204. _Vix_ suspic. N. Heins.
206. _Et propero_ Ox. prob. Barth. Adv. I, 13.
Utque erat in pugnas, et Martem, et prælia, et hostem
Igneus, et magna audendi flagrabat amore,
Ocius arma rapi, et spectatum Marte sub omni 210
Ire jubet campis equitem. Ruit ipse, citatum
Quadrupedem planta fodiens, scutataque raptim
Consequitur jusso manus, et muralia portat
Ballistas tormenta graves, suetamque movere
Excelsas turres inmensæ cuspidis hastam. 215
208. Insignem ταυτολογίαν h.l. VII, 249, notandam dicit Drak. Sed
adfectui loquentis ea congruit.
209. _Igneus_, vid. ad III, 306.
212. _planta fodiens_, cf. ad II, 71.
213 sqq. Cf. auctores ad v. 144, laudati.
215. Intellig. falarica, Draken. Conf. v. 273, et ad I, 351 sqq.
208. _pugnas_ scripti; _pugnamque_ editi, nisi quod _pugnam_ extat
in ed. Parm. _in pugnam Martemque_ volebat Dausq.
209. _magna_, ut IV, 430, non _magno_, Col. non contra sentiente
Dausq. Alioquin _audere_ etiam simpl. pro audere egregia et fortia
poni docet Drak. ad h.l. et ad IX, 452.
210. _capi_ Oxon. vid. ad IV, 98.
213. _Consequitur jusso_ scripti, R. 2, 3, Med. _C. jussum_ Parm.
_Obsequitur jussu_ in editis recentt. _rapto C. passu_ non male
conj. Burm. sed frustra, judice Schmidio, quum τό _jusso_
absolute explicari possit, ut _audito_ et similia.
Jamque ubi feralem strepitu circumtonat aulam
Cornea gramineum persultans ungula campum;
Percitus hinnitu serpens evolvitur antro,
Et Stygios æstus fumanti exsibilat ore.
Terribilis gemino de lumine fulgurat ignis: 220
At nemus adrectæ et procera cacumina saltus
Exsuperant cristæ; trifido vibrata per auras
Lingua micat motu, atque adsultans æthera lambit.
216 sq. Nimio fere ornatu singula expressit.
--_aulam_ Barth. et Drak. exponunt antrum, ut αὐλὴ apud Orph. Arg.
v. 391, coll. v. 377 et 388. Ill. Ernesti hoc vocabulum positum
putat non satis apta imitatione Virg. Æneid. I, 140, qui tamen Caci
specum simili modo _regiam_ dixerit Æn. libro VIII, 242. Possis
etiam hoc loco intelligere lucum et nemus circa antrum serpentis.
Cf. sup. v. 146 seq.
218. _evolvitur_ vocab. propr. de motu anguis. Conf. v. 227.
220. Conf. Virgil. Æn. II, 475; Ge. III, 433, 439; Heins. ad Ovid.
Met. III, 34.
222, 223. _trifido Lingua motu_, conf. v. 263, et ad II, 587.
--_æthera lambit_, ut apud Stat. Th. V, 524, et Virg. Æn. III, 574.
218. _hinnitu_, non _immani_, Col.
221. _Ac_ Nut.
Ut vero strepuere tubæ, conterritus alte
Inmensum adtollit corpus, tergoque residens 225
Cetera sinuatis glomerat sub pectore gyris.
Dira dehinc in bella ruit, rapideque resolvens
Contortos orbes directo corpore totam
Extendit molem, subitoque propinquus in ora
Lato distantum spatio venit: omnis anhelat 230
Adtonitus serpentis equus, frenoque teneri
Inpatiens, crebros exspirat naribus ignes.
224... 226. Cf. Ovid. Met. III, 77, 78.
232. Conf. Virg. Ge. lib. III, 85, «....volvit sub naribus ignem.»
ubi vid. Cerda et Heyne.
226. _sinuatis_ lege tribus syllabis; vid. ad III, 495.
228. _derecto_ Col. vid. ad II, 92. Id tacitus recepit Lef. et
prob. N. Heins. ut sit _erecto_, quod rejicit Schmid. quum serpens
erectus sit quasi stans, et sensus postulet, eum in longitudinem
extensum et diductum fuisse.
230. _anhelat_, non _anhelans_, scripti, R. 3, et Parm.
231. _A. serpentis equus_ scripti et priscæ edd. ante Nicandrum,
qui primus _A serpente et equus_ Silio obtrudit. Conf. ad X, 370,
et XIV, 246; _A. serpens et equus_ ed. D. Heins.
Arduus ille super tumidis cervicibus altum
Nutat utroque caput: trepidos inde incitus ira
Nunc sublime rapit, nunc vasto pondere gaudet 235
Elisisse premens. Tunc fractis ossibus atram
Absorbet saniem, et tabo manante per ora
Mutat hians hostem, semesaque membra relinquit,
Cedebant jam signa retro, victorque catervas
Longius avectas adflatus peste premebat; 240
234. _Nutat caput_, capite, _utroque_, in utramque partem, ut Virg.
Æn. V, 469.
238. _Mutat hostem_, conf. ad V, 286.
239. _signa_, milites.
240. _adflatus peste_, ut vers. 159.
--_premebat_, persequebatur.
234. _Nutat_ Colon. quod verbum, quia intransit. est, respuit
Lefeb. et _Mittit_ e c. Tell. recepit, Coll. Virg. Æn. V, 469;
unde potius _jactat_ refingerem. Sed _nutat_ κατὰ _caput_
exquisitius est, ut ap. Val. Fl. VIII, 88, et al. passim; conf.
Heins. ad Claud. bell. Gildon. v. 220 et 281; _Mutat_ Ox. et Put.
cum priscis edd. quod minus displiceret, nisi mox sequeretur,
_Motat_ ed. Junt. et quæ inde expressæ sunt: non infelici vel
errore vel emendat. Nam verba _mutare_ et _motare_ centies vim
_movendi_ habere, et a librariis tam inter se, quam cum _nutare_
confundi, docent VV. DD. ad Virg. Ecl. V, 5; VI, 28; Æ. III, 581;
V, 702; XII, 37, et, quos Drak. laudat, Heins. ad Ovid. Met. XIII,
937, ad Claud. bell. Get. v. 595; Scalig. ad Catull. carm. XXII,
et inpr. Gronov. Obss. III, 1.
236. _tunc_, non _nunc_, Col. et Ox. _tum_ tacite dedit Lefeb.
vid. ad VI, 299.
239. _victorque_ scilicet serpens, non _victasque_, scripti et
R. 2.
240. _arreptas_ R. 2; _arrectas_ Tell.
Quum ductor, propere revocatam in prælia turmam
Vocibus inpellens, «Serpentine, Itala pubes,
Terga damus, Libycisque parem non esse fatemur
Anguibus Ausoniam? Si debellavit inertes
Halitus, ac viso mens ægra effluxit hiatu; 245
Ibo alacer, solusque manus componere monstro
Subficiam.» Clamans hæc, atque interritus hastam
Fulmineo volucrem torquet per inane lacerto.
242 seqq. Drak. comparat II, 226 sq. IV, 402 seq. V, 640.
245. _mens effluxit_, mente capti estis, mens sana, vel virtus metu
victa vos destituit. Conf. Cic. Brut. c. 61; Livius VII, 14.
246. _manus componere_, vid. ad I, 39.
247. _hæc clamans, atque imperterritus_ malebat N. Heins.
248. _per inane_ Col. vid. not. ad I, 97; _p ma ve_ Oxon. quod
eodem ducit. Hinc ortæ aberratt. _primave_, _primamve_,
_primamque_ et _primumque_.
Venit in adversam non vano turbine frontem
Cuspis, et, haud paulum vires adjuta ruentis 250
Contra ardore feræ, capiti tremebunda resedit.
Clamor ad astra datur, vocesque repente profusæ
Æthereas adiere domos. Furit ilicet ira
Terrigena, inpatiens dare terga, novusque dolori,
Et chalybem longo tum primum passus in ævo. 255
249. _non vano turbine_, non irrito ictu.
250, 251. Cf. IV, 136 sq. Drak.
254. _Terrigena_, vid. ad v. 152.
--_dare terga_, exquisite pro superari.
--_novus dolori_ qui ejusmodi dolorem nondum senserat. Conf. V.L.
251. _ferri_ refinxit Lefeb. coll. v. 268, tamquam exquisitius.
252. _datur_, non _datus_, scripti et R. 2.
253. _iræ_ volebat N. Heins. ut _iræ inpatiens_, vel _iræ dare
terga inpatiens_ jungantur. Sed num serpens iræ inpatiens _terga
dabit_? an _iræ quis terga dare_ potest? Quid vero causæ est, cur
τό _ira furere_ displiceat? Studium captandi exquisitiores
loquendi modos, (_iræ impatiens_, et _furit dare_) ut sæpe, fraudi
fuisse videtur viro doctissimo.
254. _novusque doloris_ conj. Burm. conf. not. ad IV, 530. Sed
vulgata quoque bene se habet; vid. Ernesti ad Tac. Agric. c. 16,
et Ann. I, 3, pr. c. 20, extr. et II, 66, ex quibus tamen locis
fere conjicias, _dolore_ legendum esse.
Nec frustra rapidi, stimulante dolore, fuisset
Inpetus, ablato ni Regulus arte regendi
Instantem elusisset equo, rursusque secutum
Cornipedis gyros flexi curvamine tergi
Detortis læva celer effugisset habenis. 260
257... 260. Ornate pro: nisi Regulus eum gyris modo ad dextram, modo
ad lævam factis elusisset, et sic tandem effugisset.
--_ablato_, φερομένῳ, celeri, conf. ad V, 633.
256. _rapidi_ scripti et priscæ edd. _rapidi_ e R. 2, recepit
Lefeb. Non male; sed etiam τό _rapidi_ (hoc est _instantis_,
rapide seu raptim inruentis) ferri potest; conf. ad lib. V,
v. 451. Vulgata _rapido_ ex Nicandri ingenio profecta.
Præstitisset saltem _rabido dolore_, vel _rapidi fuissent
impetus_.
257. _ablato_ Col. cum R. 2, et Veneta a. 1492, in comment. Marsi.
Conf. ad V, 633, et h.l. not. _allato_ Put. Vulg. _alato_.
258. _rursusque_ tres scripti cum R. 2; Parm. et Benes.
_cursusque_ Tell. et Med. unde vulgatam _cursuque_ ortam putat
Drak.
260. _lævam_ h.e. ad l. manum seu partem, recte, puto, rescripsit
Lefeb. quem secutus est Ill. Ernesti. Possis et _lævum_ reponere.
Sed quodammodo defendi potest vulgata, si exponatur: manu sinistra
detortis; vel, læva parte effugisset; _effudisset_ scripti et
priscæ edd. ante Basil. Wolfii. qui primus veram lect. revocavit.
«At non spectator Marus inter talia segni
Torpebat dextra: mea tanto in corpore monstri
Hasta secunda fuit. Jam jamque extrema trisulca
Lambebat lingua fessi certamine terga
Quadrupedis: torsi telum, atque urgentia velox 265
In memet sævi serpentis prælia verto.
Hinc imitata cohors certatim spicula dextris
Congerit, alternasque ferum diducit in iras,
Donec murali ballista coercuit ictu.
261, 262. Exquisite pro: at ego non segnis spectator eram. Cf. V.L.
263. _extrema terga Quadrupedis_, scilicet Reguli.
265. _urgentia prælia_, h.e. urgentis, instantis serpentis.
268. Facit, ut serpens non in me solum, sed modo in hunc, modo in
illum iras evomat, et irruat.
--_ferus_ absolute serpens dicitur. Conf. Intpp. ad Phædr. I, xii,
9, et Virg. Æn. II, 51.
269. _murali ictu_, qualis e muro impingitur, vel quo muri
diruuntur, ut _murali turbine_ IX, 568.
262. _Torpebam_ emend. Burm. vid. eundem ad Virg. Æn. V, 355;
Broukh. et Heyne ad Tibull. III, iv, 50. Sed conf. inf. v. 600,
sup. v. 136. et ad II, 29; _tanti_ emend. Withof.
265. _urguentia_ scripti et R. 2. Sic ubique in Col. aliisque cod.
scribi monent Drak. et, quem laudat, Pier. ad. Virg. Æn. V, 202.
Vulgg. _ingentia_.
Tum fractus demum vires: nec jam amplius ægra 270
Consuetum ad nisus spina præstante rigorem,
Et solitum in nubes tolli caput, acrius instat.
Jamque alvo penitus demersa falarica sedit,
Et geminum volucres lumen rapuere sagittæ:
270, 271. _spina ægra_, vulnerata.
270. _jam_ scripti et priscæ edd. Hæc vox primum in ed. Marsi
omissa est operarum vitio, quod alii temere servarunt. Wollius
autem, ut metro consuleret, _enim_ intexuit; _non amplius_ conj.
Voss. ad marg. ed. Junt. Ceterum verba _nec jam amplius_ bis
sumenda, et tam ad _præstante_, quam ad _instat_ referenda, vel
_nec jam amplius, ægra_ (hoc est ægre, nisi ipsa hæc vox
substituenda) distinguendum, vel denique vers. 272, _instat_
scilicet se, scribendum videtur, ut ita certe iram prodiderit
serpens, quum vires eum ad altius se a terra tollendum deficerent.
Conf. v. 275, et not. ad I, 539. Hac conj. admissa, verba _nec
jam... caput_ etiam parenthesi includere possis, quod, lectione
non mutata, perperam fecit Dausq. Quum hæc jam scripsissem, video
Cel. quoque Ernesti in alteram, a me propositam, rationem
incidisse, eique legendum videri: _nec jam amplius, ægre... caput,
acrius instat_.
271. _rigorem_, non _vigorem_, scripti cum R. 3, et Parm.
272. _Ut solito in n. tollit_ perperam edidit Wolfius, quem tamen
secuti sunt Colin. D. Heins. Dausq. et Cell. qui posterior
meliora, quæ noverat, non restituit, etsi vix serpentem illum tam
saucium fuisse ballistis putat, quam hunc locam.
Jam patulis vasto sub vulnere faucibus aer 275
Tabificam exspirat saniem: spes ultima jamque
Ingenti cauda, et jaculis, et pondere conti
Hæret humi, lassoque tamen minitatur hiatu;
275. _aer_, halitus pestilens.
277. _pondere conti_, gravibus contis, vid. ad II, 246.
[“ad II, 246”: in V.L.]
275. _atrum_ nonnulli pro _aer_.
276. _spes ultima_ c. Tell. cum edd. recentt. forte et Col. ac
Put. quorum certe lectionem h.l. silentio prætermiserunt viri
docti. Hoc recepi cum Lefeb. et Cl. Ernesti, qui et _Ingentis
caudæ_ ex ed. R. 3, et Med. reposuere, quæ ratio durior videtur,
quam si ita exponas verba: _cauda, spes ultima_, in qua extremam
posuerat spem, _ingenti_ serpenti (quæ forte vox non supplenda
est, sed substituenda) _hæret humi_. Vulgo _specus ultima_, post
quæ verba colon ponunt, et de _specu_ (hiatu) vulneris cogitant,
coll. Virg. Æn. IX, 700. Utrumque displicuit Barth. Adv. I, 13, et
Drak., qui post _saniem_ distinguunt, et _specum ultimam_ putant
esse imum ventrem. Ille frustra provocat ad Virg. l.c. hic ad
Phædr. IV, v, 10 (ubi vid. Burm.) ad Prudent. hym. VII, Cathemer.
115, et Avien. descr. orb. v. 791. Sed tum quoque _Ingens ac
cauda_, vel _Ingenti_ serpenti _ac cauda_ rescribendum videtur;
_ultima specula_ conj. Dausq. _pars ultima_, vel _spira ultima
jamque Ingentis caudæ jaculis_ N. Heins. Mox _pondere contis_
Barth. ut _pondere_ saxa ingentia ballistis expulsa intelligantur,
quoniam conti cuspide, non pondere noceant. Sed copula certe sic
repetenda erat, et vid. not.
278. _lassoque_ scripti et priscæ edd. _laxoque_ Marsus, et deinde
alii; _lapsoque_ e R. 2, recepit Lefeb. qui graphice ita caput
humi repens exprimi arbitratur; conf. Heins. ad Virg. Æn. IX, 436.
Donec tormentis stridens, magnoque fragore
Discussit trabs acta caput, longoque resolvens 280
Aggere se ripæ, tandem exhalavit in auras
Liventem nebulam fugientis ab ore veneni.
280. _trabs_, hasta, ap. Stat. Th. V, 566; IX, 124; Virg. Æn. XII,
294, sed h.l. falarica; conf. ad v. 215, et Virg. Æn. IX, 705 sq.
281. _Aggere ripæ_, ut apud Virg. Æn. VII, 106, et Val. Fl. VI, 149.
282. _Liventem_, nigram, vel propr. subfusci coloris, vid. Ind.