Tum senior, «Magnas, inquit, de sanguine pœnas
Percepit Tyrio, et præsumta piacula mortis. 300
299 sq. De rebus, prospere a Regulo in Africa gestis, ubi Pœnos
ubivis premebat, et dura iis imperabat, vid. Polyb. I, 26... 31; et
Flor. II, 2; vid. infra v. 672 sq.
300. _Percepit_, cepit, petiit, sumsit, vel habuit _pœnas magnas_ a
Pœnis.
--_præsumta piacula mortis_ ultus est mortem suam, edita prius magna
hostium strage. Cfr. V, 213.
299. _Tum_, non _Tunc_, Tell. et Benes. quod recepi cum Lefeb.
etsi _tunc_ idem valere putant ap. Liv. XXII, 29, pr. Stat. Th. I,
497; Claud. Cons. Hon. III, 33, et aliis locis, ubi tamen libri
variant, vel errori tam proclivi eadem forte medicina adhibenda
est; conf. ad v. 600 et al.
300. _Percepit_, non _Præcepit_, quatuor scripti cum R. 3, et Med.
prob. N. Heins. quia _præsumta p._ sequitur, ne poeta bis idem
dicat: quæ tamen ratio in Silio minus me movet, quam librorum
auctoritas.
Nam defecta viris et opes adtrita, supinas
Africa tendebat palmas, quum sidere diro
Misit Agenoreis ductorem animosa Therapne.
301. _defecta viris et opes adtrita_, inops copiarum et pecuniæ.
--_supinas tendebat palmas_, supplex pacem petebat.
302. De Xanthippo ejusque cum Regulo pugna cf. Polyb. I, 32... 34;
Flor. II, 2; Eutrop. II, 11... 14; Appian. Punic. c. 3, 4; Frontin.
Stratag. II, ii, 2, et iii, 10; Cic. Off. III, 26 sq.
--_diro sidere_, fato, ut apud Prop. I, 6, extr. et Ovid. Trist. V,
x, 45. Nota est veterum superstitio de vi siderum, et res futuras ex
iis computandi consuetudo. Vid. Jani ad Hor. Od. I, 11.
303. _ductorem_, Xanthippum. Cf. II, 305, 433.
--_Agenoreis_, vid. ad I, 15.
--_Therapne_ urbs Laconicæ prope Spartam, in sinistra Eurotæ ripa,
Xanthippi patria; h.l. pro ipsa Laconica.
303. _Theramne_ priscæ edd. ut apud Plin. IV, 5: Θεράμναι ap.
Steph. Byz. p. 303. Sed Θεράπνη dicitur et Θεράπναι Suidæ, Pausan.
Lacon. 14 et 20; Pind. Isthm. I, 43; Melæ II, 3; Statio et aliis;
conf. Meurs. Miscell. Lacon. IV, 12, et Cl. Scheller in Lex. lat.
cui _Theramne_ vitiosa videtur pronuntiatio, ut ὄμμα ab ὄπτομαι,
τέτυμμαι a τέτυφα, etc. Secunda corripitur quidem VIII, 412, et
XIII, 43; sed passim quoque producitur; vid. ad IV, 776; Heins. ad
Ovid. Met. XIII, 430; Salmas. Exerc. Plin. p. 33, et Voss. art.
gram. II, 12.
Nulla viro species, decorisque et frontis egenum
Corpus; in exiguis vigor (admirabile) membris 305
Vividus, et nisu magnos qui vinceret artus.
304. Cf. III, 232 sq.
--_decus_ et _frons_, dignitas corporis et oris.
305. _in_, non _at_, scripti et R. 2. Vulgo male post _membris_
punctum, et post _artus_ comma ponitur.
Jam Martem regere, atque astus adjungere ferro,
Et duris facilem per inhospita ducere vitam,
Haud isti, quem nunc penes est sollertia belli,
Cederet Hannibali. Vellem hunc, o tristia nobis 310
Taygeta, hunc unum non durassetis opacis
Eurotæ ripis! Vidissem mœnia flammis
Phœnissa eruere; aut certe non horrida fata
Flevissem ducis, et nulla quos morte nec igni
Exutos servans portabo in Tartara luctus. 315
307... 310. Præterea ne Hannibali quidem _cederet regere Martem_,
h.e. in Marte, bello regendo, administrando, in arte ducis (ut fere
ap. Virg. Ge. II, 99, et sup. V, 352 sq., 552 seq. ubi vid.
not.)--_atque astus adjungere ferro_, in locandis insidiis, et _per
inhospita_ loca (ut IV, 753) _vitam ducere facilem duris_, h.e.
induratis ad bellum et laborem. Vid. ad I, 558. Nam Spartani frigida
Eurotæ aqua et exercitationibus, in ripa ejus institutis, in
pueritia _durari_ solebant. Vid. mox v. 311, et sup. IV, 362 sq.
quibus locis conf. omnino similia Virg. Æn. IX, 603 sq., et Val. Fl.
VI, 336, ubi vid. Intpp. Hinc _duri Spartiatæ_ dicuntur Cic. Tusc.
I, 43.
--In Annal. litter. Gœtting. ann. 1790, p. 797, v. 308 ita
explicatur: vitam facilem, hoc est, sine molestiarum sensu, ducere
in rebus duris.
311. _Taygeta_, vid. ad IV, 361. Si hic unus Spartanus haud fuisset,
_non flevissem ducis fata et luctus_, (vid. ad v. 179 in V.L.) _quos
servans portabo in Tartara, exutos_, depulsos, _nulla_ etc. _igni_,
rogo: nisi ad Carthaginis excidium referre malis, coll. v. 85, 86.
Tum _nulla morte_ exponerem, nullius, nec Hannibalis quidem, morte.
[“IV, 361” recte IV, 363]
307. _Martem regere_ Col. cum ed. Basil. Wolfii et aliis recentt.,
h.e. ducem esse, bello præesse, ut, quod Drak. monet, _bella
regere_ VII, 47, et _disciplinam r._ ap. Suet. Cæs. c. 48, et Aug.
c. 24. Add. Cæs. B. G. VI, 16; ubi _Mars bella regit. Martem
ciere_ Oxon. et Put. cum priscis edd. quod defendit Gronov. Obss.
IV, 6; nec inprobat N. Heins. si _cire_ scribatur, verbo antiquo,
unde _concire_, _excire_, etc. ne versus laboret. Idem tamen conj.
Martem _tegere_, vel _occulere_, quod langet, quoniam de insidiis
in altero hemistichio agitur.
308. _durus ducere vitam_ ex edit. Parm. et Med. recepere Draken.
et Lefeb. suadente N. Heins. cf. Horat. Sat. I, iv, 8. Ipse
suspicabar aliquando legendum esse, _Et doctus_, vel _docilis_, ut
III, 233; IV, 8; XIII, 120. Sed nunc re adcuratius perpensa vix
dubito, quin vera lectio sit _duris_, quam ex scriptis et
plerisque edd. revocavi, sublata interpunctione majori post
_vitam_, quæ displicuit etiam Lefeb. qui tamen τό _durus_
præferendum putat.
309. _ipsi_ malebat N. Heins. inmemor eorum, quæ ad Virg. Æn. VII,
110, notaverat.
313. Quotquot libri sunt noti, habent _mœnia f. Phœnissæ ruere_
scil. urbis, vel Didonis, quæ utraque ratio dura est. Hinc sine
ulla literarum mutatione scripsi _mœnia f. Phœnissa eruere_,
scilicet ducem, vel Regulum _vidissem_. Audacior est emendatio
N. Heins. _Phœnissæ aut ruere_, nec quidquam proficit.
314. _at nulla nunc morte_ conj. Burm. prob. Draken. et Ill.
Ernesti, qui tamen, etsi in sensu non valde hæret, verba seq. non
valde probat, quibus in omni Silio nulla alia duriora et magis
absona exstent; _ducis: at, nulla quos m. n. i. Exutus, servans_,
etc. refinxit Lefeb. ut _exutus_ sit pro exuar. Ita solus hunc
locum intellexisse videtur sibi, non mihi, nec facile aliis. Sed
τό _Exutus_ arridere potest, et mihi quoque in mentem venit: _non
flevissem fata d. et luctus, quos servans portabo in Tartara,
exutus_, liberatus ab iis, (conf. I, 86) _nulla m. n. i._ vid.
not.
«Consertæ campis acies, multusque per arva
Fervebat Mavors, nec mens erat ulla sine ira.
Hic inter medios memorandis Regulus ausis
Laxabat ferro campum, inque pericla ruebat,
Nec repetenda dabat letali vulnera dextra. 320
317. _ira_, virtus et audacia pugnantium.
320. _Non repetenda_; nam mortifera erant, quæ primo ictu
infligebantur.
318. _Hinc_ dedit Nicander, quem secuti sunt alii; _Hic iter in
medios_ Marsus prob. Dausq. _Hic Nomadum in medios memorandi R.
ausi_ tentabat N. Heins.
319. Vulgo _Laxabat ferro, campoque pericla ruebat_, quod Cell. et
alii activo sensu accipiunt, prosternebat, dimovebat pericula;
conf. not. ad V, 392; _Laxabat f. campumque pericla ruebat_ Colon.
_campum ac pericla_ Oxon. _campo ac pericla_ Put. Hinc _laxabat f.
campum_ (ut sup. V, 174 et 269, ubi vid. not.) _ac per tela
ruebat_ corrig. N. Heins. et _campum ac per iniqua r._ Gronov.
Obss. IV. Hoc recepit et exemplis illustravit Drak.; illud vero,
quod ad ductum literarum propius adcedit, Lefeb. Ego levissima
mutatione lectionem cod. antiquiss. restitui, quoniam omnes libri,
tam scripti quam inpressi, in _pericla_ conspirant, et _campu
inque_ facillimo lapsu in _campumque_ mutari potuit.
Sic ubi nigrantem torquens stridentibus austris
Portat turbo globum, piceaque e nube ruinam
Pendentem terris pariter pontoque minatur,
Omnis et agricola, et nemoroso vertice pastor,
Et pelago trepidat subductis navita velis. 325
321. Egregia et ornatissima comparatio acerrimi ac furentis impetus,
quo Regulus hostes prosternit, cum turbine ac tempestate, quæ terris
ruinam minatur. Quæ de terrore, hominibus incusso, v. 324, 325,
adjiciuntur, ad ornatum imaginis, et simul ad formidinem hostium
spectant. Similis fere est locus Virg. Æ. X, 803 sq.
321, 322. _globum nigrantem_, nubes glomeratas et nigrantes, vel
globum flammarum.
--_ruinam_, vid. ad I, 251.
323. _Pendentem_, inpendentem, ingruentem, ut V, 191, vel, ut
_nubila pendent_ dixit Virg. Ge. I, 214.
325. _subductis_, contractis.
«At fraudem nectens, socios ubi concava saxa
Claudebant, vertit subito certamine Graius,
Et dat terga celer ficta formidine ductor.
326. _fraudem_ insidiarum _nectens_. Cf. ad III, 234.
[“III, 234” recte III, 232]
--_concava saxa_, ut v. 337, _saxosæ latebræ_, rupes, insidiarum
locus.
327. _subito certamine_, ὁρμῇ, _Graius_, Xanthippus, _vertit se_ eo;
non _socios_, vel _terga_, quod Drak. putabat. Vid. ad I, 539.
326. _innectens_ putabat N. Heins. Nescio cui bono? conf. not. ad
III, 233.
327, 328. Ita locum fœde corruptum ex c. Col. restituit N. Heins.
et jam ante eum Modius, nisi quod hic _gyros_ et _facta_ pro
_Graius_ et _ficta_ ibi scriptum testatur et _gyros_ probat;
_vetice_ pro _vertit_ Put. _utre subito certamina gratos_ Oxon.
_vertit s. certamine gyros_ Parm. _Vertice claudebant s. certamine
gratos_ Med. Ita quoque Marsus et Mart. Herbip., nisi quod _gyros_
pro _grates_ habent. Nicander, novo versu interjecto, hæc Silio
obtrudit: _Claudebant linquens, subito in c. gyris Vertit equum
simulatque fugam graviora ruina, Et d. t. c. ficta f. d._ Omnia
hæc fideliter expressere Ald. Gryph. Nut. Wolf. (qui v. 328
perperam omisit) Colin. Dausq. et alii, præterquam quod omnes,
excepto Aldo, _graviore_ pro _graviora_, et Colin. Dausq. aliique
_victa_ pro _ficta_ substituerunt. Ceterum _vertit s. certamina
Graius_ emend. Barth. Adv. I, 13, et _Condebant_ pro _Claudebant_
Burm. _At f. n. socios, ubi c. s. Claudebant, vertit_, etc. melius
forte distingui posse putabat Drak. h.e. vertit socios, ubi saxa
_claudebant_, h.e. desinebant, ut ap. Gell. I, 7, ubi vid. Intpp.
_Claudere_, _includere_ et _excludere_ pro finire passim
occurrunt, v.c. XIII, 686, ubi Drak. laudat XV, 655; Ovid. Fast.
III, 384; Prop. II, 12, extr. (ubi vid. Passerat.) Stat. Silv. II,
Præf. et Gronov. ad Senec. Epist. XII. Sed confer not.
Haud secus ac stabulis procurans otia, pastor
In foveam parco tectam velamine frondis 330
Ducit nocte lupos positæ balatibus agnæ.
329 sqq. Præclara comparatio, in qua poeta, quantum memini, nihil
debet Maroni. De prisco luporum, fovea virgultis tecta, et balatibus
agnæ in ea _positæ_ et adligatæ, capiendorum modo, vid. Dausq. et
Drak. ad hunc locum et Steph. ad Saxon. Gramm. Hist. Dan. II, p. 21.
Loca class. sunt Polluc. V, 81; Oppian. Cyneg. IV, 210 sq., et
Claud. laud. Stil. III, 340 sq. ubi vid. Barth.
329. _et stabulis_ Oxon. Put. R. 3, _a stabulis_ Parm. _stabilis_
quædam edd. recentt.
«Abripuit traxitque virum fax mentis honestæ
Gloria, et incerti fallax fiducia Martis.
Non socios comitumve manus, non arma sequentum
Respicere; insano pugnæ tendebat amore 335
Jam solus, nubes subito quum densa Laconum
Saxosis latebris intento ad prælia circum
Funditur, et Pœna insurgit vis sæva virorum.
332. _Abripuit_, ut V, 229, _Abreptus... cædum... amore_.
--_fax_, incitamentum, _mentis honestæ Gloria_, quæ _urere_ etiam
poetis dicitur. Vid. Burm. ad Val. Fl. I, 76.
335. _tendebat_, sc. cursum, seu gressus, ut VIII, 37, 242, nisi
malis contendebat, pugnabat, vel repugnabat, de quo vid. Davis. ad
Cic. Fin. II, 5, et Gron. ad Liv. XXIII.
336. _nubes_, vid. ad I, 311, et II, 433.
338. _vis sæva virorum_, cf. ad I, 2, et IV, 599.
335. Majorem interpunct. post _amore_ in edd. vulgg. excepta
Parm., positam sustulit N. Heins.
336. _solis_ Oxon. _soli_ corrig. Barth. Adv. I, 13; _condensa_
Put.
337. _intento_ Col. et Parm. conf. Heins. ad Claud. laud. Stil. I,
256; intentæ Oxon. R. 3, Med. _intende_ Put. _intendens prælia_
primus interpolavit Marsus, quem secuti sunt alii; _intenta_ ex
emend. Barth. recepit Cell.
338. _Pœna_, h.e. Pœnica, seu Punica, Colon. quod probaverat
N. Heins. ad Claud. l.c. qui tamen in not. ad h.l. prætulit
conject. Barthii _Pœnûm virorum_, adsentiente Drak. _pene_ Parm.
_pœnæ i. jus et pena v._ Oxon. Vulgo _pœnæ_; _spreta_ pro _sæva_
volebat Barth. et _cæca_ N. Heins. de quo voc. vid. sup. ad v. 7;
_atque uni_ pro _et Pœna_ legendum putabat Withof.
O diram Latio lucem, fastisque notandam!
Dedecus o, Gradive, tuum! tibi dextera et urbi 340
Nata tuæ, tristi damnatur sorte catenæ.
Haud unquam absistam gemitu: te, Regule, vidit
Sidonius carcer! tuque huic sat magna triumpho
Visa es, Carthago, Superis! quæ pœna sequetur
Digna satis tali pollutos Marte Laconas? 345
339. _fastis notandam_, tanquum infelicem et atram, ut Alliensis
dies erat.
340. _Dedecus_, vid. ad v. 84 et 402.
--_dextra Nata tibi_, Marti, et _urbi tuæ_, Romæ ejusque defensioni.
Cf. ad III, 335, in V.L.
343. _magna_, digna.
345. _tali Marte_, pugna tam turpi, propter insidias et captivitatem
tanti viri, unde et _dedecus_, etc. v. 340.
339. _notandum Dedecus_ Ox. et R. 3.
342. _ten’_ et mox _tune huic_ conj. N. Heins. Eodem suadente
Drak. interrogandi, sed Lefeb. non male exclamandi notam post
_carcer_ et _Superis_ posuit.
«At nova Elissæi jurato fœdera Patres
Consultant mandare duci, pacisque sequestrem
Mittere, poscentes vinctam inter prælia pubem,
Captivamque manum ductore rependere nostro.
346. Nota sed splendide ornata narratio de Regulo, qui a Pœnis et
Xanthippo ex insidiis captus, Romamque aliquot annis post de pace,
et, si ea rejiceretur, de captivis commutandis missus, utriusque
abnuendi auctor senatui fuit, et ad gravissimum supplicium redire
maluit, quam fidem hostibus jurejurando factam fallere. Cf. Hor. Od.
III, v, 12... 56 (ubi vid. Jani.); Cic. Offic. I, 13; III, 27 extr.
(quem locum poeta manifeste secutus est, judice Ernesti), 28 seq.;
Dionys. Fragm. Urs. 149 (ubi v. Fabric.) quosque laudavi ad v. 301,
et in Commentat. Argumento subjuncta, ubi de Polybii silentio
disserui.
--_Elissæi Patres_, vid. ad I, 81.
--_fœdera_, pacis conditiones.
347. _pacis sequester_, arbiter et medius, quem nunc barbare
_mediatorem_ vocant, per quem conciliatur pax; Drak. Conf. Pric. ad
Appul. Met. IX, p. 187; Ernesti clav. Cic. Heyne ad Virg. Æneid. XI,
133, et inpr. Heins. ad Ovid. Fast. I, 287.
349. _rependere_, commutare Pœnos captivos cum Regulo, ut ap. Ovid.
Met. V, 15, et Val. Fl. VI, 560.
--_Auro rependere_, h.e. auro penso redimere, _magis_ proprie dixit
Hor. l.c. v. 25.
346. Vulgg. _Elisæi_ et pessime _Elisei_; vid. ad I, 81.
348. _vinctam_ Col. quod ex v. 343 firmant N. Heins. et Drak.
Vulgatum _victam_ servavit Lefeb. quia _captivam_ sequitur. Parum
interest. Vulgarem lect. _victam_ Withof. quoque retinendam
censebat, ne bis idem dicatur, (sequitur enim _vinctam_) et
quoniam _inter prælia_ non _vinciantur_ homines, sed _vincantur_.
At dura oratio est, _inter prælia vinci_, nec tautologiæ a Silii
ingenio alienæ.
349. Forte leg. _rectore_, quoniam _duci_ modo præcessit; conf.
v. 368 et 370.
«Nec mora; jam stabat primis in litoris undis 350
Navali propulsa ratis; jam nautica pubes
Aut silvis stringunt remos, aut abiete secta
Transtra novant: his intortos aptare rudentes;
His studium erecto componere carbasa malo.
350. Locus class. de navi paranda, et singula ornate expressa. Sed
his aliisque ejusmodi minutiis Marus, loquax senex, et poeta nimis,
nec satis opportuno tempore ac loco, inmorantur.
352. _stringunt remos, aut Transtra novant_, ut ap. Virg. Æn. I,
552, et V, 752 sq.
353. _intortos_ Æn. IV, 575.
354. _componere carbasa_, vela suspendere et aptare, _erecto malo_;
nam is deponebatur olim, navibus et ad litus adpulsis, et finito
cursu subductis. Cf. Virg. Æn. V, 487, 829; Hom. Iliad. α, 480,
quosque Drak. citavit, Hom. Odyss. δ, 577, 780; θ, 52, et
Scheffersus de Militia navali II, 5.
Unca locant prora curvati pondera ferri. 355
Ante omnes doctus pelagi, rectorque carinæ
Puppim aptat clavumque Cothon: micat æreus alta
Fulgor aqua trifidi splendentis in æquore rostri.
355. Ancoram collocant in prora. Conf. Virg. Æneid. I, 169. Sed
juncta epitheta _unca_ et _curvati_ sunt luxuriantis ingenii.
357. _Cothon_, gubernatoris nomen, quod jam Mars. vidit, a parva
ins. et portu Carthaginis ductum. Vid. Strab. XVII, p. 1189; Serv.
et Heyne ad Virg. Æn. I, 427.
358. _trifidi nostri_, ut _ære tridenti_ ap. Val. Fl. I, 688, (ubi
vid. Burm.) et _rostris tridentibus_ ap. Virg. Æn. V, 143, ubi vid.
Intpp. Cf. Scheffer. l.l.
358. _trifido in æquore_, h.e. trifidi rostri reddente imaginem,
malebat N. Heins. coll. I, 86. Idem v. 360, conj. _Durum ad
tempus. Serum ad tempus_ suspic. Ill. Ernesti. Sed vulgata doctior
est et aptior.
Tela simul variamque ferunt contra aspera ponti
Rerum ad tempus opem: mediæ stat margine puppis, 360
Qui voce alternos nautarum temperet ictus,
Et remis dictet sonitum, pariterque relatis
Ad numerum plaudat resonantia cærula tonsis.
359. _Tela_, vid. ad II, 576.
--_variamque Rerum opem_, h.e. varias res, alimenta cum funibus
aliisque rebus et instrumentis navalibus adferunt, quæ ad vim
tempestatis sustinendam ad tempus sufficere possint.
360. Locus class. et ornatissimus de hortatore remigum, qui in media
navi stat, et Græcis κελευστὴς dicitur, quoniam celeusma canit, quo
efficit, ut nautæ remis æqualiter, et nunc fortius, nunc remissius,
mare plaudant, ut Orpheus, monente Drak. ap. Val. Fl. I, 471, et
Apollon. I, 540. Commentarii instar sint excitata jam ab aliis verba
Polyb. I, 21: καθίσαντες ἐπὶ τῶν εἰρεσιῶν τοὺς ἄνδρας. ΜΕΣΟΝ δ᾽ ἐν
αὐτοῖς στήσαντες τὸν κελευστήν, ἅμα πάντας ἀναπίπτειν, ἐφ᾽ αὑτοὺς
ἄγοντας τὰς χεῖρας, καὶ πάλιν, προνεύειν ἐξωθοῦντας ταύτας
συνείθιζον, ἄρχεσθαι τε καὶ λήγειν τῶν κινήσεων πρὸς τὰ τοῦ
κελευστοῦ παραγγέλματα. Cf. XI, 490 sq.; Cerda ad Virg. Æn. III,
128; VIII, 90; Voss. et Burm. ad Valer. Fl. I, 186, et Scheffer.
Milit. nav. III, 1, et IV, 7, ubi putat. h.l. non de hortatore, sed
de symphoniaco agi, illumque ore ac simpl. voce, hunc cantu et
musicis plerumque instrumentis remigum ictus temperasse, quod
discrimen in dubium vocat Drak. qui præterea portisculum, h.e.
malleum, vel perticam, ab hortatore adhibitum fuisse, cum Gronov.
Obss. IV, 26, docet contra D. Heins. qui ipsum pausarium, vel
celeusten, _portisculum_ vocari contendebat cum Nonio II, 637, vet.
Onomast. Scalig. Casaub. et aliis.
362. _relatis_, reductis.
363. _Ad numerum_, vid. ad III, 348.
--_plaudat_, ut pulsare, ferire, verberare; ὑπ᾽ Ὀρφῆος κιθάρῃ
πέπληγον ἐρετμοῖς Πόντου λάβρον ὕδωρ, Apollon. I. πολιὴν ἅλα τύπτον
ἐρετμοῖς, Hom. Odyss. I, 180. Sed vid. V.L.
363. Suspicor, _Ad numerum ut plaudant_ (scilicet remi) legendum
esse, vel aliud mendum irrepsisse in contextum. Nam κελευστὴς ipse
non remigat.
«Postquam confectum nautis opus, horaque cursus,
Atque armata ratis, ventoque dedere profundum, 365
Omnis turba ruit, matres, puerique, senesque.
365. _armata_, armis, vel instrumentis nauticis instructa; Drak. qui
laudat Casaub. ad Athen, Deipnos. V, 9; conf. Virg. Æn. IV, 299,
Cæs. B. G. V, 1.
365. _ventoque_ scripti cum Med. et, teste Lefeb., R. 1 ac 2,
prob. N. Heins. ut _dedere_ ad nautas spectet. Sed nautæ vela et
navem, non mare dant ventis. Hinc loco non movenda videtur vulgata
lectio _ventique dedere p._ scilicet placatum, vel iter per mare;
conf. Virg. Æn. III, 69, 70. Vulgata servanda etiam videbatur
Withofio, qui tamen, coll. v. 528. et Pac. Paneg. c. 33, malebat
_ventique dedere profundo_, scilicet nos, vel ratem.
Per medios cœtus trahit atque inimica per ora
Spectandum Fortuna ducem: fert lumina contra
Pacatus frontem; qualis quum litora primum
Adtigit adpulsa rector Sidonia classe. 370
Adcessi comes haud ipso renuente, ratique
Inpositus mæstis socium me casibus addo.
367. Poetica ratio pro vulgari: Regulus tristi sorte ac fato, vel
simpl. infelix Regulus per medios hostes habitu captivi ductus est.
Nam Fortunæ tribuitur quidquid vel prosperi, vel adversi hominibus
contingit. Cf. V.L.
368. En invictam animi constantiam indolemque generosam Reguli, quæ
animum subita admiratione ferit. Non minus tranquilla ac serena
fronte captivus hostes contra adspicit oculosque circumfert, quam
quum primam Romanorum classem in Africam adpelleret. Cf. v. 429 sq.
372. _socium me addo_, ut apud Virg. Ecl. VI, 20, et Æn. II, 339.
368. Pro _Fortuna_, cujus voc. nec causam nec ornatum
intelligebat, _importuna_ scilicet turba conj. Ill. Ernesti, cui
tamen succurrebant verba Livii in simili re Epit. XVIII: _Quærente
Fortuna, ut magnum utriusque casus exemplum in Regulo proderetur_,
etc. Conf. not.
Inluviem, atque inopes mensas, durumque cubile,
Et certare malis urgentibus, hoste putabat
Devicto majus; nec tam fugisse cavendo 375
Adversa egregium, quam perdomuisse ferendo.
Spes tamen una mihi, (quanquam bene cognita et olim
Atrox illa fides) urbem, murosque, domumque
Tangere si miseris licuisset, corda moveri
Posse viri, et vestro certe mitescere fletu. 380
373... 376. Quam præclare! Comparant Lucan. IX, 390 sq., et Sen.
Theb. 190 sq. Plura aptioraque loca quilibet facile in poetarum
lectione sibi notabit.
--_Inluviem_, sordes captivi, vel navis et nautarum.
374, 375. _hoste... majus_, gloriosius, quam hostes vincere.
378. _Atrox_, inmutabilis, inflexibilis, constans, ut _a. virtus_
XII, 369, et _a. animus Catonis_ ap. Hor. Od. II, i, 24, ubi vid.
Jani. Cf. sup. ad I, 58.
380. _fletu vestro_, conjugis et duorum filiorum.
374. _putabat_, scilicet Regulus, non _putabam_, Col. et Oxon.
380. _viri_, non _viro_, iidem codd. quod suadente N. Heins
recepi, quia _viro_ subsequitur, etsi _duci_, vel _patri_ legendum
crediderim.
Claudebam sub corde metus, lacrimasque putabam
Esse viro, et nostræ similem inter tristia mentem,
Quum tandem patriæ Tiberino adlabimur amni.
Servabam vultus ducis ac prodentia sensum
Lumina, et obtutu perstabam intentus eodem. 385
384. _Servabam_ et _perstabam_, ut III, 380.
--_prodentia sensum Lumina_, nam _oculi nimis arguti, quemadmodum
animo adfecti simus, loquuntur, et vultus indicat mores_, ut cum
Drak. utar verbis Cic. Leg. I, 9.
383. _patrio_ Put. _patrio Tiberini a. a._ conj. N. Heins.
384. _ac_, non _et_, scripti.
Si qua fides, unum, puer, inter mille labores,
Unum etiam in patria, sævaque in Agenoris urbe,
Atque unum vidi pœnæ quoque tempore vultum.
Obvia captivo cunctis simul urbibus ibat
Ausonia, et, campum turba vincente, propinqui 390
Inplentur colles; strepit altis Albula ripis.
386. _Si qua fides_ mihi est.
--_unum_, eundem.
--_puer_, Serrane. Cf. ad III, 608, et IV, 454.
--_labores_, ærumnas, ut πόνος, μόχθος, κόπος.
387. _Agenoris urbe_, vid. ad I, 15.
388. _pœnæ_, de qua vid. v. 539 sq.
390. _campum turba vincente_, quum turba major esset, quam ut campi
eam capere possent.
391. _Albula_, priscum Tiberis nomen, de quo vid. Virg. Æn. VIII,
330 seq.; Liv. I, 3; Ovid. Fast. II, 389; V, 646.
--_strepit Albula_ h.e. turba hominum in ejus ripis. Cf. Virg. Æn.
VI, 709.