«Erupit tristi fluvio mugitus et imis
Murmura fusa vadis; subitoque et lucus, et antrum,
Et resonæ silvis ulularunt flebile ripæ. 285
Heu quantis luimus mox tristia prælia damnis!
Quantaque supplicia et quales exhausimus iras!
Nec tacuere pii vates, famulumque sororum
Naiadum, tepida quas Bagrada nutrit in unda,
Nos violasse manu seris monuere periclis. 290
283. Propter occisum serpentem, qui genius loci, vel Nympharum certe
_famulus_ erat, (de quo vid. Heyne ad Virg. Æn. V, 84 et 95; Burm.
ad Val. Fl. I, 303; IV, 520 et sup. ad II, 584 sq.) Romani multa
subiisse mala finguntur, ut Cadmus ap. Ovid. Met. III, 31 seq. 95
seq. quod jam observavit Drak. qui etiam contulit Stat. Th. V, 511
sq. 578 sq. et Flor. II, 2, ubi _quasi in vindictam Africæ nata_
serpens dicitur.
285. Conf. ad V, 542.
--_ulularunt_ ut ap. Virg. Æn. II, 488, ubi vid. Heyne; conf. tamen
ad V, 542.
287. _exhausimus iras_, pœnas luimus.
288. _pii vates_ ut ap. Virg. Æn. VI, 662. Hi nimis diu tacuerant.
283. _Erumpit_ tacite refinxit Lefeb. et minus recte, quoniam
_ulularunt_ mox sequitur.
289. _trepida_ Col. repug. Drak. qui _undam_ docet _tepidam_ dici
propter ardorem solis, qui in Africa ferventissimus sit, ut _Nilum
tepentem_ Prop. II, xxiv, 3, et Martial. XI, 12; cf. sup v. 140.
--_Bragada_ vulgo scribitur; vid. ad v. 141. Mox _Non violasse_
scripti, ut inf. v. 399, 400, et ap. Virg. Æn. VI, 620. Ita
N. Heins.
«Hæc tunc hasta decus nobis pretiumque secundi
Vulneris a vestro, Serrane, tributa parente,
Princeps quæ sacro bibit e serpente cruorem.»
291, 292. Cf. v. 62 et 138 sq.
--_Vulneris secundi_, conf. sup. v. 263.
--_vestro_, tuo, ut _nostra_ pro mea v. 481; Drak.
293. _bibit cruorem_ vid. ad V, 274.
Jamdudum vultus lacrimis atque ora rigabat
Serranus, medioque viri sermone profatur: 295
«Huic si vita duci nostrum durasset in ævum,
Non Trebia infaustas superasset sanguine ripas,
Nec, Trasymene, tuus premeret tot nomina gurges.»