratur, a quo loco nostra tamen lectio non
abhorret. Ceterum haud multum abfuit, quin refingerem: _T.
adcendere collem_, h.e. Capitolium, vel ipsam Romam. Hinc utraque
illa lectio facile nasci potuit incuria librar. vel ab his
substitui, ne _collis adcendi_ diceretur. Conf. inf. v. 712, 713.
605. _Murisve_ emend. Lefeb. et _ve_ pro _immo_ positum putat. Mox
_corusca dextra_ concinnius foret, ut ap. Virg. Ge. I, 328, et
Horat. Od. I, ii, 2. Nec tamen quidquam mutare ausim: cf. Bentl.
ad Hor. Od. III, iv, 44.
Nec Pœnum avertisse satis: dat numine magno
Æneadis, gentem gremio deponere tuto 610
Romuleam tandem, Fabioque salutis habenas
Credere ductori. Cui postquam tradita belli
Jura videt: «Non hunc, inquit, superaverit unquam
Invidia, aut blando popularis gloria fuco,
Non astus fallax, non præda, aliusve cupido. 615
609. _dat_, indit, inspirat, _mentem_ Romanis, ut Venus Æneæ ap.
Virg. Æn. XII, 554, ubi vid. Serv. et Heyne. Conf. ad I, 63, et
Intpp. ad Val. Fl. IV, 568.
610. _gremio deponere tuto_, ut ap. Virg. Æn. VII, 233, et inpr. IX,
261. Origo formulæ satis nota. Lef. laudat Suet. Calig. c. 25;
Terent. Adelph. III, ii, 35, et Bernart. ad Stat. Th. I, 60. Cf.
V.L.
611. Pro _tandem_, Withof. conj. _volucrem_ (hoc est aquilam,
imperii insigne), vel _causam_, vel, quod multum præstat, _molem_,
ut sup. v. 594, Cui _Latium et moles_ rerum q. _recumbat_, (cf.
v. 652, et VIII, 8) et _Romanæ pondera molis, moles Romani nominis_,
et similia apud Ovid. Trist. II, 231; Tacit. Ann. I, iv, 11; Stat.
Silv. V, i, 84; Aur. Vict. Cæs. c. 19; Curt. X, 5; sup. III, 604;
XI, xxvii, 310, et aliis locis quæ laudarunt Zinzerl. Promuls. c. 45
et inpr. Burm. ad Petron. c. 120, p. 569. Idem vir doctus monet,
voc. _tandem_ etiam sup. I, 662, turbas olim movisse, et _molem_
facile sic corrumpi potuisse ob ultimas syllabas proximæ vocis
_Romuleam_.
--_Fabioque_, etc. Cf. Liv. XXII, 8, et Polyb. III, 87.
--_salutis habenas_ summam reip. servandæ curam. Vid. ad I, 144.
613. Splendidus de Fabio, ejusque ingenio, invicta constantia,
aliisque virtutibus, et generis nobilitate locus. Cf. I, 679 sq., et
ad VII, 413 sq.
614. _fuco_, dissimulatione et _blanda_ oratione. Flaminium, qui V,
77, _egregius linguæ_ dicitur, his verbis carpi suspicatur Lefeb.
609... 611. _dat n. m, Æneadis, gentem g. d. t. R. tandem_,
corrig. Drak. Sic quoque Lef. nisi quod _tandem g. d. t. R.
gentem_ audaciori conj. reposuit, addita hac nota: «Sensus est,
tandem post tam funestas clades concedit, ita facit Jupiter, ut
Æneadæ deponant gremio, etc. Quo nil clarius, nihilque minus
perspectum omnibus editoribus. Æternus forem, (!!) si eorum nugas
hic ventilarem. Pro _tandem_ legit Drak. _mentem_ contra fidem
scriptorum, et v. seq. _tandem_ absurde pro _gentem_. Non dixit
poeta _dat mentem_, sed _dat deponere_, ut _dat habere_, ne alia
sexcenta adferam (vid. ad I, 3, IV, 716, et V, 324; quod tamen
loquendi genus huic loco non satis convenit): hebraismus est. (!!)
Non male fuit affectus hic locus, nisi ab ipsis editoribus;
legendi erant scripti.» Vult itaque vir doctus, conjecturis suis
non minus fidei tribui, quam libris scriptis: nam ad hos provocat,
quum illas venditet. Nunc video, Ill. Ernesti emendationem Lefeb.
adsensu suo comprobasse, ut sensus sit: _dat n. m. A._ inspirit
Romanis, ut deus, ut _Romanam gentem_, h.e. copias suas, _tandem_
aliquando _tuto g. deponant_, meliori ductori regendas tradant,
qui veluti in gremio ipsas foveat, iisque melius parcat. Meo
qualicunque judicio Silius expressit Maronem Æn. XII, 554, et sola
vox _tandem_ spuria est, quam etiam Dausq. et N. Heins. vario modo
correxerunt. Ille non male conj. _Romuleam gentem_: hic _R.
cladem_, vel _frondem_ (tamquam Romanis solennem), vel _laurum_
(in gremium Jovis Capitolini delatam, de qua vid. not. ad IX,
546), vel denique _laudem_; quod posterius ad vulgatam lect.
proxime adcedit. Possis et _famam_, vel _sortem_ tentare.
614. _blando_ Col. cum R. 2. et Ven. ant. _libido_ Oxon. Vulgg.
_Libyco fuco_.
Bellandi vetus, ac laudum cladumque quieta
Mente capax; par ingenium castrisque togæque.»
Sic genitor Divum, recipitque ad sidera gressum.
616. _Bellandi vetus_, vid. ad V, 565.
--_laudum_, victoriæ et gloriæ inde redundantis. Vid. ad V, 114.
--_laudum capax_, bene ferens ac sapienter res secundas. Cf. Hor.
Od. II, x, 21 sq.
--_cladum capax_, non fractus calamitatibus, sed iis subficiens, quo
sensu etiam XI, 171; _capiunt Cannas_ capit Drak. coll. Sen. Œd. 83;
_adversa capere_, et Agam. 31; _cepi nefas_.
617. _par castris togæque_, non minus ad belli, quam ad pacis artes
aptum et peritum. _Toga insigne pacis et otii_, Cic. Pis. c. 30.
Hic, circumspectis nulli deprensus in armis,
Laudatusque Jovi, Fabius, mirabile quantum 620
Gaudebat reducem patriæ adnumerare reversus,
Duxerat egrediens quam secum in prælia, pubem.
Nec membris quisquam, natove pepercit amato
Acrius; aut vidit socium per bella cruorem
Tristior: atque idem, perfusus sanguine victor 625
Hostili, plenis repetebat mœnia castris.
619. _nulli deprensus_, a nullo obpressus inproviso, sic apud
Virgil. Æneid. X, 98, _flamina deprensa_, sunt, impedita,
intercepta, silvis inclusa (ubi vid. Heyne). Cic. Or. I, 48, et
Verr. IV, 12.
--_circumspectis in armis_, in bello, quod cautus administrabat: nam
_circumspectus_ active dicitur, qui cavendi causa circumspicere
solet, et considerate prudenterque agit, adeoque cautus et prudens
est.
620. _mirabile_, vel _mirum quantum_, θαυμαστὸν ὅσον, ἀμύθητον ὅσον.
Drakenb. laudat Lamb. ad Hor. Od. I, xxvii, 6; Voss. Art. Gram. VII,
19, et Vechner. Hellenol. I, 4, p. 77.
621. _adnumerare_, singulos reddere.
620. _quantum_ Colon. (ex quo Modium male protulisse _tanquam_,
docebat N. Heins.) et R. 2, _tantam_ conj. Dausq. Vulgo
(_mirabile_) _tantum_.
Stirpe genus clarum, cæloque adfinis origo:
Nam remeans longis olim Tirynthius oris,
Et triplicis monstri famam, et spectacula captas
Mira boves hac, qua fulgent nunc mœnia Romæ, 630
Egit ovans. Tunc Arcadius (sic fama) locabat
Inter desertos fundata Palatia dumos
Paupere sub populo ductor; quum regia virgo,
Hospite victa sacro, Fabium de crimine læto
Procreat, et magni commiscet seminis ortus 635
Arcas in Herculeos mater ventura nepotes.
627 sqq. Vid. ad loca simil. I, 278; III, 422, et cf. Virg. Æn. VII,
659 sq., et VIII, 201... 279.
629. _triplicis monstri famam_, h. est, boves, quibus Geryon famam
sibi paraverat, et maxime gloriabatur.
--_captas boves_, vid. ad III, 39, in V.L.
630. Cf. Ovid. A. A. III, 113... 120; Fast. VI, 261, et Heyne ad
Virg. Æneid. VIII, 348; ad Tibull. II, v, 23.
631. Intell. Evander, ex Arcadia profugus, et gente Pelasgica
oriundus, qui Pallanteum arcem in monte Palatino condidit, de quo
vid. Heyne Exc. I; ad Virg. Æn. VIII, 51; Stroth. ad Liv. I, 5.
--_sic fama_, ut passim. Vid. Drak.
632. _Palatia_, mœnia.
633. _Paupere sub populo_. Conf. Virg. Æn. VIII, 100 et 105; vid. ad
II, 3.
--_regia virgo_, Vinduna.
634. _Hospite sacro_, ab Hercule.
--_victa_, vitiata.
--_crimine_, stupro, ut alias _peccatum_. Vid. Drak.
636. _Arcas_, puella Arcadica.
--_ventura_, futura, vel ut ἔρχεσθαι et _ire_ v.c. _in nomen_
alicujus ap. Virg. Æn. VI, 758, al.